Ti 9 — Berɛ a Wɔde Twɛn
GSAM 148.1“Ɛno na wɔde ɔsoro ahenni bɛto mmabaa du a wɔfaa wɔn akanea de fii adi sɛ wɔrekɔhyia ayeforɔkunu no. Wɔn mu baanum yɛ anyansafoɔ, na baanum yɛ nkwaseafoɔ. Nkwaseafoɔ no faa wɔn akanea, na wɔamfa ngo biara ammrɛ. Na anyansafoɔ no faa ngo kaa wɔn akanea ho wɔ wɔn nkukuo mu. Bere a ayeforɔkunu no twɛnee no, wɔn nyinaa daeɛ na wɔdaeɛ.”1
GSAM 148.2Kristo ne ayeforɔkunu a ɛwɔ bɛ no mu.2 Enti, wɔn a wɔkɔhyia ayeforɔkunu no kɔ no gyina hɔ ma Awurade nkurɔfoɔ no kuo a ɛrekɔhyia Kristo wɔ ne mmaeɛ mu, efisɛ Mateo ti aduonu-anum ne aduonu-nnan no kasa fa Awurade mmaeɛ ho. Awurade asɛm ne kanea.3 Mmabaa no nyinaa faa wɔn akanea. Nkwaseayɛ a ɛwɔ mmabaa no mu bi mu ne sɛ wɔfaa nokorɛ ho adwene ara kwa, a wɔamfa wɔn koma nyinaa anhyɛ Awurade nsa sɛnea ɛbɛma Honhom no su ahodoɔ anya nkɔsoɔ wɔ gyidini no koma mu. Wɔde “ngo wɔ wɔn nkukuo mu” na ɛyɛɛ saa adwuma yi ho sɛnkyerɛnne wɔ bɛ no mu. Ayeforɔkunu no twɛn no gyina hɔ ma abasamtuo bi a ɛbaa wɔn a wɔfii adi sɛ wɔrekɔhyia wɔn Awurade no so.
GSAM 148Berɛ a Bɛ no Fa Ho
GSAM 148.3Asɛm “ɛno,” a bɛ no de fi ase no ma yɛte berɛ a ɛfa ho no ase. Ɛdi nea wɔkaa wɔ ti a ɛdi saa ti yi anim no akyi ntɛm, ɛnyɛ Awurade mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no akyi, na mmom ɛdi borɔdɔma dua ho bɛ a wɔbɔɔ no akyi, a ɛkaa sɛ Kristo mmaeɛ wɔ “ɔpon no ano,” na awoɔ ntoatoasoɔ no aba a ɛrenyɛ sɛ ɛbɛtwam kosi sɛ Kristo ankasa bɛda ne ho adi wɔ soro omununkum mu. Ɛsan fa berɛ a asomfoɔ no mu bi a wɔde nkrasɛm no ama ka wɔ wɔn koma mu sɛ, “Me wura twɛn ne mmaeɛ; na wɔfi ase bɔ wɔn mfɛfoɔ asomfoɔ, na wɔne nsabofoɔ didi nom.”
GSAM 149Wɔrebɔ Wɔn Mfɛfoɔ Asomfoɔ
GSAM 149.1Na eyinom ayɛ “mfɛfoɔ asomfoɔ,” a wɔde biakoyɛ bɔɔ nkrasɛm koro no ara; nanso afei wɔn mu bi dane wɔn ho fii nea wɔkyerɛkyerɛeɛ no ho, na wɔbɔɔ wɔn mfɛfoɔ asomfoɔ a wɔde “aduane a ɛsɛ wɔ ne berɛ mu” rema wɔn—rekyerɛ ahosiesie a ɛho hia de hyia Awurade a ɔrebɛba ntɛm no. Wɔbɔɔ wɔn wɔ ɔkwan koro a wɔpɛe sɛ wɔde bɔ Yeremia no so. Nkurɔfoɔ no kae sɛ, “Mommra na yɛmfa yɛn tɛkrɛma mmɔ no, na yɛmmma n’nsɛm no mu biara ho aso.”4 Saa ara na asomfoɔ yi fii ase kyerɛkyerɛɛ wɔ ɔkwan a ɛbɛsiw “nokwafoɔ” asomfoɔ no adwuma kwan. Wɔka kyerɛɛ saa kuw yi sɛ, “Enti kae sɛnea woanya na woate, na kura mu denneennen, na sakra w’adwene. Enti sɛ woanwɛn a, mɛba wo so sɛ owifoɔ, na worenhu dɔn ko a mɛba wo so.”5
GSAM 149.2Mmabaa no ho bɛ no fa berɛ a “mfɛfoɔ asomfoɔ” redane wɔn ho afi Awurade mmaeɛ a ɛrebɛn no ho na wɔfii ase “rebɔ” ho. Wɔsan fii ase yɛɛ ade foforɔ—“wɔne nsabofoɔ didi nom.” Wɔde wɔn ho fraa wɔn a wɔpɛ sɛ wɔdi wɔn akɔnnɔ akyi no apontoɔ mu. Solomon kaa wɔn ho sɛ, “Mfra nsanomfoɔ ne wɔn a wɔwe nam borosoɔ no mu; na ɔsabofoɔ ne odidi dodoɔ bɛkɔ ohia mu.”6
GSAM 149Abasamtuo a Edi Kan
GSAM 149.3Afei asɛmmisa no bɛsɔre sɛ, “Dɛn na ɛwɔ Kristo mmaeɛ ho osuahu no mu a ɛne saa nsɛm yi hyia?” Kuo ahodoɔ bi wɔ hɔ a ɛne nkɔmhyɛ no hyia pɛpɛɛpɛ. Wɔn a wɔde nkrasɛm no maeɛ kɔɔsi Oforisuo 1844 no yɛɛ adwuma wɔ asafo ahodoɔ no mu, na asafo ahodoɔ no asɔfoɔ nso boom yɛɛ adwuma no. Enti na wɔyɛ “mfɛfoɔ asomfoɔ.”
GSAM 150.1Wɔn a wɔde nkrasɛm no maeɛ no kyerɛɛ sɛ Daniel 8:14 nna 2300 no bɛba awieeɛ wɔ Yudafoɔ afe 1843 mu, a ɛbɛyɛ yɛn afe 1844. Wɔbɔɔ sɛ Onyankopɔn atemmuo dɔn no bɛba saa berɛ no awieeɛ. Saa berɛ no, asafo biara a ɛwɔ asase no so gyee dii sɛ atemmuo da no bɛfi ase wɔ yɛn Awurade Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no mu. Enti ɛda adi pefee sɛ Akwanhwɛfoɔ no susuu sɛ Awurade bɛba saa nkɔmhyɛ berɛ no awieeɛ. Wɔkae sɛ, “Saa berɛ yi betumi awie wɔ ɔsram Ɔbɛnem da a ɛtɔ so aduonu-baako, 1844, a ɛyɛ Yudafoɔ afe 1843 no nna a ɛtwa toɔ.” Enti wɔhwɛɛ Ɔbɛnem awieeɛ anaa Oforisuo mfiaseɛ, 1844, sɛ berɛ a Agyenkwa no betumi aba.
GSAM 150Asomfoɔ Bɔne Da Adi
GSAM 150.2Bere a Ɔbɛnem awieeɛ baeɛ na ɛtwam, na Awurade amma, wɔn a wɔyɛɛ adwuma kan no ne Awurade nkrasɛmfoɔ, nanso wɔamfa wɔn nkwa nyinaa anhyɛ nkrasɛm no nsa amfi wɔn koma mu no, dan wɔn ho tiaa no, fii ase sɔre tiaa adwuma no, na wɔyɛɛ nea wɔbɛtumi biara sɛ wɔsiw wɔn a wɔkɔɔ so kyerɛkyerɛɛ Awurade mmaeɛ a ɛrebɛn ne atemmuo dɔn no ho nkyerɛkyerɛ no kwan. Wɔkae “wɔ wɔn koma mu” sɛ, “Me wura twɛn ne mmaeɛ.” Afei wɔde wɔn anofam kyerɛɛ sɛ ɛsɛ sɛ wɔdan wiase nyinaa ba gyidie mu ansa na Awurade aba; sɛ ɛsɛ sɛ Yudafoɔ nyinaa sane kɔ Palestine na wɔsi wɔn asɔredan som wɔ Yerusalem ansa na Mesia aba. Ebinom mpo kyerɛɛ sɛ Kristo mmaeɛ yɛ “honhom mu mmaeɛ,” sɛ ɛba wɔ sakra a onipa sakra ne ho, ne ne nkurɔfoɔ wu mu.
GSAM 151Wɔde “Aduane a Ɛsɛ Wɔ Ne Berɛ Mu” Ma
GSAM 151.1Bere a eyinom redane wɔn ho tiaa wɔn mfɛfoɔ asomfoɔ no, wɔn a wɔkura gyidie no mu dennen no frɛɛ agyidifoɔ no boaa wɔn ho ano wɔ asa ne kwaeɛ mu, na wɔde “aduane a ɛsɛ wɔ ne berɛ mu” maa wɔn—kyerɛɛ wɔn sɛ berɛ no mu nsɛnkyerɛnneɛ ne nkɔmhyɛ a aba mu no ka kyerɛ sɛ, sɛnea na ɛte ansa na abasamtuo no reba no, Kristo mmaeɛ “abɛn, na ɔwɔ ɔpon no ano.”
GSAM 151Asafo Apontoɔ
GSAM 151.2Bere a wɔreyɛ eyi no, adeɛ bi a na wɔnnim wɔ Protestantfoɔ asafoɔ mu kan no fii ase—wɔfrɛɛ nkurɔfoɔ boaa wɔn ho ano wɔ asafo no mu sɛ wɔmmɛdi apontoɔ na wɔmmɛyɛ “agyigyeɛ.” Wɔtoo nsa frɛɛ obiara a ɔpɛ sɛ ɔba sɛ ɔmmɛdi wɔn nnuan pa no bi.
GSAM 151.3Adeɛ a edi kan a yɛtee wɔ biribi a ɛte sɛɛ ho wɔ America ne Kɔtɔnimaa bosome, 1844, abasamtuo no akyi pɛɛ. Ɛbaa sɛɛ: Bere a William Miller rekyerɛkyerɛ na ɔrehyɛ Akwanhwɛfoɔ ɔhaha pii nkuran wɔ asa bi mu wɔ Rochester, N.Y., ka kyerɛɛ wɔn sɛ, “Yɛwɔ Mateo aduonu-num mu berɛ a wɔde twɛn no mu; monkura mo gyidie mu; ɛrenkyɛ yɛbɛnya hann pii wɔ asɛm yi ho,” wɔyɛɛ “apontoɔ” wɔ Rochester asɔredan akɛseɛ no mu baako ase dan mu. Nnipadɔm bi baa hɔ, asafo mma ne wɔn a wɔnnye nni nyinaa, na bere a nyamesom ho sukuu kɔlege bi so panyin no gyegyee nipadɔm no ani denam William Miller ho fɛdie so no, wɔtɔn adɔdeɛ, ice-cream, nnuan dɛ, ne nwoma tiawa bi a saa ɔbarima yi yɛeɛ no maa wɔn wɔ sika ketewa aduonu-num. Wɔfrɛɛ nwoma no “An Exposé of Millerism” (Nwoma a Ɛda Miller Nkyerɛkyerɛ Mfomsoɔ Adi).
GSAM 151.4Nnawɔtwe mmienu antwam koraa no, asafo foforɔ bi a ɛwɔ kurow koro no ara mu yɛɛ “apontoɔ” wɔ asa kɛseɛ bi mu, na wɔgyee sika ketewa aduonu-num sɛ wobɛkɔ mu, too nsa frɛɛ obiara a ɔpɛ sɛ ɔba na ɔne wɔn di adɔdeɛ, ice-cream, ɔfam, ne nnuan dɛ no bi. Ɛhɔ ara na saa berɛ yi mu apontoɔ wɔ asafoɔ mu fii ase, na ɛyɛɛ “agyigyeɛ a ɛyɛ abɔdam,” “nkotokuo a obiara twe bi,” “mpataa abura,” “fekuo a wɔfew wɔn ano,” ne nea ɛkeka ho. Saa apontoɔ wɔ asafoɔ mu yi anyin akodu sɛ nnɛ asɔredan foforɔ biara nnu gyinapɛn so gye sɛ ɛwɔ ne gyaade, nnuan siebea, ne adididan. Saa tebea yi na ɛfii ase wɔ “berɛ a wɔde twɛn” no mu, sɛnea wɔakyerɛ wɔ bɛ no mu.
GSAM 152.1Wm. Miller ankasa kaa asɛm a ɛsii wɔ Rochester no ho wɔ nsɛm a edidi soɔ yi mu:
GSAM 152.1“Rochester asɔfoɔ panyin no mu baako, Owura _____, a ɔyɛ _____ asafo no muni, twerɛɛ nwoma tiawa tia Miller nkyerɛkyerɛ, frɛɛ n’awuranom ne n’awuraanom baa Awurade fie, yɛɛ adɔdeɛ ne ‘kwaeɛ apontoɔ’ foforɔ apontoɔ kɛseɛ, sɛnea Belshasar yɛeɛ no, wɔnom wɔn kɔfe ne tii, dii wɔn nnuan dɛ a ɛsom boɔ, na wɔtɔn wɔn ice-cream ne nnuan dɛ, ne ne nwoma a ɛtia Agyenkwa dɔfoɔ no mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no.
GSAM 152.2“Anadwo a ɛdi da a mefirii hɔ no anim no, asɔfoɔ no mu foforɔ bi nso yɛɛ kwaeɛ apontoɔ wɔ ɔman fie anaa asa bi mu, na ɔtɔn ne tikɛt, ice-cream, ne nnuan dɛ sɛnea ɔfoforo no yɛeɛ no. M’ani gyee sɛ metee sɛ ahyehyɛeɛ ahodoɔ no asafoɔ bi nnye Babylon apontoɔ a ɛte saa no ntom; na me koma mu mewɔ anidasoɔ sɛ ɛnyɛ saa ahyehyɛeɛ asafoɔ yi nyinaa na wɔbɛhu wɔn sɛ “wɔne nsabofoɔ redidi renom” bere a Kristo bɛba no. Ɛyɛ me nwanwa sɛ saa asɔfoɔ yi nhu wɔn ho wɔ Onyankopɔn asɛm ahwehwɛ mu; na metu wɔn fo sɛ wɔkenkan Luka 14:12-14; Mateo 24:48-51; Luka 13:25-28; 2 Petro 2:13; Yuda 10-21. Eyinom yɛ nna a ɛtwa toɔ ampa.”
GSAM 152.3Sɛ Ɔsɔfoɔ Miller nya huu nea asafoɔ no akɔyɛ fi saa berɛ no wɔ wɔn akyɛdeɛ apontoɔ mu, a “nkɔntɔn-kɛkeɛ, sika ketewa du few ano agoru, afurum agorudi, agyigyeɛ a ɛyɛ abɔdam, lɔtre kronkron,” ne agoru ahodoɔ foforɔ a wɔde nyaa hokwan ne nea ɛkeka ho ka ho a, anka ahopopoɔ kronkron bɛma wadan n’akyi.
GSAM 152Berɛ a Wɔde Twɛn
GSAM 152.4Akwanhwɛfoɔ no nyaa awerɛkyekye wɔ Kyerɛwsɛm mu nokorɛ yi mu sɛ, bere a wɔbɔɔ Awurade mmaeɛ a ɛrebɛn no ho dawuro no, “berɛ a wɔde twɛn” bɛka ho. Wɔhuu eyi wɔ yɛn Agyenkwa no nsɛm a ɛwɔ Mateo 25:5, 6 ne Habakuk 2:1-3 mu.
GSAM 153.1Wɔ wɔn suban a wɔdaa no adi wɔ 1844 fefɛw berɛ mu no, yɛfa nsɛm a ɛwɔ Ɔdasum Nteɛmu mu wɔ Kɔtɔnimaa da a ɛtɔ so nkron, 1844, no sɛ nhwɛsoɔ:—
GSAM 153.2“Bere a yɛatwa berɛ a ɛyɛɛ sɛ ɛno ne nkɔmhyɛ mmerɛ no awieeɛ no, yɛwɔ tebea a Onyankopɔn hunuu sɛ ne mma bɛwɔ wɔ anisoadehunu no awieeɛ, na ɔnam odiyifoɔ Habakuk so yɛɛ nhyehyɛeɛ maa no, bere a ɔka sɛ, ‘Mɛgyina me wɛnbea, na mede me ho asɔ ɔwɛn abantenten no so, na mahwɛ akɔhwɛ nea ɔbɛka akyerɛ me, ne nea mɛka bere a wɔka me anim no.’ Anaa sɛnea wɔatwerɛ wɔ nkratafa no ano, ‘bere a wɔne me gye akyinnye.’ ‘Na Awurade buaa me sɛ, Twerɛ anisoadehunu no, na yɛ no pefee wɔ pon so, sɛnea nea ɔkenkan no betumi atu mmirika. Na anisoadehunu no wɔ berɛ a wɔahyɛ ato hɔ; nanso wɔ awieeɛ no [nkɔmhyɛ berɛ no awieeɛ] ɛbɛkasa na ɛrenni atoro: sɛ ɛtwɛn [bɛtra berɛ a ɛyɛɛ sɛ ɛno ne n’awieeɛ no so] a, twɛn no; efisɛ ɛbɛba ampa, [sɛ nkɔmhyɛ mmerɛ no di mu koraa a, ɛno akyi deɛ] ɛrenkyɛ.’7
GSAM 153.3“Ɛda adi sɛ saa kɔkɔbɔ yi fa mprempren berɛ yi ho, efisɛ Paulo faa no kaa wɔ Hebrifoɔ 10:36-39 mu sɛ: ‘Ɛhia sɛ mowɔ abotare, sɛ mobɛyɛ Onyankopɔn apɛdeɛ wie a, moanya bɔhyɛ no. Na aka kakra bi, na nea ɔrebɛba no aba, na ɔrentwɛn. Afei ɔtreneeni bɛtena ase wɔ gyidie mu; na sɛ obi san n’akyi a, me kra ani rensɔ no. Nanso yɛnyɛ wɔn a wɔsan wɔn akyi kɔ ɔsɛeɛ mu, na mmom yɛyɛ wɔn a wɔgye di de gye wɔn kra.’
GSAM 153.4“Yegye di sɛ yɛwɔ berɛ a Agyenkwa no kaa ho asɛm no mu, bere a ayeforɔkunu no twɛn (Mateo 25:5)—berɛ a wɔde bɛto ɔsoro ahenni no ho sɛnkyerɛnneɛ—bere a ‘saa ɔsomfoɔ bɔne no [esiane sɛ ɛyɛɛ sɛ berɛ no anni mu nti] bɛka wɔ ne koma mu sɛ, Me wura twɛn ne mmaeɛ, na ɔbɛfi ase abɔ ne mfɛfoɔ asomfoɔ, na ɔne nsabofoɔ adidi anom,’ na Awurade ‘bɛba da a ɔnhwɛ kwan.’
GSAM 154.1“Yegye di sɛ yɛwɔ berɛ a Petro kaa ho asɛm no mu, bere a wɔn ‘atemmuo a ɛkyɛɛ no ntwɛn bio, na wɔn ɔsɛeɛ nnae;’ bere a na ɛsɛ sɛ ‘wɔfa sum ase de nkyerɛkyerɛ huhuo a ɛde ɔsɛeɛ ba ba.’8 Petro ka sɛ eyinom bɛba sɛnea na atoro adiyifoɔ wɔ hɔ bere a wɔkyerɛw Kyerɛwsɛm no. Enti, sɛnea Israel fie no mufoɔ kaeɛ sɛ, ‘Nna no atwe, na anisoadehunu biara di nkogu,’9 saa ara na ɛsɛ sɛ berɛ bi ba a berɛ no bɛyɛ sɛ atwam, na 2 Petro 3:4 mu fɛdifoɔ no bisa sɛ, ‘Ɛhe na ne mmaeɛ ho bɔhyɛ no wɔ?’ na wɔdaadaa wɔn ho sɛ ‘adeɛ nyinaa kɔ so sɛnea ɛte fi abɔdeɛ mfiaseɛ.’
GSAM 154.2“Yegye di sɛ ɔsomafoɔ Yakobo kaa eyi wɔ anisoadehunu a ɛte saa twɛn no ho sɛ, ‘Enti, anuanom, monnya abotare kɔsi Awurade mmaeɛ.’ ‘Mo nso monnya abotare; momma mo koma nnyɛ den: na Awurade mmaeɛ abɛn.’ Na, ‘Hwɛ, Ɔtemmufoɔ no gyina ɔpon no ano.’
GSAM 154.3“Na yɛgye di sɛ yɛn Agyenkwa no hunuu sɛ berɛ a na yɛhwɛ no bɛtwam, na ɛno nti ɔbɔɔ yɛn kɔkɔ wɔ Luka ti du-mmienu mu sɛ, ‘Mommɔ abɔsoɔ, na momma mo akanea nnɛre; na mo ara monyɛ sɛ nnipa a wɔretwɛn wɔn wura, sɛ ɔbɛsan afi ayeforɔ ase aba; na sɛ ɔba bɔ ɔpon no a, wɔmmue mma no ntɛm ara.’10 Twɛn kyerɛ sɛ berɛ no bɛtwam, efisɛ kɔsi saa berɛ no yɛrentwɛn. Enti yɛn Awurade ka bio sɛ, ‘Nhyira ne asomfoɔ a wɔn wura ba a ɔbɛhunu wɔn sɛ wɔrewɛn.’
GSAM 154.4“Sɛ Onyankopɔn pɛ a, yɛbɛkɔ so abɔ dawuro sɛ, ‘Hwɛ, ayeforɔkunu no reba; mumfi adi nkɔhyia no;’ ne sɛ, ‘N’atemmuo dɔn no adu.’ Na yɛwɔ anidasoɔ sɛ yɛrennyae sɛ yɛbɛkɔ so ateɛm akyerɛ wiase ne asafo sɛ wɔnsɔre mfi wɔn “asomdwoeɛ” nnwom mu na wɔntie Onyankopɔn mmɔborɔhunu ho nsa a ɔretwe no. Yɛasi yɛn bo sɛ yɛbɛkɔ so atwɛn na yɛarewɛn Awurade mmaeɛ, agye adi sɛ ɛrebɛn yɛn paa.
GSAM 155Wɔbɔɔ Wɔn Adwuma Ho Ban
GSAM 155.1Sɛ obi kenkan nsɛm a edidi soɔ yi a, ɔbɛte sɛnea Akwanhwɛfoɔ no buu wɔn adwuma ansa na Ɔbɛnem 21, 1844, ne saa da no akyi. Wɔfaa no fii asɛm bi a wɔato din “Yɛn Ho Banbɔ” (Vindication), a ɛwɔ Kristo Mmaeɛ ho Dawurubɔfoɔ a J. V. Himes, S. Bliss, ne A. Hale tintimii wɔ Obubuo 13, 1844 mu:—
GSAM 155.2“Yɛanyɛ ntɛm annye yɛn adwene no anto mu. Yegye di sɛ yɛyɛɛ nokwafoɔ ne anokwafoɔ a wɔrehwehwɛ nokorɛ. Yɛyɛɛ yɛn Agyenkwa no ahyɛdeɛ sɛ yɛnhwehwɛ Kyerɛwsɛm no mu. Yɛamfa yɛn ho anto yɛn ankasa nyansa so; na mmom yɛhwɛɛ Onyankopɔn hɔ sɛ ɔmfa akwankyerɛ ne kwankyerɛ mma yɛn, na yɛyɛɛ mmɔden sɛ yɛde yɛn ho bɛto n’afɔrebukyia so, de yɛn ho too no so sɛ ɔbɛkyerɛ yɛn anammɔn kwan tee. Yɛhwehwɛɛ nsɛm a wɔde sɔre tiaa yɛn no nyinaa mu, na yɛde ɔpɛ pa sɛ yɛbɛhu nokorɛ na yɛakwati mfomsoɔ; nanso ɛsɛ sɛ yɛka nokorɛ sɛ yɛn atamfoɔ no gyinapɛn ahodoɔ a ɛyɛ bebree na ɛsono wɔn ho no maa yɛn gyidie no yɛɛ den kɛseɛ. Yɛhunuu sɛ sɛ yɛteɛ anaa yɛfom no, yɛn atamfoɔ no rentumi nyɛ teɛ; na wɔn ankasa nni adwene koro. Wɔn mu biara nsɛm no yɛɛ mmerɛ na ɛyɛ mmofra adwene ara ma enti na ɛhia wɔn sɛ wɔkɔ so sɛe nea wɔn ankasa ayɛ no. Na wɔn adwene a ɛne wɔn ho di akɔneaba ne nea ɛne wɔn ho di asi no maa ɛdaa adi sɛ, sɛnea wɔbu yɛn adwene no biara, wɔn ankasa nnye wɔn ho wɔn ho adwene no nni. Bio nso, na gyinapɛn titire biara nni yɛn gyinabea nyinaa mu a wɔn a wɔbɔɔ mmɔden sɛ wɔbɛkyerɛ sɛ Awurade mmaeɛ nni ntɛm no mu baako anaa nea ɛboro saa ammoa yɛn wɔ ho. Bere a yɛwɔ Kyerɛwsɛm no nkyerɛaseɛ ankasa a ɛtaa yɛn akyi no, yɛn atamfoɔ bɔɔ mmɔden kwa sɛ wɔbɛkyerɛ sɛ ɛnsɛ sɛ wɔte Kyerɛwsɛm no ase sɛnea wɔatwerɛ no, ɛwom sɛ nkɔmhyɛ biara a aba mu no aba mu wɔ ne nsɛm ketewa biara mu sɛnea wɔatwerɛ no.
GSAM 156Wɔkyerɛɛ Abasamtuo no Mu
GSAM 156.1“Nanso berɛ no—afe 1843, Yudafoɔ afe no—twam, na yɛnyaa abasamtuo sɛ yɛanhu Ɔhene no wɔ ne ahoɔfɛ mu. Na wɔn a wɔsɔre tiaa yɛn wɔ nokorɛ mu susuu sɛ wɔakyerɛ sɛ yɛn gyidie no mu ahodoɔ nyinaa yɛ atoro; na sɛ yɛyɛ nnipa a wɔyɛ nokwafoɔ a, ɛsɛ sɛ yɛgyae yɛn gyinabea nyinaa. Enti ɛyɛɛ wɔn nwanwa sɛ wɔhunuu yɛn sɛ yɛda so kura yɛn anidasoɔ mu na yɛda so retwɛn yɛn Ɔhene.
GSAM 156.2“Nanso yɛn abasamtuo mu no, yɛanhunu biribiara a ɛbɛma yɛn aba mu abu. Yɛhunuu sɛ Kyerɛwsɛm no kyerɛe sɛ ɛsɛ sɛ “berɛ a wɔde twɛn” ba, na sɛ anisoadehunu no twɛn a, ɛsɛ sɛ yɛtwɛn no. Yɛhunuu nso sɛ, sɛ afe no ba awieeɛ a, na berɛ no rentumi nwie koraa, mpo sɛ yɛn nna ho akontaabu no teɛ; na ɛsɛ sɛ ɛba mu wɔ saa afe yi mu bere bi; nanso yɛkaa no pefee kyerɛɛ wiase sɛ yɛyɛɛ mfomsoɔ wɔ berɛ pɔtee a yɛde ahotosoɔ kɛseɛ hwɛɛ no so no mu. Nanso, ɛwom sɛ yɛyɛɛ mfomsoɔ wɔ eyi mu no, yetumi hu Onyankopɔn nsa wɔ asɛm no mu. Yetumi hu sɛ ɔde saa dawurobɔ no yɛɛ wiase kɔkɔbɔ ne asafo sɔhwɛ. Ɛmaa ne nkurɔfoɔ gyinaa wɔ hwɛ kwan mu. Ɛmaa wɔn a wɔpɛ sɛ wɔhu amane wɔ ne din nti no daa adi. Ɛkyerɛɛ wɔn a Awurade mmaeɛ ho nteɛmu no yɛ anigyeɛ kɛseɛ ho asɛmpa ma wɔn, ne wɔn a ɛyɛ asɛm a wɔn aso mpɛ sɛ wɔte no. Ɛakyerɛ amansan no wɔn a wɔbɛma Awurade aba bio no akwaaba ne wɔn a wɔbɛpo no wɔ ne mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no mu, sɛnea Yudafoɔ yɛeɛ wɔ ne mmaeɛ a edi kan no mu. Na yɛbu no sɛ ɛyɛ anammɔn wɔ Onyankopɔn botaeɛ a ɔreyɛ no mu, wɔ “ne siesie da” yi mu, sɛ ɔbɛdi nnipa bi anim a wɔn botaeɛ baako ne sɛ wɔbɛhwehwɛ Awurade apɛdeɛ, na wɔasiesie wɔn ho ama ne mmaeɛ.”
GSAM 157KUO NO ABAKƆSƐM WƆ ƆBƐNEM 1844 AKYI
GSAM 157.1Kristo mmaeɛ ho kuo no abakɔsɛm tiawa a ɛbaa Ɔbɛnem 21, 1844 akyi no, wɔakyerɛ wɔ nsɛm a edidi soɔ yi mu, a wɔfaa no Mmerɛ no mu Nsɛnkyerɛnneɛ a ɛbaeɛ Ahinime 31, 1844 mu:—
GSAM 157.2“1843—Yudafoɔ Afe—no twam akyi no, Akwanhwɛfoɔ no mu dodow no ara tenaa ase gyee dii sɛ efi saa berɛ no, yɛrentumi mfa ahotosoɔ biara nsusuw berɛ pɔtee ho bio. Wɔgyee dii sɛ yɛwɔ baabi a yɛn nna ho akontaabu kyerɛ yɛn, nkɔmhyɛ berɛ ahodoɔ no nyinaa awieeɛ, a ne awieeɛ no na wɔretwɛn Awurade mmaeɛ; na sɛ ɛwom sɛ ɛsɛ sɛ yɛtwɛn kakra kɛkɛ sɛ yɛn nna ho akontaabu bɛsono Onyankopɔn berɛ ho deɛ a, nanso wɔgyee dii sɛ yɛrentumi nnya berɛ pɔtee no ho sɛnkyerɛnne bio. Wɔn nyinaa faa wɔn akanea fii adi sɛ wɔrekɔhyia Ayeforɔkunu no; nanso Ayeforɔkunu no twɛnee bɛtraa berɛ (1843) a na wɔhwɛɛ kwan sɛ ɔbɛba no. Bere a anisoadehunu no twɛnee no, ɛyɛɛ sɛ obiara siii ne bo sɛ ɔbɛtwɛn no, gye dii sɛ wɔrentumi nnkyɛ no, na wɔbɛhwɛ kwan sɛ ɔbɛba dɔnhwere biara. Nanso ɛda adi ntɛm ara sɛ nnipadɔm no retoto daakye ho nhyehyɛeɛ a anka wɔrentoto sɛ wɔgye di sɛ Awurade bɛba saa afe yi; na nna akɔ wɔn so wɔ Awurade mmaeɛ a ɛrebɛn no ho. Ɔkwan foforɔ so no, wɔsusuu sɛ ɔbɛba da biara, anaa ɔbɛtumi akyɛ kakra, na saa berɛ no wɔanya ahomegyeɛ a ɛma wɔn ho yɛ wɔn dɛ. Saa na yɛn Agyenkwa no kae sɛ ɛbɛyɛ, ‘Bere a Ayeforɔkunu no twɛnee no, wɔn nyinaa daeɛ na wɔdaeɛ.’
GSAM 157Wɔtwee Adwene Kɔɔ 1844 Berɛ a Nnua Nhaban Totɔ no So
GSAM 157.3“Kɔtɔnimaa 1843 mu pɛɛ no, Onua Miller twee yɛn adwene kɔɔ Yudafoɔ kronkron afe no mu bosome a ɛtɔ so nson no so sɛ berɛ a wɔdii nhwɛsoɔ (types) a ɛkyerɛ Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no. Na nnua nhaban totɔ berɛ a etwaam no, yɛde anigyeɛ kɛseɛ hwɛɛ saa berɛ no so. Bere a ɛtwam no, Onua S. S. Snow gyee adwene no too mu koraa sɛ, sɛnea nhwɛsoɔ ahodoɔ no teɛ no, sɛ Awurade mmaeɛ ba a, ɛsɛ sɛ ɛba Yudafoɔ bosome a ɛtɔ so nson no da a ɛtɔ so du no; nanso na onnim afe no mu yie. Akyiri yi ɔhunuu sɛ nkɔmhyɛ berɛ ahodoɔ no renwie ankasa kosi afe yi, 1844; ɛno nti ɔgyinaa gyinabea sɛ bɛyɛ Ahinime da a ɛtɔ so aduonu-mmienu—saa afe yi mu bosome a ɛtɔ so nson no da a ɛtɔ so du—no na yɛbɛhu Anuonyam Awurade mmaeɛ. Ɔkaa eyi wɔ New York, Philadelphia, ne mmeaeɛ foforɔ mu wɔ fefɛw ne ahohuru berɛ a atwam no mu; na ɛwom sɛ nnipa pii gyee n’adwene no too mu deɛ, nanso ne nkɛntɛnsoɔ ho nsɛnkyerɛnneɛ pɔtee biara ankyerɛ wɔn ho adi kosi Kitawonsa bɛyɛɛ.
GSAM 158Afuo Mu Nnɔbaeɛ a Wɔgyaw Hɔ
GSAM 158.1“Berɛ no mfiaseɛ no, yɛn nuanom no bi a wɔwɔ New Hampshire atifi fam anya adwene kɛseɛ sɛ Awurade bɛba ansa na awɔ berɛ foforɔ aba, enti wɔanyɛ wɔn afuo. Kitawonsa mfinimfini bɛyɛɛ—Yudafoɔ da-afe no mu ɔdasum anwummere (anwummere-anɔpa, a wɔde yɛ akontaabu fi Oforisuo bosome foforɔ no mfiaseɛ, a ɛyɛ Yudafoɔ afe yi mfiaseɛ)—no, wɔn a wɔayɛ afuo adua no anya adwene kɛseɛ sɛ Awurade reba ntɛm ara ma enti wɔn gyidie nti wɔantumi antwa wɔn nnɔbaeɛ. Ebinom kɔɔ wɔn afuo mu sɛ wɔrekotwa wɔn sare, nanso wɔhunuu sɛ wɔrentumi nkɔ so koraa, na wɔyɛɛ nea wɔn adwene a ɛkyerɛ wɔn asɛdeɛ no kaeɛ, gyaw wɔn nnɔbaeɛ no gyina afuo mu, sɛ wɔde wɔn nnwuma akyerɛ wɔn gyidie na wɔnam saa so abu wiase fɔ. Eyi trɛwee ntɛm wɔ New England atifi fam nyinaa.
GSAM 158Atemmuo no Di Mmaeɛ no Anim
GSAM 158.2“Saa berɛ koro no ara mu, yɛn nuanom a wɔwɔ Maine no agye adwene sɛ ɛsɛ sɛ atemmuo di Awurade mmaeɛ anim; sɛ ɛne nnɔbaeɛ twa bere hyia, na ɛnyɛ wiase awieeɛ no nko ara, na mmom ɛfa berɛ bi a ɛdi awieeɛ no anim pɛɛ. Sɛnea saa adwene yi teɛ no, wɔsusuu sɛ yɛwɔ atemmuo mu, sɛ wɔretwe ntamu hyeɛ, na wɔresɔ Onyankopɔn asomfoɔ ano wɔ wɔn moma so; na sɛ wɔyɛ eyi wie a, ɛbɛyɛ sɛnkyerɛnne ama abɔfoɔ baanan a wɔkura asase yi mframa anan no (Adiyisɛm 7:1) sɛ wɔmma wɔn nsa no mu.
GSAM 159Ɔdasum Mu Nyan
GSAM 159.1“Kitawonsa mfinimfini no, bere a wɔrebɔ berɛ no ho dawuro no, Onyankopɔn nhyira wɔ wɔn a wɔadan wɔn akyi no sanba mu fii ase kaa ho, na wɔn a wɔgyee adwene ahodoɔ a yɛaka ho asɛm no mu biara no daa nsakraeɛ kɛseɛ adi wɔ wɔn abrabɔ mu, ne sɛ wɔanyan wɔn prɛko pɛ afi nna mu, sɛnea wɔaka ato hɔ no. ‘Ɔdasum mu no, wɔtee nteɛmu bi sɛ, Hwɛ, Ayeforɔkunu no reba; mumfi adi nkɔhyia no. Ɛnna mmabaa no nyinaa sɔre kekaa wɔn akanea.’ Efi Kitawonsa no, kuo ahodoɔ yi baeɛ wɔ New England mmeaeɛ ahodoɔ mu, na na ɛsono wɔn ho; nanso Onyankopɔn nhyira kaa wɔn nyinaa ho wɔ nnipa pii a na wɔn akanea reyɛ adum no sanba mu, ne ne ahotefoɔ kronkronyɛ mu. Exeter nsraban nhyiamu no, nkɛntɛnsoɔ yi nyinaa hyiaeɛ, fraa mu yɛɛ kuo kɛseɛ baako, na ɛtrɛwee ntɛm wɔ Akwanhwɛfoɔ kuo ahodoɔ a ɛwɔ asase no so nyinaa mu.”