קאַפּיטל 17 — די אמת פֿאָרויסגעפֿירט אונטער שוועריקייטן

GSAM 265.1“ווי אַ פּאַסטעך זוכט זײַן שאָף אין דעם טאָג ווען ער איז צווישן זײַנע צעשפּרייטע שאָף; אַזוי וועל איך זוכן מײַנע שאָף, און וועל זיי אַרויסלייזן פֿון אַלע ערטער וווּ זיי זענען צעשפּרייט געוואָרן אין דעם וואָלקנדיקן און פֿינצטערן טאָג.”¹

GSAM 265.2די וואָס האָבן ביז יענער צײַט (1847) אָנגענומען דעם שליחות פֿונעם דריטן מלאך, זענען געווען אָרעמע אין די גוטער פֿון דער וועלט, און דערפֿאַר האָבן זיי געקענט ווייניק טאָן פֿינאַנציעל פֿאַרן פֿאַרשפּרייטן דעם שליחות. פּאַסטאָר ווײַט און זײַן פֿרוי און פּאַסטאָר בייטס האָבן געזען די וויכטיקייט פֿון פּערזענלעכער אַרבעט צווישן די צעשפּרייטע ברידער, און אויך די נויטווענדיקייט פֿון צוגרייטן לייען־מאַטעריאַל אַרײַנצולייגן אין די הענט פֿון דעם פֿאָלק, ווי אַ הילף זיי צו פֿירן צום וויסן פֿון דער אמת. פּאַסטאָר בייטס איז שטאַרק געהאָלפֿן געוואָרן מיט דער באַהאַנדלונג פֿון דער שבת־פֿראַגע דורך זײַן טראַקט אויף דעם ענין, ווען ער איז אַרומגעפֿאָרן אין פֿאַרשיידענע ערטער, און דורך זײַן פֿאַרשפּרייטונג דורך דער פּאָסט. ער האָט געאַרבעט מיט דער גרעסטער התמדה.

GSAM 265אַ יונגער שוועסטערס קרבן פֿאַר דער אמת

GSAM 265.3אַמאָל, ווען ער האָט נישט געהאַט קיין געלט צו באַצאָלן פֿאַר זײַן פֿאָרן, איז ער געווען גרייט אַוועקצוגיין צו פֿוס פֿון מאַסאַטשוסעטס קיין ניו העמפּשיר. פּונקט דעמאָלט האָט ער באַקומען אַ בריוו פֿון אַ יונגער שוועסטער, וואָס האָט זיך אָנגענומען צו טאָן הויז־אַרבעט פֿאַר 1$ אַ וואָך, כּדי זי זאָל האָבן עפּעס מיט וואָס צו העלפֿן די זאַך. נאָך איין וואָך אַרבעט, איז זי געווען אַזוי שטאַרק באַאײַנדרוקט פֿונעם געדאַנק אַז פּאַסטאָר בייטס דאַרף געלט, אַז זי איז געגאַנגען צו איר אַרבעטגעבערין און באַקומען פֿאָרויסצאָלונג, כּדי אים גלײַך צו קענען שיקן 5$. מיט דעם האָט ער באַצאָלט זײַן פֿאָרלוין קיין ניו העמפּשיר מיטן עפֿנטלעכן טראַנספּאָרט. אין יעדן אָרט האָט ער געהאַט גוטע פֿאַרזאַמלונגען, און אַ סך נשמות האָבן אָנגענומען דעם אמת.

GSAM 266הויז־פֿירונג מיט געבאָרגטע מעבל

GSAM 266.1כּדי צו ווײַזן דעם קרבן־גײַסט וואָס האָט אָנגעטריבן די פֿריִיִקע פּיאָנערן אין דער דאָזיקער שליחות, באַמערקן מיר דאָס פֿאָלגנדיקע פֿון פֿרוי ווײַטס באַריכט וועגן זייער מצבֿ אינעם ווינטער 1847-48, ווען זיי האָבן פֿאַרנומען צימערן אינעם רוימדיקן הויז פֿון ס. האַולאַנד, טאָפּשאַם, מיין, וווּ זיי האָבן זיך אײַנגעאָרדנט מיט געבאָרגטער מעבל:—

GSAM 266.2“מיר זענען געווען אָרעמע, און האָבן געהאַט שווערע צײַטן. מײַן מאַן האָט געאַרבעט מיט שלעפּן שטיינער אויפֿן באַן־וועג, וואָס האָט דורכגעריבן די הויט אויף זײַנע פֿינגער, און דאָס בלוט האָט זיך באַוויזן אין אַ סך ערטער. מיר האָבן באַשלאָסן נישט צו זײַן אָפּהענגיק, נאָר זיך אַליין אויסצוהאַלטן, און צו האָבן מיט וואָס צו העלפֿן אַנדערע. אָבער מיר זענען נישט געווען מצליח. מײַן מאַן האָט געאַרבעט זייער שווער, אָבער האָט נישט געקענט באַקומען דאָס וואָס איז אים געהערט פֿאַר זײַן אַרבעט.

GSAM 266פּאַסטאָר ווײַט האַקט האַק־האָלץ

GSAM 266.3“מײַן מאַן האָט פֿאַרלאָזט די באַן, און מיט זײַן בייַל איז ער אַרײַן אין וואַלד צו האַקן האָלץ. מיט אַ שטענדיקן ווייטיק אין זײַן זײַט האָט ער געאַרבעט פֿון פֿרימאָרגן ביז נאַכט, כּדי צו פֿאַרדינען בערך פֿופֿציק צענט אַ טאָג. ער האָט ניט געקענט שלאָפֿן בײַנאַכט צוליב שטאַרקע ווייטיקן. באַלד האָבן מיר באַקומען בריוו פֿון ברידער אין פֿאַרשיידענע שטאַטן, וואָס האָבן אונדז געבעטן צו קומען זיי באַזוכן; אָבער אַזוי ווי מיר האָבן ניט געהאַט קיין מיטלען זיך אַרויסצונעמען פֿונעם שטאַט, האָבן מיר געענטפֿערט, אַז דער וועג איז פֿאַר אונדז ניט אָפֿן.

GSAM 266.4“מיר האָבן באַקומען אַ בריוו פֿון ברודער טשעמבערליין, פֿון קאָנעטיקעט, וואָס האָט אונדז שטאַרק דערמוטיקט צו קומען אויף אַ קאָנפֿערענץ אין יענעם שטאַט. מיר האָבן באַשלאָסן צו פֿאָרן, אויב מיר וועלן קענען קריגן די מיטלען. מײַן מאַן האָט זיך אָפּגערעכנט מיט זײַן אַרבעטגעבער, און האָט אויסגעפֿונען אַז מען איז אים שולדיק צען דאָלאַר. מיט אַ העלפֿט פֿון דעם האָב איך געקויפֿט קליידער וואָס זענען שטאַרק געווען נייטיק, און דערנאָך פֿאַרלאַטעט מײַן מאַנס אויבערמאַנטל, און אַפֿילו צונויפֿגענייט די לאַטעס פֿון שטיקלעך, אַזוי אַז מען האָט שווער געקענט דערקענען דעם אָריגינעלן שטאָף אין די אַרבל. עס איז אונדז געבליבן פֿינף דאָלאַר אונדז צו פֿירן קיין דאָרטשעסטער, מאַס. אונדזער טרונק האָט אַנטהאַלטן כּמעט אַלץ וואָס מיר האָבן פֿאַרמאָגט אויף דער ערד. אָבער מיר האָבן געהאַט שלום־הנפֿש און אַ ריינעם געוויסן, און דאָס האָבן מיר געהאַלטן טײַערער פֿון וועלטלעכע טרייסט.

GSAM 267.1“מיר האָבן זיך אָפּגערופֿן בײַם הויז פֿון ברודער ניקאָלס, און איידער מיר זענען אַוועקגעגאַנגען, האָט שוועסטער ניקאָלס געגעבן מײַן מאַן פֿינף דאָלאַר, וואָס האָבן באַצאָלט אונדזער פֿאָרלוין קיין מידלטאַון, קאָנעטיקעט. מיר זענען געווען פֿרעמדע אין יענער שטאָט, און האָבן קיין מאָל נישט געזען קיין איינעם פֿון די ברידער אין דער שטאַט. עס זענען אונדז געבליבן בלויז פֿופֿציק צענט. מײַן מאַן האָט זיך ניט געטראָסט דאָס צו נוצן צו דינגען אַ וואָגן, האָט ער אַרויפֿגעוואָרפֿן דעם טרונק אויף אַ קופּע ברעטער, און מיר זענען ווײַטער געגאַנגען זוכן עמעצן פֿון דער זעלבער אמונה. באַלד האָבן מיר געפֿונען ברודער טשעמבערליין, וועלכער האָט אונדז גענומען צו זיך אַהיים.”

GSAM 267קאָנפֿערענץ אין ראָקי היל, קאָנ.

GSAM 267.2די דאָזיקע קאָנפֿערענץ איז פֿאָרגעקומען אין ראָקי היל, און דער זאַל איז געווען אַ גרויסער, אומפֿאַרענדיקטער צימער אין ברודער בעלדענס הויז. דער פֿאָלגנדיקער אויסצוג פֿון אַ בריוו, געשריבן דורכן פּאַסטאָר ווײַט צו ס. האַולאַנד, גיט עטלעכע אינטערעסאַנטע פּרטים וועגן דער פֿאַרזאַמלונג:—

GSAM 267.3“דעם 20סטן אַפּריל האָט ברודער בעלדען געשיקט זײַן וואָגן קיין מידלטאַון פֿאַר אונדז און די צעשפּרייטע ברידער אין יענער שטאָט. מיר זענען אָנגעקומען צו אים [ראָקי היל] אַרום פֿיר אַ זייגער נאָכמיטאָג, און אין עטלעכע מינוט זענען אַרײַנגעקומען די ברידער בייטס און גערני. יענעם אָוונט האָבן מיר געהאַט אַ פֿאַרזאַמלונג פֿון בערך פֿופֿצן. פֿרײַטיק אינדערפֿרי זענען די ברידער אַרײַנגעקומען ביז מיר זענען געווען בערך פֿופֿציק. די דאָזיקע זענען נישט אַלע געווען אינגאַנצן אין דער אמת. אונדזער פֿאַרזאַמלונג יענעם טאָג איז געווען זייער אינטערעסאַנט. ברודער בייטס האָט פֿאָרגעשטעלט די געבאָט אין אַ קלאָרן ליכט, און זייער וויכטיקייט איז אונטערגעשטראָכן געוואָרן דורך שטאַרקע עדות. דאָס וואָרט האָט געהאַט אַ ווירקונג צו פֿאַרפעסטיקן די וואָס זענען שוין געווען אין דער אמת, און אויפֿצואוועקן די וואָס זענען נישט געווען אינגאַנצן באַשלאָסן.”²

GSAM 267געבעטן אין אָסוועגאָ קאַונטי, נ״י.

GSAM 267.4ווי אַ רעזולטאַט פֿון דעם פֿאַרשפּרייטן פֿון פּאַסטאָר בייטס׳ טראַקט צווישן די אַדווענטיסטן, האָבן מענטשן אין אַנדערע שטאַטן אָנגעהויבן האַלטן שבת. היראַם עדסאָן, פֿון פּאָרט גיבסאָן, נ״י, האָט געשריבן אַן אײַנלאַדונג צו פּאַסטאָר און פֿרוי ווײַט און אַנדערע צו באַזוכן אַ קאָנפֿערענץ פֿון שבת־האַלטערס אין וואָלני, אָסוועגאָ קאַונטי, אין אויגוסט, 1848. ער האָט געזאָגט, אַז די ברידער זענען בדרך־כלל אָרעמע, און ער קען נישט צוזאָגן, אַז זיי וועלן פֿיל בײַשטײַערן צו דעקן די הוצאות. פּאַסטאָר ווײַט האָט באַקומען 40$ ווי אַ רעזולטאַט פֿון דער אַרבעט וואָס ער האָט געטאָן אין הײַפֿעלד. אַ טייל פֿון דעם איז אויסגעגעבן געוואָרן אויף צו קויפֿן קליידער וואָס זענען שטאַרק געווען נייטיק, און דער איבעריקער טייל האָט באַצאָלט זייער נסיעה קיין וואָלני און צוריק.

GSAM 268.1די דאָזיקע קאָנפֿערענץ אין מערבֿ ניו־יאָרק איז פֿאָרגעקומען אין הער אַרנאָלדס וואָגן־הויז. עס זענען געווען אָנוועזנד בערך פֿינף און דרייסיק פּערזאָן, אַלע וואָס מע האָט געקענט צונויפֿברענגען אין יענעם טייל פֿונעם שטאַט, אָבער קוים צוויי פֿון זיי זענען געווען מסכּים. יעדער איינער האָט שטאַרק געשטיצט זײַנע אייגענע מיינונגען, דערקלערנדיק אַז זיי זענען לויט דער ביבל. אַלע האָבן געוואָלט פֿאַרשפּרייטן זייערע מיינונגען און זיי פּריידיקן. מע האָט זיי געזאָגט, אַז פּאַסטאָר ווײַט און זײַן פֿרוי זענען נישט געקומען פֿון אַזאַ ווײַטנס כּדי זיי צו הערן, נאָר כּדי זיי אויסצולערנען דעם אמת. הער אַרנאָלד האָט געהאַלטן, אַז די טויזנט יאָר פֿון התגלות כ׳ זענען שוין פֿאַרגאַנגען, און אַז די הונדערט פֿיר און פֿערציק טויזנט, וואָס ווערן דערמאָנט אין התגלות, זענען די וואָס זענען אויפֿגעשטאַנען בײַ משיחס תחית־המתים.

GSAM 268הער אַרנאָלד איז קעגן די סדרים

GSAM 268.2אַז די סימבאָלן פֿון אונדזער שטאַרבנדיקן האַר זענען געווען פֿאַר דער געזעלשאַפֿט, און אַז זיי זענען געווען גרייט צו געדענקען זײַנע ליידן, האָט הער אַרנאָלד זיך אויפֿגעהויבן און געזאָגט, אַז ער האָט נישט קיין אמונה אין דעם, וואָס זיי גייען טאָן — אַז די סעודה פֿונעם האַר איז אַ המשך פֿון דער פּסח, וואָס מען זאָל אָפּהאַלטן נאָר איין מאָל אַ יאָר.

GSAM 268.3די דאָזיקע מאָדנע חילוקי־דעות האָבן געלייגט אַ שווערע לאַסט אויף פֿרוי ווײַט. זי האָט גוט געוווּסט, אַז הער אַרנאָלד האָט אַ טעות, און אַ גרויסער צער האָט דריקן אויף איר גײַסט, ווײַל עס האָט אויסגעזען, אַז גאָט ווערט פֿאַרשעמט. טייל האָבן מורא געהאַט, אַז זי שטאַרבט; אָבער די פּאַסטאָרן בייטס, ווײַט, טשעמבערליין, גערני און עדסאָן האָבן געבעטן פֿאַר איר, און דער האַר האָט רחמנותדיק געהערט די תּפֿילות פֿון זײַנע קנעכט, און זי האָט זיך אויפֿגעלעבט. דער ליכט פֿון הימל האָט זיך געלאָזט אויף איר, און זי איז באַלד פֿאַרלוירן געוואָרן פֿאַר וועלטלעכע זאַכן. בעת זי איז געווען אין דעם מצבֿ, האָט מען איר געוויזן עטלעכע פֿון די טעותים פֿון די אָנוועזנדיקע, און אויך דעם אמת אין קעגנזאַץ צו די דאָזיקע טעותים, ווײַזנדיק אַז די דאָזיקע אומאייניקייטיקע מיינונגען, וואָס זיי האָבן געטענהט זענען געווען לויט דער ביבל, זענען געווען בלויז לויט זייערע אייגענע מיינונגען וועגן דער ביבל, און אַז זיי מוזן אָפּגעבן זייערע טעותים, און זיך פֿאַראייניקן אויפֿן שליחות פֿונעם דריטן מלאך. די פֿאַרזאַמלונג האָט זיך געענדיקט אין פּראַכט; דער אמת האָט געזיגט. די וואָס האָבן געהאַלטן די דאָזיקע מאָדנע פֿאַרשיידנקייטן פֿון מיינונגען האָבן מודה געווען אין זייערע טעותים, און זיך פֿאַראייניקט אַרום דעם איצטיקן אמת פֿון דער שליחות פֿונעם דריטן מלאך, און גאָט האָט זיי שטאַרק געבענטשט.

GSAM 269אַ חזון מיט אַ ווונדערלעכער באַניצונג פֿון דער ביבל

GSAM 269.1דער פֿאָלגנדיקער באַריכט וועגן דער דאָזיקער פֿאַרזאַמלונג איז געגעבן געוואָרן דורך הער אַלעקסאַנדער ראָס, דעם 4טן יאַנואַר, 1884, וועלכער איז געווען איינער פֿון די פֿינף און דרײַסיק וואָס האָבן אויסגעמאַכט די קליינע צוזאַמענקומעניש. ער האָט געזאָגט:—

GSAM 269.2“שוועסטער ווײַט, בעת זי איז געווען אין חזון, איז אויפֿגעשטאַנען און גענומען דעם משפּחה־ביבל אין איר לינקער האַנט; דאָס בוך איז געווען פֿון אַ געוויינטלעכער גרייס. בעת זי האָט עס געהאַלטן אָפֿן, הויך אַרויף, אָן אַ קוק אַוועקצוגעבן דערצו, פֿלעגט זי מיט איר רעכטער האַנט איבערדרייען פֿון פּסוק צו פּסוק, און אַוועקלייגנדיק איר פֿינגער אויפֿן פּסוק, פֿלעגט זי עס איבערחזרן. איך האָב געקוקט אויף אַ סך פֿון די פּסוקים כּדי צו זען צי זי חזרט איבער דעם וואָס זי האָט אָנגעוויזן. איך אַליין אָדער עטלעכע פֿון די אָנוועזנדיקע האָבן אויף זיי אַלע געקוקט. אין יעדן פֿאַל האָט זי ניט נאָר איבערגעחזרט דעם פּסוק אויף וועלכן זי האָט געוויזן, נאָר זי האָט דאָס געטאָן בשעת אירע אויגן האָבן געקוקט אַרויף און אין אַ פֿאַרקערטער ריכטונג פֿונעם ביבל. דווקא די דאָזיקע פסוקים, וואָס זי האָט איבערגעחזרט, האָבן איבערגעוואָרפֿן די פֿאַלשע טעאָריעס פֿון די שבת־האַלטערס וואָס האָבן זיך פֿאַרזאַמלט אין וואָלני, אין אויגוסט, 1848, און האָבן אונדז געבראַכט צום פֿאַראייניקן זיך אין דעם אמת.”

GSAM 269.3טאַקע, שווער איז געווען איבערצײַגן יענעם וואָס האָט נישט אָפּגעזאָגט זיך פֿון אַ טעותדיקער דאָקטרין, וואָס איז פֿאַרריכט געוואָרן אונטער אַזעלכע אומשטענדן, דורך פּשוטע פּסוקים ציטירט פֿון דער ביבל, און אויף דעם דאָזיקן מערקווירדיקן אופֿן. די דאָזיקע גרופּע שבת־האַלטערס אין אָסוועגאָ קאַונטי, נאָכדעם ווי זייערע טעותים זענען אַזוינס פֿאַרריכט געוואָרן, און זיי האָבן זיך פֿאַראייניקט אויפֿן אמת, זענען אַרויסגעגאַנגען פֿון יענער פֿאַרזאַמלונג צו פֿאַרשפּרייטן דאָס ליכט צו אַנדערע. די רעזולטאַטן האָבן זיכער געטראָגן דעם עדות, אַז דאָס איז געווען די אַרבעט פֿון גאָט. דער שׂטן איז תּמיד גרייט צו צעשפּאַלטן, אָפּצוטרײַבן, און צעשפּרייטן, מיט וועלכע מיטלען ער קען נאָר באַנוצן. “גאָט איז נישט דער מחבר פֿון מהומה, נאָר פֿון שלום, ווי אין אַלע קהילות פֿון די הייליקע.”³

GSAM 270ניסימדיקע פֿאַלן פֿון היילונג

GSAM 270.1נאָך דער אויבן־דערמאָנטער קאָנפֿערענץ, זענען פֿאָרגעקומען פֿאַרזאַמלונגען אין מעדיסאָן קאַונטי, פּאָרט גיבסאָן, פּאָרט בײַראָן, און אין ניו יאָרק סיטי. נאָך זיי איז פֿאָרגעקומען אַן אַלגעמיינע פֿאַרזאַמלונג אין קאָנעטיקעט. אין טייל פֿון די דאָזיקע ערטער איז דער האַר זייער נאָענט געקומען צו זײַנע קנעכט, און די היילונג־קראַפֿט פֿונעם גרויסן דאָקטער איז געקומען איבער די קראַנקע אין ענטפֿער אויף די פֿלייסיקע תּפֿילות פֿון זײַן פֿאָלק, ווען זיי האָבן נאָכגעפֿאָלגט דעם כלל וואָס איז פֿעסטגעשטעלט געוואָרן אין דעם בריוו פֿון יעקבֿ.⁴ אַפֿילו פּערזאָנען וואָס די דאָקטוירים האָבן דערקלערט פֿאַר אומהאָפֿענונגדיק זענען געהיילט געוואָרן פֿון זייערע קראַנקייטן. אַזעלכע אינצידענטן זענען אָפֿט איבערגעלעבט געוואָרן אין פֿאַרשיידענע צײַטן זינט 1845.

GSAM 270פּיאָנערן האַלטן אויס שוועריקייטן

GSAM 270.2פּאַסטאָר ווײַט, אין דער Review and Herald, דעם 5טן פֿעברואַר, 1880, ווען ער האָט גערעדט וועגן יענע פּיאָנער־טעג, האָט געזאָגט:—

GSAM 270.3“אין אונדזערע ערשטע אַרבעטן האָבן מיר געליטן פֿון הונגער צוליב מאַנגל אין געהעריקער שפּײַז, און פֿון קעלט צוליב מאַנגל אין געהעריקער קליידונג. מיר האָבן זיך אָפּגעזאָגט אַפֿילו פֿון די נויטיקע זאַכן פֿונעם לעבן כּדי צו שפּאָרן געלט פֿאַר גאָטס ענין. בעת דעם זענען מיר זיך אויך שרעקלעך אויסגעמאַטערט כּדי אויסצופֿירן די גרויסע מאָס אַרבעט וואָס האָט אויסגעזען ווי נויטיק צו ווערן געטאָן מיטן שרײַבן, רעדאַקטירן, רייזן, און פּריידיקן פֿון שטאַט צו שטאַט.”

GSAM 270.4דאָס יאָר 1848 איז געווען געדענקווערט, ניט נאָר אין דער אַדווענט־געשיכטע, נאָר אויך פּאָליטיש. די אמתן פֿון דער שליחות פֿונעם דריטן מלאך זענען געווען זייער גוט באַשטימט, און דער וועג האָט זיך געעפֿנט אין פֿאַרשיידענע ריכטונגען פֿאַרן פֿאָרשריט פֿון דער אַרבעט. אין יענער צײַט האָבן געשעענישן אין דער מאָראַלישער און פּאָליטישער וועלט אָנגענומען אַ פֿאָרעם וואָס איז געווען געצילט צו דערװעקן פֿון נײַ די אויפֿמערקזאַמקייט פֿון די תּלמידים פֿון נבֿואה. ניט נאָר איז געווען אַ גרויסער בלבול צווישן די פֿעלקער פֿון דער אַלטער וועלט, נאָר אין הײַדסוויל, װײַן קאַונטי, נ״י, האָבן זיך אָנגעהויבן די דערשײַנונגען פֿון מאָדערנעם ספּיריטואַליזם, וואָס, לויט די תּלמידים פֿון תּנ״ך, האָט געמוזט זײַן די “רוחות פֿון שדים, װאָס זאָלן צונויפֿזאַמלען די פֿעלקער פֿון דער ערד צום קאַמף פֿונעם טאָג פֿון גאָט.”

GSAM 271פֿאַרווירערונג פֿון די פֿעלקער אין 1848

GSAM 271.1דעם 21סטן טאָג פֿון פֿעברואַר, 1848, ווען די הויף־לײַט פֿון לואי פֿיליפּ פֿון פֿראַנקרײַך זענען געווען פֿאַרזאַמלט אַרום אים, האָט ער געזאָגט: “איך בין קיין מאָל נישט געווען פֿעסטער געזעסן אויפֿן טראָן פֿון דער אימפּעריע ווי הײַנט בײַ נאַכט.” אין דער פֿאַרנאַכט פֿונעם נעקסטן טאָג, אָנגעטאָן אין אַ “פּי־יאַקע”, פֿאַרשטעלט ווי אַ דיליזאַנס־פֿאָרער, איז ער אַנטלאָפֿן אַרויס פֿון די מויערן פֿון פּאַריז, זוכן אַ מקלט פֿאַר זײַן פּערזענלעכער זיכערקייט. די סיבה פֿאַר דער דאָזיקער גרויסער און פּלוצעמדיקער ענדערונג ווערט געזאָגט, אַז זי איז געווען דער רעזולטאַט פֿון אַ געוויסער באַוועגונג פֿון זײַן זײַט לטובֿת דער פּויפּסטלעכער אוזורפּאַציע, וואָס האָט באַליידיקט זײַנע אונטערטעניקע און זײַנע סאָלדאַטן. יענעם טאָג האָט ער אין פּאַריז דורכגעפֿירט אַ גרויסן מיליטערישן איבערבליק פֿון דער פֿראַנצויזישער אַרמיי; און ווען מע האָט אָפּגעלייגט די וואָפֿנס, האָט ער זיך צוריקגעצויגן צום פּאַלאַץ, ווען פּלוצעם איז אַרויפֿגעשפּרונגען אַ קליין ייִנגל אויף אַ קאַנאָן, מאַכנדיק מיט אַ דרײַ־קאָליריקע פֿאָן, און געשריגן: “אַראָפּ מיטן פּויפּסט! אַראָפּ מיטן פּויפּסט!!” די סאָלדאַטן האָבן אויפֿגענומען דעם געשריי, און עס האָט זיך גיך פֿאַרשפּרייט איבער די שורות, געוואונענדיק כּוח, ביז עס האָט זיך צוגעקליבן דער געשריי, “און אַראָפּ מיטן קעניג!” אין עטלעכע שעה איז גאַנץ פּאַריז געווען אַ סצענע פֿון ווילדער פֿאַרווירונג. די סאָלדאַטן, מיט די ביקסן אין דער האַנט, באַגלייט פֿון אַ המון, האָבן זיך געשטערצט צום קעניגס־פּאַלאַץ. ער, ווען מע האָט אים אינפֿאָרמירט וועגן דעם טומל, האָט זיך געאײַלט אַנטלויפֿן פֿאַרשטעלט.

GSAM 271פֿעלקער וואָס זענען געווען פֿאַרמישט אינעם קאַמף

GSAM 271.2די מהומה און אומרו פֿון פֿראַנקרײַך האָבן זיך גיך פֿאַרשפּרייט צו אַנדערע לענדער. פּרײַסן, האַנאָווער, סאַרדיניע, סיציליע, נאַפּאָלי, ווענעציע, לאָמבאַרדײַ, טאָסקאַנע און רוים האָבן אָנגעכאַפּט דעם זעלבן המון־גײַסט. אין פֿאַרלויף פֿון דרײַ חדשים איז גאַנץ אייראָפּע געווען אין אַ גערודער, און איבער דרייסיק אימפּעריעס און מלוכות זענען געווען אין דעם גרעסטן אומאָרדענונג. טראָנען זענען פֿאַרברענט געוואָרן אויף די גאַסן, מלכים און קייסערס זענען אַנטלאָפֿן און זיך באַהאַלטן פֿון מורא צו פֿאַרלירן זייער לעבן. פּאָליטיקער האָבן פֿאָרויסגעזאָגט, אַז עס וועט זײַן אַן אַלגעמיינע רעוואָלוציע פֿון די רעגירונגען פֿון דער וועלט.

GSAM 272.1אַ סך פֿון די אַדווענטיסטישע גײַסטלעכע, וועלכע האָבן נאָך נישט געהערט פֿון דער שליחות פֿונעם דריטן מלאך, האָבן געזען די דאָזיקע צעמישעניש, און געמיינט אַז דאָס מוז זײַן די פֿאַראייניקונג פֿון די פֿעלקער פֿאַר “דער שלאַכט פֿונעם גרויסן טאָג פֿון גאָט דעם אַלמעכטיקן”.⁵

GSAM 272די אַנטדעקונג פֿון דער פֿאַרחתמען־בּשׂורה

GSAM 272.2פּונקט אין יענער צײַט האָבן די זיבעטע־טאָג אַדווענטיסטן זיך געלערנט פֿון די הייליקע שריפֿטן, אַז דער שבת פֿון דער פֿערטער געבאָט איז דער סימן, אָדער דער שטעמפּל, פֿונעם לעבעדיקן גאָט, און אַז די צײַט איז אָנגעקומען פֿאַר דער פּראָקלאַמאַציע פֿון דער פֿאַרחתמען־בשורה פֿון התגלות ז׳:1-4, און זיי האָבן אויסגעטראַכט דרכים און מיטלען ווי אַזוי צו ברענגען די דאָזיקע בשורה פֿאַרן פֿאָלק. בשעת די זיבעטע־טאָג אַדווענטיסטן האָבן זיך געגרייט פֿאַר דער דאָזיקער אַרבעט, האָבן די ערשטע־טאָג אַדווענטיסטן געזאָגט: “איר זענט צו שפּעט מיט אײַער פֿאַרחתמען־בשורה, ווײַל דער קאַמף פֿונעם גרויסן טאָג און דער טאַקע קום פֿונעם האַר זענען שוין ממש איבער אונדז.”

GSAM 272די מהומה האָט זיך פּלוצעם באַרויִקט

GSAM 272.3בערך דרײַ חדשים שפּעטער, האָט דער אויסברוך צווישן די פֿעלקער זיך באַרויִקט; נישט, אָבער, דורך אַן אויסגלײַך פֿון זייערע קלאָגעס, נאָר אויף אַן אופֿן וואָס די זשורנאַליסטן אַליין האָבן נישט געקענט דערקלערן. וועגן דעם דאָזיקן צרות, האָט האָראַס גרילי, אין דער New York Tribune, געזאָגט: “ס'איז געווען אַ גרויסער וואונדער פֿאַר אונדז אַלעמען וואָס האָט אַזוי פּלוצעם אַרויסגערופֿן דעם בלבול צווישן די פֿעלקער; אָבער ס'איז נאָך אַ גרעסערער וואונדער וואָס האָט עס אָפּגעשטעלט.”

GSAM 272סענאַטאָר טשאָוט וועגן דער סיטואַציע אין דער אַלטער וועלט

GSAM 272.4מיר קומען צו יאָר 1851, און געפֿינען דעם סענאַטאָר טשאָוט, אין אַ רעדע פֿאַרן קאָנגרעס פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, ווען ער באַציט זיך אויף דעם מצבֿ אין דער אַלטער וועלט, און זאָגט:

GSAM 272.4“וואָס פֿאַר אַ מצבֿ און אַן אויסזען דאָס איז פּונקט, אויף וועלכן שאָטנס, וואָלקנס און פינצטערניש, ווי עס זעט אויס, ליגן, דאָס כאַפּט איר אינגאַנצן; ווי אינגאַנצן אומרויִק. עס האָט מיר אויסגעזען ווי די פּריווילעגיעס פֿון קרוינען, און די רעכט פֿון מענטשן, און די אָנגעשפּאַרטע כּעסן פֿון טויזנט יאָר וואָלטן באַלד געצויגן דאָס שווערד פֿאַר אַ קאַמף אין וועלכן בלוט זאָל פֿליסן, ווי אין אַן אַפּאָקאַליפּטישן חזון, ‘ביז די צוימען פֿון די פֿערד’, און אין וועלכן אַ גאַנצע ראַסע מענטשן זאָל פֿאַרגיין; אין וועלכן די גרויסע גלאָק פֿון דער צײַט וועט אויסקלינגען נאָך אַ שעה; אין וועלכן די געזעלשאַפֿט אַליין וועט געפּרוּווט ווערן מיט פֿײַער און שטאָל, צי זי איז פֿון דער נאַטור און פֿון גאָט פֿון דער נאַטור, צי נישט.”

GSAM 273“עדות” פֿון 18טן נאָוועמבער, 1848

GSAM 273.1בשעת די וואָס האָבן געטענהט אַז דער דאָזיקער אויפֿטרייסל צווישן די פֿעלקער אין 1848 איז געווען אײַנצופֿירן דאָס קומען פֿון דעם האַר, האָבן געליטן אַ שווערן אַנטוישונג, ווי איז עס געווען מיט די זיבעטע־טאָג אַדווענטיסטן וואָס האָבן געטענהט אַז די צײַט איז איצט געקומען פֿאַרן “חתם פֿון דעם לעבעדיקן גאָט” צו ווערן פֿאָרגעשטעלט דעם פֿאָלק? אין ענטפֿער ציטירן מיר פֿון אַ טראַקט וואָס איז אַרויסגעגעבן געוואָרן דורך פּאַסטאָר יוסף בייטס אין חודש יאַנואַר, 1849. ווען ער רעדט וועגן אַ אומשטאַנד וואָס איז פּאַסירט דעם 18טן נאָוועמבער, 1848, זאָגט ער:—

GSAM 273.2“אַ קליינע גרופּע ברידער און שוועסטער האָבן זיך פֿאַרזאַמלט צו אַ פֿאַרזאַמלונג אין דאָרטשעסטער, לעבן באָסטאָן, מאַס. איידער די פֿאַרזאַמלונג האָט זיך אָנגעהויבן, האָבן עטלעכע פֿון אונדז אונטערזוכט עטלעכע פּונקטן פֿון דער חותּם־בשׂורה; עס איז געווען אַ מחלוקת וועגן דער ריכטיקייט פֿון דער אויסלייג פֿונעם וואָרט ‘ascending’ [אויפֿגייענדיק], אאַז״וו, און אַזוי ווי מיר האָבן שוין אַ ביסל פֿריִער געמאַכט דאָס פֿאַרעפֿנטלעכן די בשׂורה פֿאַר אַן ענין פֿון תּפֿילה בײַ דער טאָפּשאַם [מיין] קאָנפֿערענץ, און דער וועג עס צו פֿאַרעפֿנטלעכן האָט זיך נישט געדאַכט גענוג קלאָר, האָבן מיר דעריבער באַשלאָסן איינשטימיק אַלץ איבערצולאָזן אויף גאָט. נאָך אַ געוויסער צײַט פֿאַרבראַכט אין אַן ערנסטער תּפֿילה פֿאַר ליכט און אָנווײַזונג, האָט גאָט געגעבן שוועסטער ווײַט דאָס פֿאָלגנדיקע אין אַ חזון.”

GSAM 273.2מיר ציטירן די ווערטער ווי זיי זענען גערעדט געוואָרן דורך איר בשעת דעם חזון:—

GSAM 274ווערטער גערעדט אין דעם חזון

GSAM 274.1“וווּ האָט דער ליכט דורכגעבראָכן? זאָל דײַן מלאך אונדז לערנען וווּ דער ליכט האָט דורכגעבראָכן. עס האָט זיך אָנגעהויבן פֿון אַ קלייניקייט, ווען דו האָסט געגעבן איין ליכט נאָכן צווייטן. די עדות און די געבאָט זענען פֿאַרבונדן צוזאַמען, זיי קענען נישט ווערן צעשיידט; דאָס קומט קודם די צען געבאָט, פֿון גאָט. ער איז געווען זייער צופֿרידן ווען זײַן געזעץ האָט אָנגעהויבן אויפֿצוקומען אין כּוח, און די חורבֿות האָבן אָנגעהויבן ווערן אויפֿגעבויט. פֿון שוואַכקייט איז עס געוואָרן שטאַרק דורכן זוכן זײַן וואָרט. די פּרוּווע דערויף איז געווען בלויז אַ קורצע צײַט. עס איז דער חותם! עס שטייט אויף! עס שטייט אויף, אָנהייבנדיק פֿונעם זון־אויפֿגאַנג. ווי די זון, פֿריִער קאַלט, ווערט וואַרעמער און שיקט אַרויס אירע שטראַלן. ווען יענע אמת איז אויפֿגעשטאַנען, איז אין אים געווען בלויז אַ ביסל ליכט, אָבער עס האָט זיך פֿאַרמערט. אָ, די מאַכט פֿון די דאָזיקע שטראַלן! עס וואַקסט אין כּוח. דער גרעסטער וואָג און ליכט ליגט אויף יענער אמת, ווײַל ער האַלט אָן אויף אייביק, ווען די ביבל איז ניט מער נייטיק. ער איז דאָרט אויפֿגעגאַנגען אין מזרח; ער האָט זיך אָנגעהויבן מיט אַ קליינעם ליכטל, אָבער זײַנע שטראַלן היילן. אָ, ווי מעכטיק איז יענע אמת; עס איז דאָס העכסטע נאָכדעם ווי זיי גייען אַרײַן אין דעם גוטן לאַנד, אָבער עס וועט וואַקסן ביז זיי ווערן אומשטערבלעך. עס האָט זיך אָנגעהויבן פֿונעם זונאויפֿגאַנג, גייט ווײַטער אויף זײַן וועג ווי די זון, אָבער עס גייט קיינמאָל ניט אונטער.

GSAM 274.2“די מלאכים האַלטן די פֿיר ווינטן. עס איז גאָט וואָס האַלט צוריק די כּוחות. די מלאכים האָבן נישט אַרויסגעלאָזט, ווײַל די צדיקים זענען נאָך נישט אַלע פֿאַרחתמעט. ווען מיכאל וועט זיך אויפֿשטעלן, וועט די דאָזיקע צרה זײַן איבער דער גאַנצער ערד. נו, זיי זענען פּונקט גרייט צו בלאָזן. עס איז אַרײַנגעשטעלט אַ באַגרענעצונג, ווײַל די צדיקים זענען נישט פֿאַרחתמעט. יאָ, פּובליציר די זאַכן וואָס דו האָסט געזען און געהערט, און די ברכה פֿון גאָט וועט באַגלייטן. קוקט! יענער אויפֿקום געווינט אין כּוח, און ווערט אַלץ ליכטיקער און ליכטיקער.”⁶

GSAM 274.3נאָכן אַרויסקומען פֿון דעם דאָזיקן חזון האָט פֿרוי ווײַט געזאָגט צו איר מאַן,

GSAM 274.3“איך האָב פֿאַר אײַך אַ מעסעדזש. איר מוזט אָנהייבן דרוקן אַ קליינטשיק בלאַט און עס אַרויסשיקן צו דעם פֿאָלק. זאָל עס זײַן קליין אין אָנהייב; אָבער ווי דאָס פֿאָלק וועט עס לייענען, וועלן זיי אײַך שיקן מיטלען מיט וועלכע צו דרוקן, און עס וועט זײַן אַ הצלחה פֿון אָנהייב אָן. פֿון דעם קליינעם אָנהייב איז מיר געוויזן געוואָרן אַז עס איז ווי שטראָמען פֿון ליכט וואָס זענען געגאַנגען קלאָר אַרום דער וועלט.”

GSAM 275צווייפֿלדיק פֿון אַ מענטשלעכן שטאַנדפּונקט

GSAM 275.1די דאָזיקע נבואות זענען געמאַכט געוואָרן אין 1848 בנוגע דעם אויפֿקום און פֿאַרשפּרייטונג פֿון דער שבת־אמת. ווען מען קוקט אויף דער לאַגע פֿון אַ מענטשלעכן שטאַנדפּונקט אין יענער צײַט, וואָלט דער שׂכל געזאָגט, “יענע נבואה קען קיינמאָל ניט מקוים ווערן.” איין מענטש האָט באַמערקט צו איינעם פֿון אונדזערע אַרבעטער באַלד נאָכדעם ווי די נבואה איז געמאַכט געוואָרן, “עס וועט אײַך נעמען 144,000 יאָר צו טאָן דאָס וואָס איר פֿאָרלייגט.” “וואָס!” וואָלטן זיי געזאָגט, “דרײַ פּרעדיקער — פּאַסטאָר ווײַט און זײַן פֿרוי, און פּאַסטאָר בייטס — אַלע אָן אַ גראָשן, מיט ווייניקער ווי הונדערט אָנהענגער, וואָס אַלע זענען אָן געלט, גייען אַרויס מיט עטלעכע הונדערט עקזעמפּלאַרן פֿון אַ טראַקט פֿון אַכציק זײַטן וועגן דעם שבת־ענין, צו געבן אַ וואָרענונגס־באָטשאַפֿט צו דער גאַנצער וועלט! אַן אוממעגלעכע הנחה!” בשעת די וואָס האָבן אַזוי גערעכנט האָבן געזאָגט, “אוממעגלעך!”, האָט דער אמונה אין דער בשורה און דעם עדות פֿון אַ געזיכערטן דערפֿאָלג געזאָגט, “אין נאָמען פֿון ישׂראלס גאָט וועט עס געשען! און זיך פֿאַרלאָזנדיק אויף זײַן כּוח מוז עס געשען!”

GSAM 275ווי אַזוי די ערשטע זיבעטע־טאָג אַדווענטיסטישע צײַטונג איז געדרוקט געוואָרן

GSAM 275.2פֿון דער צײַט וואָס מע האָט עדות געזאָגט וועגן דער פּובליקאַציע־אַרבעט, האָבן די וואָס האַלטן דעם זיבעטן טאָג געבעטן אין פֿילע תּפֿילות, אַז דער האַר זאָל עפֿענען דעם וועג פֿאַרן דרוק פֿון אַ “קליין צײַטונגל”. דער גרויסער מאַנגל איז געווען געלט, מיט וועלכן צו פֿאַרזיכערן די פּובליקאַציע פֿון דער ערשטער נומער. אינעם חודש יוני, 1849, האָט פּאַסטאָר ווײַט געהאַט די געלעגנהייט צו שניידן מיט אַ האַנט־קאָסע פֿערציק אַקער טײַמאָטי־גראָז, פֿאַר פֿינף און זיבעציק צענט פּער אַקער; און אַזוי איז ער געווען מסוגל אַרויסצוגעבן די ערשטע נומער פֿונעם קליינעם זשורנאַל. עס איז אפֿשר נישט אויסער אָרט אַרײַנצושטעלן בײַ דעם פּונקט אַ פֿאַקסעמיליע פֿונעם ערשטן בלאַט פֿונעם קליינעם בלאַט. דער לייענער וועט באַמערקן אין דער ערשטער קאָלומנע די ווערטער פֿון פּאַסטאָר ווײַט, וווּ ער זאָגט, “דער וועג איז ביז איצט נישט געעפֿנט געוואָרן אָנצוהייבן די אַרבעט.” און מע קען אויך זען, אַז דאָס איז געווען זײַן זיך-אָפּגעבן וואָס האָט “געעפֿנט דעם וועג.”

GSAM 276פֿרוי ווײַטס באַריכט וועגן די ערשטע צײַטונגען

GSAM 276.1פֿרוי ווײַט זאָגט וועגן דעם אָנהייב פֿון דער פּובליקאַציע־אַרבעט:—

GSAM 276.2“מײַן מאַן האָט אָנגעהויבן אַרויסצוגעבן אַ קליין בלאַט אין מידלטאַון, אַכט מײַל פֿון ראָקי היל, קאָנעטיקעט, און האָט אָפֿט געגאַנגען די דאָזיקע וועג און צוריק, כאָטש ער האָט דעמאָלט געהינקט. ווען ער האָט געבראַכט דעם ערשטן נומער פֿון דער דרוקערײַ, האָבן מיר אַלע זיך געבוקט אַרום אים, בעטנדיק דעם האַר, מיט אַניוועסדיקע הערצער און אַ סך טרערן, אַז זײַן ברכה זאָל רוען אויף די שוואַכע באַמיאונגען פֿון זײַן קנעכט. דערנאָך האָט ער געשיקט די צײַטונג צו אַלע יענע וואָס ער האָט געמיינט וועלן זי לייענען, און זי געטראָגן אין אַ טעפּעך־זאַק צום פּאָסטאַמט. יעדער נומער איז געטראָגן געוואָרן פֿון מידלטאַון קיין ראָקי היל, און תּמיד, איידער מען האָט זיי צוגעגרייט פֿאַרן פּאָסטאַמט, האָט מען זיי אויסגעלייגט פֿאַרן האַר, און מען האָט אויפֿגעהויבן ערנסטע תּפֿילות, געמישט מיט טרערן, צו גאָט, אַז זײַן ברכה זאָל באַגלייטן די שטילע שליחים. זייער גיך זענען אָנגעקומען בריוו וואָס האָבן געבראַכט די מיטלען צו פֿאַרעפֿנטלעכן די צײַטונג, און די גוטע בשׂורה, אַז אַ סך נשמות האָבן אָנגענומען דעם אמת.”⁷

GSAM 276נבואה וועגן דער שטיצע פֿאַרן צײַטונג איז מקוים געוואָרן

GSAM 276.3מיט געפֿילן טיפֿער פֿון פּשוטן אינטערעס שטעלן מיר פֿאָר דעם דאָזיקן ערשטן בלאַט פֿון דער ערשטער צײַטונג, אַרויסגעגעבן דורך די זיבעטע־טאָג אַדווענטיסטן. דער גאַנצער באַנד פֿון The Present Truth האָט באַשטאַנען פֿון עלף נומערן פֿון אַכט זײַטן, יעדער מיט צוויי קאָלומנעס. דער געדרוקטער טעקסט אויפֿן בלאַט האָט געמאָסטן פֿיר און פֿינף אַכטל בײַ אַכט אינטשעס. נומערן 1 און 4 זענען געדרוקט געוואָרן אין יולי, אויגוסט, און סעפּטעמבער, אין מידלטאַון, קאָנעטיקעט. נומערן 5 ביז 9 זענען געדרוקט געוואָרן אין אָסוועגאָ, ניו־יאָרק, און זענען דאַטירט דעצעמבער, 1849, מאַרץ, אַפּריל, און מײַ, 1850. נומער 11 איז דאַטירט נאָוועמבער, 1850, און איז געדרוקט געוואָרן אין פּאַריז, מיין. אין נומער 6 האָט פּאַסטאָר ווײַט געזאָגט, “בעת מען האָט אַרויסגעגעבן די ערשטע פֿיר נומערן, איז אַרײַנגעקומען מער ווי גענוג געלט צו באַצאָלן פֿאַר די צײַטונגען. עס איז גענוצט געוואָרן צו באַצאָלן אונדזערע הוצאות צו די פֿאַרזאַמלונגען וואָס מיר האָבן באַזוכט.” במשך פֿונעם יאָר 1849, אונטער דער השפּעה פֿון די דאָזיקע צײַטונגען, און די פּיאָנערישע אַרבעט פֿון פּאַסטאָר בייטס, האָבן אַ סך אָנגענומען די בשׂורה אין ווערמאָנט, מישיגען, און אַנדערע שטאַטן.

GSAM 278.1אין קעגנזאַץ צו דער נישט־פֿאַרשפּרעכנדיקער לאַגע פֿון דער אַרבעט אין 1848, וועלן מיר באַטראַכטן עטלעכע פֿאַקטן ווי זיי עקזיסטירן אין 1905, און אַזוי וועלן מיר קענען בעסער משפּטן וועגן דעם ענדגילטיקן אויסגאַנג פֿון דער דאָזיקער זאַך, צי די וואָס האָבן זיך אַנטקעגנגעשטעלט דעם באַשיידענעם אָנהייב פֿון דער בשורה זענען געווען גערעכט, אָדער דער גאָט פֿון הימל וואָס האָט גערעדט דורך זײַן דינסט וועגן דעם “צונעמענדיקן” כּוח פֿון דער “זיגל־אַרבעט”.

GSAM 278פֿאָרשריט פֿון דער פֿאַרעפֿנטלעכונגס־אַרבעט

GSAM 278.2דער דאָזיקער אמת ווערט איצט פּראָקלאַמירט און געדרוקט אויף בערך פֿערציק פֿון די פֿירנדיקע שפּראַכן פֿון דער וועלט. אַנשטאָט דרײַ גײַסטלעכע, זענען פֿאַראַן, אַרײַנגערעכנט די געווידמעטע און די ליצענצירטע, איבער 600, אַחוץ הונדערטער אַנדערע וואָס אַרבעטן ווי דאָקטוירים, ביבל־אַרבעטער, לערערס, און מעדיצינישע מיסיאָנערן. די ליטעראַטור פֿון דער דענאָמינאַציע ווערט פֿאָרגעשטעלט אין איבער אַ האַלב הונדערט פֿאַרשיידענע פּעריאָדישע אויסגאַבעס, וואָס ווערן געדרוקט אין כּמעט צוואַנציק פֿאַרלאַג־הײַזער געפֿונען אין אייראָפּע, אַזיע, אַפֿריקע, צפֿון־ און דרום־אַמעריקע, די אינזלען פֿונעם פּאַציפֿישן אָקעאַן, און אויסטראַליע. אין די דאָזיקע פֿאַרלאַג־הײַזער ווערן געדרוקט איבער עלף הונדערט פֿאַרשיידענע ביכער, פּאַמפֿלעטן און טראַקטן. צו באַקומען אַן עקזעמפּלאַר פֿון יעדן איינעם, צוזאַמען מיט די פּעריאָדישע אויסגאַבעס אויף איין יאָר, וואָלט געקאָסט אַרום 340$. אַנשטאָט בלויז הונדערט אָנהענגער, זענען פֿאַראַן נישט ווײַט פֿון 100,000 וואָס פֿרייען זיך מיט דעם אמת. באמת, דער דאָזיקער אָנזאָג, ווי די זון, “גייט אויף”, און מיר קענען זאָגן, מיט די ווערטער פֿון דעם עדות פֿון 1848, “אוי, די מאַכט פֿון די דאָזיקע שטראַלן!”

GSAM 278דער מצבֿ פֿון די פֿעלקער

GSAM 278.3בשעת דער אָנזאָג אַזוי פֿאָרויסגעגאַנגען איז, וואָס איז געווען דער מצבֿ פֿון די פֿעלקער? פֿון יענער צײַט אָן, אין די עפֿנטלעכע צײַטונגען, האָט מען אונדז אָפֿט געגעבן דערקלערונגען וועגן דעם אַלגעמיינעם קריג וואָס וועט באַלד אין אייראָפּע אויסברעכן. כאָטש עס איז דאָ געווען אַ מחלוקת, און דאָרט אַן אויסברוך, ווערט דער אַלגעמיינער “שטורעם” צוריקגעהאַלטן — די “פֿיר ווינטן” טאָר נישט אַלע אויף איין מאָל אויפֿבלאָזן, “ביז די קנעכט פֿון גאָט ווערן געחתמעט.” אַז די עלעמענטן פֿון מחלוקת און מלחמה זענען דאָ, אָבער ברעכן זיך נישט אויס ווײַל מע האַלט זיי צוריק, איז קלאָר פֿאַר אַלעמען.

GSAM 279.1הענרי וואָרד ביטשער, נישט לאַנג פֿאַר זײַן טויט, האָט גערופֿן דאָס אויסהאַלטן פֿון אַזעלכע גרויסע אַרמייען אין אייראָפּע “אַרויסציִען דאָס לעבנס־בלוט פֿאָרויס, פֿון מורא עס זאָל אויסגעגאָסן ווערן.” די לאַגע צווישן די פֿעלקער, מיט זייערע כּעסן און שׂינאות, און זייער דראָענדיקע האַלטונג איינער צום צווייטן, האָט ער פֿאַרגליכן צו אַ “טויטן פּונקט”, פֿאַראורזאַכט דורך אַ גרופּע מענער וואָס ריכטן כידודים אויף איינער דעם צווייטנס ברוסט, און קיינער פֿון זיי האָט ניט געוואַגט צו שלאָגן, פֿון מורא פֿאַרן געשלאָגן ווערן. “אָבער,” האָט ער געזאָגט, “איינער פֿון זיי וועט באַלד דערזען די גינסטיקע צײַט צו שלאָגן, און דעמאָלט וועט קומען דער אַלגעמיינער געדרענג.”

GSAM 279פֿאַרגלײַך פֿון מלחמה־געצייג

GSAM 279.2זינט 1848 זענען געבויט געוואָרן קריגס־געצייג, אין פֿאַרגלײַך מיט וועלכע די בעסטע פֿון יענער צײַט וואָלטן הײַנט גערעכנט געוואָרן פֿאַר פּשוטע שפּילכלעך. די “Peace Association” פֿון אַמעריקע, אין איר רוף צו פֿרידן־דינסטן אויפֿן פֿרידן־זונטיק, דעם 15טן דעצעמבער 1895, האָט געזאָגט: “איצט, בשעת עס איז פֿאַראַן אַ באַשטימטער פֿאָרשריט אין ציוויליזאַציע, זענען אויף דער אַנדערער זײַט פֿאַראַן גרעסערע צוגרייטונגען פֿאַר מלחמה צווישן די פֿעלקער ווי אַמאָל פֿריִער.”

GSAM 279גענעראַל מײַלס וועגן מלחמה־צוגרייטונגען

GSAM 279.3גענעראַל נעלסאָן א. מײַלס, אין אַ רעדע בײַ אַ מאַסן־פֿאַרזאַמלונג אין וואַשינגטאָן, די.סי., דעם 12טן יאַנואַר, 1904, האָט געזאָגט:—

GSAM 279.4“אין דעם דאָזיקן אויפֿגעקלערטן צײַט־עלטער פֿון פּראָגרעס און אינטעליגענטער, ראַפֿינירטער ציוויליזאַציע וואָלטן מיר געווען צופֿרידן צו גלייבן, אַז די לאַסטן און סכּנות פֿון מלחמה זענען פֿאַרקלענערט געוואָרן; אָבער, ווי מאָדנע עס זאָל ניט קלינגען, איז קיין מאָל ניט געווען קיין צײַט אין דער וועלט־געשיכטע, ווען אַזוי פֿיל עשירות איז פֿאַרשווענדט געוואָרן אויף צוגרייטונגען פֿאַר מלחמה, און אויך ניט ווען אַזוי פֿיל מיליאָנען טרענירטע, געניטע און דיסציפּלינירטע מענער, באַוואָפֿנט מיט די מערסט דעסטרוקטיווע וואָפֿנס, זענען אַוועקגענומען געוואָרן פֿון די וועגן פֿון פֿרידלעכער אינדוסטריע, ווי אין דער איצטיקער צײַט.”

GSAM 280.1אָבער דער שטורעם־ווינט פֿון מלחמה פֿאַרהאַלט זיך נאָך, בעת די פֿאַרחתמען־אַרבעט גייט אָן.