קאַפּיטל 14 — די פֿאַרמאַכטע טיר

GSAM 214.1“ווען זיי זענען געגאנגען קויפן, איז דער חתן געקומען; און די וואָס זענען גרייט, זענען מיט אים אַרײַן אין חתונה; און די טיר איז פֿאַרשלאָסן געוואָרן.”¹

GSAM 214.2דאָס קומען פֿון דעם חתן, וואָס ווערט אַרײַנגעפֿירט אין דעם משל, איז נישט דאָס קומען פֿון משיח צו דער ערד, נאָר צו דער חתונה. די חתונה איז אַ געשעעניש וואָס קומט פֿאָר פֿאַרן קומען פֿונעם האַר. עס ווערט אויסגעדריקט אין דעם בשׂורה לויט לוקס אַזוי: “זאָלן אײַערע לענדן זײַן צוגעבונדן, און אײַערע לעמפּלעך אָנצינדט; און זײַט ווי מענטשן וואָס וואַרטן אויף זייער האַר, ווען ער וועט זיך אומקערן פֿון דער חתונה; כּדי ווען ער קומט און קלאַפּט, זאָלן זיי אים גלײַך עפֿענען.”²

GSAM 214באַקומען אַ מלכות וואָס ווערט גערופֿן אַ חתונה

GSAM 214.3דאָס קומען פֿון דעם חתן צו דער חתונה ווערט פֿאָרגעשטעלט אין דניאל ז׳:13, 14, וווּ משיח קומט צום פֿאָטער צו באַקומען זײַן מלוכה. אין אַלטע צײַטן האָט מען דאָס קומען פֿון אַ מלך צו זײַן הויפּטשטאָט כּדי צו באַקומען זײַן טראָן און מלוכה גערופֿן אַ חתונה. די דאָזיקע געשעעניש — דאָס באַקומען די הויפּטשטאָט ווי די כּלה — איז געפֿײַערט געוואָרן מיטן פּראַכט און גלאַנץ פֿון אַן אמתער חתונה. אַזוי, ווען משיח באַקומט פֿונעם פֿאָטער אין הימל זײַן מלוכה, זאָגט מען אַז ער האָט חתונה מיט זײַן כּלה — די נײַע ירושלים (התגלות כא:ט); און דאָס ווערט אין דער משל גערופֿן “די חתונה”.

GSAM 214.4נאָכן סוף פֿון די דרײַ־און־צוואַנציק הונדערט טעג, דעם 22סטן אָקטאָבער 1844, האָבן די אַדווענט־פֿאָלק, וועלכע האָבן פֿאַרגליכן די געשעענישן אין זייער אייגענער דערפֿאַרונג מיט די פֿאַקטן פֿאַרבונדן מיט אַ מזרחדיקער חתונה, געזאָגט: “משיח איז אַרײַן אין חתונה.” ווי זיי האָבן באַקומען אַ קלאָרערן ליכט וועגן דער נאַטור פֿון דער געשעעניש וואָס זאָל פֿאָרקומען צום סוף פֿון די צוויי־טויזנט־דרײַהונדערט טעג, איז זייער אמונה נאָכגעגאַנגען משיח אין דער אַרבעט וואָס ער האָט אָנגעהויבן; אַזוי זענען זיי דורך אמונה “אַרײַן געגאַנגען מיט אים צו דער חתונה”.

GSAM 215“איך וועל צוריקקומען”

GSAM 215.1אין אַ גילוי וואָס פֿרײַלין האַרמאָן האָט באַקומען אין יאָר 1845, וועגן משיח׳ס דורכגאַנג פֿון דער ערשטער צו דער צווייטער אָפּטיילונג פֿונעם הימלישן מקדש, געפֿינען מיר די ווערטער: “‘וואַרט דאָ; איך גיי צו מײַן פֿאָטער צו באַקומען דאָס מלוכה; האַלט דײַנע מלבושים אָן אַ פֿלעק, און אין אַ קורצער צײַט וועל איך זיך אומקערן פֿון דער חתונה און דיך אָננעמען צו זיך.’ דאַן איז אָנגעקומען אַ וואָלקנדיקער וואָגן, מיט רעדער ווי פֿלאַמענדיקער פֿײַער, אַרומגערינגלט מיט מלאכים, צו דעם אָרט וווּ ישוע איז געווען. ער איז אַרײַנגעשטיגן אין דעם וואָג און איז געטראָגן געוואָרן צום הייליקסטן, וווּ דער פֿאָטער האָט געזעסן.”³

GSAM 215רחמנות נאָך דעם ווי די טיר איז פֿאַרמאַכט

GSAM 215.2די פֿאַרמאַכטע טיר פֿון דעם משל ווײַזט אָן, ווי עס שײַנט, אויף אַ געשעעניש וואָס קומט פֿאָר פֿאַרן ממשן קומען פֿונעם זון־מענטש אין די וואָלקנס פֿון הימל; ווײַל נאָכדעם ווי די טיר ווערט פֿאַרמאַכט, קומען די אַנדערע בתולות און קלאַפּן, און מע זאָגט זיי “וואַכט”, ווײַל זיי ווייסן נישט דעם טאָג און נישט די שעה פֿון זײַן קומען. ווידער, ווערט די טיר פֿאַרמאַכט נאָכדעם ווי די קלוגע בתולות גייען אַרײַן מיטן חתן צו דער חתונה.

GSAM 215.3עס זעט אויס פֿון דער שפּראַך וואָס ווערט גענוצט אין דעם משל פֿון די בתולות, אַז נאָכן אַרײַנגיין אין חתונה איז נאָך אַלץ פֿאַראַן אַ געלעגנהייט אַפֿילו פֿאַר די “נאַרישע” בתולות צו מאַכן אַן אָננעמבאַרע צוגרייטונג זיך צו טרעפֿן מיטן חתן. זיי ווערן באַפֿוילן צו “וואַכן”. וואַכן און וואַרטן זענען אייגנשאַפֿטן פֿאַרבונדן מיט דער אמתער צוגרייטונג זיך צו טרעפֿן מיטן האַר. עס זעט דערפֿאַר אויס, אַז רחמנות ווערט נישט צוריקגעצויגן ווען די טיר אין דעם משל ווערט פֿאַרמאַכט.

GSAM 215נישט די טיר פֿון לוקס יג:כ״ה-כ״ח

GSAM 215.4אין דער פֿאַרגאַנגענהייט האָט מען געמאַכט טעותים מיטן צונויפֿוואַרפֿן די טיר פֿון דער דאָזיקער משל מיט דער טיר וואָס ווערט דערמאָנט אין לוקס יג:כ״ה-כ״ח, וואָס לייענט זיך אַזוי: “ווען דער בעל־הבית וועט אויפֿשטיין, און פֿאַרמאַכן די טיר, און איר וועט אָנהייבן צו שטיין אינדרויסן, און קלאַפּן אין טיר, זאָגנדיק: האַר, האַר, עפֿנט אונדז; און ער וועט ענטפֿערן און זאָגן צו אייך: איך ווייס אייך נישט פֿון וואַנען איר זענט.... גייט אַוועק פֿון מיר, אַלע איר אַרבעטער פֿון אווענות. דאָרט וועט זײַן געוויי און קריצן מיט די ציין, ווען איר וועט זען אָבֿרהמען, און יצחקן, און יעקבֿן, און אַלע נבֿיאים, אין גאָטס מלוכה, און אײַך אַליין אַרויסגעוואָרפֿן.” עס איז זייער קלאָר פֿון דער אויבנדערמאָנטער שפּראַך, אַז ווען די טיר ווערט פֿאַרמאַכט, ווערט באַשלאָסן דער גורל פֿון די אויסגעשלאָסענע. דאָס מלכות שמים איז דעמאָלט שוין געקומען; ווײַל זיי וועלן זען די געראַטעוועטע אין דעם מלכות. פֿאַרקערט, אין דער משל פֿון די בתולות איז דער האַר נאָך נישט געקומען אין זײַן מלכות, נאָר איז אַוועק צו זײַן פֿאָטער כּדי צו באַקומען זײַן מלכות.

GSAM 216אַ פֿאַרמאַכטע טיר אין דער טיפּישער דינסט

GSAM 216.1די וואָס זענען נאָכגעגאַנגען משיח אין זײַן ווערק דורך אמונה, נאָכן סוף פֿון דער צײַט פֿון צוויי־טויזנט דרײַהונדערט טעג — 22סטן אָקטאָבער, 1844 — האָבן געזען, אַז ווען דער יום־כּיפּור איז אָנגעקומען אין דער טיפּישער דינסט, האָט דער הויפּט־כהן פֿאַרמאַכט די טיר פֿון דער אויסווייניקסטער אָפּטיילונג און געעפֿנט די טיר אין דעם קודש־הקּדשים, כּדי דאָרט אויסצופֿירן זײַן אַרבעט פֿון אויסמעקן די זינד וואָס זענען מודה געוואָרן אינעם מקדש; און אַז אַזוי אויך האָט משיח, אונדזער הויפּט-כהן, פֿאַרמאַכט די טיר פֿון דער אויסווייניקסטער אָפּטיילונג פֿונעם הימלישן מקדש, און געעפֿנט די אָפּטיילונג אין וועלכער מען האָט געזען “די אָרון פֿון זײַן ברית”.⁴

GSAM 216ווער איז געווען אין טעות?

GSAM 216.2אין יענער צײַט זענען געווען צווישן די אַדווענטיסטישע גלויביקע אַזעלכע וואָס האָבן נאָך נישט באַקומען קיין קלאָרן ליכט וועגן דעם מקדש־דינסט פֿון משיח, ווײַל מע האָט זייער אויפֿמערקזאַמקייט נאָך נישט געצויגן צו דער שליחות פֿונעם דריטן מלאך. די דאָזיקע האָבן זיך טועה געווען אין צונויפֿוואַרפֿן די דאָזיקע אויסווייניקסטע טיר פֿונעם מקדש מיט דער פֿאַרמאַכטער טיר אין לוקס יג:25-28. אָבער, די דאָזיקע זענען נישט געווען קיין זיבעטע־טאָג אַדווענטיסטן. אָבער ווער זיי זענען געווען, און ווי יענע דאָקטרין איז אויפֿגעקומען, און וועלכע אומשטענדן האָבן געפֿירט צו אַזעלכע אויספֿירן, וועלן מיר זיך פּרוּוון ווײַזן.

GSAM 217.1די מענטשן וואָס האָבן זיך אָפּגעטיילט פֿון די נאָמינאַלע קירכעס אונטער דער פּראָקלאַמאַציע פֿון דער אַדווענט־בשורה, ווי אויך יענע פֿון וועמען זיי האָבן זיך אַזוי אָפּגעטיילט, ווערן אַדרעסירט אין דעם עדות צום פֿינפֿטן און זעקסטן פֿון די זיבן קירכעס פֿון דער התגלות. די אָנזאָג צום פֿינפֿטן, דער סאַרדיסער, קירכע לייענט זיך: “געדענק דעריבער ווי דו האָסט באַקומען און געהערט, און האַלט פֿעסט, און טו תשובה. אויב דו וועסט נישט וואַכן, וועל איך קומען אויף דיר ווי אַ גנב, און דו וועסט נישט וויסן אין וועלכן שעה איך וועל קומען אויף דיר.”⁵ פֿון דעם לשון איז קלאָר אַז די מענטשן, צו וועמען מען האָט אַזוי גערעדט, האָבן געהערט די פּראָקלאַמאַציע פֿון דעם קומען פֿון דעם אייבערשטן. זיי האָבן עס, לויט זייערע אייגענע ווערטער, אָנגענומען, אָבער זענען איצט גרייט זיך אָפּצוזאָגן דערפֿון.

GSAM 217די פֿילאַדעלפֿישע קירכע

GSAM 217.2די פֿילאַדעלפֿיע־קירכע, דער זעקסטער מצבֿ פֿון דער בשורה־קירכע, ווערט דערנאָך דערמאָנט. די דאָזיקע קירכע רעפּרעזענטירט דאָס פֿאָלק וואָס איז אַרויסגעבראַכט געוואָרן אונטער דער פּראָקלאַמאַציע פֿון די ערשטע און צווייטע אָנזאָגן פֿון התגלות י״ד. צו דער דאָזיקער קירכע זאָגט דער האַר: “אָט, איך קום גיך: האַלט פֿעסט דאָס וואָס דו האָסט, כּדי קיין מענטש זאָל נישט נעמען דײַן כּתר.”⁶ זיי ווערן ווײַטער אַדרעסירט מיט די פֿאָלגנדיקע ווערטער: “דאָס זאָגט דער הייליקער, דער אמתער, וועמען עס איז דער שליסל פֿון דוד, וועלכער עפֿנט, און קיינער שליסט נישט; און שליסט, און קיינער עפֿנט נישט: איך ווייס וועגן דײַנע מעשׂים: זע, איך האָב געלייגט פֿאַר דיר אַן אָפֿענע טיר, און קיינער קען זי נישט פֿאַרמאַכן; ווײַל דו האָסט אַ ביסל כּוח, און האָסט געהיט מײַן וואָרט, און האָסט נישט געלייקנט מײַן נאָמען.”⁷

GSAM 217וואָס איז די פֿאַרמאַכטע טיר פֿון דער דאָזיקער משל?

GSAM 217.3וואָס איז דער כּוונה מיט דער אָפֿענער און פֿאַרמאַכטער טיר אין דעם פּסוק וואָס איז פּונקט ציטירט געוואָרן? מיר מיינען, אַז אַ צופֿרידנשטעלנדיקער ענטפֿער אויף דער פֿראַגע קען מען געפֿינען אין דער באַגלייטנדיקער דערקלערונג: בעת עס זענען געווען די וואָס צווישן די אַדווענטיסטן האָבן באַקומען העכערע ליכט, און האָבן געלערנט אַז דער גואל האָט געביטן זײַן דינסט פֿון דער ערשטער צו דער צווייטער אָפּטיילונג פֿונעם הימלישן מקדש, און האָבן ריכטיק פֿאָרגעשטעלט די פֿראַגע פֿון דער אָפֿענער און פֿאַרמאַכטער טיר פֿאַר די וואָס האָבן געוואָלט הערן, האָט אַן אַנדער קלאַס זיך אַנטקעגנגעשטעלט דעם אמת, און האָט פּרובירט צו פֿאַרפעסטיקן אמונה אין דער דאָקטרין אַז די אָפֿענע טיר איז פֿאַרמאַכט, און די פֿאַרמאַכטע טיר איז אָפֿן. דערמיט האָבן זיי פֿאַרשפּערט דעם וועג, אָדער געהאַלטן אָפּ די אַרבעט, פֿון די קנעכט פֿון גאָט דאָ אויף דער ערד. די טירן פֿונעם הימלישן מקדש ווערן געעפֿנט און פֿאַרמאַכט דורך דער קראַפֿט פֿון משיח — “ער וואָס עפֿנט, און קיין מענטש מאַכט נישט צו.” אין דער אָנשרײַבונג צו דער פֿילאַדעלפֿישער קירכע, געווינען די מענטשן וואָס האַלטן זיך פֿעסט, היטן דאָס וואָרט, און לייקענען נישט זײַן נאָמען, אַ נצחון וואָס עפֿנט אַ טיר וואָס קיינער קען נישט פֿאַרמאַכן. דאָס באַציט זיך בלי ספֿק אויף דער צוטריט־טיר צום פֿאָלק, אַ טיר וואָס מענטשן, ווי עס זעט אויס (ווי מיר וועלן זען), האָבן למעשׂה פֿאַרמאַכט; אָבער ווי אַן אָנערקענונג פֿון זייער פֿעסטקייט, שטעלט דער האַר פֿאַר די געטרײַע אַ “געעפֿנטע טיר” וואָס קיינער קען נישט פֿאַרמאַכן.

GSAM 218אַ טיר פֿון אויסדרוק

GSAM 218.1אין די הייליקע שריפטן ווערן געגעבן פֿיל בײַשפּילן, אין וועלכע אַ טיר ווערט גענוצט אין דעם זין. פּאַולוס, שרייבנדיק צו די קאָרינטער, זאָגט, “אַ ברייטע און ווירקזאַמע טיר איז מיר געעפֿנט געוואָרן, און עס זענען דאָ אַ סך שׂונאים.”⁸ ווידער, אין זײַן צווייטן בריוו צו די קאָרינטער, זאָגט ער, “ווען איך בין געקומען קיין טראָאַס צו פּריידיקן די בשׂורה פֿון משיח, און אַ טיר איז מיר געעפֿנט געוואָרן פֿון דעם האַר, האָב איך נישט געפֿונען קיין רו אין מײַן גײַסט, ווײַל איך האָב נישט געפֿונען מײַן ברודער טיטוס.”⁹ ער האָט אויך געבעטן די קאָלאָסער אויף דעם אופֿן: “האַלטט אָן אין תּפֿילה, און וואַכט אין דער זעלבער מיט דאַנקבאַרקייט; און בעט אויך פֿאַר אונדז, אַז גאָט זאָל אונדז עפֿענען אַ טיר פֿון דער אויסזאָגונג, צו רעדן דעם סוד פֿון משיח, פֿאַר וועלכן איך בין אויך אין קייטן.”¹⁰

GSAM 218.2פֿון די דאָזיקע פסוקים זעט מען אַז געלעגנהייטן פֿאַרן פֿאַרקונדן דעם אמת ווערן גערופֿן אָפֿענע טירן; און פֿון די ווערטער גערעדט צו דער פֿילאַדעלפֿישער קהילה זעט אויס אַז אין דער צײַט ווען דאָס דאָזיקע פֿאָלק איז אַרויסגערופֿן געוואָרן, האָבן מענטשן געמאַכט שטאַרקע באַמיאונגען צו פֿאַרמאַכן די טיר פֿון אויסדרוק קעגן זיי. ווען די פֿילאַדעלפֿישע קהילה איז דורכגעגאַנגען דעם נסיון, האַלטנדיק זיך פֿעסט בײַ זײַן “וואָרט” און “נאָמען”, איז דאָס וואָרט פֿונעם האַר צו זיי געווען, אַז ער וועט שטעלן פֿאַר זיי אַן אָפֿענע טיר וואָס קיין מענטש קען נישט פֿאַרמאַכן.

GSAM 219די סיטואַציע נאָך דעם 22סטן אָקטאָבער, 1844

GSAM 219.1ווען דער פאַל ליגט פאָר אונדז ווי עס איז אויסגעדריקט אין די ווערטער פֿון דער נבואה, לאָמיר נעמען אַ צוריקבליק אויף די סיטואַציע ווי די געשעענישן האָבן זיך אַנטוויקלט. ווי שוין דערציילט, ביז אַפּריל 1844 זענען די קירכן געווען אָפֿן פֿאַר דער פּראָקלאַמאַציע פֿון דער אַדווענט־באָטשאַפֿט, און די רופֿן צו אַרבעטער זענען געווען מער צאָלרײַך ווי די לעבעדיקע פּרעדיקער האָבן געקענט צושטעלן. נאָך דער אַנטוישונג, אין פֿרילינג 1844, האָבן די וואָס האָבן נישט אויף אויפֿריכטיקייט אָנגענומען די דאָקטרין, זיך געווענדט צו איר קעגנשטעלן. ווען, אין זומער 1844, זענען איבערגעגעבן געוואָרן די בשׂורה פֿון דעם צווייטן מלאך פֿון התגלות י״ד און דער “מיטנאַכט־שרײַ” (מתיא כ״ה), איז אויפֿגעשטאַנען די האַרבעסטע רדיפֿה קעגן די וואָס האָבן נאָך געהאַט דעם מוט צו באַשטעטיקן זייער אמונה אין דעם נאָענטן קומען פֿון דעם האַר. די דאָזיקע קעגנער האָבן געזוכט אויף פֿאַרשיידענע אופֿנים אונטערצודריקן דעם ענין, און אויף יעדן מעגלעכן אופֿן צו שטערן די אַרבעט פֿון די וואָס האָבן נאָך אַלץ פֿאַרקונדיקט “די שעה פֿון זײַן משפּט איז געקומען”. וויליאַם מילער האָט געזאָגט וועגן דער דאָזיקער קעגנערשאַפֿט, “ס'איז דאָס מערסט אומנאַטירלעכע און אומפֿאַרשטענדלעכע.” אַזוי שטאַרק איז דער קעגנשטעל געווען נאָענט צום סוף פֿון די דרײַ און צוואַנציק הונדערט טעג, אַז דזשאָרדזש סטאָרס האָט וועגן דעם געזאָגט: “מיר האָבן פֿאַרטיק מיט די נאָמינאַלע קירכעס און אַלע רשעים, אַחוץ ווי ווײַט דער דאָזיקער שריי קען זיי באַווירקן.”

GSAM 219.2נאָכן סוף פֿון דער פּעריאָדע, ווען די קעגנערשאַפֿט און דער שפּאָט פֿון די רשעים האָט זיך פֿאַרשטאַרקט צוויי- און דרײַפֿאַכיק, האָט וויליאַם מילער געזאָגט וועגן דער לאַגע: “מיר האָבן געטאָן אונדזער אַרבעט אין וואָרענען די זינדיקע, און אין פּרוּוון אויפֿצואוועקן אַ פֿאָרמעלע קירכע. גאָט אין זײַן השגחה האָט פֿאַרמאַכט די טיר.”¹¹

GSAM 219די אַלגעמיינע פֿאַרהאַרטונג פֿון די זינדיקע

GSAM 219.3דער גאַנג פֿון דער שפּאָטנדיקער וועלט האָט ניט נאָר פֿאַרהאַרט די זינדיקע קעגן דער אַדווענט־דאָקטרין, נאָר דאָס עדות פֿון די אין די נאָמינאַלע קירכעס איז געווען דאָס: “ווען מיר דערמאָנען זיך ווי ‘ווייניק און זעלטן’ די פֿאַלן פֿון אמתער תּשובֿה זענען, און די כּמעט אומפֿאַרגלײַכלעכע חוצפּה און פֿאַרהאַרטונג פֿון די זינדיקע, רופֿן מיר כּמעט אָן בכּיוון אויס, ‘האָט גאָט פֿאַרגעסן צו זײַן חנון? אָדער איז די טיר פֿון רחמנות פֿאַרמאַכט?’”¹²

GSAM 220.1פֿון אַן אַנדער אַרבעטער לייענען מיר נאָך ווײַטער וועגן דער לאַגע נאָכן סוף פֿון דער נבֿיאישער פּעריאָדע: “עס איז דעמאָלט געווען כּמעט אוממעגלעך צו באַקומען צוטריט צו אומגלויביקע, די אַנטוישונג אין 1844 האָט אַזוי צעמישט די מוחות פֿון אַ סך, און זיי האָבן נישט געוואָלט אויסהערן קיין שום דערקלערונג וועגן דער זאַך.”¹³

GSAM 220אַלע טירן פֿון צוטריט צו כּופֿרים פֿאַרמאַכט

GSAM 220.2אַזאַ מצבֿ האָט, פֿאַר דער צײַט, אויסגעזען צו פֿאַרמאַכן די טיר פֿון צוטריט פֿאַר אַלעמען אַחוץ די וואָס האָבן נאָך פֿעסט געהאַלטן זייער אמונה און האָפֿענונג אין דעם גיכן קומען פֿון משיח. אַזוי ווי די טיר פֿון אויסדרוק האָט אויסגעזען אַזוי אינגאַנצן פֿאַרמאַכט, און די אַדווענטיסטן האָבן געזען אַז עס איז פֿאַראַן אַ פֿאַרמאַכטע טיר אין דער משל וואָס איז געווען שייך צו זייער אייגענער דערפֿאַרונג, קען מען גרינג פֿאַרשטיין ווי זיי זענען געקומען צום אויספֿיר אַז עס איז מער ניטאָ קיין רחמנות פֿאַר זינדיקער: אָדער, ווי טייל האָבן עס אויסגעדריקט, אַז “די טיר פֿון רחמנות איז פֿאַרמאַכט געוואָרן”, בפֿרט אויב זיי האָבן געמיינט אַז די פֿאַרמאַכטע טיר אין דער דאָזיקער משל און די פֿאַרמאַכטע טיר אין לוקס יג זענען געווען די זעלבע. אויב דאָס פֿאָלק האָט אינגאַנצן אָפּגעזאָגט צו הערן, און דערמיט פֿאַרהאַרט די האַרץ, ווי האָבן זיי געקענט זיך אומקערן?

GSAM 220ווער האָט צום ערשטן מאָל געלערנט די פֿאַלשע פֿאַרמאַכטע טיר?

GSAM 220.3די פֿראַגע שטעלט זיך איצט: ווער האָט אָנגעהויבן לערנען די דאָקטרין פֿון “קיין רחמנות פֿאַר זינדיקער”? ווער האָט אין דעם געגלייבט? און ווער האָט עס אָפּגעוואָרפֿן? ווי אַן ענטפֿער אויף דער ערשטער פֿראַגע, וועלן מיר צוצייכענען דעם באַריכט פֿון אַ באַזוך וואָס דזש. וו. הימס האָט געמאַכט אין פֿרילינג 1845, אין דער שטאַט מיין. ער זאָגט:—

GSAM 220.4“ברודער יוסף טערנער און אַנדערע האָבן געהאַלטן, אַז מיר זענען אינעם גרויסן שבת — אַז די זעקס טויזנט יאָר האָבן זיך געענדיקט — און דערפֿאַר זאָל קיין אַדווענטיסט מער נישט אויספֿירן קיין שום האַנט־אַרבעט. דאָס צו טאָן וואָלט זיכער, לויט זייער אָפּשאַצונג, געבראַכט צו זייער ענדגילטיקער פֿאַרניכטונג.

GSAM 220.5“בעת מען האָט געוואַרט אין דער דאָזיקער פּאָזיציע פֿון אומטעטיקייט בנוגע וועלטלעכער האַנט־אַרבעט, האָט אַ נײַ ליכט, ווי מען האָט געמיינט, געשײַנט אויפֿן מוח פֿון ברודער טערנער, דהײַנו, אַז דער חתן איז געקומען — אַז ער איז געקומען דעם צענטן טאָג פֿונעם זיבעטן חודש פֿונעם פֿאַרגאַנגענעם ייִדישן יאָר — אַז די חתונה איז דעמאָלט פֿאָרגעקומען — אַז אַלע בתולות זענען דעמאָלט, אין אַ געוויסן זין, אַרײַן מיט אים צו דער חתונה, און די טיר איז פֿאַרמאַכט געוואָרן!—קיין איינער פֿון זיי קען נישט פֿאַרלוירן ווערן, און קיין איינער פֿון דרויסן קען נישט געראַטעוועט ווערן. אַזוי זענען אַלע גײַסטיקע ענינים פֿון דעם דאָזיקן מעכטיקן פּלאַנעט פֿאַרענדיקט געוואָרן.”¹⁴

GSAM 221ווער האָט שטאַרק קעגנגעשטעלט די פֿאַלשע טעאָריע?

GSAM 221.1דער פּאַסטאָר טערנער האָט אָנגעהויבן לערנען זײַן “קיין־מער־רחמנות” דאָקטרין אין פּאַריז, מיין, און אַ קורצע צײַט האָט ער געהאַט אַ היפּשע צאָל אָנהענגער אין יענעם טייל פֿונעם לאַנד. אַזוי ווי דער צוטריט צו די מענטשן פֿון דרויסן פֿון די אַדווענטיסטן, צי זיי האָבן זיך דערקלערט ווי גלויביקע צי נישט, איז געווען אַזוי אינגאַנצן פֿאַרמאַכט, זענען אַ סך גאַנץ נאַטירלעך אַריבער צום טערנערס קוקווינקל אויפֿן ענין.

GSAM 221.2כּדי דער טערמין אַדווענטיסטן זאָל נישט פֿאַרשטאַנען ווערן פֿאַלש, וועלן מיר פֿון איצט אָן רעדן וועגן דעם דאָזיקן פֿאָלק ווי ערשט־טאָג אַדווענטיסטן; און אַ סך פֿון דעם קלאַס האָבן אָנגענומען די מיינונגען פֿון הער טערנער. זיי האָבן נאָך נישט געזען אָדער געהערט די שבת־אמת, און אויך נישט געהערט פֿון דער שליחות פֿונעם דריטן מלאך. וועגן זיי רעדט פֿרוי ווײַט אַזוי אין איינער פֿון אירע פּובליקאַציעס:—

GSAM 221.3“נאָכן פֿאַרגיין פֿון דער דערוואַרטונגס־צײַט אין 1844, האָבן די אַדווענטיסטן נאָך אַלץ געגלייבט, אַז דאָס קומען פֿון דעם גואל איז זייער נאָענט; זיי האָבן געהאַלטן, אַז זיי האָבן דערגרייכט אַ וויכטיקן קריזיס, און אַז די אַרבעט פֿון משיח ווי דעם מענטשנס פֿאַרמיטלער פֿאַר גאָט האָט זיך אויפֿגעהערט. נאָכדעם ווי זיי האָבן געגעבן די וואָרענונג וועגן דעם נאָענטן געריכט, האָבן זיי געפֿילט, אַז זייער אַרבעט פֿאַר דער וועלט איז פֿאַרטיק, און זיי האָבן פֿאַרלוירן זייער נשמה־לאַסט פֿאַר דער ישועה פֿון זינדיקער, בעת דער דרייסטער, גאָטסלעסטערלעכער שפּאָט פֿון די רשעים האָט זיי אויסגעזען ווי נאָך אַ באַווײַז, אַז דער גײַסט פֿון גאָט איז צוריקגעצויגן געוואָרן פֿון די אָפּוואַרפֿער פֿון זײַן רחמנות. דאָס אַלץ האָט זיי באַשטעטיקט אין דער גלויבונג, אַז די פּראָבאַציע האָט זיך געענדיקט, אָדער, ווי זיי האָבן עס אויסגעדריקט, ‘די טיר פֿון רחמנות איז פֿאַרמאַכט געוואָרן’. ווי עס איז אויבן דערמאָנט, זענען די אַדווענטיסטן געווען פֿאַר אַ קורצער צײַט פֿאַראייניקט אין דער גלויבונג, אַז די טיר פֿון רחמנות איז פֿאַרמאַכט געוואָרן.”¹⁵

GSAM 222.1אין דעם ציטאַט שטעלט פֿרוי ווײַט פֿאָר די פּאָזיציע פֿון די ערשט־טאָג אַדווענטיסטן. זי גיט אַפֿילו נישט צו פֿאַרשטיין, אַז זי האָט דאָס געגלייבט. ווי עס איז אויבן געוויזן, איז די דאָקטרין צום ערשטן מאָל געלערנט געוואָרן דורך יוסף טערנער, אין פּאַריז, מיין. פֿרוי ווײַט (דעמאָלט פֿרײַלין האַרמאָן) האָט זיך געטראָפֿן מיט יוסף טערנער אין דעם אויבנדערמאָנטן אָרט אין פֿרי־פֿרילינג פֿון 1845, און האָט אים געהערט דערקלערן זײַן דאָקטרין פֿון “קיין מער האַנט־אַרבעט פֿאַר אַדווענטיסטן, און קיין מער רחמנות פֿאַר זינדיקער,” און האָט אים קלאָר געזאָגט, אַז ער “לערנט אַ פֿאַלשע דאָקטרין; אַז עס איז נאָך אַלץ פֿאַראַן רחמנות פֿאַר זינדיקער, און פֿאַר די וואָס האָבן נישט מיט פֿאַרשטאַנד אָפּגעוואָרפֿן דעם אמת.”

GSAM 222אין קעגנזאַץ צו דער “קיין־רחמנות”־טעאָריע

GSAM 222.2דזש. נ. ענדרוס, וועלכער האָט געוווינט אין פּאַריז, מיין, אין די יאָרן 1844 און 1845, און איז געווען גוט באַקאַנט מיטן גאַנג פֿון די מענטשן דאָרט, ווי אויך מיטן גאַנג פֿון יוסף טערנער, וועלכער האָט געלערנט אַז עס איז מער ניטאָ קיין רחמנות פֿאַר זינדיקער, זאָגט וועגן פֿרײַלין האַרמאָנס שטעלונג אויפֿן ענין אין יענער צײַט, “אַנשטאָט דעם וואָס די חזיונות זאָלן זיי פֿירן אָנצונעמען דעם דאָזיקן קוקווינקל, האָט עס פֿאַרריכט די וואָס האָבן זיך נאָך געהאַלטן דערבײַ.”¹⁶

GSAM 222.3פֿרײַלין האַרמאָן האָט געמאַכט אַ צווייטן באַזוך אין פּאַריז, מיין, אין זומער 1845. וועגן דעם באַזוך וועל איך ציטירן פֿון פֿרוי טרוזדייל, וועלכע האָט דעמאָלט געוווינט אין פּאַריז. זי זאָגט:—

GSAM 222.4“בעת דער וויזיטע פֿון פֿרײַלין האַרמאָן אין פּאַריז, מיין, אין זומער 1845, האָב איך איר דערציילט די פּרטים וועגן אַ טײַערער חבֿרטע מײַנע, וועמענס טאַטע האָט זי ניט געלאָזט בײַזײַן אונדזערע פֿאַרזאַמלונגען, דערפֿאַר האָט זי ניט אָפּגעוואָרפֿן דאָס ליכט. האָט זי מיט אַ שמייכל געענטפֿערט: ‘גאָט האָט מיר קיין מאָל ניט געוויזן, אַז עס איז ניטאָ קיין ישועה פֿאַר אַזעלכע מענטשן. דאָס זענען נאָר די יעניקע, וועמען מע האָט פֿאָרגעשטעלט דאָס ליכט פֿון דער אמתן און זיי האָבן עס בכּיוון אָפּגעוואָרפֿן.’”¹⁷

GSAM 222.5זי דערציילט אויך וועגן אַ דריטן באַזוך פֿון פֿרײַלין האַרמאָן אין פּאַריז, אין 1846, אַזוי:—

GSAM 222נאָך אַ תּוכחה אויף דער פֿאַלשער טעאָריע

GSAM 222.6“אַן אַנדערע געלעגנהייט, וואָס איז ווערט צו דערמאָנען, איז געווען אַ חזון, וואָס איז געגעבן געוואָרן אין 1846 אין פּאַריז, מיין. פֿרײַלין האַרמאָן האָט מען געוויזן, אַז ווען שׂטן קען נישט אָפּהאַלטן די ערלעכע פֿון טאָן זייער גאַנצע פֿליכט, וועט ער אויסנוצן זײַן כישרון זיי צו שטופן ווײַטער פֿון זייער פֿליכט. איין גוטע שוועסטער האָט דערציילט די קהילות, אַז גאָט האָט זיי אָפּגעוואָרפֿן, ווײַל זיי האָבן אָפּגעוואָרפֿן דעם שליחות, וואָס איז געשיקט געוואָרן פֿון הימל זיי צו ראַטעווען. שוועסטער האַרמאָן האָט געזען אַז אין איר אָנזאָג איז נישט געווען קיין אמת, ווײַל עס זענען געווען פֿילע אין די קהילות וואָס וואָלטן נאָך אָנגענומען דעם אמת; אַז די גוטע מלאכים וואָלטן נאָך אַרבעטן פֿאַר נשמות אין יענע קהילות, און ווען זיי וואָלטן דאָס געטאָן, וואָלטן זיי [די מלאכים] איבערגעלאָזט די דאָזיקע שוועסטער, מיט איר אָנזאָג [דאָס הייסט איר “קיין רחמנות” אָנזאָג], אינדרויסן פֿון דער טיר.”¹⁸

GSAM 223קיין סתּירה

GSAM 223.1אַזוי ווי עס זענען פֿאַראַן די וואָס זענען זייער פֿאַרברענט צו באַווײַזן, אַז פֿרוי ווײַט האָט אַמאָל געלערנט די טעאָריע פֿון “קיין מער רחמנות פֿאַר זינדיקער”, אָבער איצט לערנט זי דאָס פֿאַרקערטע, וועל איך פֿאָרלייגן עדות־זאָגן פֿון די וואָס זענען באַקאַנט מיט איר אַרבעט זינט 1845, וועגן אירע באַמיִונגען פֿאַרן תּשובֿה־ברענגען פֿון זינדיקער. דאָס פֿאָלגנדיקע איז אַ דערקלערונג פֿון אייראַ אַבי, פֿון ברוקפֿילד, מעדיסאָן קאַונטי, שטאַט ניו יאָרק:—

GSAM 223.2“צווישן די יאָרן 1846 און 1850, זענען ברודער און שוועסטער ווײַט געקומען צו אונדז אַהיים, און זענען געווען זייער איבערגעגעבן פֿאַר די קינדער און די וואָס האָבן נישט אָפּגעזאָגט דעם אמת. זיי האָבן געאַרבעט פֿאַר אומבאַקערטע נשמות, און איך געדענק נישט קיין מאָל צו האָבן געהערט ווי שוועסטער ווײַט זאָגט אַז עס איז נישטאָ קיין האָפֿענונג פֿאַר די אָפּגעפֿאַלענע און די וואָס האָבן נישט אָפּגעזאָגט דעם אמת.”¹⁹

GSAM 223עדות פֿון ערשט־טאָג אַדווענטיסטן

GSAM 223.3וואָס שײַך דעם וואָס די ערשט־טאָג אַדווענטיסטן פֿון נײַ־ענגלאַנד ווייסן וועגן דער עקסטרעמער פֿאַרמאַכטע טיר דאָקטרין, זאָל דער פֿאָלגנדיקער בריוו זײַן אַן עדות:—

GSAM 223.4“פֿונעם 5טן ביזן 9טן אויגוסט, 1891, האָב איך געהאַלטן אַ דעבאַטע מיטן פּאַסטאָר מײַלס גראַנט, אין ברוקסטאָן, אַ שטאָט פֿון בערך 30,000 אײַנוווינער. די דעבאַטע איז פֿאָרגעקומען אין דעם גרויסן געצעלט, און עס האָט פֿאָרגעזעסן הער דזשאָן באַרבור, אַמאָל פּרעזידענט פֿונעם שטאָטראַט. די דאָזיקע שטאָט געפֿינט זיך בערך צוואַנציק מײַל פֿון באָסטאָן. דער דעבאַטע איז געווען וועגן דער שבת־פֿראַגע, אָבער הער גראַנט האָט פּרובירט אַרײַנצושלעפּן אין דעם דעבאַטע די זאַך פֿון שוועסטער ווײַטס דערפֿאַרונג אין דער דאָזיקער אַרבעט. ער האָט באַשולדיקט, אַז ‘מע האָט איר געוויזן, שוין אין יאָר 1844, אַז די פּראָבאַציע איז פֿאַרבײַ, און עס איז מער ניטאָ קיין רחמנות פֿאַר זינדיקער.’”

GSAM 224.1“אין ענטפֿער האָב איך אים געזאָגט, אַז די ערשט־טאָג אַדווענטיסטן האָבן אָנגענומען יענע פּאָזיציע, כּמעט אַלע פֿון זיי, אַמאָל, איידער מיר האָבן זיך פֿון זיי אָפּגעטיילט, און אַז אַנשטאָט אַז פֿרוי ווײַט זאָל בכלל שטיצן די פּאָזיציע, איז איינע פֿון די ערשטע זאַכן וואָס מע האָט איר געוויזן געווען, אַז יענע פּאָזיציע איז ‘פֿאַלש’, און אַז עס איז נאָך אַלץ פֿאַראַן רחמנות פֿאַר זינדיקער. האָב איך געזאָגט, ‘אַזוי איז עס, און פּאַסטאָר גראַנט ווייסט אַז אַזוי איז עס.’ ווען איך האָב דאָס געזאָגט, האָבן אַ סך פֿון די ערשט־טאָג אַדווענטיסטן פֿאַר מיר [יענע גרופּע האָט אויסגעמאַכט אַ היפּשן טייל פֿונעם גרויסן געצעלט] גענייגט די קעפּ אין אַ באַשטימטן און פּאָזיטיוון הסכּם מיט דער דערקלערונג. עס איז גענוג צו זאָגן, אַז פּאַסטאָר גראַנט האָט יענעם פּונקט מער נישט דערמאָנט אין דער דעבאַטע.” אונטערגעשריבן “דזשאָרדזש ע. פֿײַפֿילד, סאַוט לאַנקאַסטער, מאַס., 6טן דעצ׳, 1895.”

GSAM 224פֿרוי ווײַט שטענדיק זוכן די ישועה פֿון זינדיקער

GSAM 224.3אַז פֿרוי ווײַט האָט געאַרבעט פֿאַר דער תּשובֿה פֿון זינדיקער פֿון 1844 ביז הײַנט, ווערט ווײַטער באַווײַזט דורך די דאָזיקע פֿאַקטן: זי און פּאַסטאָר ווײַט האָבן געהאַלטן אַ פֿאַרזאַמלונג אין אַלבערט בעלדענס הויז, אין ראָקי היל, קאָנעטיקעט, אָנהייבנדיק דעם 20סטן אַפּריל, 1848. אין דער דאָזיקער פֿאַרזאַמלונג האָט מען געאַרבעט פֿאַר עטלעכע פֿון דער וועלט. פּאַסטאָר ווײַט און זײַן פֿרוי האָבן אַרויסגעוויזן אַ באַזונדערן אינטערעס פֿאַר אַזעלכע נשמות. אין דעם פּונקט וועלן מיר געבן די עדות פֿון איינעם פֿון דעם קלאַס, וועלכער האָט באַקומען די טבילה פֿון פּאַסטאָר ווײַט. דזשאָן י. ווילקאָקס, שרײַבנדיק פֿון קענסינגטאָן, קאָנ., דעם 22סטן פֿעברואַר, 1891, זאָגט:—

GSAM 224.4“איך בין געבראַכט געוואָרן צום אמת אין דער צײַט ווען די פֿאַרזאַמלונגען זענען געהאַלטן געוואָרן אין דער אומפֿאַרענדיקטער קאַמער פֿון ברודער א. בעלדענס הויז, אין ראָקי היל, קאָנ. מײַן באַקומען דעם ליכט פֿון דעם הײַנטיקן אמת איז געווען דורך די פּריידיקונגען פֿון ברודער און שוועסטער ווײַט. איך בין באַלד דערנאָך געטויפֿט געוואָרן דורך ברודער ווײַט. ווען נישט די דערמוטיקונג און די שטאַרקייט וואָס איך האָב פֿון זיי באַקומען, ווייס איך נישט צי איך וואָלט ווען־ניט־ווען געהאַט דעם מוט צו טראַכטן אָדער פֿילן אַז איך בין אָנגענומען געוואָרן פֿונעם האַר. זיי האָבן זיך טיף פֿאַראינטערעסירט אין מיר, און געאַרבעט צו העלפֿן מיר.”

GSAM 225.1פּאַסטאָר ווײַט האָט געזאָגט וועגן יענער פֿאַרזאַמלונג אין אַ בריוו צו סטאָקברידזש האַולאַנד, טאָפּשעם, מיין, “ברודער בייטס האָט פֿאָרגעשטעלט די געבאָט אין אַ זייער קלאָרן ליכט, און זייער וויכטיקייט איז באַטאָנט געוואָרן דורך זייער שטאַרקע עדות. דאָס וואָרט האָט געהאַט אַ ווירקונג צו פֿאַרפעסטיקן די וואָס זענען שוין געווען אין דער אמת, און אויפֿצואוועקן די וואָס זענען נישט געווען אינגאַנצן באַשלאָסן.”

GSAM 225אַרבעט פֿאַר זינדיקער אין אָסוועגאָ, נ.י.

GSAM 225.2אין 1849 האָט פּאַסטאָר דזשיימס ווײַט מיט זײַן פֿרוי געאַרבעט אין אָסוועגאָ, נ״י. בײַ יענע פֿאַרזאַמלונגען זענען היראַם פּעטש און אַ פֿרײַלין בענסאָן, וועלכע זענען געווען פֿאַרקנסט, באַקערט געוואָרן צו גאָט און דעם איצטיקן אמת.

GSAM 225.3אין מערץ, 1850, זענען ווידער געהאַלטן געוואָרן פֿאַרזאַמלונגען אין אָסוועגאָ. אין דער Present Truth פֿאַר אַפּריל, האָט פּאַסטאָר ווײַט, רעדנדיק וועגן יענע פֿאַרזאַמלונגען, געזאָגט:

GSAM 225.3“אַ זייער אינטערעסאַנטע אַרבעט גייט איצט אָן צווישן די קינדער פֿון דעם איבערבלײַב אין דער דאָזיקער שטאָט. זייער ישועה איז געווען דער הויפּט־טעמע אין אונדזערע פֿאַרזאַמלונגען במשך די לעצטע צוויי שבתים, און גאָט האָט אונדז ווונדערלעך געבענטשט. דער אמת האָט געהאַט אַ גוטע ווירקונג סײַ אויף אונדז, סײַ אויף אונדזערע קינדער. אין אָוונט נאָכן לעצטן ערשטן טאָג, האָבן מיר געהאַט אַ פֿאַרזאַמלונג פֿאַר זייער ספּעציעלן נוצן, און דער גײַסט פֿון גאָט איז אויסגעגאָסן געוואָרן צווישן אונדז. די קינדער האָבן זיך אַלע געבוקט פֿאַרן האַר, און עס האָט אויסגעזען ווי זיי פֿילן די וויכטיקייט פֿון האַלטן די געבאָט, בפֿרט דאָס פֿינפֿטע, און זוכן ישועה דורך ישוע המשיח. דאָס איז געווען איינע פֿון די אינטערעסאַנטסטע פֿאַרזאַמלונגען וואָס איך האָב אַמאָל געזען.”

GSAM 225.4אין דער Present Truth פֿון נאָוועמבער, 1849, האָט פּאַסטאָר ווײַט פֿאַרעפֿנטלעכט אַ באַריכט וועגן אַ צאָל וואָס זענען באַקערט געוואָרן און געטויפֿט; און אין דעם לעצטן נומער פֿון דער צײַטונג אין 1850 איז פֿאַראַן אַ באַריכט וועגן אַ פֿאַרזאַמלונג וואָס איז פֿאָרגעקומען אין וויטספֿילד, ווערמאָנט, און וועגן דעם אָנטייל פֿון הימאַן טשערטשיל, וואָס איז ערשט באַקערט געוואָרן פֿון דער וועלט. אין אַרטיקל ווערט ער גערופֿן “ברודער”. ווי קען דאָס זײַן אויב עס איז מער נישט געווען רחמנות פֿאַר זינדיקער?

GSAM 226עדות פֿון איין און צוואַנציק עדים

GSAM 226.1אין דעם צוזאַמענהאַנג געבן מיר איבער אַן עדות־שריפט אונטערגעשריבן אין 1888 דורך איין און צוואַנציק פּערזאָנען, פֿון וועלכע יעדער איינער איז געווען אין דער אַדווענט־באַוועגונג אין יאָר 1844, און איז געווען באַקאַנט מיטן אויפֿקום פֿון דער שליחות פֿונעם דריטן מלאך. אַלע זענען געווען אין דער שליחות פֿאַר 1851, און רובֿ פֿון זיי זענען געווען פֿאַרבונדן מיט די זיבעטע־טאָג אַדווענטיסטן כּמעט פֿונעם אָנהייב פֿון דער שליחות:—

GSAM 226.2“מיר, די אונטן־אונטערגעשריבענע, וואָס זענען געווען גוט באַקאַנט מיט דער אַדווענט־באַוועגונג אין יאָר 1844 בײַם פֿאַרגיין פֿון דער צײַט, און האָבן אויך אָנגענומען דעם אמת פֿון דעם שליחות פֿונעם דריטן מלאך שוין אין יאָר 1850, אונטערשרײַבן דאָמיט פֿריילעך אונדזערע נעמען צו דער פֿאָלגנדיקער דערקלערונג וועגן דער פֿאַרמאַכטער טיר־דאָקטרין, וואָס איז געהאַלטן געוואָרן דורך די גלויביקע אינעם שליחות פֿונעם דריטן מלאך פֿון דער צײַט פֿון איר אויפֿקום ביז דעם לעצט־דערמאָנטן דאַטום, און ווײַטער.

GSAM 226.3“זיי האָבן געגלייבט, אין איינקלאַנג מיט התגלות ג׳:7, 8 און אַנדערע פּסוקים, אַז בײַם סוף פֿון די צוויי־טויזנט־דרײַהונדערט טעג פֿון דניאל ח׳:14, האָט משיח פֿאַרמאַכט זײַן אַרבעט אינעם ערשטן אָפּטייל פֿונעם הימלישן מקדש, און האָט איבערגעטראָגן זײַן דינסט צום הייליקסטן, און האָט זיך אונטערגענומען צו דער אַרבעט פֿון דעם משפּט, און האָט געביטן זײַן באַציִונג אין דעם הינזיכט צום פּלאַן פֿון דער ישועה. דאָ איז געווען אַ טיר וואָס האָט זיך געעפֿנט און אַ טיר וואָס האָט זיך פֿאַרמאַכט.

GSAM 226.4“זיי האָבן געגלייבט, אַז די וואָס האָבן געהאַט דאָס קלאָרע ליכט וועגן דעם שליח־באָטשאַפֿט פֿונעם ערשטן מלאך, און האָבן זיך געווענדט קעגן אים, אים ביטער קעגנגעשטעלט, זענען פֿאַרוואָרפֿן געוואָרן פֿון גאָט. אָבער זיי האָבן נישט געגלייבט, אַז די וואָס האָבן נישט געהאַט דאָס ליכט, אָדער די וואָס זענען נישט געקומען צו יאָרן פֿון פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט פֿאַר 1844, אויב זיי זאָלן זוכן גאָט מיט ערלעכע הערצער, וואָלטן פֿאַרוואָרפֿן געוואָרן.

GSAM 226.5“כאָטש זיי האָבן געגלייבט מיט וויליאַם מילער און דער גרויסער מאַסע אַדווענטיסטן גלײַך נאָכן פֿאַרגיין פֿון דער צײַט, אַז זייער אַרבעט פֿאַר דער וועלט איז פֿאַרטיק, און אַז דער האַר וועט קומען זייער באַלד, האָבן זיי דאָך, נאָך דעם ליכט וועגן דעם מקדש און דער דריטער בשׂורה וואָס האָט דערקלערט זייער אַנטוישונג, נישט געגלייבט אַז רחמנות איז פֿאַרבײַ, אַחוץ פֿאַר די וואָס האָבן אָפּגעוואָרפֿן דאָס ליכט.”

GSAM 227.1אונטערגעשריבן, “דזש. ב. סוויט, סאַוט סאַגינאָו, מישיגען; סעמיועל מאַרטין, וועסט רינדזש, ניו־העמפּשיר; איראַ אַבי, צפֿון־ברוקפֿילד, נ״י; פֿרוי ר. ב. אַבי, צפֿון־ברוקפֿילד, נ״י; פֿרוי דיאַנאַ אַבי, צפֿון־ברוקפֿילד, נ״י; פֿרוי ל. ב. אַבי, צפֿון־ברוקפֿילד, נ״י; הימאַן ס. גערני, מעמפֿיס, מיש.; ען ע. גערני, מעמפֿיס, מיש.; וויליאַם גיפאָרד, מעמפֿיס, מישיגען; פֿרוי מערי ס. טשייס, בעטל קריק, מישיגען; ס. מ. האַולאַנד, בעטל קריק, מישיגען; פֿרוי פֿ. ה. לונט, בעטל קריק, מישיגען; פֿרוי מעלאָראַ א. עשלי, בעטל קריק, מישיגען; פֿרוי קאַראָלין א. דאָדזש, בעטל קריק, מישיגען; פֿרוי שׂרה ב. וויפּל, בעטל קריק, מישיגען; פֿרוי אוריה סמיט, בעטל קריק, מישיגען; פֿרוי פּאָלינאַ ר. העליגאַס, מאָלין, קאַנזאַס; ר. ג. לאָקוואוד, סט. העלענאַ, קאַליפֿאָרניע; פֿרוי ר. ג. לאָקוואוד, סט. העלענאַ, קאַליפֿאָרניע; רײַבען לאָוועלאַנד, צפֿון הײַד פּאַרק, ווערמאָנט; פֿרוי בעלינדאַ לאָוועלאַנד, צפֿון הײַד פּאַרק, ווערמאָנט.”

GSAM 227אַ חזון פֿאַלש אויסגעטײַטשט

GSAM 227.2מען האָט פּרוּווט אויסלייגן אַ חזון, וואָס איז געגעבן געוואָרן צו פֿרוי ווײַט אין טאָפּשאַם, מיין, דעם 24סטן מערץ 1849, אַזוי אַז עס לערנט די דאָזיקע פֿאַלשע דאָקטרין — מער נישט קיין רחמנות פֿאַר זינדיקער. דער דאָזיקער חזון איז געגעבן געוואָרן פּונקט ווען די “ראָטשעסטער קלאַפּערײַען” (ספּיריטואַליזם) זענען אַרײַנגעפֿירט געוואָרן. פֿרוי ווײַט האָט געזען, אַז די מיסטעריעזע צייכנס און וואונדער און פֿאַלשע רעפֿאָרמאַציעס וועלן זיך פֿאַרמערן און פֿאַרשפּרייטן. די דאָזיקע רעפֿאָרמאַציעס זענען נישט געווען קיין רעפֿאָרמאַציעס פֿון טעות צו אמת (זי האָט נישט געזאָגט, אַז עס וועלן קיינמאָל נישט זײַן אַזעלכע רעפֿאָרמאַציעס, נאָר אַז דער סאָרט וואָס מע האָט איר געוויזן, וווּ מע האָט גענוצט מענטשלעכן אײַנפֿלוס, איז געווען אַזאַ), נאָר פֿון שלעכט צו ערגער; ווײַל די וואָס האָבן געטענהט אַז זייער האַרץ האָט זיך געביטן האָבן זיך בלויז אַרומגעגאָרט אין אַ רעליגיעזער מלבוש, וואָס האָט פֿאַרדעקט די רשעות פֿון אַן אומגערעכטן האַרץ. עטלעכע האָבן אויסגעזען ווי באמת געביטענע, און אַזוי געקענט אָפּנאַרן גאָטס פֿאָלק; אָבער ווען מען וואָלט געקענט זען זייערע הערצער, וואָלטן זיי אויסגעזען שוואַרץ ווי אַמאָל.

GSAM 227.3האָט זי דערנאָך געזאָגט: “מײַן באַגלייטנדיקער מלאך האָט מיר געהייסן זוכן די צער פֿון דער נשמה פֿאַר די זינדיקע, ווי עס פֿלעגט זײַן. איך האָב געקוקט, אָבער נישט געקענט זען; ווײַל די צײַט פֿון זייער ישועה איז פֿאַרבײַ.”²⁰

GSAM 228.1מע האָט געטענהט, אַז דער דאָזיקער חזון האָט געלערנט, אַז עס איז מער נישטאָ קיין רחמנות פֿאַר זינדיקער, אָבער מיר פֿרעגן: ווי קען דאָס זײַן, ווען זי האָט זיך אַנטקעגנגעשטעלט יענער דאָקטרין פֿון דעם גענויעם מאָמענט וואָס יוסף טערנער האָט זי צום ערשטן מאָל געלערנט אין פֿרילינג פֿון 1845, און האָט דורכויס געאַרבעט מיט גאַנצן ברען פֿאַר דער תּשובֿה און ישועה פֿון זינדיקער?

GSAM 228.2אין דעם Supplement to Experience and Views, פֿאַרעפֿנטלעכט אין 1854, זאָגט פֿרוי ווײַט: “די ‘פֿאַלשע רעפֿאָרמאַציעס’ וועגן וועלכע עס ווערט גערעדט, וועלן נאָך מער פֿולשטענדיק געזען ווערן. דער דאָזיקער בליק באַציט זיך מער בפֿרט צו די יעניקע, וועלכע האָבן געהערט און אָפּגעוואָרפֿן דאָס ליכט פֿון דער אַדווענט־דאָקטרין. זיי ווערן איבערגעגעבן שטאַרקע שווינדלען. אַזעלכע וועלן נישט האָבן דעם ‘ווייטיק פֿון דער נשמה פֿאַר זינדיקער’ ווי אַמאָל.”²¹

GSAM 228.3קעגנער טענהן אַז זיי ווייסן מער וועגן דעם וואָס פֿרוי ווײַט האָט געזען אין דעם דאָזיקן חזון ווי זי אַליין. לאָמיר עס אַ מאָמענט אונטערזוכן אין פֿאַרבינדונג מיט זייער ווערסיע דערפֿון; דהײַנו, אַז זי האָט געזען דעם מצבֿ פֿון די זינדיקע אַנשטאָט די תּחית־הרוח־פֿאַרער. האָט זי געקוקט אויף די זינדיקע צו געפֿינען אַ “ווייען פֿון דער נשמה פֿאַר זינדיקע, אָבער האָט עס נישט געקענט זען.” ווער האָט ווען געפֿונען אַ נפֿש־לייד פֿאַר זינדיקער בלויז דורכן קוקן אויף זיי? אָבער, מיר פֿרעגן, וואָס איז מיט די פּערזאָנען וואָס ווערן דערמאָנט אין דער אויבנדערמאָנטער עדות, וואָס האָבן פּשוט גענוצט מענטשלעכן אײַנפֿלוס און מעסמעריזם כּדי צו געווינען איבערגעקערטע, און דאָס גערופֿן די אַרבעט פֿונעם גײַסט פֿון גאָט? צי זענען די דאָזיקע קעגנער, וואָס זענען געווען אַזוי באַגייסטערט צו ווײַזן אַז פֿרוי ווײַט האָט געלערנט די עקסטרעמע “פֿאַרמאַכטע טיר” טעאָריע, גרייט מודה צו זײַן אַז די דאָזיקע אויפֿלעב־פּראָפּאַגאַנדירער זענען געווען הייליקע מענטשן, און האָבן געוווּנען עכטע איבערגעקערטע?

GSAM 228.4עס איז קלאָר פֿאַר יעדן ערלעכן מענטש, אַז די קאַטעגאָריע מענטשן וואָס מען רעדט וועגן זיי אין דעם קאָנטעקסט זענען געווען די וואָס האָבן געטענהט אַז זיי האָבן דעם דאָזיקן נשמה־ווייטיק, בעת זיי האָבן אָפּגעוואָרפֿן ליכט און אמת, און האָבן גענוצט מעסמעריזם כּדי צו געווינען נײַע גלויביקע. אַזעלכע האָבן ניט געקענט האָבן קיין אמתן נשמה־ווייטיק פֿאַר זינדיקער, ווען זיי אַליין זענען געווען אונטערטן פֿון פֿאַרמישפּעטונג; ווײַל “די צײַט פֿון זייער [אײגענער] ישועה איז פֿאַרבײַ.”

GSAM 229.1פֿון פֿרוי ווײַטס חזון פֿונעם 24סטן מערץ, 1849, האָבן עטלעכע פּערזאָנען פּרובירט אַרויסצוציִען דעם אויספֿיר, אַז עס האָט געלערנט, אַז עס איז מער ניטאָ קיין רחמנות פֿאַר זינדיקער; אָבער מיר האָבן שוין געוויזן, אַז אין 1845, אין פּאַריז, מיין, האָט זי געלערנט, אַז עס איז פֿאַראַן רחמנות פֿאַר אַלע יענע, וואָס האָבן נישט בכּיוון און מיט פֿאַרשטאַנד אָפּגעוואָרפֿן ליכט און אמת. אין אַ חזון וואָס איז געגעבן געוואָרן אין דעם זעלבן אָרט אין 1846, איז געוויזן געוואָרן אַז דער האַר האָט געהאַט אַ “פֿאָלק אין די קהילות וואָס האָט נישט אָפּגעוואָרפֿן די אמת”. צו יענע יחידים וואָס האָבן געטראַכט אַנדערש, איז געגעבן געוואָרן אַ תּוכחה, זאָגנדיק אַז געטליכע מלאכים וועלן נאָך אַרבעטן פֿאַר אַזעלכע, און ווען זיי וועלן אַרבעטן, וועלן די וואָס האָבן זיי פֿאַרדאַמט איבערגעלאָזט ווערן אינדרויסן.

GSAM 229.2ווידער, אין אַפּריל, 1848, האָבן דער פּאַסטאָר ווײַט און זײַן פֿרוי געאַרבעט אין ראָקי היל, קאָנעטיקעט, פֿאַרן תּשובֿה־ברענגען פֿון זינדיקער. דאָס אַלץ באַווײַזט, אַז דער חזון פֿון 24סטן מערץ, 1849, איז אין הסכּם מיט דעם וואָס איז געגעבן געוואָרן אין פּאַריז, מיין, אין 1846, און מיטן גאַנג וואָס די דאָזיקע קנעכט פֿון גאָט האָבן געפֿירט אין אַפּריל, 1848.

GSAM 229אַ פֿאַלשער אויפֿלעב־פּראָפּאַגאַנדירער באַזיגט

GSAM 229.3דער דאָזיקער חזון איז צום ערשטן מאָל פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן אין קאָנעטיקעט, אין יאָר 1849. אַ גײַסטלעכער האָט דאָרט זייער פֿליסיק געאַרבעט כּדי צו געווינען איבערגעקערטע, און האָט אַפֿילו געטענהט, אַז ער פֿאַרמאָגט די מתּנה פֿון לשונות. ער האָט געשטרעבט צו געווינען אַן השפּעה איבער דער קליינער חבֿרה שבת־האַלטערס אין ראָקי היל. איינעם פֿון זיי האָט ער גערופֿן אַ “ליבער צדיק פֿונעם האַר”. אין זײַן אָנוועזנהייט האָט פֿרוי ווײַט געהאַט אַ חזון וואָס האָט געוויזן די פֿאַרפֿירערישע נאַטור פֿון זײַן אַרבעט, און אַז זײַן “ליבער הייליקער” האָט געפֿירט אַ לעבנס־שטייגער נישט אין הסכּם מיטן זיבעטן געבאָט. די דאָזיקע “הייליקע” פֿרוי האָט געלייקנט די באַשולדיקונג, און דער גײַסטלעכער האָט געמאַכט אַ שטאַרקע רעדע, פּרוּוונדיק צו געווינען רחמנות פֿאַר דער “אָרעמער הייליקער פֿונעם האַר”, ווי ער האָט זי גערופֿן. אין דער נאַכט דערנאָך, האָט די דאָזיקע יונגע פֿרוי געהאַט אַן אַטאַקע פֿון כאָלערע־מאָרבוס, און געמיינט אַז זי גייט שטאַרבן. זי האָט געשיקט נאָך פֿרוי ווײַט, און זיך מודה געווען אַז דאָס וואָס מען האָט איר געוויזן איז געווען אמת; אַז זי איז געווען שולדיק פּונקט אין דעם וואָס פֿרוי ווײַט האָט דערקלערט. אַזוי איז דער דאָזיקער פֿאַלשער אויפֿלעב־פּראָפּאַגאַנדירער דורכגעפֿאַלן אין אָפּנאַרן יענע קהילה, און די נאַטור פֿון זײַן אַרבעט איז אַנטפּלעקט געוואָרן, וואָס האָט פּלוצעם פֿאַרענדיקט זײַנע באַמיאונגען אין יענעם אָרט.

GSAM 230נאָך אַ פֿאַלשער אויפֿלעב־פּראָפּאַגאַנדירער אין אָסוועגאָ, נ״י.

GSAM 230.1ווי אַ ווײַטערדיקע אילוסטראַציע פֿונעם פּרינציפּ וואָס איז אויסגעלייגט געוואָרן אין דער אויבנדערמאָנטער עדות, און כּדי צו ווײַזן ווי פּאַסטאָר ווײַט און זײַן פֿרוי האָבן נאָך אַלץ געאַרבעט אין די יאָרן 1849-50 פֿאַרן תּשובֿה-ברענגען פֿון זינדיקער, געבן מיר איבער די פֿאָלגנדיקע פֿאַקטן, וואָס זענען מיר דערציילט געוואָרן דורך אליהו גודווין און אַנדערע פֿון די פֿריִיִקע מיטגלידער פֿון דער קירכע אין אָסוועגאָ, שטאַט ניו יאָרק:—

GSAM 230.2אין יענער צײַט (1849) האָט אין דעם אָרט געוווינט אַ יונגער מאַן מיטן נאָמען היראַם פּעטש. ער איז געווען פֿאַרקנסט מיט אַ יונגער פֿרוי, מיט וועמען ער האָט באַלד דערנאָך חתונה געהאַט. זיי זענען געווען ניט־פֿאַרוואַנדלטע מענטשן, אָבער האָבן בײַגעוווינט די פֿאַרזאַמלונגען וואָס פּאַסטאָר ווײַט און זײַן פֿרוי האָבן געהאַלטן, און זענען כּמעט איבערצײַגט געוואָרן צו ווערן קריסטן. אין יענער צײַט האָט זיך אָנגעהויבן אַן אויפֿלעב אין איינער פֿון די קירכעס אין אָסוועגאָ, נישט דורך דעם גײַסטלעכן קאָלעקטיוו, נאָר דורך אַ פּראָמינענטן לײַען־מיטגליד, אַ קאַסירער פֿון די קאַונטי־פֿאָנדן. דער דאָזיקער מאַן האָט אויסגעזען זייער פֿאַרברענט, און האָט געטענהט אַז ער טראָגט אַ גרויסן משא פֿאַר זינדיקער. ער פֿלעגט זיך אויסדרענגען די הענט בעת ער האָט געבעטן פֿאַר די אומבאַקערטע, און איז, ווי עס האָט אויסגעזען, געווען אין דער גרעסטער צער צוליב זייער פֿאַרלוירענעם מצבֿ.

GSAM 230.3הער פּעטש און זײַן פֿאַרקנסטע זענען געגאַנגען צו די דאָזיקע אויפֿלעב־פֿאַרזאַמלונגען, און זענען געווען אין צווייפֿל ווי אַזוי צו באַשליסן. זיי זענען געווען אָנוועזנד איין מאָל ווען פֿרוי ווײַט האָט געהאַט אַ חזון, אין וועלכן מע האָט איר אָנגעוויזן אויף הושע ה:ו, ז, וווּ עס שטייט געשריבן: “זיי וועלן גיין מיט זייערע שאָפֿן און מיט זייערע סטאַדעס צו זוכן דעם אייבערשטן; אָבער זיי וועלן אים נישט געפֿינען; ער האָט זיך אָפּגעצויגן פֿון זיי. זיי האָבן פֿאַרראַטן דעם אייבערשטן, ווײַל זיי האָבן געבוירן פֿרעמדע קינדער: איצט וועט אַ חודש זיי פֿאַרצערן מיט זייערע חלקים.” מע האָט איר געוויזן, אַז די וואָס האָבן אָנגעפֿירט מיט דער תּחית־הרוח זענען נישט געווען אין דער רעכטער פֿאַרבינדונג מיט גאָט, און אַז זיי האָבן נישט געהאַט קיין אמתן דאגה פֿאַר זינדיקע נשמות.

GSAM 231אַ פֿאָרויסזאָג פֿון דורכפֿאַל

GSAM 231.1דערנאָך האָט זי געזאָגט צו הער פּעטש, “מע האָט מיר געהייסן אייך זאָגן, אַז אין דעם פֿאַל וועט די דערקלערונג פֿונעם טעקסט ווערן בוכשטעבלעך מקוים. וואַרט אַ חודש, און איר וועט אַליין וויסן דעם כאַראַקטער פֿון די פּערזאָנען וואָס זענען פֿאַרנומען מיט דער דאָזיקער התעוררות, און וואָס טענהן אַז זיי האָבן אַזאַ גרויסן משא פֿאַר זינדיקער.” הער פּעטש האָט געזאָגט, “איך וועל וואַרטן.”

GSAM 231.2אין פֿאַרלויף פֿון צוויי וואָכן נאָך דעם דאָזיקן חזון, האָט דער אויבנדערמאָנטער קאַסירער, וועלכער האָט געטענהט וועגן אַזאַ גרויסן צער פֿאַר זינדיקע, אין זײַן געקינצלטער ייסורים געפּלאַצט אַ בלוט־געפֿאַס אין בויך, און מע האָט אים געמוזט אַרײַנברענגען אין בעט צוליב בלוט־פֿאַרלוסט. די ענינים פֿונעם קאַסירערס ביוראָ האָט מען געמוזט איבערנעמען דורך דעם שעריף פֿון דער גראַפֿשאַפֿט, וועלכער, צוזאַמען מיט איינעם פֿון די קאָנסטעבלען, האָט געקוקט אויפֿן באַלאַנס וואָס איז געווען אויפֿגעפֿירט אין קאַסירערס בוך, און דערנאָך אויסגערעכנט דאָס געלט ווי אַ צוגרייטונג איבערצונעמען די געשעפֿטן, ווען, אָט, האָט זיך אַרויסגעוויזן אַ מאַנגל אין געלט אין דער סומע פֿון גאַנצע 1,000$.

GSAM 231.3פֿאַרן שעריף און קאָנסטאַבל האָט אויסגעזען אוממעגלעך, אַז אַ מאַן אַזוי פֿאַרברענט אין אַן אויפֿלעבונג זאָל זײַן שולדיק אין האָבן גענומען דאָס געלט. זיי האָבן געמיינט, אַז ער מוז עס האָבן אויסגעצאָלט און פֿאַרגעסן צו מאַכן די געהעריקע אײַנטראָג אין דעם בוך; אָדער אפֿשר האָט ער עס אַרײַנגעלייגט אין דער באַנק, און עס האָט זיך נישט געוויזן אין דעם חשבון אינעם סעף. אין יעדן פֿאַל, מוזן זיי פֿון אים פֿאָדערן אַ באַפֿרידיקנדיקע דערקלערונג, אָבער דאָס מוז געטאָן ווערן מיט פֿאָרזיכטיקייט; ווײַל אויב ער האָט געהאַט דאָס געלט, וואָלט ער בלי־ספֿק געמאַכט אַ פּרוּוו עס צו באַהאַלטן. איז דערפֿאַר באַשלאָסן געוואָרן, אַז איינער פֿון זיי זאָל גיין פֿאָרויס און זיך באַהאַלטן אין דער שופֿה הינטערן הויז, כּדי צו היטן אויפֿן הינטערשטן טיר אין פֿאַל עס זאָלן זײַן וועלכע־ניט־איז באַוועגונגען, בעת דער שעריף זאָל אַרײַנגיין דורכן פֿאָדערשטן טיר. ווען דער שעריף האָט זיך דערנענטערט צום הויז און איז אַרײַן דורכן פֿאָדערשטן טיר, האָט ער באַמערקט דעם מלבוש פֿון אַ פֿרוי וואָס איז פּונקט אַרויסגייענדיק דורכן הינטערשטן טיר. דער מאַן אין דער שופֿה האָט געזען ווי די פֿרוי גייט גיך צו אַ שניי־ווענטקע, גראָבט אַ לאָך אין דער שניי, און לייגט דאָרט אַרײַן עפּעס, וואָס זי דעקט צו מיט שניי, און קערט זיך צוריק צום הויז.

GSAM 232.1דער שעריף איז צוגעגאַנגען צום בעט פֿונעם קאַסירער, און נאָכדעם ווי ער האָט זיך נאָכגעפֿרעגט וועגן זײַן געזונט־צושטאַנד, האָט ער אָנגעדײַט אויף זייערע צרות אין ביוראָ, און האָט אָנגעוויזן אַז ער קען מסתּמא דערקלערן די שוועריקייט. דער מאַן, שטאַרק אויפֿגערעגט, האָט אויפֿגעהויבן זײַן האַנט צום הימל, און רופֿנדיק גאָט צו עדות, האָט ער געזאָגט אַז ער ווייסט גאָרנישט וועגן דעם געלט. פּונקט אין יענעם מאָמענט איז די ווײַב אַרײַנגעקומען, און האָט געוואָלט וויסן וואָס איז די מעשׂה, און פֿאַר וואָס איר מאַן איז אַזוי אויפֿגערעגט. דער מאַן האָט געענטפֿערט, “זיי מיינען אַז מיר האָבן זייער געלט.” די פֿרוי האָט דעמאָלט אויפֿגעהויבן אירע הענט אויפֿן זעלבן אופֿן, און גערופֿן גאָט צו עדות אַז זיי האָבן נישט דאָס געלט, און, דערצו, ווייסן גאָרנישט וועגן דעם. פּונקט ווי זי האָט פֿאַרענדיקט דעם זאַץ, האָט דער קאָנסטאַבל, וועלכער איז געאײַלט פֿון זײַן באַהאַלטעניש צום שניי־ווערף ווען זי איז אַרײַן אין הויז, זיך אַרײַנגעמישט מיט די ווערטער: “מאַדאַם, וואָס איז דאָס? איך האָב אײַך געזען אַרויסשטורעמען פֿונעם הויז און דאָס אַוועקלייגן אינעם שניי־ווערף, און אָט איז עס, דער פֿאַרלוירענער זאַק געלט, מיט אַ צייכן דערויף פֿון $1,000.”

GSAM 232.2ווי מע האָט געקענט דערוואַרטן, איז יענע התעוררות פּלוצעם צונױפֿגעפֿאַלן. הער פּעטש און זײַן כּלה, נאָכדעם ווי זיי האָבן זיך דערוווּסט וועגן דעם כאַראַקטער פֿונעם אָנפֿירער פֿון דער התעוררות, האָבן זיי זיך געשטעלט אויפֿן שטעלונג פֿון דער אמת, און זיך פֿאַראייניקט מיט די זיבעטע־טאָג אַדווענטיסטן, פֿון וועלכער קירכע זיי זענען געבליבן ווערדיקע מיטגלידער ביזן טאָג פֿון זייער טויט.

GSAM 232.3דער דאָזיקער חזון, ווי מע קען קלאָר זען, איז געגעבן געוואָרן לטובֿת און פֿאַרן ספּעציעלן נוצן פֿון די אומבאַקערטע, און האָט געבראַכט צו דער תּשובֿה פֿון זינדיקער, בעת איר אוממיטלבאַרע ווירקונג איז געווען אויף די וואָס זענען אַליין געווען זינדיקער און פֿאַרוואָרפֿן פֿונעם האַר צוליב זייער צביעות. זיי האָבן “פֿאַרראַטן דעם האַר”; זיי האָבן זיך געמאַכט אַז זיי ליידן גרויס פֿון זייער נשמה פֿאַר זינדיקער, אָבער האָבן בלויז געבוירן “פֿרעמדע קינדער”.

GSAM 232אַ צביעותדיקער אַרבעטער אין קאַמדען, נ״י.

GSAM 232.4צווישן אַנדערע ערטער וואָס פּאַסטאָר און פֿרוי ווײַט האָבן באַזוכט אין ווינטער 1849–50, איז געווען די שטאָט קאַמדען, ניו־יאָרק, בערך פֿערציק מייל פֿון אָסוועגאָ, וווּ זיי נאָך האָבן געוווינט. וועגן דעם טרעפֿן זאָגט פֿרוי ווײַט:

GSAM 232.4“פֿאַרן גיין, האָט מען מיר געוויזן די קליינע גרופּע וואָס האָט דאָרטן מודה געווען אין דער אמת, און צווישן זיי האָב איך געזען אַ פֿרוי וואָס האָט זיך געגעבן פֿאַר זייער פֿרומע, אָבער איז געווען אַ צבֿיעה, און האָט אָפּגענאַרט דאָס פֿאָלק פֿון גאָט.”²²

GSAM 233.1אין יאַנואַר, 1884, בשעת איך האָב געאַרבעט אין שטאַט ניו יאָרק, האָב איך זיך דערוווּסט די פֿאָלגנדיקע פּרטים פֿון הער פּרעסטאָן, וועלכער איז געווען אַן אײַנוווינער פֿון קאַמדען אין דער צײַט פֿון דער אויבנדערמאָנטער קאָנפֿערענץ, און בײַ וועמען פּאַסטאָר ווײַט און זײַן פֿרוי האָבן געבליבן בעת דער פֿאַרזאַמלונג:—

GSAM 233.2“די דאָזיקע פֿרוי האָט געלערנט עקסטרעמע מיינונגען וועגן דעם ענין פֿון הייליקייט, זאָגנדיק אַז עס איז פֿאַראַן אַ מצבֿ פֿון שלמות וואָס מען דאַרף דערגרייכן, וווּ אַ מענטש וואָלט געווען אינגאַנצן העכער פֿון גאָטס געזעץ; און זי האָט געטענהט אַז זי האָט דערגרייכט יענעם פּערפֿעקטן מצבֿ. מיט דער דאָזיקער דאָקטרין פֿון הייליקייט האָט זי צעטומלט די מוחות פֿון טייל פֿון אונדזערע מענטשן אין קאַמדען. שוועסטער ווײַט האָט מען געוויזן אַז מיט דער גאַנצער פֿאַרשטעלטער הייליקייט פֿון דער דאָזיקער פֿרוי, איז איר האַרץ געווען שוואַרץ פֿון זינד, און אין איר לעבן איז זי געווען פֿאַרדאָרבן.

GSAM 233.3“בעת זי איז געווען אין דעם אָרט, האָט שוועסטער ווײַט באַקומען נאָך אַ חזון, אין דער אָנוועזנהייט פֿון דער דאָזיקער פֿרוי, וואָס האָט אויסגעזען צו האָבן אַ גרויסן גײַסטיקן לאַסט פֿאַר די אומבאַקערטע; אָבער שוועסטער ווײַט האָט איר געזאָגט, אַז דאָס איז נישט געווען קיין אמתער גײַסטיקער קאַמף פֿאַר זינדיקער, ווײַל איר אייגענער לעבנס־גאַנג איז געווען אַזאַ, אַז זי אַליין איז נישט געשטאַנען גלײַך פֿאַר גאָט. ‘אַזוי’, האָט הער פּרעסטאָן געזאָגט, ‘איז דאָס וואָס מע רופֿט דעם קאַמדען־חזון געווען באַשטימט און ספּעציעל אָנגעווענדט אויפֿן פֿאַל פֿון יענער פֿרוי, און נישט אויף דער צושטאַנד פֿון זינדיקער בכלל, און אַזוי האָבן מיר עס פֿאַרשטאַנען אין יענער צײַט.’”

GSAM 233.4נאָכדעם ווי פֿרוי ווײַט האָט דערציילט איר חזון, איז די פֿרוי אויפֿגעשטאַנען און געזאָגט: “גאָט ווייסט וועגן מײַן האַרץ, און ווען איר וואָלט עס געקענט זען, וואָלט איר געזען אַז עס איז ריין און לויטער.” אַזוי האָט זיך די פֿאַרזאַמלונג געענדיקט. ניט לאַנג דערנאָך, אָבער, איז די פֿרוי ערנסט קראַנק געוואָרן, און האָט געמיינט אַז זי שטאַרבט. האָט זי געזאָגט, “איך מוז זען שוועסטער ווײַט; איך מוז זיך מודה זײַן פֿאַר איר. איך האָב איר געזאָגט, אַז איך בין אַ גוטע פֿרוי, אַז איך בין ריין. אַזוי איז ניט. איך בין אַ רשעדיקע פֿרוי. דער מאַן מיט וועמען איך לעב איז ניט מײַן מאַן. איך האָב איבערגעלאָזט אַ גוטן מאַן אין ענגלאַנד, און איין קליין קינד, און בין אַוועקגעלאָפֿן מיט דעם דאָזיקן מאַן. מיר זענען קיינמאָל נישט געווען חתונה. איך האָב זיך געמאַכט פֿאַר אַ דאָקטאָרשע, און פֿאַרקויפֿט מעדיצין וואָס איך האָב אין געריכט געשוואוירן אַז עס האָט מיך געקאָסט 1$ אַ פֿלעשל, אָבער עס האָט מיך נאָר געקאָסט צוועלף צענט אַ פֿלעשל. איך האָב אויך געשוואוירן אַז אַ קו וואָס מיר האָבן פֿאַרקויפֿט צו אַן אָרעמאַן האָט אונדז געקאָסט 30$, ווען עס האָט אונדז נאָר געקאָסט 20$.”²³

GSAM 234.1צו אַזעלכע היפּאָקריטישע שווינדלער זענען שייך די ווערטער פֿון פֿרוי ווײַט וועגן “ליידנס פֿון דער נשמה פֿאַר זינדיקער”, און נישט צו זינדיקער בכלל. נעמענדיק אין באַטראַכט די פֿאַקטן וואָס זענען אויבנדערמאָנט, וואָס ווײַזן אַז די דאָקטרין פֿון “קיין מער רחמנות” פֿאַר זינדיקער איז געווען אינגאַנצן פֿאַרדאַמט פֿון דעם ערשטן מאָמענט פֿון איר פּריידיקן אין פֿרילינג פֿון 1845; און אַז פֿרוי ווײַט האָט פֿון יענעם טאָג אָן ערנסט געאַרבעט פֿאַר דער תּשובֿה פֿון זינדיקער, ווער קען גלייבן, אַז אין 1851, ווען איר ווערק מיטן נאָמען Experience and Views איז פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן, האָט זי געמיינט צו לערנען, אַז עס איז “ניטאָ מער קיין ישועה פֿאַר זינדיקער”?

GSAM 234אַ קיין־רחמנות־מענטש

GSAM 234.2אַפֿילו אַזוי שפּעט ווי אין יאָר 1848, זענען דאָ און דאָרט געבליבן יחידים וואָס האָבן געהאַלטן, אַז עס איז מער נישטאָ קיין רחמנות פֿאַר זינדיקער. די דאָזיקע, אָבער, זענען נישט געווען זיבעטע־טאָג אַדווענטיסטן. איינער פֿון דעם קלאַס, מיטן נאָמען סוויט, האָט געוווינט אין דער שטאָט ראָטשעסטער, נ״י. גלײַך נאָכדעם ווי איך האָב געמאַכט אַן עפֿנטלעכע דערקלערונג פֿון גלויבן און בין געטויפֿט געוואָרן בײַ די ערשט־טאָג אַדווענטיסטן, האָב איך זיך באַטייליקט אין אַ געצעלט־פֿאַרזאַמלונג אין קאַנאַנדאַיגואַ, נ״י, וואָס איז אָנגעפֿירט געוואָרן דורך די פּאַסטאָרן דזש. ק. בײַוואָטער און דזשאָרדזש וו. בערנהעם. דער דאָזיקער מאַן סוויט איז געווען אָנוועזנד, און האָט אויסגעדריקט זייער ערנסטע ספֿקות וועגן דער אויטענטישקייט פֿון מײַן רעליגיעזער דערפֿאַרונג, ווײַל ער “האָט נישט געגלייבט אַז עס איז איצט מעגלעך פֿאַר זינדיקער זיך צו באַקערן”.