קאַפּיטל 3 — דאָס קומען פֿונעם צוגעזאָגטן זוימען

GSAM 57.1“ווען די צײַט איז פֿול געוואָרן, האָט גאָט אַרויסגעשיקט זײַן זון, ... געמאַכט אונטער דעם געזעץ, כּדי אויסצולייזן די וואָס זענען געווען אונטער דעם געזעץ, כּדי מיר זאָלן באַקומען די זון־אָננעם.”¹

GSAM 57.2“איצט, דעם וואָס האָט די מאַכט אײַך צו פֿאַרפעסטיקן לויט מײַן בשׂורה און דער פּריידיקונג פֿון ישוע המשיח, לויט דער התגלות פֿון דעם סוד, וואָס איז געהאַלטן געוואָרן פֿאַרבאָרגן זינט דער וועלט האָט זיך אָנגעהויבן, אָבער איצט איז געמאַכט געוואָרן קלאָר, און דורך די שריפֿטן פֿון די נבֿיאים, לויט דעם געבאָט פֿון דעם אייביקן גאָט, באַקאַנט געמאַכט פֿאַר אַלע פֿעלקער פֿאַר דער געהאָרכזאַמקייט פֿון אמונה: צו גאָט, דעם איינציקן חכם, זאָל זײַן דער כּבֿוד דורך ישוע המשיח אויף אייביק.”²

GSAM 57.3“דורך אַן התגלות האָט ער מיר באַקאַנט געמאַכט די תּעלומה; ווי איך האָב פֿריִער געשריבן אין עטלעכע ווערטער, ... וואָס אין אַנדערע דורות איז ניט באַקאַנט געמאַכט געוואָרן די קינדער פֿון מענטשן, ווי עס ווערט איצט אַנטפּלעקט צו זײַנע הייליקע שליחים און נבֿיאים דורך דעם גײַסט.... צו מיר, וואָס בין ווייניקער ווי דער קלענסטער פֿון אַלע הייליקע, איז געגעבן געוואָרן די דאָזיקע חן, צו פּריידיקן צווישן די גוים די אומדערפֿאָרשליכע עשירות פֿון משיח; און צו לאָזן אַלעמען זען וואָס איז די שותּפֿות פֿון דעם סוד, וואָס איז פֿון דעם אָנהייב פֿון דער וועלט געווען באַהאַלטן אין גאָט, וועלכער האָט געשאַפֿן אַלץ דורך ישוע המשיח.”³

GSAM 57.4מע האָט געזאָגט, אַז אין תּנ״ך איז די בשׂורה פֿאַרבאָרגן; אין נײַעם טעסטאַמענט ווערט זי אַנטפּלעקט. ווי אַן אַנדערער האָט אויסגעדריקט, “ווי זיי האָבן זיך אָפּגעריסן פֿון גאָט, האָבן די ייִדן אין אַ גרויסער מאָס פֿאַרלוירן דעם געדאַנק פֿון די לערעס פֿון דער ריטואַלער דינסט. יענע דינסט איז איינגעפֿירט געוואָרן דורך משיח אַליין. אין יעדן טייל איז זי געווען אַ סימבאָל פֿון אים; און זי איז געווען פֿול מיט לעבעדיקייט און גײַסטיקער שיינקייט. אָבער די ייִדן האָבן פֿאַרלוירן דאָס גײַסטיקע לעבן פֿון זייערע צערעמאָניעס, און זיך געהאַלטן בײַ די טויטע פֿאָרמען. זיי האָבן זיך פֿאַרלאָזט אויף די קרבנות און געזעצן אַליין, אַנשטאָט זיך צו פֿאַרלאָזן אויף דעם צו וועמען זיי האָבן געוויזן.

GSAM 58זוכן אַן ערדישע מלוכה

GSAM 58.1“בשעת די ייִדן האָבן געוואונטשן דעם קום פֿונעם משיח, האָבן זיי נישט געהאַט קיין באַגריף וועגן זײַן שליחות. זיי האָבן נישט געזוכט גאולה פֿון זינד, נאָר באַפֿרײַונג פֿון די רוימער. זיי האָבן געוואַרט אַז דער משיח זאָל קומען ווי אַ פֿאַרנעמער, צעברעכן די מאַכט פֿונעם אונטערדריקער, און דערהייבן ישׂראל צו אוניווערסאַלער הערשאַפֿט. אַזוי איז דער וועג צוגעגרייט געוואָרן פֿאַר זיי אָפּצוּוואַרפֿן דעם גואל.

GSAM 58.2“דאָס פֿאָלק, אין זײַן פינצטערניש און דערדרוק, און די פֿירער, וואָס האָבן געדאָרשט נאָך מאַכט, האָבן געגלוסט דעם קום פֿון איינעם וואָס וואָלט באַזיגט זייערע שׂונאים און צוריקגעשטעלט דאָס מלוכה פֿאַר ישׂראל. זיי האָבן געלערנט די נבֿיאות, אָבער אָן אַ רוחניותדיקן אײַנבליק. דערפֿאַר האָבן זיי איבערגעזען די הייליקע שריפֿטן וואָס ווײַזן אָן אויף דער דערנידעריקונג פֿון משיחס ערשטן קום, און פֿאַלש אויסגעטײַטשט די וואָס רעדן וועגן דער כבוד פֿון זײַן צווייטן קום. גאווה האָט פֿאַרפֿינצטערט זייער ראיה; זיי האָבן אויסגעטײַטשט די נבֿואה לויט זייערע עגאָיִסטישע באַגערן.

GSAM 58.3“איבער טויזנט יאָר האָט דער ייִדישער פֿאָלק געוואַרט אויפֿן קומען פֿונעם גואל. אויף דער דאָזיקער געשעעניש האָבן זיי געלייגט זייערע העלסטע האָפֿענונגען. אין געזאַנג און נבֿואה, אין טעמפּל־ריטואַל און הויז־תּפֿילה, האָבן זיי געהייליקט זײַן נאָמען. און פֿונדעסטוועגן, בײַ זײַן קומען, האָבן זיי אים נישט דערקענט. דער באַליבטער פֿונעם הימל איז פֿאַר זיי געווען ‘ווי אַ וואָרצל פֿון טרוקענער ערד;’ ער האָט נישט געהאַט ‘קיין דמות און קיין שיינקייט;’ און זיי האָבן אין אים נישט געזען קיין חן, אַז זיי זאָלן אים באַגערן. ‘ער איז געקומען צו זײַנע אייגענע, און זײַנע אייגענע האָבן אים נישט אויפֿגענומען.’”⁴

GSAM 58פֿון דעם ייִחוס פֿון דוד

GSAM 58.4ווען די צײַט, וואָס דניאל האָט פֿאָרויסגעזאָגט, איז נאָענט געוואָרן, ווען “משיח הנסיך” — דער געזאַלבטער — האָט געזאָלט זיך באַווײַזן, האָט דאָס ייִדישע פֿאָלק געקענט, און האָט עס בלי־ספֿק טאַקע געטאָן, אַזוי קלערן: דער משיח לויט דעם גוף דאַרף זײַן פֿון דעם הויז און שטאַם פֿון דוד, דערפֿאַר מוז זײַן געבורט זײַן אין יענעם שטאַם; און לויט די פֿאָרשריפֿטן פֿון דער ייִדישער תּורה און מנהגים, מוז ער געזאַלבט ווערן פֿאַר עפֿנטלעכער דינסט אין עלטער פֿון דרייסיק יאָר; און אויב ער זאָל זיך באַווײַזן ווי דער געזאַלבטער אין יענעם עלטער, דאַן מוז זײַן געבורט זײַן דרייסיק יאָר פֿאַר דעם סוף פֿון די נײַן און זעכציק וואָכן יאָר, וואָס זאָלן זיך אויסשפּאַנען ביז דאָס קומען פֿון משיח.

GSAM 59נבֿואות פֿון שמעון און חנה

GSAM 59.1אין יענער צײַט איז גאַנץ ישׂראל געווען אין דערוואַרטונג. די ערנסטע, איבערגעגעבענע תּלמידים פֿון די הייליקע שריפֿטן האָבן געוואַרט אויף דעם געבורט פֿון דעם וואָס איז געזאָלט זײַן זייער הערשער און פֿירער. דעם עלטערן און געטרײַעם שמעון איז אַנטפּלעקט געוואָרן “דורך דעם רוח־הקודש, אַז ער זאָל נישט זען טויט איידער ער זעט דעם משיח פֿון גאָט.”⁵

GSAM 59.2ווען דער יונגער גואל איז געבראַכט געוואָרן אין טעמפּל, האָט שמעון געוווּסט אַז דאָס קינד איז דער דערמאָנטער — דער משיח. “דאַן האָט ער אים אויפֿגענומען אין זײַנע אָרעמס, און געבענטשט גאָט, און געזאָגט: האַר, איצט לאָזסטו דײַן קנעכט אַוועקגיין אין שלום, לויט דײַן וואָרט; ווײַל מײַנע אויגן האָבן געזען דײַן ישועה, וואָס דו האָסט צוגעגרייט פֿאַר פּנים פֿון אַלע פֿעלקער: אַ ליכט צו באַלײַכטן די גוים, און די כבוד פֿון דײַן פֿאָלק ישׂראל....

GSAM 59.3“און שמעון האָט זיי געבענטשט [יוסף און מרים], און האָט געזאָגט צו מרים זײַן מוטער: זע, דער קינד איז באַשטימט צום פֿאַל און אויפֿשטאַנד פֿון פֿילע אין ישׂראל; און פֿאַר אַ צייכן וואָס מע וועט רעדן קעגן אים (יאָ, אַ שווערד וועט דורכשטאָכן אויך דײַן אייגענע נשמה), כּדי די געדאַנקען פֿון פֿילע הערצער זאָלן אַנטפּלעקט ווערן.

GSAM 59.4“און עס איז געווען אַ חנה, אַ נביאה, די טאָכטער פֿון פֿנואל, פֿון שבֿט אָשר... און זי קומענדיק אין יענעם מאָמענט האָט אויך געדאַנקט דעם האַר, און גערעדט וועגן אים צו אַלע יענע וואָס האָבן געוואַרט אויף דער גאולה אין ירושלים.”⁶

GSAM 59מלאכים באַזוכן די פּאַסטוכער

GSAM 59.5פֿריִער דערצו איז די גוטע בשורה וועגן דעם גואלס געבורט געמאָלדן געוואָרן דורך מלאכים צו די פּאַסטוכער אויף די פֿעלדער פֿון בית־לחם. אין די אויסגעהערטע אויערן פֿון די פּאַסטוכער האָבן מלאכים געזונגען די דאָזיקע מעלאָדישע ניגונים:—

GSAM 60די חכמים באַזוכן בית־לחם

GSAM 60.2דאַן זענען געקומען די חכמים פֿון מזרח, וועלכע האָבן געזען “דעם שטערן אויפֿגיין”, ווי בלעם האָט פֿאָרויסגעזאָגט. נאָכפֿאָלגנדיק זײַן אָנפֿירונג זענען זיי אָנגעקומען קיין ירושלים, וווּ עס איז געוואָרן נייטיק נאָכצופֿרעגן וועגן דעם נײַ־געבוירענעם מלך. נאָכדעם ווי מע האָט זיי געמאָלדן, אַז בית־לחם איז דער געבורטסאָרט פֿונעם געוואונטשטן, זענען זיי ווײַטער געפֿאָרן; און געפֿירט אַהין דורכן שטערן וואָס האָט זיך ווידער באַוויזן, זענען זיי געבראַכט געוואָרן צום באַשיידענעם אָרט וווּ דער גואל האָט געלעגן. דאָ האָבן זיי געדינט דעם הייליקן קינד, אים אָנבאָטנדיק מתּנות פֿון גאָלד, ווײַרויך, און מירע, און דערנאָך האָבן זיי אָנגעהויבן זייער לאַנגע רייזע אַהיים.

GSAM 60דער גואל אין עלטער פֿון צוועלף יאָר

GSAM 60.3פֿון קינדהייט ביז צוועלף יאָר אַלט איז ווייניק פֿאַרשריבן וועגן משיח דעם גואל, אַחוץ זײַן וואַקסן אין חכמה און גרייס, און זײַן פֿאָלגזאַמער אונטערוואָרפֿונג צו זײַנע עלטערן. אָבער אין עלטער פֿון צוועלף יאָר, נאָכדעם ווי ער איז מיט יוסף און מרים געפֿאָרן קיין ירושלים צו באַטייליקן זיך אינעם יערלעכן יום־טובֿ, האָט ער דאָרט דערשטוינט די כּהנים מיטן וויסן וואָס האָט זיך געווײַזט אין זײַנע פֿראַגעס, און אין די ענטפֿערס וואָס ער האָט געגעבן אויף זייערע קאָמפּליצירטע פּראָבלעמען. פֿון דער צײַט אָן ביז ער האָט אָנגעהויבן זײַנע עפֿנטלעכע אַרבעטן, האָט ער באַערט דעם באַשיידענעם פֿאַך פֿון אַ סטאָליער, אַרבעטנדיק מיט יוסף, דעם מאַן פֿון מרים.

GSAM 60די שליחות פֿון יוחנן דעם טויפֿער

GSAM 60.4זעקס חדשים פֿאַר זײַן עפֿנטלעכער שליחות, איז די שליחות פֿון משיח פֿאָרגעזאָגט געוואָרן דורך יוחנן דעם טויפֿער. דאָס פֿאָלק איז געקומען אין גרויסע עולמות צו הערן יוחנן, און צו ווערן געטויפֿט פֿון אים. ווען זיי “זענען געווען אין דערוואַרטונג [דערוואַרטנדיק אַז דער משיח זאָל קומען] און דאָס גאַנצע פֿאָלק האָט געטראַכט [“נאָכגעטראַכט אָדער געדיסקוטירט,” לויט דער הערה] אין זייערע הערצער וועגן יוחנן, צי ער איז דער משיח צי נישט; האָט יוחנן געענטפֿערט, זאָגנדיק צו זיי אַלעמען: איך טאַקע טבּיל אײַך מיט וואַסער; אָבער עס קומט איינער וואָס איז מעכטיקער פֿון מיר, דעם רימען פֿון וועמענס שיכלעך איך בין ניט ווערט אַפֿילו צו לייזן. ער וועט אײַך טויפֿן מיטן רוח־הקודש און מיט פֿײַער. זײַן ווינטשויפֿל איז אין זײַן האַנט, און ער וועט גוט אויסרייניקן זײַן דרעשפּלאַץ, און וועט צונויפֿזאַמלען דאָס ווייץ אין זײַן שפּײַכלער; אָבער דעם שפּריי וועט ער פֿאַרברענען מיט אַ פֿײַער וואָס לאָשט זיך ניט אויס.”⁷

GSAM 61ישוע ווערט געטויפֿט

GSAM 61.1בעת יוחנן האָט דורכגעפֿירט דעם טבילה־ריטואַל, האָט ער געזען ישוען קומען צו אים צו ווערן געטויפֿט, און האָט געזאָגט, “אָט איז דאָס לאַם פֿון גאָט, וואָס נעמט אַוועק די זינד פֿון דער וועלט.... און יוחנן האָט עדות געזאָגט, אַזוי צו זאָגן: איך האָב געזען דעם גײַסט אַראָפּקומען פֿון הימל ווי אַ טויב, און ער איז געבליבן אויף אים. און איך האָב אים נישט געקענט: אָבער דער וואָס האָט מיך געשיקט צו טײַכן מיט וואַסער, דער זעלבער האָט צו מיר געזאָגט: אויף וועמען דו וועסט זען דעם גײַסט אַראָפּקומען און בלײַבן אויף אים, דער זעלבער איז דער וואָס טײַכט מיטן הייליקן גײַסט. און איך האָב געזען און עדות געזאָגט, אַז דער דאָזיקער איז דער זון פֿון גאָט.”⁸

GSAM 61די קול פֿון הימל

GSAM 61.2ניט נאָר איז די משיחיות פֿון משיח באַשטעטיקט געוואָרן דורכן זעעוודיקן אַראָפּגאַנג פֿונעם רוח־הקודש אין אַ גשמיותדיקער געשטאַלט ווי אַ טויב, נאָר אויך דורך אַ קול פֿון הימל. אין מתיאס בשורה לייענען מיר: “ישוע, ווען ער איז געטויפֿט געוואָרן, איז גלײַך אַרויסגעגאַנגען פֿון וואַסער; און זע, די הימלען זענען אָפּגעעפֿנט געוואָרן פֿאַר אים, און ער האָט געזען דעם גײַסט פֿון גאָט אַראָפּגיין ווי אַ טויב און זיך אַראָפּזעצן אויף אים; און זע אַ קול פֿון הימל, וואָס האָט געזאָגט: דאָס איז מײַן ליבער זון, אין וועמען איך בין צופרידן.”⁹

GSAM 61.3כאָטש “יוחנן האָט נישט געטאָן קיין נֵס”, זענען די מענטשן, ווען זיי האָבן געזען די גרויסע כּוח וואָס האָט באַגלייט דעם משיח'ס דינסט, געווען געצווינגען צו זאָגן, “אַלץ וואָס יוחנן האָט גערעדט וועגן דעם דאָזיקן מענטש איז געווען אמת.”¹⁰

GSAM 61משיחת־משיח לויטן געזעץ

GSAM 61.4אין פֿאַרבינדונג מיט לוקעס באַריכט וועגן דער טבילה און דער זעלבער משיחה דורכן רוח־הקודש אין דער פֿאָרעם פֿון אַ טויב, לייענען מיר, “ישוע אַליין האָט אָנגעהויבן זײַן בערך דרײַסיק יאָר אַלט.”¹¹

GSAM 62.1נאָך דעם לאַנגן פֿאַסט פֿון פֿערציק טעג פֿון אונדזער האַר, און די שאַרפֿע נסיונות פֿונעם שׂטן אין דער ווילדערניש, וואָס האָבן גלײַך נאָכגעפֿאָלגט זײַן טבילה, איז ער “געקומען קיין נצרת, וווּ ער איז דערצויגן געוואָרן; און ווי זײַן מנהג איז געווען, איז ער אַרײַן אין דער שול אויפֿן שבת־טאָג, און איז אויפֿגעשטאַנען צו לייענען.... דער גײַסט פֿון גאָט איז אויף מיר, ווײַל ער האָט מיך געזאַלבט צו פּריידיקן די בשׂורה פֿאַר די אָרעמע.... און ער האָט אָנגעהויבן צו זאָגן צו זיי: הײַנט איז דאָס שריפֿט מקוים געוואָרן אין אײַערע אויערן.”¹²

GSAM 62די צײַט איז דערפֿילט

GSAM 62.2מרקוס, ווען ער פֿאַרצייכנט די זעלבע געשעעניש, זאָגט, “די צײַט איז פֿולקומען, און דאָס מלכות־שמים איז נאָענט: טוט תּשובֿה, און גלייבט אין דער בשׂורה.”¹³ די צײַט וואָס איז פֿאָרויסגעזאָגט געוואָרן פֿאַרן געזאַלבטן זיך צו באַווײַזן איז אָנגעקומען. די זאַלבונג מיטן הייליקן גײַסט איז פֿאָרגעקומען בײַ זײַן טבילה, און ער האָט איצט אָנגעהויבן זײַן שליחות, פּונקט אין דער צײַט און אויפֿן אופֿן וואָס די הייליקע נבֿיאים פֿון אַמאָל האָבן פֿאָרויסגעזאָגט.

GSAM 62זעעוודיקער באַווײַז פֿון משיחישקייט פֿון משיח

GSAM 62.3די שליחות פֿון משיח איז באַגלייט געוואָרן מיט אַ שטענדיקן טאָן נסים, וואָס, פֿאַרן פֿאָלק, אַפֿילו אויב זיי האָבן נישט אינגאַנצן פֿאַרשטאַנען זײַנע משלים און ווערטער, זענען געווען אַ זעעוודיקער באַווײַז אַז ער איז געווען דער עמנואל, אָדער אַז “גאָט איז געווען מיט אים.”¹⁴ אין די דאָזיקע ניסים האָט משיח געגעבן דער וועלט ניט נאָר אַ באַווײַז פֿון גאָטס כּוח אין זיך אַליין, נאָר אויך אַ פּראַקטישע דעמאָנסטראַציע פֿון גאָטס כאַראַקטער און פֿון זײַן ליבשאַפֿט. ווען פֿיליפּ, נאָך דרײַ יאָר פֿון כּסדרדיקער צוזאַמענשאַפֿט מיט משיח, זעענדיק זײַנע גרויסע ניסים, האָט געזאָגט, “הער, ווײַז אונדז דעם פֿאָטער, און עס וועט אונדז גענוג זײַן,” האָט ישוע צו אים געזאָגט, “האָב איך אַזוי לאַנג מיט אײַך געווען, און דו האָסט מיך נאָך אַלץ ניט דערקענט, פֿיליפּ? ווער עס האָט געזען מיך, האָט געזען דעם פֿאָטער; און ווי זאָגסטו דען, ווײַז אונדז דעם פֿאָטער? ... גלייבט מיר אַז איך בין אין דעם פֿאָטער, און דער פֿאָטער אין מיר; אָדער גלייבט מיר צוליב די ווערק אַליין.”¹⁵

GSAM 63יוחנן פֿאַרטומלט

GSAM 63.1כאָטש בײַ דער טבילה פֿון משיח האָט יוחנן געזען דעם געזעענעם אַראָפּגאַנג פֿונעם רוח־הקודש, און געהערט די שטים פֿון הימל וואָס האָט אים אויסגערופֿן דעם זון פֿון גאָט, און האָט אַליין דערקלערט אַז ער איז “דאָס לאַם פֿון גאָט וואָס נעמט אַוועק די זינד פֿון דער וועלט”, האָבן די געשעענישן זיך אַנטוויקלט אַזוי אַנדערש ווי ער האָט ערוואַרט, אַז ער, אין זײַן טרויעריקער תּפֿיסה, איז געווען פֿאַרצווייפֿלט און צעטומלט.

GSAM 63.2“ווי די תּלמידים פֿונעם גואל, האָט יוחנן דער טויפֿער נישט פֿאַרשטאַנען די נאַטור פֿון משיחס מלוכה. ער האָט ערוואַרטעט אַז ישוע זאָל נעמען דעם טראָן פֿון דוד; און ווי די צײַט איז אַוועק, און דער גואל האָט נישט געמאַכט קיין תּבֿיעה אויף מלכותדיקער אויטאָריטעט, איז יוחנן געוואָרן פֿאַרטומלט און פֿאַרצווייפֿלט.”¹⁶ “רופֿנדיק צו זיך צוויי פֿון זײַנע תּלמידים, האָט [ער] זיי געשיקט צו ישוע, זאָגנדיק: ביסטו דער וואָס זאָל קומען? אָדער זאָלן מיר דערוואַרטן אַן אַנדערן?” “אין יענער זעלבער שעה האָט ער [ישוע] געהיילט פֿיל פֿון זייערע שוואַכקייטן און צרות, און פֿון בייזע גײַסטער; און פֿילע וואָס זענען געווען בלינד האָט ער געגעבן ראיה. דעמאָלט האָט ישוע געענטפֿערט און צו זיי געזאָגט: גייט אײַער וועג, און דערציילט יוחנן וואָס איר האָט געזען און געהערט.”¹⁷

GSAM 63.3עס איז געווען שווער פֿאַר די ייִדן און אַפֿילו פֿאַר די תּלמידים צו קלאָר זען אַ סך אמתן וואָס דער גואל האָט אַרויסגערעדט, ווײַל זיי זענען געווען אַזוי פֿאַרפעסטיקט אין דעם גלויבן, אַז ווען דער משיח וועט קומען, וועט ער צעברעכן די רוימישע יאָך, וואָס איז פֿאַר זיי געווען אַזוי דריקנדיק, און גלײַך צוריקשטעלן דאָס מלוכה פֿון דוד, און הערשן ווי אַ וועלטלעכער מלך.

GSAM 63.4ישוע האָט אָנגעהויבן זײַן פּריידיקן מיט די ווערטער: “באַקעערט אייך, ווײַל דאָס מלכות־השמים איז נאָענט.”¹⁸ ווען זײַנע צוועלף תּלמידים זענען אַרויסגעשיקט געוואָרן, האָבן זיי געבראַכט די זעלבע בשׂורה: “דאָס מלכות־השמים איז נאָענט.”¹⁹ שפּעטער אין זײַן דינסט, ווען די זיבעציק זענען אַרויסגעשיקט געוואָרן, איז עס געווען מיט די ווערטער: “דאָס מלכות־השם איז נאָענט צו אײַך.”²⁰

GSAM 64מענטשן זענען געווען דערשטוינט פֿון משיחס ווערק

GSAM 64.1די ווונדערלעכע ווערטער און לערנונגען פֿון משיח האָבן די מענטשן געפֿירט צו זאָגן, “ניט קיין מענטש האָט אַזוי גערעדט ווי דער מענטש.”²¹ און ווען ער האָט געהיילט דעם בלינדן און שטומען מענטש, “אַלע מענטשן זענען געווען איבערראַשט און האָבן געזאָגט, איז דאָס נישט דער זון פֿון דוד?”²² אָדער אין אַנדערע ווערטער, איז דאָס נישט דער זוימען פֿון דוד, דער צוגעזאָגטער גואל? ווען ער איז געקומען אין זײַן אייגענעם לאַנד, האָט ער זיי געלערנט אין זייער שול, אַזוי אַז זיי זענען געוואָרן דערשטוינט און האָבן געזאָגט: “פֿון וואַנען האָט דער מענטש די חכמה און די גרויסע מעשׂים? איז ער נישט דער טישלערס זון? איז זײַן מוטער נישט גערופֿן מרים? און זײַנע ברידער יעקב, יוסף, שמעון און יהודה?”²³

GSAM 64.2אַרום דעם דריטן יאָר פֿון משיחס שליחות, ווען ער איז געווען אין בית־המקדש אויפֿן יום־טובֿ פֿון הקדשה, זענען די ייִדן צוגעקומען צו אים און געזאָגט צו אים: “ווי לאַנג לאָזסטו אונדז צווייפֿלען? אויב דו ביסט דער משיח, זאָג אונדז אָפֿנהאַרציק.”²⁴ אין פֿריערדיקן יאָר, ווען ער האָט געטאָן דעם גרויסן נס פֿון שפּײַזן די פֿינף טויזנט מיט די “פֿינף גערשטענע ברויטן און צוויי קליינע פֿישעלעך”, האָט ער “פֿאַרשטאַנען, אַז זיי וועלן קומען און אים נעמען מיט כּוח, כּדי אים צו מאַכן אַ מלך, [דערפֿאַר] איז ער ווידער אַוועק אין אַ באַרג אַרײַן.”²⁵

GSAM 64משיח לערנט די תלמידים וועגן זײַן טויט

GSAM 64.3אין דער לערנונג פֿון זײַנע תלמידים האָט דער משיח באַטאָנט, אַז דער געדאַנק פֿון אַ וועלטלעכער מלכות וואָס זאָל גלייך אָנהייבן איז נישט ריכטיק, און האָט זיי געוויזן, אַז ער מוז שטאַרבן און ווידער אויפֿשטיין, אַוועקגיין און ווידער קומען. דערפֿאַר האָט ער זיי געפרעגט: “וואָס און אויב איר וועט זען דעם זון פֿון מענטש אויפֿשטײַגן וווּ ער איז געווען פֿריִער?”²⁶ נאָך דעם וואָס ער האָט זיי באַפֿעלן “אַז זיי זאָלן קיינעם נישט דערציילן, אַז ער איז ישוע דער משיח,” לייענען מיר: “פון יענעם צײַט אָן האָט ישוע אָנגעהויבן ווײַזן זײַנע תלמידים, אַז ער מוז גיין קיין ירושלים, ליידן פֿון די זקנים, די ראשי כּהנים און די סופרים, ווערן געקילט און דעם דריטן טאָג אויפֿשטיין. דאַן האָט פּעטרוס אים גענומען און אָנגעהויבן אים צו ריבּוען, זאָגנדיק: ווײַט זאָל דאָס פֿון דיר זײַן, האַר; דאָס וועט דיר נישט פּאַסירן.”²⁷

GSAM 65.1אין דער זעלבער צײַט האָט ער זיי געזאָגט, אַז עס זענען דאָ עטלעכע, וואָס שטייען דאָ, וואָס וועלן נישט שטאַרבן ביז זיי וועלן זען דעם זון־מענטש קומענדיק אין זײַן מלכות.²⁸ בערך אַכט טעג שפּעטער איז די נבואה דערפֿילט געוואָרן; און דער אַפּאָסטל פּטרוס רעפֿערירט זיך צו יענער “חזון” פֿון משיח׳ס קומען אין זײַן מלכות ווי אַ ראיה פֿאַרן אמתן צווייטן קום פֿון משיח, וואָס איז נאָך אין דער צוקונפֿט.²⁹

GSAM 65.2אַמאָל, ווען דער משיח און זײַנע תּלמידים זענען געווען אין גליל, האָט ישוע צו זיי געזאָגט: “דער זון־אדם וועט איבערגעגעבן ווערן אין די הענט פֿון מענטשן; און זיי וועלן אים הרגענען, און אויפֿן דריטן טאָג וועט ער אויפֿשטיין. און זיי זענען געווען זייער טרויעריק.”³⁰ און פֿונדעסטוועגן האָבן זיי נישט פֿאַרשטאַנען זײַן כּוונה, ווײַל אַפֿילו בשעת ער האָט געפּרוּווט אײַנדרונג מאַכן אויף זייערע מוחות מיטן ערנסטן אמת פֿון זײַן טויט און תחית־המתים, האָבן זיי זיך געטראָכט צווישן זיך וועגן דעם, ווער עס זאָל זײַן דער גרעסטער אין גאָטס מלוכה.³¹

GSAM 65.3אין אַן אַנדער געלעגנהייט האָט פּטרוס געזאָגט צו ישוע: “מיר האָבן אַלץ פֿאַרלאָזט און זײַנען דיר נאָכגעגאַנגען; וואָס וועט אונדז דערפֿאַר זײַן? האָט ישוע זיי געזאָגט: אמת זאָג איך אײַך, אַז איר, וואָס זײַט מיר נאָכגעגאַנגען, אין דער נײַער וועלט, ווען דער זון־אדם וועט זיצן אויף דעם טראָן פֿון זײַן כּבֿוד, וועט איר אויך זיצן אויף צוועלף טראָנען און משפּטן די צוועלף שבֿטים פֿון ישׂראל.”³² דער געדאַנק וועגן אַ מלכות וואָס זאָל באַלד געגרינדעט ווערן איז נאָך אַלץ געווען דער הויפּט־געדאַנק אין זייערע מוחות, און זיי, ווי מענטשן, האָבן אָנגעהויבן זוכן דעם העכסטן אָרט אין דער מלכות.

GSAM 65.4דערנאָך קומט די אַמביציעזע מוטער פֿון יעקבֿ און יוחנן, זין פֿון זבדי, און בעט דעם משיח אַז אירע זין זאָלן באַקומען הויכע פּאָזיציעס — איינער אויף דער רעכטער האַנט און דער צווייטער אויף דער לינקער האַנט פֿון זײַן טראָן; אָדער, אפשר, איינער צו ווערן פּרעמיער פֿון דער רעגירונג און דער צווייטער שטאַט־סעקרטאַר. אָבער דער משיח האָט קלאָר געזאָגט: “איר ווייסט נישט וואָס איר בעט.”³³

GSAM 66טריומפֿאַלער אַרײַנגאַנג אין ירושלים

GSAM 66.1ניט ווייט פֿון דער צײַט איז פֿאָרגעקומען אַ גרויסע און דערשטוינענדיקע געשעעניש. דאָס איז געווען די אויפֿשטעלונג פֿון לאַזאַרוס פֿון דעם קבֿר, ער וואָס איז געווען טויט פֿיר טעג. אַזאַ מעכטיקער נס האָט אַזוי אויפֿגערעגט און דערשטוינט דאָס פֿאָלק, אַז די פּרושים האָבן זיך דערשראָקן, וועלכע האָבן, צוזאַמען מיט די כּוהנים, גלײַך צונויפֿגערופֿן אַ באַראַטונג; און אין זייערע באַראַטונגען האָבן זיי געפֿרעגט: “וואָס טאָן מיר? ווײַל דער מענטש טוט אַ סך ניסים. אויב מיר וועלן אים אַזוי איבערלאָזן, וועלן אַלע מענטשן גלייבן אין אים; און די רוימער וועלן קומען און אַוועקנעמען סײַ אונדזער אָרט, סײַ אונדזער פֿאָלק.”³⁴ בשעת אַ שׂטנישע מאַכט פֿון אונטן האָט זיך אַזוי געכאַפּט אין די וואָס האָבן געזוכט צו פֿאַרניכטן דעם משיח, האָט אַ מאַכט פֿון אויבן געטריבן די מאַסן אים צו פֿאַרהערלעכן, און אויסצופֿילן דאָס וואָס איז פֿאָרויסגעזאָגט געוואָרן וועגן אים.

GSAM 66.2בײַ דער געלעגנהייט וואָס איז אויבן דערמאָנט, זענען די מענטשן אַרויסגעקומען אין גרויסער צאָל, ניט נאָר צו זען ישוען, נאָר אויך צו זען לאַזאַרן, וועמען ער האָט אויפֿגעוועקט פֿון די טויטע. איצט האָט זיי אויסגעזען זיכער, אַז ישוע איז זייער לאַנג־דערוואַרטער קעניג, און ווען זיי האָבן אים באַגעגנט קומענדיק צו ירושלים, זיצנדיק אויף אַ פֿערדעלע, זענען די ווערטער פֿון דער הייליקער שריפֿט זיי שטאַרק אויפֿגעקומען אין זינען, “האָב ניט מורא, טאָכטער פֿון ציון: זע, דײַן מלך קומט, זיצנדיק אויף אַ עסעל־פֿערדל.”³⁵ אַ שטאַרקער טריומף־שריי איז אויפֿגעשטיגן פֿון דער ריזיקער המון, וואָס האָט שטאַרק געשטערט די קאַלט־האַרציקע, רעכעננדיקע פּרושים. צווישן זיך האָבן זיי געזאָגט: “זעט איר, ווי איר קענט גאָרנישט אויסריכטן? זע, די וועלט איז געגאַנגען נאָך אים.”³⁶ צו זייער בקשה אַז דער משיח זאָל אויפהערן די שרייער, האָט ער געענטפֿערט: “איך זאָג אײַך, אויב די דאָזיקע וואָלטן געהאַלטן שטיל, וואָלטן די שטיינער גלייך געשריגן.”³⁷ דער אייבערשטער האָט וועגן דעם געשעעניש געזאָגט: “שרייט,” און אויב די מענטשן וואָלטן נישט אויספֿירן זײַן וואָרט, וואָלט ער אַרײַנלייגן אַ קול אין די שטיינער פֿון דער גאַס, און זיי וואָלטן געשריגן; ווײַל זײַן וואָרט מוז זיך אויספֿירן.

GSAM 66משיח צו גיין אַוועק און ווידער צוריקקומען

GSAM 66.3ניט נאָר האָט אונדזער גואל געזוכט צו ריכטן די געדאַנקען פֿון די תּלמידים אויפֿן פֿאַקט, אַז ער וועט שטאַרבן און אויפֿשטיין ווידער, נאָר ער האָט אויך געוואָלט זיי אויסלערנען, אַז דאָס מלכות וועט נישט קומען ביז ער וועט אַוועקגיין און זיך אומקערן. רעדנדיק וועגן זײַן צליבה האָט ער געזאָגט, “איך, אויב איך וועל געהויבן ווערן פֿון דער ערד, וועל צוציִען אַלע מענטשן צו זיך. דאָס האָט ער געזאָגט, אָנווײַזנדיק אויף וואָסער מין טויט ער זאָל שטאַרבן. דאָס פֿאָלק האָט אים געענטפֿערט, מיר האָבן געהערט פֿון דער תּורה אַז דער משיח בלײַבט אויף אייביק; און ווי קענסטו זאָגן, דער בן־אדם מוז געהויבן ווערן? ווער איז דער בן־אדם?”³⁸

GSAM 67.1כּדי מער פֿולשטענדיק אײַנצודרינגען אין די מוחן פֿון די תּלמידים דעם פֿאַקט, אַז ער וועט אַוועקגיין און זיך אומקערן איידער זײַן מלוכה וועט געגרינדעט ווערן אויף דער ערד, האָט ער געזאָגט, “קליינע קינדער, נאָך אַ קורצער צײַט בין איך מיט אײַך. איר וועט מיך זוכן; און ווי איך האָב געזאָגט צו די ייִדן, וווּהין איך גיי, קענט איר נישט קומען; אַזוי זאָג איך איצט צו אײַך... שמעון פּטרוס האָט אים געזאָגט: הער, וווּהין גייסטו? ישוע האָט אים געענטפֿערט: וווּהין איך גיי, קענסטו מיר איצט נישט נאָכגיין; אָבער שפּעטער וועסטו מיר נאָכגיין.”³⁹ דערנאָך האָט ער דערמוטיקט זייערע באַזאָרגטע און טרויעריקע הערצער מיט די ווערטער: “אײַער האַרץ זאָל זיך נישט באַזאָרגן: איר גלייבט אין גאָט, גלייבט אויך אין מיר. אין מײַן פֿאָטערס הויז זענען פֿאַראַן אַ סך דירות; ווען עס וואָלט נישט אַזוי געווען, וואָלט איך אײַך געזאָגט. איך גיי צוגרייטן אײַך אַן אָרט. און אויב איך גיי צוגרייטן אײַך אַן אָרט, וועל איך ווידער קומען און אײַך נעמען צו מיר; אַז וווּ איך בין, דאָרט זאָלט איר אויך זײַן.”⁴⁰

GSAM 67משל פֿונעם חשובֿן

GSAM 67.2ווידער האָט דער גואל געפּרוּווט צו פֿאַרריכטן דעם פֿאַלשן געדאַנק, אַז דאָס מלוכה וועט זיך גלײַך באַווײַזן, דורך דער באַנוצונג פֿון דער פֿאָלגנדיקער משל, בשעת ער און די תּלמידים זענען אַרויפֿגעגאַנגען קיין ירושלים: “אַ געוויסער אַדעלמאַן איז אַוועק אין אַ ווײַט לאַנד, כּדי צו באַקומען פֿאַר זיך אַ מלוכה און זיך אומקערן. און ער האָט גערופֿן זײַנע צען קנעכט, און האָט זיי איבערגעגעבן צען פּאָנד, און האָט צו זיי געזאָגט: פֿאַרוואַלטעט ביז איך קום.... און עס איז געווען אַזאַ, אַז ווען ער איז צוריקגעקומען, האָבנדיק באַקומען די מלוכה, האָט ער באַפֿוילן אַז מע זאָל רופֿן צו אים די קנעכט, וועמען ער האָט געגעבן דאָס געלט, כּדי ער זאָל וויסן וויפֿל יעדער איינער האָט פֿאַרדינט דורך האַנדלען.”⁴¹ אין דער דאָזיקער משל שטעלט דער האַר זיך פֿאָר ווי דער אַדעלמאַן. ער האָט געזאָלט גיין אין אַ ווײַטן לאַנד — צו זײַן פֿאָטער — און דאָרט באַקומען די מלוכה, איידער ער קערט זיך צוריק צו מלוכן.

GSAM 68.1אין ענטפֿער אויף דער פֿראַגע פֿון די תּלמידים, “וואָס וועט זײַן דער סימן פֿון דײַן קומען, און פֿון דעם סוף פֿון דער וועלט?”⁴² האָט דער גואל זיי געגעבן אַ רשימה פֿון די געשעענישן וואָס זאָלן פּאַסירן דורך דער גרויסער צער וואָס וועט קומען אויף דער קהילה, און די באַשטימטע סימנים וואָס וועלן פּאַסירן. ווען די דאָזיקע וועלן זיך באַווײַזן, זאָלן זיי וויסן אַז זײַן קומען איז נאָענט, אַפֿילו בײַ די טירן, און אַז דאָס דור וואָס וועט זיי זען וועט נישט אַראָפּגיין פֿון דער בינע פֿון מעשׂים ביז ער וועט קומען.⁴³

GSAM 68פֿאַרלאָזט פֿון אַלע תּלמידים

GSAM 68.2אָבער מיט דער גאַנצער אָנווייַזונג וואָס משיח האָט געגעבן די שליחים וועגן זײַן טויט און דערנידערונג, האָבן זיי אינגאַנצן נישט פֿאַרשטאַנען דעם אמת וואָס ער האָט זיי געלערנט וועגן זײַן משפּט און קרייציקונג. אַזאַ שוואַכע פֿאָרשטעלונג האָבן זיי געהאַט פֿונעם אמת, אַז ווען דער משפּט איז געקומען, איז זייער האָפֿענונג געשטאָרבן, און זיי אַלע האָבן אים “פֿאַרלאָזט און זענען אַנטלאָפֿן”.⁴⁴ אַפֿילו פּטרוס, דער שטענדיק־פֿאַרברענטער פּטרוס, וועלכער האָט אַזוי זיכער באַשטעטיקט, אַז אויב אַלע מענטשן וועלן אים פֿאַרלאָזן, וועט ער אים קיינמאָל ניט פֿאַרלאָזן, האָט עטלעכע שעה שפּעטער געלייקנט זײַן האַר, און מיט אַ שבֿועה דערקלערט, אַז ער קענט דעם מענטשן ניט. אַזוי טויב זענען זיי געווען אין פֿאַרשטיין די דערקלערונג פֿונעם האַר, אַז אויפֿן דריטן טאָג נאָך זײַן צליבה וועט ער אויפֿשטיין פֿון די טויטע, האָבן זיי זיך געפֿרעגט און געקלערט צווישן זיך “וואָס דאָס אויפֿשטיין פֿון די טויטע זאָל מיינען.”⁴⁵ טאַקע, אַזוי אָן אמונה זענען זיי געווען, אַז נאָך זײַן טויט און נאָך זײַן גוף איז געלייגט געוואָרן אין יוסף'ס נײַעם קבר, האָבן זיי זיך צוגעגרייט צו עמבאַלמען אים. מיט האָפֿענונג פאַרלוירן — באַגראָבן מיט משיח אין קבר — וואָס פֿאַר אַ שבת־טאָג פֿאַר די תלמידים! מיט הערצער באַלאָדן מיט טרויער און אַנטוישונג, און אָן קיין רחמן, מיטלידנדיקער גואל, וועמענס לעבן איז געווען אָנגעפילט מיט אַקטן פֿון צאַרטקייט און רחמנות, ניט נאָענט צו טרייסטן און שטאַרקן, ווי עלנט איז געווען זייער צושטאַנד!

GSAM 69רירנדיקע געשעענישן פֿונעם אויפֿשטאַנד־פֿרימאָרגן

GSAM 69.1דער פֿרימאָרגן פֿונעם ערשטן טאָג פֿון דער וואָך ברייט זיך אויס! וואָס פֿאַר אַ געדרענג אין הימל און אויף ערד! אַ מעכטיקער מלאך קומט אַראָפּ פֿון די געביטן פֿון כּבֿוד צום יוסף'ס קבֿר, מיט אַ שליחות וואָס באַפֿעלט דעם זון פֿון גאָט אויפֿצושטיין. “און, אָט, איז געווען אַ גרויסער ערדציטערניש: ווײַל דער מלאך פֿון גאָט איז אַראָפּגעקומען פֿון הימל, און איז געקומען און האָט צוריקגעוואַלגערט דעם שטיין פֿון דער טיר, און איז געזעסן אויף אים. זיין פּנים איז געווען ווי בליץ, און זיינע קליידער ווייַס ווי שניי: און פֿון מורא פֿאַר אים האָבן די וואַכטער געציטערט, און זענען געוואָרן ווי טויטע מענטשן.”⁴⁶ “אַ סך גופים פֿון די הייליקע וואָס האָבן געשלאָפֿן זענען אויפֿגעשטאַנען, און זענען אַרויסגעקומען פֿון די קברים נאָך זײַן אויפֿשטאַנד, און זענען אַרײַן אין דער הייליקער שטאָט, און האָבן זיך געוויזן צו אַ סך מענטשן.”⁴⁷ טראַכט פֿון אַזעלכע באַזוכערס אין ירושלים, בײַ די טירן פֿון זייערע פֿרײַנד, מיטן בשׂור אַז דער צוגעקרייצטער משיח איז אויפֿגעשטאַנען פֿון די טויטע, און אַז זיי אויך זענען צוריקגעבראַכט געוואָרן צום לעבן דורך זײַן מאַכט, כּדי צו עדות זאָגן וועגן זײַן תחית־המתים. וואָס פֿאַר אַ טעטיקייט צווישן די תּלמידים און די הייליקע פֿרויען — לויפֿן אַהער און אַהין איבערצודערציילן די פֿריידיקע בשׂורה, “ער איז אויפֿגעשטאַנען פֿון די טויטע, ווײַל מיר האָבן אים געזען און גערעדט מיט אים!”

GSAM 69ישוע גייט אַרײַן אין דאָרף

GSAM 69.2“און, אָט, זענען צוויי פֿון זיי יענעם זעלבן טאָג אַוועקגעגאַנגען צו אַ קליין שטעטל מיטן נאָמען עמאַוס, וואָס איז געווען פֿון ירושלים בערך זעכציק פֿאַרלאָנגס [זיבן און אַ האַלב מייל]. און זיי האָבן גערעדט צוזאַמען וועגן אַלע די דאָזיקע זאַכן וואָס זענען געשען. און עס איז געווען אַז, בשעת זיי האָבן גערעדט און זיך געריידלט, איז ישוע אַליין צוגעקומען, און איז מיט זיי געגאַנגען. אָבער זייערע אויגן זענען געווען געהאַלטן, אַז זיי זאָלן אים נישט דערקענען. און ער האָט צו זיי געזאָגט: וואָס פֿאַר שמועסן זענען דאָס וואָס איר האָט איינער מיטן צווייטן, בשעת איר גייט און זענט טרויעריק? און איינער פֿון זיי, מיטן נאָמען קליאָפּאַס, האָט געענטפֿערט און צו אים געזאָגט: צי ביסטו אַליין אַ פֿרעמדער אין ירושלים, און האָסט נישט געוווּסט די זאַכן וואָס זענען דאָרט געשען אין די לעצטע טעג? און ער האָט צו זיי געזאָגט: וועלכע זאַכן? און זיי האָבן אים דערציילט וועגן ישוע דעם נצרי, וואָס איז געווען אַ נבֿיא מעכטיק אין מעשׂה און אין וואָרט פֿאַר גאָט און פֿאַרן גאַנצן פֿאָלק; און ווי די הויפּט-כהנים און אונדזערע פֿירער האָבן אים איבערגעגעבן צו ווערן פֿאַרמשפּט צום טויט, און האָבן אים צוגעקרייצט. אָבער מיר האָבן געהאָפֿט, אַז ער איז דער וואָס זאָל אויסלייזן ישׂראל; און דערצו, הײַנט איז דער דריטער טאָג זינט די דאָזיקע זאַכן זענען געשען. יאָ, און אויך געוויסע פֿרויען פֿון אונדזער חבֿר האָבן אונדז דערשטוינט, וועלכע זענען געווען פֿרי בײַם קבֿר: און ווען זיי האָבן נישט געפֿונען זײַן גוף, זענען זיי געקומען, זאָגנדיק, אַז זיי האָבן אויך געזען אַ חזון פֿון מלאכים, וועלכע האָבן געזאָגט, אַז ער לעבט. און געוויסע פֿון זיי וואָס זענען געווען מיט אונדז זענען געגאַנגען צום קבֿר, און האָבן געפֿונען אַזוי ווי די פֿרויען האָבן געזאָגט: אָבער אים האָבן זיי נישט געזען.

GSAM 70.1“דאַן האָט ער צו זיי געזאָגט: טאָרענע, און פּאַמעלעך אין האַרצן צו גלייבן אַלץ וואָס די נבֿיאים האָבן גערעדט: צי האָט ניט דער משיח געדאַרפֿט ליידן די דאָזיקע זאַכן, און אַרײַנגיין אין זײַן כבוד? און אָנהייבנדיק פֿון משהן און פֿון אַלע נבֿיאים, האָט ער זיי אויסגעלייגט אין אַלע שריפֿטן די זאַכן וואָס האָבן אים אָנגעגאַנגען.”⁴⁸ ווען ער האָט זיך געזעצט מיט זיי עסן, האָט ער צעבראָכן דאָס ברויט און געדאַנקט, “און זייערע אויגן זענען געעפֿנט געוואָרן, און זיי האָבן אים דערקענט... און זיי האָבן איינער דעם אַנדערן געזאָגט: האָט אונדזער האַרץ ניט געברענט אין אונדז, ווען ער האָט מיט אונדז גערעדט אויפֿן וועג, און ווען ער האָט אונדז די שריפֿטן דערקלערט?”⁴⁹

GSAM 70.2יעצט, סוף־כּל־סוף, קענען די תּלמידים זען, נאָך דעם וואָס די פּראָבלעם איז זיי גאָר דעמאָנסטרירט געוואָרן, אַז עס איז געווען אַ טויט און אַ תחית־המתים פֿאַרבונדן מיט דער שליחות פֿון דעם גואל. אָבער ווי וועלן זיי באַטראַכטן די פֿראַגע פֿון זײַן מלכות?

GSAM 70.2“ער האָט זיך געוויזן לעבעדיק נאָך זײַן פּאַסיע דורך פֿיל אומפֿאַלשע באַווײַזן, זיי האָבן אים געזען פֿערציק טעג, און ער האָט גערעדט וועגן די זאַכן וואָס האָבן צו טאָן מיטן מלכות שמים; און, זייַענדיק פֿאַרזאַמלט מיט זיי, האָט ער באַפֿוילן, אַז זיי זאָלן נישט אַוועקגיין פֿון ירושלים, נאָר וואַרטן אויפֿן צוזאָג פֿונעם פֿאָטער, וועגן וועלכן, האָט ער געזאָגט, איר האָט געהערט פֿון מיר. ווײַל יוחנן האָט טאַקע געטויפֿט מיט וואַסער; אָבער איר וועט געטויפֿט ווערן מיטן רוח־הקודש נישט אין אַ סך טעג אַרום.

GSAM 71צי וועסטו איצט צוריקשטעלן דאָס מלכות?

GSAM 71.1“ווען זיי דעריבער זענען צוזאַמען געקומען, האָבן זיי אים געפרעגט, זאָגנדיק: הער, וועסטו איצט צוריקשטעלן דאָס מלכות פֿאַר ישראל? [וואָס מיינט צו זאָגן: מיר האָבן געלערנט אַז עס איז נייטיק געווען אַז דו זאָלסט ווערן געקרייצט און אויפֿשטיין פֿון די טויטע לויט די הייליקע שריפטן, אָבער וועסטו נישט איצט צוריקשטעלן דאָס מלכות?] און ער האָט זיי געזאָגט: עס איז נישט פֿאַר אײַך צו וויסן די צײַטן אָדער די סעזאָנען, וואָס דער פֿאָטער האָט געשטעלט אין זײַן אייגענער מאַכט. אָבער איר וועט באַקומען כּוח, נאָך דעם וואָס דער רוח־הקודש וועט קומען אויף אײַך; און איר וועט זײַן מײַנע עדות ביידע אין ירושלים, אין גאַנץ יהודה, אין שמרון און ביז צום ווײַטסטן טייל פֿון דער ערד. און ווען ער האָט גערעדט די דאָזיקע ווערטער, בעת זיי האָבן געקוקט, איז ער אויפֿגענומען געוואָרן; און אַ וואָלקן האָט אים אַוועקגענומען פֿון זייערע אויגן. און בשעת זיי האָבן אים שטאַרק אָנגעקוקט ווי ער גייט אַרויף, זעט, זענען בײַ זיי געשטאַנען צוויי מענער אין ווײַסע מלבושים; וועלכע האָבן אויך געזאָגט: איר מענער פֿון גליל, פֿאַר וואָס שטייט איר און קוקט אַרויף צום הימל? דער זעלבער ישוע, וועלכער איז אויפֿגענומען געוואָרן פֿון אײַך אַרויף אין הימל, וועט אַזוי קומען אויף אַן ענלעכן אופֿן ווי איר האָט אים געזען אַרויפֿגיין אין הימל.”⁵⁰

GSAM 71ישוע וועט בלײַבן אין הימל ביז דער צוריקשטעלונג

GSAM 71.2איצט, אַז דער גואל האָט זיי פֿאַרלאָזט, און זיי האָבן טאַקע געזען ווי ער “איז אַרויפֿגעפֿאָרן וווּ ער איז פֿריִער געווען”, האָבן זיי געהאַט די זיכערקייט, אַז דער רוח־הקודש וועט זיי לערנען וועגן דער צײַט ווען דאָס מלכות וועט קומען. אַזוי האָט פּטרוס אין זײַנע אָנווײַזונגען צום פֿאָלק, נאָכן באַקומען דעם רוח, געזאָגט: “ער וועט שיקן ישוען המשיח, וועגן וועמען עס איז פֿריער געפּריידיקט געוואָרן צו אײַך; וועמען דאָס הימל מוז אָננעמען ביז די צײַטן פֿון דער צוריקשטעל פֿון אַלע זאַכן, וועגן וועלכע גאָט האָט גערעדט דורכן מויל פֿון אַלע זײַנע הייליקע נבֿיאים זינט דער וועלט האָט זיך אָנגעהויבן.”⁵¹

GSAM 71.3דעם אַפּאָסטל פּטרוס זענען אויך דורך דעם הייליקן גייסט געגעבן געוואָרן די פֿאַקטן וועגן די דרײַ וועלטן: ערשטנס, די איינס פֿאַר דער מבול, וואָס איז צעשטערט געוואָרן דורך וואַסער; צווייטנס, די איצטיקע וועלט וואָס איז אָפּגעהיט פֿאַר פֿײַער — פֿײַער מיט וועלכן די ערד איז אָנגעפֿילט, ווי עס לייענט זיך אין דער Revised Version — דאָס פֿײַער וואָס וועט זײַן די פֿאַרלוסט, חורבן און השמדונג פֿון די רשעים; דריטנס די נײַע ערד, “אין וועלכער וווינט גערעכטיקייט”; אָדער, ווי טייל איבערזעצן, “אין וועלכער די צדיקים וועלן וווינען”.⁵²

GSAM 72.1דער אַפּאָסטל פּאַולוס האָט אויסגעלייגט די תחית־המתים פֿון גאָטס פֿאָלק, און די פֿאַרוואַנדלונג פֿון אַלע זײַנע צדיקים פֿון שטאַרבלעך צו אומשטאַרבלעך, “אין אַן אויגנבליק, בײַם לעצטן שופֿר.” ער האָט געזאָגט צו די קאָרינטער אַז משיח איז איצט אויף זײַן פֿאָטערס טראָן, און וועט דאָרטן בלײַבן ביז אַלע זײַנע שׂונאים וועלן זײַן אונטערגעשטעלט אונטער אים. דאָס הייסט, ביז ער וועט באַקומען דאָס מלוכה — זײַן מלוכה — איבערגעגעבן אין זײַנע הענט דורכן פֿאָטער, ווי עס איז נבֿואה געוואָרן אין דניאל ז 13, 14; תהלים ב 8, 9. צו דער קהילה אין טעסאַלאָניקע האָט ער פֿאָרגעשטעלט דעם קומען פֿון משיח און די תחית־המתים ווי זייער איינציקע האָפֿענונג, און ווי אַרײַנהאַלטנדיק דעם אמתן נחמה ווען זייערע ליבסטע זענען צעשיידט געוואָרן פֿון זיי דורך דער האַנט פֿון טויט.⁵³

GSAM 72דער אומבאַשטימטער צוריקקער פֿונעם מײַסטער

GSAM 72.2נאָך האָט די קהילה נישט געהאַט קיין באַשטימטע ידיעה וועגן דער צײַט ווען דער האַר וועט זיך אומקערן. ווען דער אַפּאָסטל האָט אין זײַן ערשטן בריוו צו די טעסאַלאָניקער געזאָגט, “מיר וואָס לעבן און בלײַבן וועלן אויפֿגעהויבן ווערן,” האָבן די ברידער אים פֿאַרשטאַנען אַז ער מיינט אַז דער משיח קומט בשעת טייל פֿון זיי לעבן נאָך. אין זײַן צווייטן בריוו פֿאַרריכט ער זייער פֿאַלשע פֿאָרשטעלונג וועגן זײַן בריוו, און זאָגט זיי, אַז “יענער טאָג וועט נישט קומען, אויב נישט וועט פֿריִער קומען אַן אָפּפֿאַל, און דער מענטש פֿון זינד וועט אַנטפּלעקט ווערן, דער זון פֿון פֿאַרלוסט; וועלכער שטעלט זיך אַנטקעגן און דערהויבט זיך איבער אַלץ וואָס ווערט גערופֿן גאָט, אָדער וואָס ווערט געדינט.”⁵⁴

GSAM 72די אָפּפֿאַלערײַ

GSAM 72.3און נאָך אַלץ איז די קירכע איבערגעלאָזט צו טאַפּלען אין דער פינצטערניש בנוגע דעם צײַטפּלאַן פֿון משיחס צווייטן קום. די ברידער האָבן זיך דערוווּסט, אַז עס וועט זײַן אַן אַפּאָסטאַסיע; אָבער די פֿראַגע איז געווען, פֿון ווי לאַנגער דויער. אַן ענטפֿער איז שפּעטער געגעבן געוואָרן צו יוחנן בשעת זײַן חזון אויפֿן אינזל פּאַטמאָס, אין די סימבאָלן וואָס געפֿינען זיך אין די קאַפּיטלען צוועלף און דרײַצן פֿון דער התגלות — די “צײַט, צײַטן, און אַ האַלב,” די “צוויי און פֿערציק חדשים,” די “צוועלף הונדערט און זעכציק טעג” (יאָר); אָבער ביז אַהער איז די געשעעניש וואָס באַצייכנט דאָס אָנהייב פֿון יענער לאַנגער פּעריאָדע נאָך נישט פֿאָרגעקומען. אַזוי איז די קהילה נאָך געווען אין דער האָפֿענונג און געוואַרט אויף משיחס קומען, אָן צו וויסן פּינקטלעך ווען ער וועט זיך באַווײַזן; ווײַל ווען יענע צײַט פֿון צער וועט זיך ענדיקן, וועט נאָך פֿאַרבלײַבן אַ קורצע צײַט פֿון קאַמף און נצחון פֿאַר דער “רעשטל”־קהילה.⁵⁵

GSAM 73.1מיטן שליסן פֿון די פֿאַרשריפֿטן פֿונעם נײַעם טעסטאַמענט, ווערט די טעמע פֿון משיחס צווייטן קום קלאָר פֿאַר אונדז געשטעלט. בערך איין פּסוק פֿון יעדע דרײַסיק דערמאָנט אויף עפּעס אַן אופֿן דעם צווייטן קום פֿון אונדזער האַר ישוע המשיח. וועגן דעם, און די פּאָזיציע פֿון דער קירכע בנוגע יענער האָפֿענונג דורכאויס די דורות ביז די מאָדערנע צײַטן, רעדט ראָבערט פּאַטערסאָן, ד״ר, אין אַ צײַטונג מיטן נאָמען Interior, אונטערן קעפּל “די געבענטשטע האָפֿענונג,” אַזוי:—

GSAM 73דאָס ערדישע טויזנט־יאָריקע מלכות—פּאַטערסאָן

GSAM 73.2“ווען אונדזער האַר האָט פֿאַרלאָזט זײַן קירכע אויף דער ערד צו גיין צום פֿאָטער, האָט ער זי איבערגעלאָזט אין אַ טרויעריקן מצבֿ. זײַנע פֿינף הונדערט תּלמידים זענען געווען אַרומגערינגלט פֿון דער גאַנצער וועלט פֿון זײַנע שׂונאים, אָרגאַניזירט אין אַנטי-קריסטלעכע רעליגיעס און רעגירונגען דורך איינעם פֿון די העכסטע אינטעליגענצן, באַלעבט מיט דער גיפֿטיקסטער רשעות, און דערצויגן דורך דער דערפֿאַרונג פֿון דורות אין די ווירקזאַמסטע אופֿנים פֿון חורבן. דער האַר האָט געוואוסט וועגן אונדזער סכּנה; און אין זײַנע לעצטע דרשות האָט ער זי נישט פֿאַרקלענערט, און האָט נישט צוגעזאָגט קיין פֿאַרקלענערונג פֿון דער וועלטס פֿײַנטשאַפֿט און דער קירך'ס צער. אָבער ער האָט יאָ צוגעזאָגט, אַז ער אַליין וועט זיך אומקערן איבערצואוואַרפֿן זײַנע שׂונאים, און אַז ער וועט אונדז שטיצן ביז יענעם געבענטשטן טאָג. ‘די וועלט האָט אײַך פֿײַנט. אין דער וועלט וועט איר האָבן צער. איר וועט וויינען און טרויערן, אָבער די וועלט וועט זיך פֿרייען. איר וועט זײַן פֿאַרצווייפֿלט, אָבער אײַער צער וועט זיך פֿאַרוואַנדלען אין פֿרייד.... איצט האָט איר צער, אָבער איך וועל אײַך ווידער זען, און אײַער האַרץ וועט זיך פֿרייען, און אײַער פֿרייד וועט קיינער ניט נעמען פֿון אײַך. אויב איך גיי אַוועק, וועל איך צוריקקומען, און אײַך אָננעמען צו זיך, כּדי וווּ איך בין, זאָלט איר אויך דאָרט זײַן.’

GSAM 74.1“אַזאַ איז געווען די געבענטשטע האָפֿענונג פֿון זײַן פּערזענלעכן צוריקקער, מיט וועלכער ער האָט געטראָסט זײַן קהילה בײַ זײַן פּערזענלעכן אַוועקגיין. במשך דעם גאַנצן צײַט פֿון זײַן פֿעלן, האָט ער געזאָגט, אַז מיר מוזן לײַדן צרות; און אַזוי איז עס טאַקע געווען. אויב מיר זאָלן הנאה האָבן פֿון עפּעס אַ פּעריאָד פֿון דרויסנדיקן שלום בעת זײַן אַוועזײַן, אויב זײַן קהילה זאָל באַפֿרײַט ווערן פֿון די אַטאַקעס פֿון דער וועלט, אויב עס זאָל זײַן עפּעס אַ תּקופֿה פֿון טהרה ווען די ווילדגראָזן וועלן נישט וואַקסן צווישן דעם ווייץ, אָדער אויב, בײַ זײַן קומען, וועט ער ווערן באַגריסט דורך די באַפֿעלקערונג פֿון אַן ערד אָנגעפֿילט מיט דער כבוד פֿונעם האַר, אָדער טאַקע אַפֿילו קענען געפֿינען אמונה אויף דער ערד, וועט דאָס פֿאַר אים זײַן אַ גאָר אומגעריכטע איבערראַשונג. ישוע האָט נישט געוווּסט וועגן דעם דאָזיקן מילעניום. מיר זאָגן, אַז ער האָט נישט געוווּסט וועגן אים, ווײַל ער האָט אונדז נישט דערציילט וועגן אים; און ער זאָגט, ‘איך האָב אײַך גערופֿן פֿרײַנד, ווײַל אַלץ וואָס איך האָב געהערט פֿון מײַן פֿאָטער, האָב איך אײַך באַקאַנט געמאַכט.’ אָבער אין אַלע זײַנע דרשות און משלים איז ניטאָ קיין קלענסטער רמז, אַז מיר זאָלן האָפֿן אויף אַ פּעריאָד פֿון שלום אָדער כּבֿוד פֿאַר זײַן קומען. די שליחים זענען גלײַכערהייט אומוויסנדיק וועגן אַ טויזנט־יאָריקן צײַטראַם אָן משיח. במשך דרײַ הונדערט יאָר נאָך אונדזער האַרס אַוועקגיין איז די געבענטשטע האָפֿענונג פֿון דער קירכע געווען די האָפֿענונג אויף זײַן צוריקקער.

GSAM 74.2“אָבער ווען, אין פֿאַרלויף פֿון איר פֿאָרויסגעזאָגטער אָפּפֿאַל, האָט די כּלה פֿון משיח זיך אָנגעהויבן טרייסטן אין זײַן אַוועזײַן מיט דער פֿרײַנדשאַפֿט פֿון די מלכים פֿון דער ערד, האָט זי זייער נאַטירלעך אָפּגעקערט איר אויג פֿונעם מיזרחדיקן הימל, און פֿון דער צוריקקער פֿון איר האַר, וואָס וואָלט געמאַכט אַ סוף צו איר וועלטלעכער פּראַכט. ווען די רעפֿאָרמאַטאָרן האָבן געשטעלט דעם בשׂורה־שופֿר צו זייערע מוילן ... זענען די חלומות פֿון אַ משיחלאָזן מילעניום גלײַך פֿאַרשוווּנדן געוואָרן, ... און די קירכע האָט ווידער אָנגעהויבן וואַרטן אויפֿן קומען פֿון דעם האַר צו פֿאַרניכטן דעם אַנטוכריסט.... אין זייערע בריוו, דרשות און גלויבן־ווידויים, האָבן די רעפֿאָרמאַטאָרן פּראָקלאַמירט זייערע פּרעמילעניאַרישע האָפֿענונגען.

GSAM 74.3“די וועסטמינסטער־אַסעמבלי ענדיקט איר גלויבנס־באַקענטעניש מיט אַ דערקלערונג פֿון איר אמונה אין דעם צווייטן קום פֿונעם האַר אין ווערטער וואָס דריקן אויס אין גאַנצן די אמונה פֿון פּרעמיליענאַרן. זיי פּראָקלאַמירן אין די דאָזיקע ערנסטע ווערטער: ‘ווי משיח וויל, אַז מיר זאָלן זײַן זיכער איבערצײַגט, אַז עס וועט זײַן אַ יום־הדין, סײַ כּדי אָפּצושרעקן אַלע מענטשן פֿון זינד, און סײַ פֿאַר אַ גרעסערער טרייסטונג פֿון די געטרײַע אין זייער צרות, אַזוי וועט ער האָבן, אַז יענער טאָג זאָל זײַן אומבאַקאַנט פֿאַר מענטשן, כּדי זיי זאָלן אָפּשאָקלען פֿון זיך אַלע פֿליישלעכע זיכערקייט, און זײַן שטענדיק וואַכזאַם, ווײַל זיי ווייסן נישט אין וועלכן שעה דער האַר וועט קומען: און זאָלן שטענדיק זײַן גרייט צו זאָגן, קום, האַר ישוע: און קום גיך!’⁵⁶

GSAM 75.1“אונדזערע רעפֿאָרמירטע אָבֿות האָבן געשטאַרקט זייערע הערצער דורכן וואַרטן אויפֿן קומען פֿונעם האַר, און האָבן זיך דערמוטיקט איינער דעם צווייטן מיטן געשריי, ‘האַלטט דאָס פֿעלד! ווײַל ער קומט מיט לעגיאָנען הילף,’ אַ געפֿיל וואָס איז לעצטנס פֿאַרקערפּערט געוואָרן אין אַ פּאָפּולערן ווידערגעבורט־הימן, אָבער באַקאַנט בײַ די אַלטע שאָטישע בונד־מענטשן.

GSAM 75.2“אָבער באַלד האָט זיך אָנגעהויבן אַ צווייטע אָפּפֿאַל פֿונעם אמונה צווישן די רעפֿאָרמירטע קירכעס. אין שאָטלאַנד איז עס געווען באַקאַנט ווי מאָדעראַטיזם; אין ענגלאַנד, ווי אַריאַניזם, און מער לעצטנס, ווי בראָד טשערטשיזם; און אין אַמעריקע האָט עס זיך גערופֿן אוניטעריאַניזם; און אין דײַטשלאַנד, ראַציאָנאַליזם. שטעלנדיק דעם מענטשלעכן שׂכל ווי דעם ריכטער, און אונדזער זייער באַגרענעצטע מאָדערנע אָבסערוואַציע פֿאַר דער ראיה, און אָפּלייקנענדיק אַז עפּעס אַ געשעעניש קען פּאַסירן אַנדערש ווי לויט דעם גאַנג פֿון די באַאָבאַכטעטע געזעצן פֿון דער נאַטור, האָט עס רעדוצירט ישוען צום ראַנג פֿון אַ ייִדישן חכם־תּורה, וואָס איז געווען אַ ביסל פֿאָרויס פֿון זײַן צײַט, אָבער אינגאַנצן אומבאַקאַנט מיט דער מאָדערנער וויסנשאַפֿט. פֿאַרשטייט זיך, איז דער געדאַנק וועגן אַזאַ פּערזאָן וואָס קערט זיך אום פֿון דער אומזעעוודיקער וועלט כּדי צו מלוכן אויף דער ערד, איבערגעלאָזט געוואָרן פֿאַר דער העברעיִשער מיטאָלאָגיע.

GSAM 75דניאל וויטבי וועגן דעם טויזנט־יאָריקן מלוכה־צײַט

GSAM 75.3“די הבטחות פֿון זײַן צווייטן קום און מלוכה אויף דער ערד זענען אויסגעטײַטשט געוואָרן ווי פּשוט די פֿאַרשפּרייטונג פֿון זײַן בשורה, און די אונטערוואָרפֿונג פֿון אַ גרויסן טייל פֿון דער וועלט צום קריסטנטום אויף אַ פּעריאָד פֿון טויזנט, אָדער, ווי טייל האָבן געמיינט, 360,000 יאָר; בעת וועלכער די מענטשהייט האָט געזאָלט פֿאָרשריטן אין די קונסטן פֿון ציוויליזאַציע, און הנאה האָבן פֿון אַן אומגעזעענעם שלום און וווילטאָג. און בײַם סוף פֿון יענעם פֿאַרלענגערטן ציקל, וואָס איז צו ריזיק פֿאַרן אַלגעמיינעם שׂכל איבערצוקוקן, וואָלט מעגלעך פֿאָרגעקומען עפּעס אַ גרויסער נאַטור־ציטערניש, און מע וואָלט געקענט זאָגן אַז דער האַר וועט קומען און צעשטערן די וועלט, און רופֿן דעם מענטשלעכן מין צום משפּט. די דאָזיקע טעאָריע איז אויסגעאַרבעט און פּאָפּולאַריזירט געוואָרן דורך אַן ענגלישן קאָמענטאַטאָר מיטן נאָמען וויטבי [דניאל וויטבי איז געשטאָרבן אין 1726], וועמענס פּובליקירטע קאָרעספּאָנדענץ באַווײַזט אַז ער איז געווען אַן אַריאַנער, אָבער וועמענס קאָמענטאַרן זענען געווען פּאָפּולער בײַ זײַן אייגענער קלאַסע, און וועמענס מיטאָלאָגישער מילעניום איז באַגריסט געוואָרן מיט גינסט בײַ אַ סך פֿון די אָרטאָדאָקסישע פּענסיאָנערן און פֿרײַנד פֿון די מלוכהשע קירכעס פֿון אייראָפּע, וועמען עס האָט צוגעזאָגט אַ לאַנגע צײַט פֿון מעשׂרים און כּבֿודים. דורך זייער השפּעה איז עס אימפּאָרטירט געוואָרן קיין אַמעריקע, וווּ עס איז גלײַך אויסגענוצט געוואָרן ווי מאַטעריאַל פֿאַר פּאָליטישע קלישייען און סוף־רעדעס.”

GSAM 76.1אַזעלכע זענען געווען די טעאָריעס אין פֿאַרשיידענע טיילן פֿון דער ערד, ווען מיר דערנענטערן זיך צו דער צײַט ווען דער האַר האָט אַרויסגעשיקט די פֿײַערלעכע וואָרענונג פֿון זײַן קומען, אַפֿילו “בײַ די טירן”.