Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
11 / 31

Ti 8 — Adwammaa no Ayeforɔhyia Apontoɔ

John Norton Loughborough

GSAM 134.1“Ɔbarima bi yɛɛ apontoɔ kɛseɛ, na ɔtoo nsa frɛɛ nnipa bebree; na ɔsomaa ne somfoɔ bere a na wɔrebɛdi apontoɔ no sɛ ɔnkɔka nkyerɛ wɔn a wɔato nsa afrɛ wɔn, sɛ, Mommra; na nneɛma nyinaa asiesie.”1

GSAM 134.2“Nhyira ne wɔn a wɔafrɛ wɔn aba Adwammaa no ayeforɔhyia apontoɔ.”2

GSAM 134.3Apontoɔ no yɛ da no adidi a ɛtwa toɔ. Saa abɛbuo yi mu no, frɛ mmiɛnsa na wɔfrɛ wɔn ba apontoɔ no. Ɛnsɛ sɛ wɔde saa abɛbuo yi fra frɛ a wɔfrɛɛ wɔn baa “awia aduan” a wɔaka ho asɛm wɔ Mateo 22:1-7 no. “Awiaduan” no yɛ awia adidi. Wɔ abɛbuo a ɛfa frɛ a wɔfrɛɛ wɔn baa awia aduan no ho no, yɛsua sɛ wɔyɛɛ wɔn a wɔde frɛ no kɔɔ no ayayadeɛ na wokum wɔn, na mpo wokum ɔhene no ba. Ɔhene a ɔsomaa frɛ no “sɛee saa awudifoɔ no, na ɔhyew wɔn kurow.” no.

GSAM 134.4Saa abɛbuo a ɛfa frɛ a wɔfrɛɛ wɔn baa “awia aduan” no ho no, a ɛkyerɛ wɔn a wodii kan poo saa frɛ no hyɛbea no, yɛ mfatoho pa a ɛkyerɛ nea ɛtoo wɔn a wɔpoo Kristo asɛmpa no, na wokum no ne n’asomafoɔ no ampa. Awurade somaa akodɔm baa saa ɔman no so, na “wɔsɛee saa awudifoɔ no, na wɔhyew wɔn kurow”—Yerusalem.

GSAM 134Frɛ a Wɔfrɛɛ Wɔn Baa Apontoɔ no

GSAM 134.5Akyinnyeɛ biara nni ho sɛ saa frɛ a ɛwɔ abɛbuo no mu no fa “Adwammaa no ayeforɔhyia apontoɔ” no ho. Wɔka nhyira sɛ ɛwɔ wɔn a wɔafrɛ wɔn aba saa “ayeforɔhyia apontoɔ” no so. Ayeforɔhyia no akyi na ayeforɔhyia apontoɔ ba. Adwammaa no ayeforɔhyia si ansa na ɔreba; efisɛ, sɛnea yɛahu dedaw no, sɛ Kristo ba awieeɛ no, ɔbɛsan afiri ayeforɔhyia no aba.3

GSAM 135.1Enti, ɛsɛ sɛ saa frɛ a wɔfrɛ wɔn ba ayeforɔhyia apontoɔ no yɛ adeɛ baako pɛ ne ɔbɔfoɔ a ɔdi kan no nkrasɛm a ɛwɔ Adiyisɛm 14 mu ne berɛ ho dawurobɔ a ɛwɔ ti du no mu, a yɛadi kan aka ho asɛm no. Sɛnea Luka kyerɛw no, saa frɛ a ɛdi kan a wɔfrɛ wɔn ba apontoɔ no kɔ “wɔn a wɔato nsa afrɛ wɔn.” Henanom na na wɔato nsa afrɛ wɔn?—Wɔn a wɔate na wɔagye Kristo asɛmpa no atom. Wɔka sɛ wɔdɔ Kristo, na wɔdɔ ne mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu sɛ wɔn anidasoɔ aba a ɛwie pɛyɛ. Adɛn nti na ɛnsɛ sɛ frɛ no di kan kɔ wɔn nkyɛn? Sɛnea na ɛho hia sɛ wodi kan ka asɛmpa no kyerɛ Yudafoɔ a na wɔwɔ Kyerɛwnsɛm no na wɔka sɛ wɔretwɛn Mesia no mmaeɛ no, saa ara na wɔdii kan de Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu ho nkrasɛm no kɔmaa wɔn a na wɔka sɛ wɔyɛ n’akyidifoɔ na wɔdɔ ne mmaeɛ no.4

GSAM 135Frɛ a Wɔfrɛɛ Wɔn a Na Wɔato Nsa Afrɛ Wɔn no

GSAM 135.2Esiane sɛ frɛ a ɛdi kan a wɔfrɛ wɔn ba apontoɔ no kɔɔ wɔn a na wɔato nsa afrɛ wɔn no nkyɛn nti, ɛsɛ sɛ ɛkɔ asɔre ahodoɔ no nkyɛn. Nokorɛ ne sɛ, Kristo mmaeɛ a ɛrebɛn no ho dawurobɔ a ɛfiri afe 1833 kɔsii 1844 fefɛw bere mu no, wɔyɛɛ no wɔ asɔre ahodoɔ no mu, na saa asɔre ahodoɔ no asɔfoɔ no nso boaa no kɛseɛ. William Miller tintim ne adwene a ɛfa Kristo mmaeɛ a ɛrebɛn no ho no firii aseɛ wɔ Baptist krataa bi a ɛwɔ Brandon, Vt. Mu. Ɔno ne n’ayɔnkofoɔ no adwumayɛ kɔɔ so kɛseɛ wɔ asɔredan anaa ɔman no mu ahyiaeɛbea ahodoɔ a asɔre ahodoɔ no nya maa wɔn de kosii April 1844.

GSAM 135.3Ɔsɔfoɔ Himes kaa Ɔsɔfoɔ Miller adwuma ho asɛm de kosii 1844 fefɛw bere mu sɛ:

GSAM 135.3“Ɔyɛɛ adwuma wɔ akuo ne asɔre ahodoɔ nyinaa mu, a wannya wɔn nhyehyɛeɛ anaa wɔn mmara ho, efisɛ na ɔgye di sɛ asɔre ahodoɔ no mufoɔ tumi tena wɔn gyinabea so, na bere koro no ara wɔasiesie wɔn ho ama wɔn Hene no mmaeɛ.”

GSAM 135.4Ɔsɔfoɔ Himes, bere a ɔkaa ɔno ne Ɔsɔfoɔ Miller adwuma a wɔaka abom no ho asɛm no, ɔsan kaa sɛ: “Asɔfoɔ ne asɔre ahodoɔ no mu dodoɔ no ara a wɔbuee wɔn apon maa yɛn ne yɛn nuanom a na wɔreka Kristo mmaeɛ ho nkyerɛkyerɛ no, ne yɛn yɛɛ adwuma kɔɔ so kosii afe a ɛtwa toɔ no”—afe 1844.

GSAM 136Apon a Wɔbuee Maa Nkrasɛm no

GSAM 136.1William Miller kaa n’adwuma ne sɛnea na ɛte ho asɛm sɛ:

GSAM 136.1“Apon abue ama me sɛ menka Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu ho nkyerɛkyerɛ no wɔ asɔre ahodoɔ bɛyɛ nyinaa mu, enti matumi ayɛ frɛ no fã ketewa bi pɛ.... Wɔ baabiara a makɔ no, asɔre ahodoɔ no mufoɔ a wɔyɛ nyamesurofoɔ, wɔahyira wɔn ho so, na wɔwɔ nkwa no gyee saa adwene a wɔkaa ho asɛm no atom ntɛm ara; nanso, Kristoni a ɔde ne ho ama wiase, Farisini, ɔsom mu kateefoɔ, ɔhoahoa ne ho, ɔyɛ ahantan, ne nea ɔpɛ n’ankasa no serew Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu ho nkyerɛkyerɛ no di ho fɛ.”

GSAM 136.2Sɛ yɛhwɛ Kristo mmaeɛ ho nkrasɛm no su a, yebetumi aka nea D’Aubigné kaa faa Nsakraeɛ no ho no ara—“Wɔyɛɛ no wɔ honhom mu nnyinasoɔ bi din mu. Wɔkaa Onyankopɔn asɛm sɛ wɔn ɔkyerɛkyerɛfoɔ; gyidie sɛ nkwagyeɛ; na Honhom Kronkron sɛ akodeɛ; na wɔnam saa akwan yi ara so poo wiase mu nneɛma nyinaa.”

GSAM 136Nnyan Akɛseɛ a Ɛyɛɛ Te sɛ Asorɔkye

GSAM 136.3L. D. Fleming, a na ɔyɛ ɔsɔfoɔ wɔ Casco Street Kristofoɔ Asafo a ɛwɔ Portland, Maine no, kaa nnyan a ɛbaeɛ Kristo mmaeɛ ho nkrasɛm no dawurobɔ akyi no ho asɛm sɛ:

GSAM 136.4“Anigyeɛ a ne [William Miller] nkyerɛkyerɛmaa no maa ɛsɔree no yɛ nea wɔasusuw ho yiye na ɛyɛ komm, na ɛwom sɛ ɛyɛ nnyan kɛseɛ a mahunu da deɛ, nanso ɛhɔ na anibereɛ mu ahokeka sua koraa. Ɛte sɛ nea ɛfa ɔman no mu mmarima ho kɛseɛ. Nea ɛma ɛyɛ saa ne sɛ: Onua Miller fa Honhom no afoa no ara, a watwe afiri ne bɔha mu na ɛda adi, na ɔde ano nnam no to koma a ɛda hɔ no so, na ɛtwa! Ɛno ara ne no. Saa akodeɛ kɛseɛ yi ano anim na gyidie a enni hɔ hwe aseɛ, na amansan nkwagyeɛ gyidie yɛ sɛ nwura. Fapem hunu yera, na Babel aguadifoɔ ho dwiri wɔn. Ɛyɛ me sɛ, nnyan a yɛahu wɔ nnɛ mmerɛ yi mu nyinaa mu no, eyi na ɛbɛn asomafoɔ berɛ mu nnyan no paa.”

GSAM 137Asɛm a Ɛsii Richmond, Me.

GSAM 137.1Sɛ yɛde nnyan adwuma a na Kristo mmaeɛ ho nkyerɛkyerɛ no asɛnka ka ho yɛ nhwɛsoɔ a, yɛbɛfa obi a na ɔreyɛ adwuma denneennen wɔ saa kuo no mu amanneɛbɔ no mu asɛm aka. Bere a ɔkaa ɔsram abiɛsa biara mu nhyiamu a wɔyɛɛ wɔ Richmond, Me., a na ɛgyina hɔ ma Freewill Baptist asɔre aduasa no ho asɛm no, ɔkaa sɛ:

GSAM 137.2“Bere a mekɔɔ asɔredan no mu no, Ɔsɔfoɔ Rollins a na ɔte asɛnka agua no nkyɛn wɔ dan no akyirikyiri no sɔreeɛ, na ɔkaa sɛ, ‘Onua White, wobɛnya akonnwa wɔ ha a ɛbɛn me.’ Asɛnka no akyi no, wɔmaa kwan sɛ obiara nka asɛm, na mede ahofadi kaa Kristofoɔ asetena ne treneefoɔ nkonimdie wɔ Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no ho asɛm. Nnipa bebree teɛɛ mu sɛ, ‘Amen! Amen!’ na na nnipadɔm kɛseɛ no mu dodoɔ no ara retwa nusu. Bere a saa nhyiamu no rebɛyɛ awieeɛ no, na Ɔsɔfoɔ Rollins anya me pene akyi no, ɔsɔreeɛ na ɔkaa sɛ: ‘Onua White a ɔte me nsa nifa so no bɛka yɛn Awurade Yesu Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no ho asɛm wɔ Reed asɔredan no mu anwummerɛ yi. Mommra, nuanom, na mo ankasa montie. Yɛwɔ baabi a ɛdɔɔso a yɛbɛfa mo nyinaa ahyɛ mu. Mommra, nuanom, ɛrenyɛ mo mu biara bɔne sɛ mobɛtie saa asɛm yi.... Na ɔnim yiye sɛ ne nuanom no mu dodoɔ no ara begyae wɔn nhyiamu wɔ kurow no mu na wɔatu kwan akwansin abiɛsa akɔtie me, na ɛno bɛma wɔn nhyiamu adwuma a wɔahyɛ ato hɔ no agyae. Na saa ara na ɛbaa. Asɔfoɔ no nkyɛmu mmiɛnsa wɔ anan mu ne nnwuma no ho ananmusifoɔ bɛyɛ nyinaa kɔeɛ, na Reed asɔredan no yɛɛ ma ntɛm. Me asɛm no gyina Mateo 24 so. Onyankopɔn Honhom no maa me ahofadi kɛseɛ. Anigyeɛ no yɛɛ nwonwa.”

GSAM 137.3“Bere a mede afotuɔ maa Kristofoɔ sɛ wɔmfa wɔn ho nyinaa nhyɛ Onyankopɔn nsa na wɔnyɛ krado, na mede maa abɔnefoɔ sɛ wɔnhwehwɛ Kristo na wɔnyɛ krado mma Onipa Ba no mmaeɛ no, Onyankopɔn tumi baa me so kɔɔ akyiri ara ma ɛhiaa sɛ mede me nsa abien nyinaa sɔ asɛnka agua no mu gyina me ho. Na ɛyɛ dɔnhwereɛ a ɛyɛ anibereɛ. Bere a mehwɛɛ abɔnefoɔ no tebea, sɛ wɔayera a Kristo nni wɔn mu no, mede osu frɛɛ wɔn, na metii mu mpɛn pii sɛ, ‘Ɔdebɔneyɛfoɔ, bra Kristo nkyɛn na wɔagye wo nkwa bere a ɔbɛda ne animuonyam adi no. Ɔdebɔneyɛfoɔ a w’ahia, bra ansa na ɛnyɛ akyɛ. Bra, ɔdebɔneyɛfoɔ, ɔdebɔneyɛfoɔ a w’ahia, bra.’”

GSAM 138.1“Na baabi no yɛɛ anibereɛ kɛseɛ. Asɔfoɔ ne nnipa suu, na ebinom suu den. Bere a wɔfrɛɛ ɔdebɔneyɛfoɔ no wieeɛ biara no, nnipa nyinaa sii apini wɔ nhyiamu no mu. Na magyina me nan so rekyerɛ ti no ase na metu wɔn fo bɛboro nnɔnhwereɛ mmienu, na me nne reyɛ kuru. Mewiee kasa, na misuiɛ den wɔ saa nnipa dɔfoɔ no ho, a na mewɔ atenka a emu dɔ a obi a Onyankopɔn afrɛ no sɛ ɔnka ne nokorɛ nkyerɛ abɔnefoɔ no nko ara na ɔnim. Na ɛyɛ dɔn nkron, na sɛ yɛma afoforɔ kwan sɛ wɔka asɛm a, anka nhyiamu no bɛkɔ akosi anadwo mfinimfini. Na ɛyɛ sɛ yɛde atenka a emu dɔ a ɛwɔ hɔ saa berɛ no wie, nanso ɛnyɛ ansa na obiara anya kwan abɔ ne gyeɛ wɔ Awurade afa. Afei mefrɛɛ nnipa a wɔwɔ nhyiamu no mu nyinaa a wɔpɛ sɛ wɔka me ho bɔ mpaeɛ, ne wɔn a wɔpɛ sɛ wɔde wɔn kɔ mmɔborɔhunu ahengua no anim na wɔayɛ krado sɛ wɔde anigyeɛ bɛhyia Agyenkwa no wɔ ne mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no mu, sɛ wɔnsɔre. Sɛnea nnipa a wɔwɔ afã ahodoɔ mu kaa kyerɛɛ me akyiri yi no, ɔkra biara a na ɔwɔ dan kɛseɛ no mu sɔreeɛ. Mpaeɛ tiawa bi akyi no, wɔde nhyiamu no baa awieeɛ.”

GSAM 138.2“Anɔpa a ɛdi hɔ no, mede nnipa a na wɔyɛ nkyɛmu nson wɔ awotwe mu anaa nea ɛboro saa wɔ saa Freewill Baptist ɔsram abiɛsa biara mu nhyiamu no mu san kɔɔ kurow no mu. Obiara kaa sɛ nhyiamu a wɔkɔɔ so anwummerɛ a atwam no yɛɛ animuonyam dodo.”

GSAM 138Nkrasɛm no Frɛ wɔ Mmeaeɛ Foforɔ

GSAM 138.3“Bere a wɔmaa ahomegyeɛ no, ananmusifoɔ ne asɔfoɔ no too nsa frɛɛ me sɛ menka wɔn ho nhyehyɛ bere a mɛtumi akyerɛkyerɛ ama asafo ahodoɔ a ɛwɔ saa ɔsram abiɛsa biara mu nhyiamu no mu a wɔwɔ asɔredan akɛseɛ. Saa bere no na ɛyɛ February mfinimfini, na wɔyɛɛ nhyehyɛeɛ sɛ awɔbere mu ɔkwan a ɛyɛ den a wɔde sankɔm nam no bɛyɛ nnawɔtwe a ɛnboro nsia, na ɛbɛma nnipa anya hokwan pa akɔ nhyiamu. Wɔyii mmeaeɛ a ɛho hia paa dumienu sɛ ɛhɔ na mɛyɛ adwuma wɔ nnawɔtwe nsia mu. Na ɛsɛ sɛ mekasa ɔkyerɛkyerɛ du, a ɛbɛma makasa mpɛn aduonu dapɛn biara. Eyi maa me daa fã baako pɛ dapɛn biara, a na mpɛn pii no mihuu sɛ ɛho hia paa sɛ mede tu kwan akwansin dunum anaa aduonu kɔ baabi a wɔbɛyɛ nhyiamu no bio.”5

GSAM 139Nnipa Aha Aha Sakraeɛ

GSAM 139.1Nnyan ne nnipa ɔhaha pii a wɔsakraeɛ wɔ baabiara dii Kristo mmaeɛ ho nkyerɛkyerɛ no asɛnka akyi, na eyi sii paa bere a wɔrebɛn Yudafoɔ afe 1843 awieeɛ (March 21, 1844) no. Saa awɔbere no mu na me, a meyɛɛ saa nwoma yi kyerɛwfoɔ no, tee asɛm no ho asɛm nea edi kan wɔ me kurom Victor, N.Y.; na ɛwom sɛ na madi mfeɛ dumienu pɛ deɛ, nanso sɛnea na mete aseɛ no, megyee Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no mu gyidie no atom. Nnipa no so nkɛntɛnsoɔ no yɛɛ anibereɛ kɛseɛ ampa, ɛnyɛ nhyiamu mu nko, na mmom baabiara. Saa bere no na Victor yɛ kurow ketewa a nnipa bɛyɛ ahanu na wɔte mu, nanso na nkuraaseɛ a atwa ho ahyia no nnipa dɔɔso. Saa nhyiamu a wɔyɛɛ no ntoatoasoɔ wɔ kurow ketewa no mu no maa wɔbɔɔ amanneɛ sɛ nnipa ahanum sakraeɛ.

GSAM 139Methodist Afe Nwoma no Adanseɛ

GSAM 139.2Sɛ yɛhwɛ nnyan kɛseɛ a ɛbaa Kristo mmaeɛ ho dawurobɔ no akyi no a, yɛhu wɔ Methodist Afe Nwoma no mu sɛ, “wɔ mfeɛ anan a ɛfiri 1840 kɔɔ 1844 mu no, nnipa 256,000 nyaa nsakraeɛ wɔ America.” Nea ɛyɛɛ nokorɛ wɔ America no yɛɛ nokorɛ saa ara wɔ aman a wɔde saa frɛ no kɔɔ wɔn mu no. “Tumi kɛseɛ bi kaa asɛnka no ho, na wɔsakraeɛ wɔ baabiara.” Esiane sɛ frɛ a ɛdi kan a wɔfrɛ wɔn baa ayeforɔhyia apontoɔ no kɔɔ asɔre ahodoɔ no nkyɛn—“wɔn a wɔato nsa afrɛ wɔn,”—nti, ɛnam wɔn so na wɔde trɛɛ mu kɔɔ wɔn a wɔpɛ sɛ wɔba na wɔka Onyankopɔn nkurɔfoɔ nkwagyeɛ a ɛretwɛn wɔn no ho nyinaa nkyɛn. Sɛ wɔkaa nkrasɛm no, wɔbɔɔ mpaeɛ, anaa wɔtoo “Kristo mmaeɛ ho nnwom” no, Onyankopɔn Honhom no tumi kɛseɛ a ɛkanyan nnipa kaa adwuma no ho.

GSAM 140Mmofra a Wɔka Nkrasɛm wɔ Sweden

GSAM 140.1Saa asɛm yi mu no, yɛbɛhwɛ sɛnea Awurade yɛɛ adwuma de fii dawurobɔ no ase wɔ aman a na mmara no bara asɛnka biara a ɛtia “asɔre a wɔagye ato hɔ” no mu. Sweden yɛ aman no mu baako. Ɛhɔ no, Awurade de mmofra nkumaa dii dwuma de fii adwuma no ase. Saa nsɛnkyerɛnneɛ yi dii kan pueeɛ wɔ afe 1843 ahohuru bere mu, wɔ Eksjö, Sweden anafoɔ. Da bi, abeawa ketewa bi a na wadi mfeɛ enum pɛ, a na onnya nsuaeɛ sɛ ɔkenkan anaa ɔto nnwom, too Lutheran nnwom tenten bi pɛpɛɛpɛ wɔ ɔkwan a ɛyɛ anibereɛ kɛseɛ so, na afei ɔde tumi kɛseɛ kaa sɛ, “ne atemmuo dɔnhwereɛ no adu,” na ɔhyɛɛ abusua no sɛ wɔnyɛ krado sɛ wɔbɛhyia Awurade; efisɛ na ɔreba ntɛm. Abusua no mufoɔ a na wɔnnyee asɛm no anni no sufrɛɛ Onyankopɔn sɛ ɔnhu wɔn mmɔbɔ, na wɔnyaa bɔne fafiri. Saa nkɔsoɔ yi trɛɛ kurow biara so, na mmofra foforɔ nso kaa nkrasɛm no. Saa mmofra no mu nkɔsoɔ no ara bi pueeɛ wɔ Norway ne Germany nso.

GSAM 140“Aane! Na Ɛsɛ sɛ Meka Asɛm”

GSAM 140.2Wɔ afe 1896 mu, bere a na mereyɛ nhyiamu wɔ Sweden mmeaeɛ ahodoɔ dunson mu no, metwaa mmeaeɛ pii a mmofra kaa asɛm wɔ hɔ wɔ 1843 mu, na minyaa kwan ne wɔn a wɔtee asɛm no ne mmarima a wɔkaa asɛm bere a wɔyɛ mmofra no kasaeɛ. Meka kyerɛɛ wɔn mu baako sɛ, “Wokaa Kristo mmaeɛ ho nkrasɛm bere a na wowɔ abarimaa?” Ɔbuaa sɛ, “Mekaa asɛm! Aane, na ɛsɛ sɛ meka asɛm. Ná ɛnyɛ me ankasa adwene ne nhyehyɛeɛ. Tumi bi baa me so, na mekaa nea na saa tumi no hyɛ me sɛ menka no.”

GSAM 140Boquist ne Walbom wɔ Örebro, Sweden

GSAM 140.3Wɔ Örebro Mantam mu no, adwuma yi trɛwee kɔɔ akyiri kosi sɛ ɛmaa mpanyimfoɔ kaa nkrasɛm no. Afei aban mpanyimfoɔ a asafo a wɔde asi hɔ no asɔfoɔ kanyan wɔn no kyeree mmofra mmarima baanu, Walbom a na wadi mfeɛ dunwɔtwe ne Ole Boquist a na wadi mfeɛ dunnum, kae sɛ wɔbɛyɛ wɔn nhwɛsoɔ wɔ ɔman no anim. Wɔde dua mmaa bɔɔ wɔn akyi a na ɛda adi no, na wɔde wɔn a wɔn akuro reda mogya no kɔtoo Örebro afiaseɛ. Bere a akuro no saa wɔn no, wɔyii wɔn fii afiaseɛ no mu, bisaa wɔn sɛ, “Mobɛgyae sɛ mokeka nkyerɛkyerɛ yi anaa?” Ɛwom sɛ wɔde mmaa bɔɔ wɔn ne mprenu, maa wɔn akuro no san baeɛ deɛ, nanso mmuaeɛ a wɔnyaa ara ne sɛ, “Yɛbɛka asɛm a Awurade ahyɛ yɛn sɛ yɛnka no.” Ɔbea a na ɔyɛ asafo no muni a ne din wɔ mu wɔ Örebro srɛeɛ maa wɔn no nti, Ɔhene Oscar I. ka kyerɛɛ mpanyimfoɔ no sɛ wɔma mmofra no firi afiaseɛ hɔ na wɔmma saa nkurɔfoɔ no kwan. Saa na nokorɛ no dii nkonim wɔ Sweden.

GSAM 141Boquist Adanseɛ

GSAM 141.1Wɔ Review and Herald nsɛmma krataa a ɛbaeɛ Ahinime 7, 1890 no mu no, nsɛm a ɛyɛ anigyeɛ paa wɔ mmofra no asɛnka ho wɔ hɔ; O. Boquist ankasa na ɔkyerɛwee. Ɔka sɛ:—

GSAM 141.2“Wɔ afe 1843 mu no, nyamesom mu nkɔsoɔ bi sii Karlskoga Asafo no mu, wɔ Örebro Mantam mu. Nkurɔfoɔ a wɔdii saa nkɔsoɔ yi anim ne mmofra ne mmeranteɛ a wɔfrɛ wɔn ‘rapare.’ Wɔde Onyankopɔn tumi kaa asɛm, na wɔde gyinaeɛ kɛseɛ kaa kyerɛɛ nkurɔfoɔ sɛ, Onyankopɔn atemmuo dɔn no aduru.”

GSAM 141.3“Afe no ara mu, wɔ bere a nnua gu ahaban no mu no, me O. Boquist a na madi mfeɛ dunnum ne mmeranteɛ foforɔ Erik Walbom a na wadi mfeɛ dunwɔtwe no, saa tumi a wɔnhunu yi kaa yɛn araa ma yɛantumi annye ho asɛm. Bere a saa ɔsoro tumi yi faa yɛn ara pɛ no, yɛhyɛɛ aseɛ kaa kyerɛɛ nkurɔfoɔ na yɛde nne kɛseɛ kaa sɛ, atemmuo dɔn no aduru; yɛkyerɛɛ wɔn Yoel 2:28-32 ne Adiyisɛm 14:6, 7.”

GSAM 141Mmofra a Wɔwɔ Anisoadehunu Mu

GSAM 141.4Nkurɔfoɔ no kaa kyerɛɛ me sɛ, wɔn a saa ɔsoro tumi yi kaa wɔn no, na wɔn werɛ afiri biribiara a ɛwɔ wɔn ho. Ná wɔwɔ Onyankopɔn anisoadehunu mu ankasa, na wɔde tumi a ɛkaa nkurɔfoɔ komam kɛseɛ ma wɔhunuu wɔn bɔne kaa asɛm. Wɔkaa sɛ, bere a saa tumi yi wɔ mmofra nketewa no so no, wɔde ahoɔden ne animuonyam a ɛte sɛ mmarima ne mmea a wɔanyini yiye kaa asɛm. Enti wɔn a wɔhunuu no tee nka sɛ Awurade na ɔde wɔn reyɛ nkɔmhyɛ de reka nokorɛ a ɛyɛ aniberesɛm yi. Ɔkyerɛwfoɔ no toa so sɛ:—

GSAM 142.1“Nkurɔfoɔ no boaboaa wɔn ho ano pii sɛ wɔrebɛtie yɛn, na yɛn nhyiamu no kɔɔ so awia ne anadwo, na ɛde nyamesom mu nyan kɛseɛ baeɛ. Onyankopɔn Honhom kaa mmofra ne mpanyimfoɔ nyinaa, na wɔsu frɛɛ Awurade sɛ ɔnhunu wɔn mmɔbɔ, na wɔkaa wɔn bɔne kyerɛɛ Onyankopɔn ne nnipa.”

GSAM 142.2“Nanso bere a asafo no mu sɔfoɔ tee saa asɛm yi no, wɔyɛɛ mmɔdenbɔ pii sɛ wɔbɛma yɛayɛ komm na wɔagyae nyamesom mu anigyeɛ a na ɛredɔɔso no; nanso mmɔdenbɔ no nyinaa annye. Afei wɔka kyerɛɛ mantam hwɛfoɔ no sɛ ɔnkyere yɛn, na wɔde adapɛn nsia hwehwɛɛ yɛn kwa wɔ kwaeɛ a yɛakɔyɛɛ yɛn guankɔbea no mu.”

GSAM 142.3“Awieeɛ no, wɔfrɛɛ yɛn sɛ yɛnkɔda yɛn ho adi wɔ asafo no mu ɔsɔfoɔ anim. Yɛn dodoɔ akɔ soro araa ma mmeranteɛ ne mmabaa aduanan baa ɔsɔfoɔ fie, na wɔsɔɔ yɛn hwɛɛ yɛn asɛm mu kyɛɛ. Wɔmaa obiara kwan sɛ ɔnsan nkɔ fie, gye me ne Walbom; nanso wɔkyeree yɛn, na da a edi hɔ no wɔde yɛn kɔkaa akorɔmfoɔ a wɔwɔ Örebro afiaseɛ no ho, wɔ ɔdan 14 mu, te sɛ nea yɛayɛ bɔne kɛseɛ bi.”

GSAM 142Boquist Nuabaa Adanseɛ

GSAM 142.4Wɔ Ɛbɔ 22, 1896 no, Boquist nuabaa a na wadi mfeɛ aduɔson mmienu no baa yɛn nhyiamu wɔ Örebro, na ɔkaa ne nua no suahunu kyerɛɛ yɛn; na ɔno ankasa hunuu sɛ wɔbɔɔ no, wɔde no too afiaseɛ, na wɔyii no. Ɔtoo ndwom a Boquist ne Walbom too bere a wɔrefiri afiaseɛ no mu nante kɔɔ twene a ɛda nsuka a nsuo wom a atwa saa aban a wɔkyekyeree no afeha a ɛtɔ so dunsia mu no ho ahyia no so; saa aban no na na wɔde yɛ afiaseɛ wɔ 1843 mu. Tumi a na ɛwɔ afe 1843 nkɔsoɔ no mu no kaa adanseɛ ne ndwom no toɔ ho. Sɛ wɔkyerɛ aseɛ kɔɔ Borɔfoɔ mu a, ndwom no te sɛɛ:—

GSAM 143Ndwom a Boquist ne Walbom Toe

GSAM 143.1“Obiara ntumi nnya daa home, Sɛ wanhyɛ ne ho den pintinn ankɔ anim a; Obiara ntumi nnu botaeɛ a ɛhyerɛn no ho, Gye sɛ ɔde ne koma ne ne kra hyɛ ne ho den kɔ anim. Ɛsɛ sɛ ɔde anibereɛ ko kosi awieeɛ; Yɛn anidasoɔ nyinaa gyina saa nko ara so. Ɛpono no yɛ teateaa, na wɔfrɛ kwan no ketewa, Nanso adom ne paw wɔ hɔ ma obiara; Nanso biribiara gyina sɛ yɛbɛpia na yɛakɔ so, Saa nko ara na wɔde nya ahomegyebea.”
GSAM 143.2“Me kra, yɛ den, yɛ den koraa, gyina nea ɛba wo ne wo botaeɛ ntam no ano! Ko tia akwansideɛ biara. Gyina pintinn! Yɛ den! Wɔn a wɔpia kɔ anim no, ahenkyɛ no wɔayɛ no krado ama wɔn. Sɛ wopɛ sɛ wote ɔsoro anigyeɛ nka a, Pia kɔ anim fa akwansideɛ biara ho. Yɛ ntɛm; Gyae, gyae, gyae wiase yi nyansa nnaadaa no, na ma wo sɔretia frankaa no nkɔ so nnye mframa!”
GSAM 143.3“Sɛ wiase frɛ wo sɛ, ‘Bra na yɛnkɔ,’ Nnyɛ osetie; saa kwan no kɔ amanehunu mu. Nea wiase bisa wo no, mpene so, sɛnea ɛbɛyɛ biara; Sɛ woyɛ osetie a, me kra dɔfoɔ, woayera. Kristo dɔ nti na merebɔ wo saa afotu yi: Yɛ den wɔ Onyankopɔn ahoɔden mu; ɛno ne ahenkyɛ no boɔ. Yɛ den tia akwansideɛ biara; Ahenkyɛ no fata ɔko no, ɛmfa ho sɛ ɛkyɛ sɛn.”
GSAM 143.4“Anuonyam ɔsoro no fata wo nkwa nyinaa, Ɛfata wo mpaebɔ, w’akɔnnɔ ne wo ɔko nyinaa. Awerɛhosɛm biara ntumi ntena saa ahennie no mu, Ahenkyɛ no fata akɔnnɔ biara a wubetumi de ama. Enti sɔre, na hwɛ wo ho yiye; Siesie wo ho ma atemmuo no ntorobɛnto nnyegyeeɛ; Wɔbɛhwehwɛ ayeforɔhyia atadeɛ a ɛho teɛ, fitaa na edi mu afi ɔkra biara a ɔresrɛ na ɔhwehwɛ sɛ ɔbɛkɔ kuropɔn fɛfɛ no mu no hɔ. Enti nyane, na siesie wo ho.”
GSAM 144.1“Worentumi nnya gyinaeɛ wɔ ɔsoro mpoano hɔ, na worentumi nkɔ asase a ‘wɔasiesie no dada’ no mu, Gye sɛ woanya nkwa a wɔde gyidie ma no; Na Kyerɛwnsɛm no ka saa asɛm yi pefee. Gyidie nko ara na ɛtumi gye ɔdebɔneyɛfoɔ nkwa, Na ɛtumi gye wo firi ɔda a ɛyɛ hu no mu.”
GSAM 144.2“Afei tie, me dɔfoɔ, na sɔre firi w’asehweɛ awerɛhow mu; Onyankopɔn adom dɔɔso na ɛwɔ hɔ ma obiara. Gye di, sakra w’akwan, na tie sɛ Agyenkwa no ka wɔ nsɛm a ɛyɛ fɛ mu sɛ, ‘Yei, yei ne kwan no.’ Wɔato ɔfrɛ wɔ wiase nyinaa; obiara mmra, na ɔmfa tumi nnya ahenkyɛ wɔ saa fie no mu.”
GSAM 144.3“Awurade ayɛ krado, na n’ani da so sɛ ɔde saa akyɛdeɛ yi bɛma wɔn a wɔbɛnante ne kwan so nyinaa. Nnya wo ho mmɔbɔ wɔ ɔko no mu, na pia kɔ anim, Na ɛrenkyɛ, ɛrenkyɛ koraa, nkonimdie no bɛyɛ wo dea. Onyankopɔn nsa rehwehwɛ wo kra; ɔde home bɛma wo; Yesu rebɔ ɔpono no mu, na ɔrehwehwɛ nea ɛyɛ ma wo. Nyane! Ɛyɛ Onyankopɔn Honhom na ɛretutu w’ani afi nna mu; Wɔn a wɔkɔ so wɛn nko ara na wobegye wɔn nkwa.”

GSAM 144Abofra a Ɔkaa Asɛm wɔ Karlskoga

GSAM 144.4Ɔbarima bi wɔ Örebro kaa asɛm bi a esii Karlskoga, baabi a na ɔte wɔ 1843 mu, kyerɛɛ me. Ɔkaa sɛ:—

GSAM 144.5“Abarimaa ketewa bi a na wadi mfeɛ nwɔtwe, na ɔnnyaa nkyerɛkyerɛ sɛ ɔbɛkenkan nkyerɛwdeɛ mpo, hyɛɛ aseɛ kaa nkrasɛm no, na ɔfaa Kyerɛwnsɛm mu nsɛm pii kaa ho. Nkurɔfoɔ no kae sɛ, ‘Saa abarimaa no, Kyerɛwnsɛm ahyɛ no mã ara.’ Saa asɛm yi sii wɔ ɔhene Oscar kasaeɛ maa wɔn a wɔtaa wɔn no akyi, enti saa beaeɛ hɔ sɔfoɔ no antumi amfa abarimaa no ankɔ asennibea sɛ ɔbɛma adwuma no agyae; nanso ɔka kyerɛɛ nkurɔfoɔ no sɛ wɔmfa abarimaa no mmra n’anim, na ɔbɛma wɔn ahunu ne nimdeɛ a ɔnni wɔ Kyerɛwnsɛm no mu.”

GSAM 144.6“Nkurɔfoɔ pii anim no, sɔfoɔ no buee ne ndwom nwoma, na ɔka kyerɛɛ abarimaa no sɛ ɔnkenkan mma no. Abarimaa no buae sɛ, ‘Mintumi nkenkan;’ nanso ɔdanee n’akyi kyerɛɛ sɔfoɔ no, na ɔtoo ndwom no nyinaa yiye firi aseɛ kɔsi awieeɛ, bere a sɔfoɔ no de nwanwa hwɛɛ nwoma no. Sɔfoɔ no ka kyerɛɛ abarimaa no sɛ, ‘Ɛyɛ sɛ wunim biribiara.’ Abarimaa no buae sɛ, ‘Dabi. Ɛnyɛ daa na wɔma yɛka biribiara a yɛnim.’”

GSAM 145.1“Afei sɔfoɔ no buee Apam Foforɔ no, na ɔka kyerɛɛ abarimaa no sɛ, ‘Kenkan ma me wɔ ha.’ Abarimaa no buae sɛ, ‘Mintumi nkenkan.’ Sɔfoɔ no bisae sɛ, ‘Dɛn na wunim fa Kyerɛwnsɛm ho koraa?’ Ɔbuaa sɛ, ‘Minim baabi a asɛm bi wɔ a asɛmfua “ne” wɔ mu mpɛn dunan.’ Sɔfoɔ no kae sɛ, ‘Dabi! Asɛm a ɛte saa biara nni Kyerɛwnsɛm no mu.’ Abarimaa no kae sɛ, ‘Mesrɛ wo, kenkan Adiyisɛm 18:13 ma me.’ Sɔfoɔ no kae sɛ, ‘Aane.’ Bere a ɔrekenkan no, nkurɔfoɔ no kan, na nokorɛ ne sɛ, asɛmfua “ne” no wɔ hɔ mpɛn dunan, na mpɛn dunan no mu baako ne ‘nnipa akra kyekyere.’ Nkurɔfoɔ no teɛteɛm sɛ, ‘Ɛhɔ! Ɛhɔ! Abarimaa no nim Kyerɛwnsɛm no ho asɛm sene sɔfoɔ no!’ Sɔfoɔ no ani yɛɛ ase paa, enti ɔgyaa asɛm no, na ɛno akyi ɔmaa nkurɔfoɔ no tenaa asomdwoeɛ mu.”

GSAM 145.2Enti, Awurade de mmofra ano si ne asɛm so, na ɔde ɔkwan a ɛyɛ nwanwa yi maa ne nokorɛ duu nkurɔfoɔ a wɔn mmara baraa sɛ wɔbɛka nkyerɛkyerɛ biara gye “nyamesom a wɔde asi hɔ” no nko ara no asom.

GSAM 145Honhom no Akyɛdeɛ a Ɛne Nkrasɛm no Di Abusuabɔ

GSAM 145.3Ɛnyɛ Sweden nko ara na Awurade, wɔ Kristo mmaeɛ ho kuo no mu, de ne Honhom no akyɛdeɛ kasa kyerɛɛ ne nkurɔfoɔ. Wɔ Scotland, England, ne America nso, Awurade nam adiyie soronko so kyerɛkyerɛɛ ne nkurɔfoɔ.

GSAM 145William Foy Anisoadehunu

GSAM 145.4Wɔ afe 1842 mu no, na ɔbarima a wɔfrɛ no William Foy te Boston, Massachusetts; na wɔakyerɛ no nwoma yiye, na ɔyɛ ɔkasafoɔ a ne kasa yɛ dɛ. Ná ɔyɛ Baptist, nanso na ɔresiesie ne ho sɛ wɔbɛhyɛ no sɔfoɔ sɛ Episcopal ɔsɔfoɔ. Awurade fi ayamye mu maa no anisoadehunu mmienu wɔ afe 1842 mu, baako wɔ Ɔpɛpɔn da a ɛtɔ so dunwɔtwe, na baako wɔ Ɔgyefuo da a ɛtɔ so ɛnan. Saa anisoadehunu yi daa adi pefee sɛ ɛyɛ Onyankopɔn Honhom no nnwuma ankasa. Wɔfrɛɛ no firi kuropɔn baako mu kɔɔ foforɔ mu sɛ ɔnkasa wɔ asɔredan mu, ɛnyɛ Episcopal asafo no nko ara na wɔfrɛɛ no, na Baptist ne asɔre ahodoɔ foforɔ nso frɛɛ no. Sɛ ɔrekasa a, na ɔhyɛ ɔsɔfoɔ atadeɛ a saa asafo no asɔfoɔ hyɛ wɔ wɔn som mu.

GSAM 146.1Owura Foy anisoadehunu no fa Kristo mmaeɛ a ɛbɛn ho, Onyankopɔn nkurɔfoɔ akwantuo kɔ ɔsoro kuropɔn no mu ho, asase foforɔ ho, ne wɔn a wɔagye wɔn nkwa no anuonyam tebea ho. Esiane sɛ na ɔtumi kasa yiye na ɔwɔ nkyerɛkyerɛ mu ahoɔden nti, baabiara a ɔkɔeɛ no, ɔmaa nkurɔfoɔ ani bere. Wɔtoo nsa frɛɛ no nti, ɔfiri kuropɔn baako kɔɔ baako mu kɔkaa anwanwadeɛ a wahunu no; na sɛ ɔbɛtumi agye nkurɔfoɔ dodoɔ a wɔboaboaa wɔn ho ano sɛ wɔretie no no nti, wɔhwehwɛɛ nhyiamu adan akɛseɛ, baabi a ɔkaa nea wɔakyerɛ no wɔ ɔsoro wiase, Yerusalem Foforɔ no fɛ, ne abɔfoɔ dɔm no ho kyerɛɛ mpempem. Sɛ ɔkaa Kristo dɔ a ɛyɛ mmerɛ ne mmɔborɔhunu ma nnebɔneyɛfoɔ ahiafoɔ ho asɛm a, ɔhyɛɛ wɔn a wɔnnyee wɔn nkwa no nkuran sɛ wɔnhwehwɛ Onyankopɔn, na nnipa bebree gyee ne nkotɔsrɛ a ɛyɛ mmerɛ no so.

GSAM 146Anisoadehunu a Ɛfa Anammɔn Baasa Ho

GSAM 146.2Ne adwuma no kɔɔ so kosi afe 1844, bere a nna 2300 no rebɛn awieeɛ no. Afei ɔnyaa Onyankopɔn Honhom Kronkron no da adi bio—anisoadehunu a ɛtɔ so mmiɛnsa, a na ɔnte aseɛ. Wɔkyerɛɛ no wɔ mu sɛnea Onyankopɔn nkurɔfoɔ bɛfa kwan no so akɔsi ɔsoro kuropɔn no. Ohunuu gyinabea kɛseɛ anaa anammɔn a nnipa dɔm boaboaa wɔn ho ano so. Ɛtɔ bere bi a, obi hwee fii saa gyinabea yi mu kɔɔ baabi a wɔanhunu no bio, na wɔka kyerɛɛ no wɔ saa onipa no ho sɛ, “Wapa ne gyidie.” Afei ohunuu nkurɔfoɔ no sɛ wɔrekɔ soro akɔsi anammɔn a ɛtɔ so mmienu anaa gyinabea a ɛtɔ so mmienu no so, na ebinom nso hwee fii hɔ kɔɔ baabi a wɔanhunu wɔn bio. Awieeɛ no, anammɔn a ɛtɔ so mmiɛnsa pueeɛ, na ɛtrɛwee koduu kuropɔn kronkron no apon ano. Nnipadɔm kɛseɛ boaboaa wɔn ho ano kaa wɔn a wɔakɔ soro akɔsi saa anammɔn yi ho. Esiane sɛ na ɔhwɛ kwan sɛ Awurade Yesu bɛba ntɛm ara nti, wantumi anhu sɛ nkrasɛm a ɛtɔ so mmiɛnsa bɛdi nea ɛdi kan ne nea ɛtɔ so mmienu wɔ Adiyisɛm 14 mu akyi. Enti anisoadehunu no yɛɛ no nea ɔrentumi nkyerɛkyerɛ mu, na ogyaee kasa wɔ baguam. Nkɔmhyɛ berɛ no baa awieeɛ akyi, wɔ afe 1845 mu, ɔtee sɛ obi foforɔ reka anisoadehunu koro no ara ho asɛm, na ɔkyerɛkyerɛ mu sɛ, “Wɔde nkrasɛm a ɛdi kan ne nea ɛtɔ so mmienu no ama, na nea ɛtɔ so mmiɛnsa no bɛdi akyi.” Ɛno akyi pɛɛ no, Owura Foy yareeɛ na owui.

GSAM 147.1Esiane sɛ wɔkyerɛɛ Onyankopɔn tumi no adi saa kwan yi mu wɔ ne mmaeɛ ho asɛnka mu, bere a na wɔka sɛ ɔrebɛn “apon no ano,” na mpempem a wɔresane firi bɔne mu resom Awurade na wɔretwɛn ne mmaeɛ no ani gyeeɛ nti, nkurɔfoɔ no nyaa awerɛhyɛmu mmienu sɛ yei yɛ Awurade nkrasɛm a ɔde rema wiase ampa.

GSAM 147.2Nanso Ɔbenem 21, 1844, baeɛ na ɛtwam, na Awurade amma. Nanso wɔn a wɔsom no nokorɛ mu na wɔdwendwene no gyidie ne adwene a ɛyɛ pintinn ne sɛ, wɔnanteeɛ wɔ ɔkwan a ɛne Awurade adwene hyia so, na sɛ berɛ a ɛfata du a, wɔbɛma biribiara ada adi pefee.

Notes

  1. Luka 14:16, 17. ↩
  2. Adiyisɛm 19:9. ↩
  3. Luka 12:36. ↩
  4. Asomafoɔ Nnwuma 13:45. ↩
  5. *James ne Ellen G. White Asetra ho Nsɛm*, kr. 61–64. ↩

Note

Back