Ti 26 — Yɛn Amannɔne Asɛmpatrɛ Nnwuma
GSAM 403.1“Wɔatwerɛ sɛ, Wɔn a wɔnkaa ne ho asɛm nkyerɛɛ wɔn no bɛhunu; na wɔn a wɔnteeɛ no bɛte aseɛ.”1
GSAM 403.2Yɛhyɛɛ yɛn asɛmpatrɛ adwuma a ɛdi kan wɔ Amerika Aman Nkabom akyi ase wɔ afe 1874 mu, berɛ a wɔsomaa Ɔsɔfoɔ J. N. Andrews kɔɔ Switzerland, na ɔhyɛɛ adwuma ase wɔ hɔ no.
GSAM 403EUROPA MFINIMFINI ADWUMA MANTAM NO
GSAM 403.3Saa berɛ no, na aman nwɔtwe na ɛka saa asɛmpatrɛ adwuma yi ho; ɛne Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal ne Greece, a na nnipa 140,000,000 te saa nsase yi so.
GSAM 403.4Ɛbɛyɛ anigyeɛ sɛ yɛbɛka tebea a ɛmaa yɛn nkurɔfoɔ hyɛɛ asɛmpatrɛ adwuma a ɛtrɛ wɔ asase kɛseɛ sei so ase no ho asɛm wɔ ha, berɛ a na yɛn asɔre no mu nnipa sua no.
GSAM 403Ɔsɔfoɔ Czechowski
GSAM 403.5Afe 1865 mu no, na Ɔsɔfoɔ M. B. Czechowski, Polandni a kane no na ɔyɛ Katolek sɔfoɔ na wasan n’akoma agye ɛnnɛ berɛ yi mu nokorɛ no, pɛ sɛ yɛn nkurɔfoɔ soma no sɛ ɔsɛmpatrɛfoɔ kɔ Europa Mfinimfini. Esiane sɛ na ɛrentumi nyɛ yie saa berɛ no nti, ɔde n’asɛm kɔtoo nnawɔtwe mu da a ɛdi kan Akwanhwɛfoɔ a wɔwɔ Boston, Massachusetts no anim; ebia na wɔsusu sɛ ɔne yɛn nkurɔfoɔ nni nkitaho biara. Sɛdeɛ ɛteɛ biara no, wɔnyaa sika a na ɛho hia no, na wɔsomaa no kɔɔ asɛmpatrɛ adwuma a na ɔpɛ sɛ ɔkɔyɛ no.
GSAM 404Homeda difoɔ a Wɔwɔ Switzerland
GSAM 404.1Afe 1866 mu no, ɔkyerɛkyerɛɛ Homeda ho nokorɛ ne ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm wɔ Tramelan, Switzerland, na saa mmɔdenbɔ no maa Homeda difoɔ kuo bi baa mu. Ɛno akyi berɛ tiaa bi no, ɔgyaa wɔn hɔ kɔkyerɛkyerɛɛ nkrasɛm no wɔ Hungary. Wanka yɛn adwuma a ɛwɔ Amerika no ho hwee ankyerɛ Tramelan kuo no, nanso na Albert Vuilleumier, a ɔka wɔn ho no, tumi kenkan Borɔfo kasa. Ɔhyiaa Kristo Mmaeɛ ho Nhwehwɛmu no bi a wanhyɛ da. Ɛnam yei so na wɔhyɛɛ nkrataa a wɔtwerɛ mane wɔn ho wɔn ho wɔ aman mmienu no ntam ase.
GSAM 404Wɔsoma Ɔsɔfoɔ Erzenberger Kɔ Amerika
GSAM 404.2Afe 1869 mu no, wɔsomaa James Erzenberger a ɔfiri Tramelan no kɔɔ Amerika sɛ ɔnkɔsua Borɔfo kasa na ɔnhunu Memeneda Akwanhwɛfoɔ nkyerɛkyerɛ ne wɔn amanneɛ yie. Ɔduruu Battle Creek Ayɛwohomumɔ 18, na ɔtenaa Amerika afe baako ne fa. Ɔfirii New York sɛ ɔresan akɔ ne kurom no, Ɛbɔ 9, 1870. Saa afe no ara Ayɛwohomumɔ mu no, Ademar Vuilleumier bɛsraa ɔman yi, na ɔtenaa ha bɛyɛ mfeɛ nnan. Berɛ a ɔresan akɔ ne kurom no, Ɔsɔfoɔ Andrews ne no kɔeɛ. Wɔduruu Neuchatel Ahinime 16, 1874.
GSAM 404.3Afe 1875 mu no, Ɔsɔfoɔ D. T. Bourdeau ne n’abusua firii Amerika kɔɔ France, baabi a na boayikuo no ayi wɔn sɛ wɔnkɔyɛ adwuma wɔ hɔ no.
GSAM 404Wɔhyɛ Franse Kasa mu Nsɛmma Nwoma Bi Ase
GSAM 404.4Afe a ɛdi hɔ no, Kitawonsa 1876 mu no, wɔhyɛɛ nsɛmma nwoma bi a wɔtwerɛ wɔ Franse kasa mu, a wɔfrɛ no Les Signes des Temps (Mmerɛ no mu Nsɛnkyerɛnneɛ), tintim ase wɔ Basel, Switzerland. Mfeɛ nsia akyi, Kɔtɔnimaa 13, 1882 no, Ɔsɔfoɔ Haskell de ɛpo so hyɛn firii New York kuropɔn mu kɔɔ Europa. Saa asɛmpatrɛ akwantuo yi mu no, ɔdii mmerɛ bi wɔ Switzerland.
GSAM 405Ɔsɔfoɔ Whitney Kɔ Basel—Ɔsɔfoɔ Andrews Wuo
GSAM 405.1Kitawonsa 26, 1883 no, Ɔsɔfoɔ B. L. Whitney ne n’abusua duruu Basel; na Asafo no Amansan Nhyiamu Boayikuo ayi no sɛ ɔnkɔhwɛ saa asɛmpatrɛ adwuma no so, na ama Ɔsɔfoɔ Andrews, a na n’akwahosan resɛe ntɛmntɛm no, ahome. Abosome kakra akyi, saa afe no Ahinime mu no, Ɔsɔfoɔ Andrews wuiɛ.
GSAM 405.2Ɔsɔfoɔ Andrews annya ntoasoɔ sukuu ne kɔlege ahodoɔ mu adesua ho mfasoɔ wɔ ne mmabunu berɛ mu, nanso na ɔwɔ nwomasua pa, na ɔyɛ deɛ wiase frɛ no obi a ɔno ara asua adeɛ anaa ɔno ara abɔ ne ho mmɔden anya nkɔsoɔ. Ɛnam mmɔden a ɔbɔeɛ wɔ adesua mu nti, ɔhuu Latin, Hela ne Hebri kasa yie, na ne mfeɛ a ɛdi akyire mu no, ɔsuaa Franse kasa nso. Ɔsuaa Franse kasa no sɛ ɛmmoa no ma ɔnnya kwan nhyɛ adwuma ase na ɔnnya nkɔsoɔ wɔ Europa Mfinimfini Asɛmpatrɛ Adwuma no mu; ɛhɔ na ɔyɛɛ adwuma wɔ ne nkwa mfeɛ nsia a ɛtwa toɔ no mu, na ɔtwerɛɛ nsɛm maa Franse kasa mu Les Signes des Temps no na ɔtintimii, na ɔde saa kasa no kaa asɛm nso. Ɛberɛ a ɔreyɛ saa adwuma yi no na owuo bɛfaa no.
GSAM 405Oduruyɛfoɔ Kellogg wɔ Europa
GSAM 405.3Afe 1883 mu, berɛ a afifideɛ refefɛ mu no, Oduruyɛfoɔ J. H. Kellogg kɔsraa Europa de yɛɛ aduruyɛ mu nhwehwɛmu. Ɔdii nna kakra wɔ yɛn asɛmpatrɛ dwumadibea no mu biara, na ne nsrahwɛ no hyɛɛ adwumayɛfoɔ no nkuran paa; ne titire no, Ɔsɔfoɔ Andrews kyerɛɛ afotuo a ɔde maa no faa Basel adwuma no ho no ho anisɔ kɛseɛ.
GSAM 405Ɔsɔfoɔ Butler Kɔsra Europa
GSAM 405.4Wɔ Asafo no Amansan Nhyiamu a wɔyɛeɛ wɔ Ahinime 1883 mu no, wɔde too dwa sɛ wɔnhyɛ nsɛmma nwoma bi tintim ase wɔ England ntɛm ara sɛdeɛ ɛbɛtumi ayɛ yie. Gyinaeɛ foforɔ a wɔtoo ho aba wɔ saa nhyiamu no ase nti, Asɔfoɔ Geo. I. Butler, M. C. Wilcox ne A. C. Bourdeau kɔboaa adwuma no wɔ Europa ne England. Ɔsɔfoɔ Butler duruu Glasgow, Scotland, Ɔgyefuo 27, 1884. Ɔsɔfoɔ Butler amannɔne asɛmpatrɛ nnwuma no nsrahwɛ no botaeɛ baako ne sɛ ɔno ara bɛhunu ɔhaw a ɛwɔ adwuma no yɛ mu wɔ amannɔne ne sɛdeɛ wɔbɛdi so. Ɔno nso dii mmerɛ bi wɔ Basel ne Europa Mfinimfini adwuma mantam no mu. A. C. Bourdeau yɛɛ adwuma wɔ Fransefoɔ mu wɔ Alps mmepɔ no bɔnhwa mu, wɔ Waldensefoɔ mu; na M. C. Wilcox deɛ, ɔkɔkaa nwomatintim ne nsɛm a wɔsiesie ma wɔtintim adwuma no ho wɔ England, na ɔtenaa hɔ kosii afe 1886 awieeɛ.
GSAM 406Wɔsi Nwoma Tintimbea wɔ Basel
GSAM 406.1Afe 1884 mu no, wɔsii nwoma tintimbea a wɔfrɛ no Imprimerie Polyglotte (edin no kyerɛ sɛ, nwoma a wɔtintim wɔ kasa pii mu) wɔ Basel. Ɔbɛnem 1885 mu no, Asafo no Amansan Nhyiamu Boayikuo maa H. W. Kellogg tumi sɛ ɔnkɔ Basel na ɔnkɔtɔ mfidie a ɛho hia ma nwoma tintimbea no. Ɔyɛɛ saa, na wɔnam saa kwan yi so sii nwoma tintimbea a Memeneda Akwanhwɛfoɔ wɔ, a ɛwɔ mfidie a ɛhia nyinaa, wɔ tete kuropɔn Basel mu.
GSAM 406.2Berɛ a na Ɔsɔfoɔ Butler resra Europa no, wɔtintimii German kasa mu nsɛmma nwoma bi a wɔfrɛ no Herold der Wahrheit wɔ Basel adwumayɛbea no. Saa afe no ara, wɔtintimii Romania kasa mu nsɛmma nwoma bi nso, Adevărulu Prezentu (Ɛnnɛ Berɛ Yi Mu Nokorɛ), wɔ saa adwumayɛbea no. Na foforɔ nso wɔ Italy kasa mu a wɔfrɛ no L’Ultimo Messagio (Nkrasɛm a Ɛtwa Toɔ). Nsɛmma nwoma mmienu a wɔabobɔ wɔn din akyire yi nyinaa yɛ nkratafa du nsia, na na wɔtintim no abosome mmiɛnsa biara. Wɔ Switzerland mantam asafo ahodoɔ nhyiamu a ɛkɔɔ so wɔ Ahinime 1884 mu no, wɔkaa sɛ wɔ afe no mu no, wɔatintim saa nsɛmma nwoma nnan yi 146,000 akyekyɛ. Ɛde bɛsi afe 1895, berɛ a wɔyii nwoma tintimbea no firii saa kuro no mu kɔɔ Hamburg, Germany (esiane ɔtaa a ɛwɔ Basel nti) no, na wɔatintim nwoma ne nwomawa wɔ kasa ahodoɔ dubiako mu; ɛne Franse, German, Italy, Romania, Spain, Bohemia, Russia, Holland, Hungary, Armenia, Turkey ne Turkey-Hela kasa. Enti, sɛdeɛ ne din no kyerɛ no, na ɛyɛ asoɛeɛ a ‘ɛtintim nwoma wɔ kasa pii mu.’
GSAM 407Awuraa White Kɔsra Europa
GSAM 407.1Ɛbɔ 3, 1885 no, Awuraa White ne ne ba W. C. White ne n’abusua duruu Basel. Wɔtenaa tete aman no mu afe baako ne fa, sraa asɛmpatrɛ dwumadibea a ɛwɔ Europa Mfinimfini adwuma mantam no mu, na wɔyɛɛ ɔsom adwuma a ɛsom bo a wontumi mmu ano maa asɛmpatrɛ dwumadibea ahodoɔ no.
GSAM 407Wɔhyehyɛ Switzerland Mantam Asafo Ahodoɔ Nhyiamu
GSAM 407.2Ɛbɔ 10, 1885 no, wɔhyehyɛɛ Switzerland mantam asafo ahodoɔ nhyiamu no. Amanneɛbɔ a wɔde maeɛ saa berɛ no kaa sɛ na ɔsɔfoɔ a wɔahyɛ no sɔfoɔ baako, asɛnkafoɔ nson a wɔama wɔn tumi krataa, asafo du ne asafo mma 224 na wɔwɔ nhyiamu no mu. Wɔtuaa ntotosoɔ du du $1,645.11 wɔ afe a atwam no mu. Yei akyi no, na wɔayi $2,041.22 de aboa adwuma no.
GSAM 407Ɔsɔfoɔ Waggoner wɔ Europa
GSAM 407.3Awuraa White ne W. C. White ne n’abusua san kɔɔ Amerika afe 1887 mu. Saa afe no ara wɔtoo nsa frɛɛ Ɔsɔfoɔ J. H. Waggoner sɛ ɔmmɛka Europa Mfinimfini Asɛmpatrɛ Adwuma no ho. Ɔdii bɛboro mfeɛ mmienu wɔ saa adwuma mantam yi mu, na saa berɛ no, na ɔte Basel. Saa kuropɔn yi mu na ɔwuiɛ, Oforisuo 20, 1889, sɛdeɛ yɛaka dada no.
GSAM 407.4Ɔsɔfoɔ Whitney akwahosan a ɛsɛeeɛ ne ne wuo a ɛdi akyire baeɛ (Oforisuo 9, 1889) no yɛɛ awerɛhoɔ foforɔ a ɛkaa saa asɛmpatrɛ adwuma yi paa.
GSAM 407Ɔsɔfoɔ Robinson wɔ Europa
GSAM 407.5Wɔyii Ɔsɔfoɔ D. A. Robinson, a na ɔreyɛ adwuma wɔ England no, sɛ ɔmmɛdi Ɔsɔfoɔ Whitney adeɛ. Ɔde mmɔdenbɔ yɛɛ adwuma wɔ saa mantam yi mu bɛyɛ mfeɛ nsia, ansa na Asafo no Amansan Nhyiamu too nsa frɛɛ no ma ɔkɔɔ India afe 1895 mu. Ne kɔeɛ no maa ɛho behiaeɛ sɛ wɔyi ɔhwɛfoɔ foforɔ.
GSAM 408Ɔsɔfoɔ Holser Yɛ Adwuma Mantam no So Hwɛfoɔ
GSAM 408.1Ɔsɔfoɔ H. P. Holser ne ɔbarima a wɔyii no maa saa dibea no, na saa dwumadie yi akyi no, wɔyii no sɛ Europa Mfinimfini Asɛmpatrɛ Adwuma no nyinaa so hwɛfoɔ. Ɔyɛɛ adwuma wɔ ha a wampa aba, de mmɔdenbɔ kosii afe 1901, berɛ a yareɛ sɛee ɔno nso maa ɔwuiɛ. Ɔwuu wɔ Canyon City, Colorado, Ɛbɔ 11, 1901.
GSAM 408.2Ɛmfa ho saa tebea bɔne yi, asɛmpatrɛ adwuma no nyinii, na adwuma no nyaa nkɔsoɔ, sɛdeɛ amanneɛbɔ a wɔde maa Asafo no Amansan Nhyiamu wɔ afe 1895 mu no kyerɛ no. Ɛka sɛ asafo du nkron a asafo mma 484 wom na ɛyɛ Europa Mfinimfini mantam asafo ahodoɔ nhyiamu no, na wɔtuaa ntotosoɔ du du $4,378.18 wɔ afe a atwam no mu. Saa berɛ no, na wɔwɔ asɔfoɔ nnan a wɔahyɛ wɔn sɔfoɔ ne asɛnkafoɔ num a wɔama wɔn tumi krataa.
GSAM 408GERMANY NE RUSSIA ASƐMPATRƐ ADWUMA NO
GSAM 408.3Afe 1870 mu no, J. H. Linderman, asafo bi sɔfoɔ a ɔwɔ baabi a ɛbɛn Elberfeld, Prussia, ne asafo no mu nnipa aduanan hyɛɛ nnawɔtwe no da a ɛtɔ so nson Homeda no die ase, esiane Bible a wɔsuaeɛ nti, a na wɔnnim sɛ Kristofoɔ kuo foforɔ bi wɔ wiase a wɔdi saa da no sɛ Homeda. Wɔnam ɔkwan soronko bi so maa yɛn nkurɔfoɔ tee saa kuo yi ho asɛm. Odɛsrɛfoɔ bi baa asɛmpatrɛfoɔ fie a ɛwɔ Basel no Homeda. Na abusua no resua Homeda Sukuu adesua no, a wɔn Bible abuebue wɔn anim. Deɛ ɔhunuiɛ no kaa ɔbarima no akoma maa ɔbisabisaa nsɛm.
GSAM 408Elberfeld Kuo no
GSAM 408.4Berɛ a ɔhuu sɛ wɔnyɛ Yudafoɔ na mmom wɔyɛ Kristofoɔ a wɔdi nnawɔtwe no da a ɛtɔ so nson Homeda no, ɔkaa saa kuo a ɛwɔ Elberfeld yi ho asɛm. Ɔsɔfoɔ Andrews hunuu sɛ ɛyɛ sɛ wɔbɛhwehwɛ saa asɛm no mu; enti ɔne Ɔsɔfoɔ Erzenberger kɔɔ Prussia wɔ afe 1875 mfiaseɛ, na wɔhunuu sɛ kuo no te sɛdeɛ wɔaka no ara. Ɔsɔfoɔ Erzenberger kaa hɔ berɛ bi yɛɛ adwuma wɔ saa Germany fa no, na Ɔpɛpɔn 8, 1876 no, wɔbɔɔ nnipa nwɔtwe asu wɔ Elberfeld; yei ne asubɔ a ɛdi kan a Memeneda Akwanhwɛfoɔ yɛeɛ wɔ Germany.
GSAM 409.1Na nokorɛ no anya nnyinasoɔ wɔ Russia dada wɔ afe 1882 mu, ɛnam nwoma a German anuanom a wɔwɔ Amerika mane kɔmaa wɔn nnamfoɔ a wɔwɔ Germanfoɔ atenaeɛ a ɛwɔ Russia no nti.
GSAM 409Ɔsɔfoɔ Conradi wɔ Europa
GSAM 409.2Afe 1885 mu no, Ɔsɔfoɔ L. R. Conradi firii Amerika kɔɔ Europa Mfinimfini adwuma mantam no mu sɛ ɔrekɔyɛ adwuma wɔ Germanfoɔ mu. Ayɛwohomumɔ 28, 1886 no, ɔfirii Basel kɔɔ Crimea, Russia. Ɛha, ɔne Ɔsɔfoɔ Perk boom tuu kwan kɔɔ Berdebulat, baabi a wɔbɔɔ anuanom mmaa mmienu asu na wɔhyehyɛɛ asafo a nnipa du nkron wom; yei ne Memeneda Akwanhwɛfoɔ asafo a ɛdi kan wɔ Russia.
GSAM 409Wɔde Asɔfoɔ Conradi ne Perk To Afiase
GSAM 409.3Yei akyi pɛɛ, wɔkyeree Asɔfoɔ Conradi ne Perk sɛ wɔrekyerɛkyerɛ nsɛm a ɛne Ortodɔks asɔre no gyidie nhyia, na wɔde wɔn too afiase wɔ Perekop nnawɔtwe num. Wɔyii Ɔsɔfoɔ Conradi firii afiase (ɛnam Amerika Aman Nkabom aban nanmusifoɔ a ɔde ne ho gyee asɛm no mu nti) akyi no, ɔkɔsraa Russia apueeɛ fam, na afei ɔsan baa Switzerland.
GSAM 409Adwuma wɔ Volga Ho, Russia
GSAM 409.4Saa afe yi ara mu na Ɔsɔfoɔ Laubhan hyɛɛ adwuma ase wɔ Russia, wɔ baabi a ɛbɛn ne fie a ɛwɔ Asubɔnten Volga ho. Afe 1880 mu no, Ɔsɔfoɔ Klein a ɔfiri Kansas hyɛɛ adwuma ase wɔ Russia fa a Germanfoɔ teɛ no mu; saa kwan yi so na wɔanya adwumayɛfoɔ ama saa adwuma mantam a emu yɛ den na ɛyɛ ɔhaw yi, na ɛwom sɛ wɔatwa agyidifoɔ no asuo na wɔde wɔn agu afiase deɛ, nanso Awurade ahyira adwuma no so ma ɛyɛ nwanwa.
GSAM 409Asɛmpa Nwomatɔnfoɔ no Nkɔsoɔ wɔ Germany
GSAM 409.5Afe 1888 mu no, asɛmpa nwomatɔnfoɔ hyɛɛ adwuma ase wɔ Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden ne Alsace. Saa adwumayɛfoɔ nwɔtwe anaa du a wɔyɛ nsi na wɔdi nokorɛ no dii yie ara ma afe baako mu no, wɔtɔnee nwoma dodoɔ a ɛdidi soɔ yi: Kristo Asetena, 3,000; Firi Eden Kɔ Eden, 2,000; ne nwomawa 12,000. Saa adwuma yi nti, ɛkame ayɛ sɛ baabiara a wɔtɔnee nwoma no na wɔkenkaneeɛ no, nnipa bi, baako anaa deɛ ɛboro saa, gyee nokorɛ no.
GSAM 410Wɔhyɛ Asɛmpatrɛ Adwuma Ase wɔ Hamburg
GSAM 410.1Kɔtɔnimaa 1889 mu no, Ɔsɔfoɔ Conradi hyɛɛ asɛmpatrɛ adwuma ase wɔ Hamburg, Germany, na berɛ tiaa bi akyi no, wɔhyehyɛɛ sukuu a wɔde tete adwumayɛfoɔ. Ahinime a ɛdi hɔ no, wɔhyehyɛɛ Homeda Sukuu a emufoɔ yɛ aduonu nwɔtwe. Saa afe yi mu na Ɔsɔfoɔ Haskell kɔsraa asɛmpatrɛ dwumadibea no, na wɔhyehyɛɛ asafo a emufoɔ yɛ aduonu ne nwoma korabea.
GSAM 410.2Saa berɛ yi na Ɔsɔfoɔ J. T. Boettcher reyɛ Germanfoɔ mu adwuma no wɔ Barmen. Wɔde amanneɛbɔ maa Asafo no Amansan Nhyiamu wɔ afe 1890 mu, a ɛkaa sɛ wɔ Germany ne Russia asɛmpatrɛ adwuma no mu no, na wɔahyehyɛ asafo nkron a asafo mma a wɔwom nyinaa yɛ 422, ne Homeda difoɔ aduɔson num foforɔ a na wɔnhyehyɛɛ wɔn nyɛɛ asafo saa berɛ no. Saa afe no ara, Oforisuo 7 no, wɔbɔɔ nnipa dumienu foforɔ asu, na wɔde wɔn kaa Hamburg asafo no ho. Ɔpɛnimma mu no, na saa asafo yi mu nnipa akɔ anim aduru aduanan. Sika a wɔnyaa firii korabea no nwomatɔn mu wɔ Hamburg, Holland, Russia ne Germany mmeaeɛ ahodoɔ no yɛ $5,000.
GSAM 410Nkɔsoɔ wɔ Europa
GSAM 410.3Adwuma no nyaa nkɔsoɔ nkakrankakra a na ɛrekɔ n’anim ampa wɔ Europa Mfinimfini Asɛmpatrɛ Adwuma no mu, sɛdeɛ amanneɛbɔ a wɔde maeɛ wɔ Asafo no Amansan Nhyiamu ase wɔ afe 1891 mu no kyerɛ no. Saa berɛ no, na asafo num wɔ Germany, a asafo mma ɔha ne aduanan na wɔwom, na saa nnipa no mu aduosia nnan ka Hamburg asafo no ho. Ntotosoɔ du du a wɔtuaeɛ no yɛ $1,000. Nwoma a ɔsɛmpatrɛfoɔ a ɔyɛ adwuma wɔ ahyɛn so wɔ Hamburg no tɔneeɛ wɔ ahyɛn no so no boɔ yɛ $500, na asɛmpa nwomatɔnfoɔ no nwoma a wɔtɔneeɛ wɔ afe no mu wɔ adwuma mantam no nyinaa mu no boɔ yɛ $6,000. Na nnipa ɔha ne aduonum agye nokorɛ no wɔ Austria, na na asafo dumiɛnsa a asafo mma ahanan wom wɔ Russia.
GSAM 411Wɔtwa Russia Homeda Difoɔ Num Asuo
GSAM 411.1Bɛyɛ saa berɛ yi (1891), na wɔakyere Russia asafo bi mu nnipa num, a wɔn kannifoɔ ka ho, sɛ wɔkyerɛkyerɛ nkyerɛkyerɛ a ɛne ɔman asɔre no deɛ nhyia, na wɔabu wɔn fɔ sɛ wɔntwa wɔn asuo mfeɛ num nkɔ Trans-Caucasus. Na ɛsɛ sɛ wɔde nkɔnsɔnkɔnsɔn gu wɔn bom na wɔma wɔn nante akwansin ahanum. Wɔ saa sɔhwɛ yi mu no, wɔn gyidie hyɛɛ wɔn den, na wɔn ani gyee Awurade mu. Afe no mu no, na wɔasiesie nwomawa bi sɛ Bible akenkan wɔ Russia kasa mu, a ɛfa Kristo amanehunu, awufoɔ nna, ɛda bɛn ne deɛn nti na saa da no, ne sɛ, yɛbɛtumi ahunu anaa?
GSAM 411.2Berɛ a wɔyɛɛ Asafo no Amansan Nhyiamu wɔ afe 1895 mu no, na asafo mma a wɔwɔ Germany no adɔɔso aduru 368, na afe a atwam no ntotosoɔ du du yɛ $2,327.43.
GSAM 411Homeda Difoɔ Dɔɔso Bio wɔ Russia
GSAM 411.3Wɔ Russia no, ɛmfa ho sɛ na nnipa pii atu akɔ aman foforɔ so no, asafo mma no adɔɔso aduru 467, na wɔtuaa ntotosoɔ du du $841.60.
GSAM 411.4Ɛfiri asɛm a amannɔne asɛmpatrɛ adwuma no ɔtwerɛfoɔ kaeɛ wɔ afe 1896 mpaebɔ nnawɔtwe akenkan no mu no, yɛhunu sɛ
GSAM 411.4“wɔ Germany ne Russia adwuma mantam no mu, wɔ afe a atwam no mu no, ɛkame ayɛ sɛ wɔn dodoɔ no ayɛ mmɔho mmienu; nnipa bɛboro ahanan na wɔde wɔn aka ho. Wɔ Berlin, Germany no, nnipa aduosia na na wɔba Homeda som a wɔyɛ no daa no. Asɛmpatrɛ asɔredan a wɔsii wɔ Hamburg no ahyɛ adwuma a ɛwɔ hɔ no den. Wɔ Munich, Bavaria no, nnipa bi retwɛn asubɔ. Na agyidifoɔ wɔ Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart ne nkuro atitire foforɔ a ɛwɔ Germany no mu. Na kuo bi nso wɔ Rotterdam, Holland.
GSAM 412.1“Wɔ Russia no, na asɛmpa nwomatɔnfoɔ anya tumi nkrataa afiri aban no hɔ. Na wɔakyerɛ nwoma ase akɔ Latvia ne Estonia kasa mu. Na wɔayi German kasa mu nsɛmma nwoma no afiri Basel akɔ Hamburg, na wɔ saa adwumayɛbea no, na wɔretintim nokorɛ no wɔ kasa dunan mu.”
GSAM 412Asubɔ wɔ Hungary
GSAM 412.2Afe no mu no, wɔyɛɛ asubɔ a ɛdi kan wɔ Hungary, ne Awurade adidie ho nhyiamu a ɛdi kan wɔ Bohemia. Na wɔahyɛ ahyɛn so asɛmpatrɛ adwuma ase wɔ Galatz, Romania, ama Danube ne Ɛpo Tuntum no.
GSAM 412Asɛmpa Nwomatɔn wɔ Germany
GSAM 412.3Wɔ Kurom Ɔsɛmpatrɛfoɔ nsɛmma nwoma no Ɔpɛnimma 1895 deɛ mu no, Ɔsɔfoɔ Spies kaa asɛmpa nwomatɔn adwuma a ɛwɔ Germany adwuma mantam no ho sɛ,
GSAM 412.3“Wɔn a na wɔhwɛ asɛmpa nwomatɔn adwuma no so, berɛ a wɔhyɛɛ aseɛ wɔ saa adwuma mantam yi mu no, annyaeɛ sɛ wɔbɛma anya nkɔsoɔ, ɛwom sɛ nwomatintimfoɔ ne nwoma ho adwumayɛfoɔ atitire bi a wɔwɔ Leipsic sii wɔn so dua sɛ, ‘nwoma a nkurɔfoɔ bɛdi kan akra na akyire yi wɔde abrɛ wɔn no tɔn renyɛ yie.’
GSAM 412.4“Ɔsanaa 1887 mu no, wɔyii Kristo Asetena nwoma no ntintim a ɛdi kan adi wɔ German kasa mu. Bɛyɛ berɛ a na nwoma a yɛabɔ ne din no ayɛ krado sɛ wɔbɛkyekyɛ no, wɔyɛɛ asɛmpa nwomatɔnfoɔ nteteeɛ nhyiamu bi wɔ Basel; yei na ɛhyɛɛ asɛmpa nwomatɔn adwuma no mfiaseɛ agyiraeɛ wɔ Germany ne Europa nyinaa nso. Seesei, wɔatintim saa nwoma yi ntintim a ɛtɔ so nson wɔ German kasa mu afiri tintimbea aba.
GSAM 412.5“Ɛfiri Ɔpɛpɔn 1, 1895 no, asɛmpa nwomatɔnfoɔ foforɔ dumienu ahyɛ adwuma ase wɔ mantam no mu. Ayɛwohomumɔ 1895 mu no, amanneɛbɔ no kyerɛɛ sɛ nwoma a wɔatɔn no akɔ anim ɔha mu aduonum. Seesei, wɔrebɔ mmɔden titire wɔ Herold der Wahrheit, yɛn German kasa mu nsɛmma nwoma no, ho. Asafo bi a wɔnsosoeɛ pii mpo gye nsɛmma nwoma no aduonum kɔsi ahanu de tɔn. Na wɔne adetɔfoɔ no nya nsɛm a ɛyɛ anigyeɛ paa. Wɔ Nhwehwɛmu nsɛmma nwoma no Ɔgyefuo 18, 1896 deɛ mu no, Ɔsɔfoɔ Conradi kaa sɛ, ‘Yɛwie afe 1895 a Homeda difoɔ apem ne ahanum wɔ Germany ne Russia adwuma mantam no mu.’”
GSAM 413SCANDINAVIA ASƐMPATRƐ ADWUMA NO
GSAM 413.1Ɔsɔfoɔ John Matteson na ɔhyɛɛ asɛmpatrɛ adwuma no ase wɔ Scandinaviafoɔ mu wɔ afe 1877. Ayɛwohomumɔ da a ɛtɔ so 6 no, ɔduruu Vejle, wɔ Jyeland, Denmark. Berɛ a ɔkɔɔ saa ɔman no mu no, na nnipa kakra ahyɛ aseɛ redi Homeda no, ɛnam nsɛmma nkrataa ne nwomawa a wɔn nnamfo a wɔwɔ America de amena wɔn akenkan so.
GSAM 413.2Sɛ yɛhwehwɛ saa adwuma yi mfiaseɛ a, yɛhunu sɛ wɔ afe 1850 mu no, nnipa baanan a wɔatu afiri Norway akɔtena America hyɛɛ aseɛ dii Awurade Homeda. Na wɔte Oakland, Wisconsin. Saa nnipa yi mu baanu ne Ɔsɔfoɔ O. A. Olsen agya ne ne maame. Wɔ afe 1863 mu no, Ɔsɔfoɔ John Matteson hyɛɛ aseɛ dii da a ɛtɔ so nson no Homeda. Na ɔte Poysippi, Wisconsin. Abosome nsia a ɛdi hɔ no mu no, n'adwuma nti, Denmark ne Norwayfoɔ bɛyɛ aduanan gyee Memeneda Akwanhwɛfoɔ nkyerɛkyerɛ no toom. Ɔsɛnkafoɔ nsiyɛfoɔ a ɔdi kan a ɔne no yɛɛ ɔsom adwuma no ne Ɔsɔfoɔ J. F. Hanson a ɔfiri Minnesota.
GSAM 413Nwoma a Ɛdi Kan a Wɔtintim no wɔ Denmark-Norway Kasa Mu
GSAM 413.3Wɔ afe 1866 mu no, Ɔsɔfoɔ John Matteson bisaa Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ tintimbea so ahwɛfoɔ no sɛ wɔbɛtumi atintim nwomawa ne nkrataa wɔ Scandinaviafoɔ kasa mu ama wɔn anaa. Wɔka kyerɛɛ no sɛ sika a ɛho ayɛ den wɔ tintimbea no nti, wɔrentumi nyɛ saa; nanso na ne manfoɔ bi wɔ Wisconsin ne Minnesota a wɔpɛ yie sɛ wɔtintim nokorɛ no wɔ wɔn kurom kasa mu. Ɛwom sɛ na wɔn ahonya sua, na wɔn dodoɔ nnu aduonum deɛ, nanso wɔboaboaa $1,000 ano wɔ sika amono mu de hyɛɛ ne nsa sɛ ɔmfa nyɛ saa adwuma no. Ɔsɔfoɔ Matteson de saa sika no ne nsaano nkyerɛweeɛ a wɔasiesie no fɛfɛ bebree baa Battle Creek, na ɔsan srɛɛ sɛ wɔntintim nwoma mma no. Esiane sɛ na wayɛ krado de abua nneɛma a wɔde yii n'abisadeɛ no too nkyɛn kane no nti, wɔgyee n'abisadeɛ no toom. Ɔbɛnem 18, 1867 no, ɔhyɛɛ aseɛ kenkanee nsaano nkyerɛweeɛ a wasiesie ama ne nwoma Liv og Død (Nkwa ne Owuo) no kyerɛɛ Ɔsɔfoɔ J. N. Andrews ne me, a saa berɛ no na yɛka nwomatintim boayikuo no ho. Ɔkwan foforɔ so no, ɔkaa deɛ ne nsaano nkyerɛweeɛ no ka wɔ Denmark-Norway kasa mu no kyerɛɛ yɛn wɔ Borɔfo kasa mu.
GSAM 414Ɔsɔfoɔ Matteson Bɛyɛ Nwomatintimfoɔ
GSAM 414.1Saa berɛ no, na nwomatintimfoɔ biara nni hɔ a wɔbɛtumi ayi no afiri n'adwuma ho sɛ ɔmmɛhyehyɛ ntintim nkyerɛwdeɛ no mma no, enti ɔsrɛɛ sɛ wɔmma no kwan ma ɔno ankasa nsua sɛdeɛ wɔhyehyɛ no. Ɔkɔɔ so yɛɛ saa adwuma yi kɔsii sɛ wɔtintimm nwomawa ne nkrataa bɛyɛ nkratafa apem wɔ n'ankasa kasa mu maa no.
GSAM 414.2Esiane sɛ afei na wanya saa kwan foforɔ yi a ɔbɛfa so atrɛ nokorɛ no mu wɔ ne manfoɔ mu nti, ɔde akokoduro foforɔ kɔeɛ kɔyɛɛ nhyiamu wɔ amantam ahodoɔ mu. Ɛfiri saa berɛ no, adwuma no kɔɔ anim ntɛmntɛm wɔ Scandinaviafoɔ mu.
GSAM 414Nsɛmma Krataa a Ɛdi Kan wɔ Amannɔne Kasa Mu
GSAM 414.3Na adwuma no atrɛ mu kɛseɛ wɔ Denmark ne Norwayfoɔ mu ara ma wɔsrɛɛ bosome biara nsɛmma krataa a saa aman no mufoɔ bɛtumi anya nkyerɛkyerɛ ne nkuranhyɛ wɔ wɔn ankasa kasa mu wɔ mu. Enti, Ɔpɛpɔn 1, 1872 no, wɔyii bosome biara nsɛmma krataa bi wɔ Denmark kasa mu wɔ Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ tintimbea. Na ɛyɛ nkratafa aduonu nnan, a wɔaka abɔ mu sɛ nwomawa, na wɔtoo din Advent Tidende (Kristo Mmaeɛ ho Nkra). Afe a ɛdi hɔ no, wɔmaa nsɛmma krataa yi kɛseɛ yɛɛ nkratafa aduasa mmienu. Ɛno ne nsɛmma krataa a ɛdi kan a Memeneda Akwanhwɛfoɔ tintimm wɔ amannɔne kasa mu.
GSAM 414.4Wɔ afe 1874 mu no, gyidifoɔ a wɔka Sweden kasa no ani gyee adwuma no ho ara ma wɔhyɛɛ bosome biara nsɛmma krataa a ɛwɔ nkratafa dunsia ase wɔ saa kasa no mu, a wɔfrɛ no Svensk Härold.
GSAM 414.5Berɛ a Ɔsɔfoɔ Matteson hyɛɛ asɛmpatrɛ adwuma no ase wɔ Scandinaviafoɔ mu wɔ wɔn ankasa aman mu (Ayɛwohomumɔ, 1877) no, na wɔde Tidende no 266 firi America kɔ Denmark bosome biara, na wɔde 60 kɔ Norway. Esiane sɛ na nnipa bi a wɔwɔ Scandinavia akenkan saa nsɛmma nkrataa yi nti, na wɔredi Homeda no dada. Adwuma a ɔyɛɛ no afe baako wɔ Denmark no maa gyidifoɔ akuo sɔree wɔ mmeaeɛ ahodoɔ pii.
GSAM 415Nwoma Tintimbea wɔ Norway
GSAM 415.1Yei akyi no, Ɔsɔfoɔ Matteson kɔɔ Norway, na ɛnam adwuma a ɔyɛeɛ wɔ Christiana so no, ɔhyehyɛɛ asafo a emufoɔ yɛ aduasa nwɔtwe wɔ Ayɛwohomumɔ 7, 1879. Bɛyɛ saa berɛ yi ara, Ɔsɔfoɔ J. P. Jasperson a ɔfiri America bɛkaa ne ho wɔ ɔsom adwuma no mu. Saa afe no ara nso, wɔhyehyɛɛ nwomatintim fekuo bi wɔ Norway, na wɔtɔɔ agyapadeɛ wɔ Christiana de yɛɛ nwoma tintimbea, ɔdan a wɔhyia mu som, ne adan a wɔtena mu, a ɛboɔ yɛ $14,580. Berɛ bi mu no, na wɔtintim nsɛmma krataa ketewa bi a wɔfrɛ no Tidernes Tegn nnawɔtwe biara wɔ Christiana tintimbea no.
GSAM 415.2Wɔ afe 1880 nhaban gu berɛ no mfiaseɛ no, Ɔsɔfoɔ Matteson baa America sɛ ɔrebɛnya mmoa de atrɛ Scandinavia adwuma no mu. Ɔkɔɔ saa afe no Asafo no Amansan Nhyiamu no bi, na ɔde nkuranhyɛ kɛseɛ sane kɔɔ Europe wɔ Oforisuo, 1881 mu. Ne sane kɔ akyi berɛ tiawa bi no, wɔtɔɔ ntintim afidie a ɛde kurukuruwa a ɛtwa ne ho yɛ adwuma, na wɔde sii Christiana tintimbea no.
GSAM 415Akwahosan ho Nsɛmma Nkrataa wɔ Denmark ne Sweden Kasa Mu
GSAM 415.3Ntɛm ara wɔhyɛɛ aseɛ tintimm akwahosan ho nsɛmma krataa wɔ Denmark kasa mu a wɔfrɛ no Sundheds Bladet. Wɔ afe 1883 mu no, ɔyii nsɛmma krataa a ɛte saa ara wɔ Sweden kasa mu, ne ɔsom ho nsɛmma krataa a wɔfrɛ no Sanningens Härold. Wɔ afe 1884 mu no, na wɔwɔ tintimbea nnwinnadeɛ a ne boɔ yɛ $2,563. Saa afe yi mu no, wɔtintimm nkrataa 115,000 nyinaa de kyekyɛeɛ, ne nwomawa mpempem pii ne nwoma bi nso.
GSAM 415Ɔsɔfoɔ Haskell wɔ Scandinavia
GSAM 415.4Ɔsɔfoɔ Haskell nsrahwɛ wɔ afe 1882 mu no boaa adwuma a ɛwɔ Scandinavia aman no mu no kɛseɛ. Wɔ afe 1884 mu nso, Asɔfoɔ George I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen, ne E. G. Olsen adwumayɛ boaa wɔn kɛseɛ.
GSAM 416Awuraa White Boa Scandinavia Kɛseɛ
GSAM 416.1Wɔ afe 1885 mu no, Awuraa E. G. White ne ne babarima W. C. White kɔsraa Scandinavia, na saa nsrahwɛ no so baa mfasoɔ kɛseɛ a wɔntumi nsusu mma adwuma no wɔ saa beaeɛ hɔ. Na ebinom anya adwene sɛ ahiafoɔ a wɔwɔ saa ɔman no mu no rentumi ntua ntotosoɔ du du, na mfasoɔ biara nni mmɔden a wɔbɔ sɛ wɔbɛnenam atɔn nwoma so. Adanseɛ a Awuraa White de maeɛ no baa ne berɛ mu, na nkurɔfoɔ no gyee toom yie, sɛdeɛ wɔn mmuaeɛ yi daa no adi no: “Deɛ Awurade aka nyinaa yɛbɛyɛ, na yɛbɛyɛ setie.” Saa nsrahwɛ yi mu no, nsakraeɛ kɛseɛ baa Scandinavia adwuma no mu nyinaa, a deɛ ɛde baeɛ titire ne adwuma a Awuraa White de ahokeka yɛeɛ a wampa abaw.
GSAM 416Wɔsi Tintimbea Dan Foforɔ wɔ Norway
GSAM 416.2Wɔ afe 1886 mu no, Asɔfoɔ O. A. Olsen ne N. Clausen kɔsraa Scandinavia aman no, na deɛ ɔtɔ so mmienu no tenaa hɔ kyɛɛ. Wɔ afe 1885 mu no, wɔsii tintimbea dan foforɔ wɔ Christiana, na afe a ɛbaa awieeɛ wɔ Ɛbɔ 1, 1886 no mu no, nwoma ne nwomawa nko ara a tintimbea no tɔneeɛ no maa wɔnyaa $5,386.68, na sika a wɔgye firii wɔn a wɔkra nsɛmma nkrataa no hɔ no yɛɛ $3,146.03.
GSAM 416Asafo Aduonu Enum wɔ Scandinavia
GSAM 416.3Amanneɛbɔ a wɔde maa Asafo no Amansan Nhyiamu wɔ afe 1889 mu kaa sɛ, wɔ Scandinavia adwuma no mu no, na asafo aduonu enum wɔ hɔ a emufoɔ yɛ 926, na wɔtuaa ntotosoɔ du du $2,548.75; na ɛwɔ asɔfoɔ nsia, asɛnkafoɔ baanan a wɔama wɔn tumi krataa, ne asɛmpa nwomatɔnfoɔ aduonum mmienu nso. Nwoma a wɔtɔneeɛ wɔ Norway ne Sweden wɔ afe nkyɛmu nnan mu baako mu no, ne boɔ yɛɛ $2,161.26.
GSAM 416Sukuu wɔ Christiana
GSAM 416.4Saa berɛ yi, na sukuu bi wɔ Christiana a ɛreyɛ adwuma, na ɛwɔ asuafoɔ aduonum. Wɔ afe 1891 mu no, Asɔfoɔ O. A. Olsen ne E. J. Waggoner yɛɛ Bible adesua nhyiamu bi wɔ Christiana a asuafoɔ ɔha baa aseɛ. Wɔ saa adesua nhyiamu yi ase no, wɔkyerɛkyerɛɛ wɔn asɛmpa nwomatɔn adwuma no mu yie.
GSAM 417Asafo Aduanan wɔ Scandinavia wɔ Afe 1895 Mu
GSAM 417.1Mfeɛ nsia akyi, wɔ afe 1895 mu no, yɛhunu amanneɛbɔ bi a Ɔsɔfoɔ D. A. Robinson, a saa berɛ no na ɔyɛ amannɔne adwuma no mantam sohwɛfoɔ, de maeɛ. Ɛkyerɛ nkɔsoɔ kɛseɛ a ɛbaa adwuma no mu wɔ saa berɛ yi mu pefee ara ma yɛfa mu asɛm sɛdeɛ ɛdidi soɔ yi: “Scandinavia wɔ asafo aduanan ne emufoɔ 1,458. Afe no ntotosoɔ du du yɛɛ $5,585.55. Wɔwɔ asɔfoɔ dunum a wɔahyɛ wɔn sɔfoɔ, asɛnkafoɔ dubaako a wɔama wɔn tumi krataa, na afe no mu nwomatɔn no boɔ yɛ $40,000. Saa sika dodoɔ yi firi asɛmpa nwomatɔnfoɔ no mmɔdenbɔ mu titire, wɔ ɔman a, wɔ afe 1885 mu no, nwomatɔnfoɔ ne yɛn ankasa gyidie mu asɔfoɔ mpo sii so dua sɛ obi rentumi nnenam ntɔn nwoma wɔ mu.
GSAM 417Mantam Asafo Ahodoɔ Nhyiamu Mmiɛnsa wɔ Scandinavia
GSAM 417.2Ɛnnɛ yi, wɔ Scandinavia adwuma no mu no, mantam asafo ahodoɔ nhyiamu mmiɛnsa na ɛwɔ hɔ, na nna a wɔhyehyɛɛ wɔn ne yeinom: Denmark, Kɔtɔnimma 30, 1880; Sweden, Ɔbɛnem 12, 1882; Norway, Ayɛwohomumɔ 10, 1887. Ɔsɔfoɔ John Matteson, a ɔdii kan hyɛɛ Scandinavia asɛmpatrɛ adwuma no ase, na ɔdii anim yɛɛ adwuma no maa ɛkɔɔ anim yie, na ɔde ahokeka ne afɔrebɔ yɛɛ adwuma maa saa nkurɔfoɔ no yiyedie no, nyaa nsamanwa, saa yareɛ a ɛkum nnipa no, na ɔwuiɛ wɔ El Monte, Cal., Ɔbɛnem 30, 1896, berɛ a na wadi mfeɛ aduosia baako.
GSAM 417BRITAIN ASƐMPATRƐ ADWUMA NO
GSAM 417.3William Ings, a wɔwoo no wɔ Hampshire, England, nanso na ɔyɛ Americani wɔ n'adwene ne ne nwomasua mu, ɛfiri sɛ na watena United States firi ne mmɔfraase no, firi Basel, Switzerland, duruu Southampton wɔ Kɔtɔnimma 23, 1878. Saa berɛ yi, ne tenaa hɔ no yɛɛ berɛ tiawa, nnawɔtwe mmienu pɛ, na ɔsane kɔɔ Europe asasepɔn no so berɛ tiawa bi. Nanso ɛno akyi ankyɛ no, ɔsane kɔɔ Southampton. Ɔde abosome nnan yɛɛ adwuma firii fie kɔɔ fie, kyekyɛɛ nwomawa, na ɔyɛɛ asɛmpatrɛ adwuma biara a ɔnyaa ho kwan; ɛno akyi no, ɔbɔɔ amanneɛ sɛ nnipa du redi Homeda no. Saa afe no Ɔpɛnimma 30 no, me ne me yere duruu Southampton, na yɛde yɛn adwuma kaa Ɔsɔfoɔ Ings deɛ ho, yɛɛ nhyiamu wɔ Shirley Hall ne yɛn ankasa efie a yɛagye tua ho ka no mu wɔ awɔ berɛ no mu. Wɔ afe 1879 ahuhuro berɛ mu no, yɛyɛɛ ntomadan mu nhyiamu wɔ Southampton. Saa berɛ ne saa beaeɛ yi na Ababaawa Maud Sisley (a seesei ɔyɛ Awuraa Boyd) bɛkaa adwuma no ho, kyerɛkyerɛɛ Bible mu, na ɔyɛɛ fie-ne-fie adwuma. Saa mmɔdenbɔ yi maa nnipa bi gyee nokorɛ no toom. Awɔ berɛ a ɛdi hɔ no mu no, yɛyɛɛ nhyiamu wɔ asa bi a ɛwɔ Ravenswood Villa mu, ɔdan a na yɛte mu na yɛn nwoma siebea nso wɔ mu no.
GSAM 418Ntomadan Mu Nhyiamu wɔ England
GSAM 418.1Wɔ afe 1880 ahuhuro berɛ mu no, ɛwom sɛ na Ɔsɔfoɔ Andrews akwahosan nyɛ deɛ, nanso ɔfiri Switzerland bɛboaa ntomadan mu nhyiamu bi wɔ Romsey, na nnipa foforɔ gyee nkrasɛm no toom wɔ hɔ.
GSAM 418.2Ɔpɛpɔn 11, 1880 no, wɔhyehyɛɛ nwomawa kyekyɛ fekuo bi. Na emufoɔ no ani gye saa adwuma yi ho papa, na wɔkyekyɛɛ nwoma ne nkrataa pii.
GSAM 418.3Ɔgyefoɔ 8, 1880 no, yɛbɔɔ yɛn asubɔ a ɛdi kan, na nnipa nsia na wɔbɔɔ wɔn asu. Ɛbɛduruu Kitawonsa 2, 1881 no, na wɔde nnipa aduonu nkron ahyɛ nsuo mu abɔ wɔn asu wɔ Southampton.
GSAM 418Adwumayɛfoɔ Dodoɔ Kɔ Anim wɔ England
GSAM 418.4Ɛnam abatoɔ a wɔtoo wɔ Asafo no Amansan Nhyiamu a wɔyɛeɛ wɔ afe 1881 nhaban gu berɛ mu no so, Ɔsɔfoɔ A. A. John ne ne yere, Geo. R. Drew, ne Ababaawa Jennie Thayer kɔɔ England kɔkaa adwuma no ho wɔ saa asɛmpatrɛ beaeɛ no. Wɔ afe 1882 mu no, Ɔsɔfoɔ Haskell kɔsraa Europe adwuma no, na ɔdii nna bi kaa England asɛmpatrɛ adwuma no mu adwumayɛfoɔ no ho, de afotuo ne akwankyerɛ boaa wɔn kɛseɛ.
GSAM 418.5Wɔ Ɔbɛnem, 1882 mu no, wɔhyɛɛ aseɛ tintimm Britain ho krataa a ɛwɔ nkratafa mmienu de kaa Mmerɛ no mu Nsɛnkyerɛnneɛ ho, na wɔde kaa saa nsɛmma krataa no apem a wɔde firi America brɛɛ wɔn no ho. Wɔde yeinom yɛɛ asɛmpatrɛ adwuma wɔ Britain Kɛseɛ. Adwuma no ho amanneɛbɔ a wɔde maeɛ wɔ Ahinime 1, 1883 no kyerɛ sɛ saa da no na Homeda difoɔ ɔha wɔ hɔ. Ntotosoɔ du du a wɔatuaa firi asɛmpatrɛ adwuma no mfiaseɛ no yɛɛ $2,078.71.
GSAM 419Hyɛn Mu Asɛmpatrɛ Adwuma
GSAM 419.1Ɛnam hyɛn so ahwɛfoɔ no ayamye so no, wɔmaa Ɔsɔfoɔ Ings kwan sɛ ɔmfa nwomawa ne nkrataa a wɔakyekyere no nkɔ “Peninsular and Oriental Steam Ship Company” no hyɛngyinaeɛ atitire aduɔwɔtwe a ɛwɔ South Africa, East Indies ne West Indies, Central America, ne Bay Islands, a ɔntua ho hwee. Nneɛma a wɔde kenkan a wɔde mena saa no na ɛdii kan maa nkurɔfoɔ ani gyee asɛm no ho wɔ Demarara supɔ no so. Yɛnam nkrataa a ɛfiri supɔ no so baeɛ so na yɛnyaa saa nsɛm yi.
GSAM 419Wɔde “Homeda Ho Abakɔsɛm” Gu England Nwomakorabea Ahodoɔ Mu
GSAM 419.2Na wɔde Ɔsɔfoɔ Andrews Homeda Ho Abakɔsɛm nwoma no baako baako nso akɔgu ɔman nwomakorabea ne akenkan adan a wɔntua hwee wɔ mu no aduosia mu wɔ Britain Kɛseɛ nyinaa. Nwoma no da so wɔ hɔ, na ɛka asɛm no kyerɛ wɔn a wɔpɛ sɛ wɔkenkan.
GSAM 419.3Wɔ afe 1884 mu no, Ɔsɔfoɔ Butler kɔsraa England, na saa beaeɛ no adwumayɛfoɔ foforɔ ne no kɔeɛ. Asɔfoɔ S. H. Lane ne Robert Andrews firi Boston tenaa hyɛn mu kɔkaa asɛmpatrɛ adwuma no ho wɔ Britain Kɛseɛ wɔ Kɔtɔnimma 9, 1885. Awuraa White nsrahwɛ wɔ England no maa adwumayɛfoɔ no ahoɔden ne nkuranhyɛ. Awuraa White ne ne babarima dii nnawɔtwe kakra wɔ hɔ ansa na wɔrefiri Europe adwuma no mu asane akɔ America.
GSAM 419Wɔhyɛ “Ɛnnɛ Berɛ Yi Mu Nokorɛ” Ase
GSAM 419.4Wɔ afe 1884 mfiaseɛ, Ɔsɔfoɔ Butler duruu England no akyi berɛ tiawa bi no, wɔsii gyinaeɛ sɛ wɔbɛhyɛ nsɛmma krataa bi ase wɔ Grimsby, a M. C. Wilcox bɛyɛ ne samufoɔ. Na ɛwɔ nkratafa nwɔtwe, na wɔbɛyi no bosome biara mprenu, na wɔfrɛ no Ɛnnɛ Berɛ Yi Mu Nokorɛ. Seesei wɔtintim saa krataa yi wɔ London, England, sɛ nnawɔtwe biara nsɛmma krataa a ɛwɔ nkratafa dunsia, na wɔyi bɛyɛ 18,000 nnawɔtwe biara.
GSAM 420.1Wɔ afe 1889 mu no, Ɔsɔfoɔ Holser bɔɔ amanneɛ sɛ Britain asɛmpatrɛ adwuma no wɔ asafo nwɔtwe ne Homeda difoɔ ahanu, na wɔn mu aduosia enum wɔ London. Afe a atwam no ntotosoɔ du du yɛɛ $1,244.58. Na asɔfoɔ baanu a wɔahyɛ wɔn sɔfoɔ, asɛnkafoɔ baanu a wɔama wɔn tumi krataa, hyɛn mu asɛmpatrɛfoɔ baanu, ne Bible adwumayɛfoɔ nson wɔ hɔ. Bɛyɛ saa berɛ yi na Asɔfoɔ Wm. Hutchinson ne Francis Hope bɛkaa England asɛmpatrɛ adwuma no ho.
GSAM 420Pacific Press wɔ London
GSAM 420.2Wɔ afe 1890 mu no, Pacific Press Publishing Company a ɛwɔ Oakland, California no buee baa dwumadibea wɔ 48 Paternoster Row, London, ne nwoma tintimbea wɔ 451 Holloway Road, London, N. Nwoma a dwumadibea no tɔneeɛ afe a ɛdi kan no, sɛ wɔbu ne boɔ sɛdeɛ wɔtɔn nwoma bebree bom no a, ne boɔ yɛɛ $9,556.89.
GSAM 420.3Wɔ Ɔgyefoɔ, 1895 mu no, Ɔsɔfoɔ Robinson de amanneɛbɔ a ɛdidi soɔ yi maeɛ:
GSAM 420.3“Wɔ Britain Kɛseɛ no, asafo dubaako, emufoɔ 363, asɔfoɔ num, ne ɔsɛnkafoɔ baako a wɔama no tumi krataa na ɛwɔ hɔ. Ntotosoɔ du du a wɔtuaeɛ afe a atwam no yɛɛ $5,077.20, anaa sɛ wɔkyɛ no pɛpɛɛpɛ a, $13.98 ma asafo ba biara. Afei International Tract Society, Limited, a ɛyɛ England adwumakuo no na ɛwɔ nwoma tintimbea no agyapadeɛ, na ɛhwɛ so.”
GSAM 420.4Wɔ Ɔpɛnimma, 1895 mu no, Amannɔne Asɛmpatrɛ Adwuma no Twerɛtwerɛfoɔ bɔɔ amanneɛ sɛ asafo mma a wɔwɔ Britain Kɛseɛ no yɛ 560. Ntotosoɔ du du no akɔ anim $1,000 wɔ afe no mu. Saa berɛ no, na akuo nwɔtwe hyia Homeda wɔ mmeaeɛ ahodoɔ wɔ London.
GSAM 420.5Saa na adwuma no kɔɔ anim wɔ saa asɛmpatrɛ beaeɛ yi, na ɛtɔ da a, ɛkame ayɛ sɛ na obi nhu ne nkɔsoɔ no mpo. Asase ahodoɔ bi mu no, aba mpue ntɛm sɛdeɛ ɛpue wɔ afoforɔ mu no. Ɛkyɛ ansa na afifiri, nanso ne nyini gyina pintinn na ɛyɛ den. Saa ara na nkrasɛm a ɛtɔ so mmiɛnsa no mu nokorɛ no teɛ wɔ saa ahennie yi mu. Wɔadua n'aba, agye ntini, na anyini nkakrankakra abɛsi seesei a, sɛ wɔde toto ne kane deɛ ho a, atrɛ mu kɛseɛ.
GSAM 421AUSTRALASIA ASƐMPATRƐ ADWUMA NO
GSAM 421.1Kɔtɔnimma 10, 1885 no, Asɔfoɔ S. N. Haskell, J. O. Corliss ne n'abusua, M. C. Israel ne n'abusua, Wm. E. Arnold, ne Henry Scott firi San Francisco tenaa hyɛn mu sɛ wɔrekɔhyɛ asɛmpatrɛ adwuma ase wɔ Australia. Mfeɛ dubaako ansa na saa berɛ yi reba, wɔ afe 1874 mu, wɔ nhyiamu bi a wɔyɛeɛ wɔ Battle Creek ase no, Awuraa White kaa sɛ aman pii bɛgye nokorɛ no ato mu daakye, na wahunu ntintim afidie sɛ ɛreyɛ adwuma, na wɔretintim nwoma ne nkrataa wɔ aman ahodoɔ mu. Wɔbisaa no sɛ ɔnka aman pɔtee a na ɔreka wɔn ho asɛm no, na ɔbuaa sɛ Australia nkutoo ne din a ɔtumi kae.
GSAM 421Bible Nnyegyeɛ
GSAM 421.2Ɛnam adwuma a Ɔsɔfoɔ Haskell ne n'ahokafoɔ de ahokeka yɛeɛ maa ɛsow aba no so no, nkrasɛm no trɛɛ mu ntɛmntɛm ara ma wɔhunuu sɛ ɛhia sɛ wɔtintim nsɛmma krataa wɔ Australia. Enti wɔyɛɛ nwomatintim ho nhyehyɛeɛ, na Ɔpɛpɔn 1, 1886 no, wɔyii bosome biara nsɛmma krataa a ɛwɔ nkratafa dunsia wɔ Melbourne, a wɔfrɛ no Bible Nnyegyeɛ ne Mmerɛ no mu Nsɛnkyerɛnneɛ. Deɛ ɛdi kan no, wɔtintimii no mpem nsia, nanso deɛ wɔtintim no daa no yɛ mpem mmiɛnsa pɛ.
GSAM 421Wɔhyehyɛ Asafo a Ɛdi Kan wɔ Australia
GSAM 421.3Nnawɔtwe mu da a ɛdi kan, Oforisuo 10, 1886 no, wɔhyehyɛɛ Memeneda Akwanhwɛfoɔ asafo a ɛdi kan wɔ Australia. Na nnipa dunwɔtwe a wɔde wɔn nsa ahyɛ apam no ase wɔ hɔ, na afoforɔ nson bisaa sɛ wɔmfa asubɔ so nnye wɔn. Wɔbɔɔ yeinom asu Homeda a ɛdi hɔ no, na Homeda biara wɔ nnawɔtwe bi mu no, wɔde mma kaa asafo no ho kɔsii sɛ emufoɔ dodoɔ duruu aduonum enum. Ɛbɛduruu Kɔtɔnimma, 1886 no, nnipa a wɔakyerɛw wɔn din nyinaa yɛ aduɔkron. Yeinom akyi no, na nnipa bɛyɛ aduasa enum wɔ mmeaeɛ foforɔ a wɔredi Homeda no.
GSAM 421.4Ntintim afidie pa mmienu ne afidie a ɛma wɔn ahoɔden wɔ nwoma tintimbea no, na wɔatua ne nyinaa ka. Memeneda Akwanhwɛfoɔ a wɔwɔ saa asase a ɛwɔ akyirikyiri no na ɛyɛ wɔn dea—bɛyɛ akwansin mpem nson firi yɛn tintimbea kɛseɛ a ɛwɔ Oakland, Cal., no.
GSAM 422.1Wɔ afe 1886 mu no, nkrasɛm no trɛ kɔɔ New Zealand. Amanneɛbɔ bi a ɛfiri Australia adwuma no mu ka sɛ na Homeda difoɔ aduonum wɔ New Zealand. Sika a wɔnyaa firii nwomatɔn mu wɔ tintimbea no yɛɛ $700. Yei akyi no, na asɛmpa nwomatɔnfoɔ no atɔn Ɔko Kɛseɛ nwoma no ahanan wɔ New Zealand, ne Daniel ho Adwene nwoma no apem wɔ Australia.
GSAM 422Australia Adwumayɛbea Dan
GSAM 422.2Amanneɛbɔ bi a wɔde maeɛ Kitawonsa 19, 1889 mu na yɛnyaa nokwasɛm a edidi so yi: Wɔawie dan bi a wɔde yɛ nwoma tintimbea wɔ Melbourne, na emu wɔ asɔredan a wɔde yɛ asafo som.
GSAM 422Wɔhyɛɛ Tasmania Adwuma Ase
GSAM 422.3Wɔahyehyɛ mantam asafo ahodoɔ nhyiamu wɔ Australia ne New Zealand nyinaa, na Ɔsɔfoɔ Israel ne Steed atrɛw adwuma no mu akɔ Tasmania. Wɔahyehyɛ asafo abiɛsa wɔ hɔ dedaw, na wɔn mufoɔ dodow yɛ ɔha ne aduasa nsia. Eyinom akyi no, Homeda difoɔ afoforo a wɔapete wɔ mmeaeɛ ahodoɔ bi wɔ hɔ a wɔnnya nhyehyɛeɛ.
GSAM 422.4Australia asɛmpatrɛ beaeɛ no ntotosoɔ du du a wɔboaboaa ano wɔ afe no mu yɛɛ dɔla 9,371. Na asɛmpa nwomatɔnfoɔ dunum wɔ beaeɛ no mu, na wɔn nwoma tɔn mu sika yɛɛ dɔla 19,500.
GSAM 422.5Bere a Ɔsɔfoɔ Haskell tuu kwan twaa wiase ho ne ne mprenu so no, ɔsan kɔɔ Australia, kɔɔ wɔn nhyiamu a wɔyɛɛ no Ɔsannaa 1889 mu, na ɔde akwan ahodoɔ pii maa mmoa a ɛyɛ adwuma paa; fekuo a na wɔahyehyɛ no foforɔ no ani sɔɔ no yie. Adwumayɛfoɔ ahodoɔ a wɔfiri Amerika baa Australia bere ne bere mu maa adwuma koro kɛseɛ no—sɛ wɔbɛkyekye Onyankopɔn adwuma no na wɔahyɛ no den—no mfasoɔ.
GSAM 422Awuraa White Wɔ Australia
GSAM 422.6Afe 1891 otwaberɛ mu no, Awuraa E. G. White, ne ba W. C. White, Ɔsɔfoɔ Geo. B. Starr, ne afoforo firi California kɔɔ Australia, na wɔduu hɔ Ɔpɛnimaa mu—na ɛyɛ ahohuruberɛ mfinimfini wɔ asasepɔn no so. Awuraa White adanseɛ, ɛwom sɛ na honam mu mmerɛwyɛ a ɔde yɛɛ adwuma no wɔ hɔ mfeɛ nkron no, boaa paa ma wɔde adwuma no sii gyinaeɛ a ɛfata wɔ ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm honhom ne ne su ho. Bere a wɔwɔ Australia no, Ɔsɔfoɔ J. O. Corliss san bɔɔ ne ho kaa adwuma a ɛwɔ ha no ho, na W. A. Colcord ne afoforo kɔɔ beaeɛ no mu sɛ asɔfoɔ, akyerɛkyerɛfoɔ, ne nea ɛkeka ho.
GSAM 423Ɔsɔfoɔ Olsen Wɔ Australia
GSAM 423.1Bere a Ɔsɔfoɔ O. A. Olsen yɛɛ Asafo no Amansan Nhyiamu no titrani no, ɔkɔɔ yɛn asoɛeɛ akɛseɛ a ɛwɔ asase no tenten ne ne trɛw nyinaa mu. Eyi hwehwɛɛ akwantuo tenten—akwantuo a wɔde twaa wiase ho. Ɔfaa saa akwantuo yi sɛnea ɔbɛhunu wɔn ahiadeɛ ne asɛmpatrɛbea ahodoɔ no tebea yie, na ɛnam so no wasiesie ne ho sɛ ɔbɛsom wɔn nyinaa a ɔnhwɛ obiara anim. Saa akwantuo yi mu, afe 1893 mu, na ɔtenaa Australia nnawɔtwe pii.
GSAM 423Australasia Nkabom Asafo Nhyiamu
GSAM 423.2Saa bere yi mu na wɔhyehyɛɛ Australasia Nkabom Asafo Nhyiamu, a Australia ne New Zealand mantam asafo ahodoɔ nhyiamu ne Australia asɛmpatrɛbea ahodoɔ na ɛbom yɛɛ no. Saa nhyiamu yi hyia mfeɛ mmienu biara, na wɔyɛ no sɛnea wɔyɛ nkabom nhyiamu wɔ aman afoforo so no. Afe 1893 mu no, asɛmpa nwomatɔnfoɔ kakraa bi a wɔwɔ beaeɛ yi tɔn Anammɔn Kɔ Kristo Nkyɛn nwoma no atintim baako a ɛyɛ 5,000 nyinaa, na wɔsan tintimɛɛ bi a ɛdɔɔso saa ara. Afe 1894-95 ahohuruberɛ mu no, wɔgyee nwoma a wɔtɔn denam nkrataa so no ho ahyɛdeɛ 4,000 wɔ bosome anan mu.
GSAM 423Ɔsɔfoɔ Prescott Wɔ Australia
GSAM 423.3Afe 1895 mu no, Ɔsɔfoɔ W. W. Prescott, a ɔyɛ asafo no nwomasua ho kyerɛwfoɔ, tenaa saa nhyiamu yi mu bosome pii, de ne bere ne n’adwene pii maa adwuma fã yi. Saa bere no ara mu ɔyɛɛ nwomasua ho nteteeɛ nhyiamu bi a ɛboaa wɔn paa.
GSAM 424.1Ɔsɔfoɔ W. C. White na ɔde afe no adwuma ho amanneɛbɔ maa Asafo no Amansan Nhyiamu, na ɛka sɛnea edidi so yi:
GSAM 424.1“Australia Nkabom Asafo Nhyiamu no yɛ asafo dunson a emufoɔ yɛ 1074, na afe a atwam no wɔtuaa ntotosoɔ du du a ɛyɛ dɔla 9,810.10. Saa nhyiamu yi wɔ asɔfoɔ a wɔahyɛ wɔn sɔfoɔ dumienu, asɔfoɔ baanu a wɔwɔ tumi krataa, Kyerɛwsɛm adwumayɛfoɔ baasa, ne asɛmpa nwomatɔnfoɔ aduonum, a wɔtɔn nwoma a ne bo yɛɛ dɔla 28,731.11 wɔ afe no mu. Saa afe no mu na wɔyii New South Wales amantam no, a ɛwɔ asafo nsia ne mufoɔ 321, firii Australia Asafo Nhyiamu no mu, na wɔtoo ne din New South Wales Asafo Nhyiamu.”
GSAM 424ANAFOƆ AFRIKA ASƐMPATRƐ ADWUMA
GSAM 424.2Asafo no Amansan Nhyiamu a wɔyɛɛ wɔ Battle Creek wɔ 1886 mu no, wɔsusuwɛɛ sɛ wɔbɛbue asɛmpatrɛ adwuma bi wɔ Anafoɔ Afrika. Esiane sɛ wɔyɛɛ gyinaeɛ a ɛtaa adwene yi akyi nti, wɔ afe 1887 ahohuruberɛ mfiaseɛ no, wɔyɛɛ mmɔden sɛ wɔbɛma adwuma no agyina asase a ɛwɔ akyirikyiri no so, faako a nnipa kakraa bi a wɔafi ase resie Homeda no rekrɛ adwumayɛfoɔ.
GSAM 424Ɔsɔfoɔ Boyd ne Robinson Wɔ Anafoɔ Afrika
GSAM 424.3Eyi nti, Kɔtɔnimaa 11 no, Ɔsɔfoɔ C. L. Boyd ne n’abusua, Ɔsɔfoɔ D. A. Robinson ne ne yere, ne adwumayɛfoɔ afoforo tuu wɔn ho fii New York Kurow mu, kɔɔ Afrika; wɔfaa Liverpool ne London kwan so. Mfeɛ mmiɛnsa akyi, wɔ Asafo no Amansan Nhyiamu no, Owura P. W. B. Wessels kaa sɛ bere a saa adwumayɛfoɔ yi duu Afrika no, nnipa bɛyɛ aduanan na na wɔresie ahyɛdeɛ a ɛwɔ mmara nsɛm no mu a ɛtɔ so nnan no Homeda dedaw, esiane nwoma a wɔakenkan wɔ asɛm no ho ne Kyerɛwsɛm sua nti.
GSAM 424.4Asɔfoɔ Robinson ne Boyd hyɛɛ asɛmpatrɛ adwuma no ase wɔ Cape Town, na firi hɔ ɛtrɛw kɔɔ atifi-apueɛ fam bɛyɛ akwansin ahanwɔtwe, koduu Kimberley wɔ aboɔden afuo no mu.
GSAM 424.5Kɔsi afe 1889 no, na asɔfoɔ mmienu pɛ, ɔsɔfoɔ baako a ɔwɔ tumi krataa, asafo nnan, ne mufoɔ aduɔwɔtwe na wɔwɔ hɔ; na wɔn tuaa ntotosoɔ du du a ɛyɛ dɔla 2,798.36. Saa afe no mu na Ɔsɔfoɔ Ira J. Hankins a ɔfiri Amerika yɛɛ adwuma wɔ Cape Town a ɛmaa aba pa, na Owura ne Awuraa Druillard firi Nebraska baa bɛkaa adwuma a ɛwɔ ha no ho, na wɔnyaa kyɛfa wɔ adwumaden ne ahohiahia a ɛtɔ wɔn a wɔfrɛ wɔn sɛ wɔnhyɛ adwuma no ase wɔ beaeɛ foforɔ no. Awuraa Druillard adwuma no yɛɛ titire wɔ nwoma akoraeɛ no mu, faako a wɔde saa dwumadibea no aguadeɛ nyinaa hyɛɛ ne nsa; na Owura Druillard yɛɛ adwuma wɔ asɛmpatrɛ adwuma no nyinaa mu. Saa afe no, ɔtɔn nwoma a ne bo yɛɛ dɔla 750 wɔ ahyɛn a wɔgyinaa saa hyɛn gyinabea yi.
GSAM 425Ɔsɔfoɔ Haskell Wɔ Afrika
GSAM 425.1Afe no ara Ɔsannaa mu na Ɔsɔfoɔ Haskell duu Cape Town. Ɔde bosome anum yɛɛ adwuma yie wɔ sɛ ɔkɔɔ fekuo ahodoɔ no mu na ɔne wɔn yɛɛ adwuma wɔ Anafoɔ Afrika. Saa nsrahwɛ yi maa adwuma no yɛɛ den na ɛsiim, na ɛhyɛɛ ne ankasa koma nkuran sɛ ohui sɛ n’adwuma aba aba. Wɔmaa wɔn ani kɔɔ nwomasua adwuma no so, araa ma Afrikafoɔ sukuufoɔ dumienu baa Amerika bɛkɔɔ yɛn asafo sukuu ahodoɔ.
GSAM 425.2Saa bere no ara mu wɔmaa asɛmpa nwomatɔn adwuma no adwene a ɛfata. Wɔyɛɛ nwomatɔn adwuma no ho nteteeɛ nhyiamu bi wɔ Cape Town, na Owura E. M. Morrison na ɔhwɛɛ so; ɛmaa nkrasɛm no fã a ɛho hia yi nyaa nkwa ne ahoɔden foforɔ. Saa nteteeɛ nhyiamu no mu nkyerɛkyerɛ no akyi pɛɛ, asɛmpa nwomatɔnfoɔ dumiɛnsa tɔn nwoma na wɔde maa wɔn a wɔtɔɔ no wɔ bosome nsia mu, na ne bo yɛɛ dɔla 5,621.28. Nokwarem, ahyɛdeɛ no dɔɔso araa ma wɔhyɛɛ London adwumayɛbea no so koraa sɛ “wɔde nsuo hyɛɛ no ma,” efisɛ na wɔrentumi nsiesie nwoma no ntɛm mma nea wɔrehwehwɛ no.
GSAM 425.3Afe 1892 mu no, Ɔsɔfoɔ A. T. Robinson bɛkaa adwuma a ɛwɔ Anafoɔ Afrika no ho. Saa bere no, adwuma no anya nkɔsoɔ araa ma na nwoma akoraeɛ foforɔ ho hia, de asi nea ɛdi kan no anan mu. Enti wɔkyekyeree dan foforɔ a ɛso sɛ ɛbɛma asafo no anya nhyiamu dan.
GSAM 426Afrika Sukuudan
GSAM 426.1Saa kwan yi so na adwuma no kɔɔ so dii nkɔsoɔ, anammɔn biara akyi, kɔsii sɛ wɔkyekyeree sukuudan wɔ Claremont, Cape Town kurow no ho, na ne ka yɛɛ dɔla 35,000. Mmoa a wɔhwehwɛɛ firii anuanom a wɔwɔ Amerika hɔ ara ne sɛ wɔbɛsoma akyerɛkyerɛfoɔ a wɔfata sɛ wɔkyerɛ sukuu adesua a ɛkɔ anim, na anuanom a wɔwɔ Anafoɔ Afrika no ankasa bɛtua ɛka no. Bere a wɔyɛɛ saa ahyɛdeɛ yi no, wɔbuee sukuu no Ɔgyefoɔ 1, 1893.
GSAM 426Anafoɔ Afrika Asafo Nhyiamu
GSAM 426.2Wɔhyehyɛɛ Anafoɔ Afrika Asafo Nhyiamu wɔ afe 1892 mu. Wɔ Asafo no Amansan Nhyiamu a wɔyɛɛ wɔ 1893 mu no, wɔtoo aba sɛ wɔmfa nhyɛ Asafo no Amansan Nhyiamu no mu. Saa bere no na ɛwɔ asafo nnum, mufoɔ ɔha ne aduasa nwɔtwe, a afe a atwam no wɔtuaa ntotosoɔ du du a ɛyɛ dɔla 34,077.32. Peter Wessels na ɔgyinaa Anafoɔ Afrika Asafo Nhyiamu anan mu wɔ saa nhyiamu yi ase; ɔde ayamye kyɛɛ Asafo no Amansan Nhyiamu dɔla 16,000, na na ɛboro sika a Asafo no Amansan Nhyiamu no de sii adwuma no so wɔ Anafoɔ Afrika no. Akyɛdeɛ yi akyi no, ɔne ne nuanom mmarima mu baako de dɔla 40,000 kyɛɛ sɛ wɔde bɛhyɛ ayaresabea a wɔde ma nnipa kwa no ase wɔ Chicago kurow mu.
GSAM 426.3Wɔ Asafo no Amansan Nhyiamu a wɔyɛɛ wɔ 1895 mu no, Amannɔne Asɛmpatrɛ Kyerɛwfoɔ kaa Afrika beaeɛ no ho sɛ:
GSAM 426.3“Wɔahyehyɛ Anafoɔ Afrika nhyiamu no mfeɛ mmienu pɛ ni, nanso saa bere no Asafo no Amansan Nhyiamu asoma adwumayɛfoɔ dumienu akɔ beaeɛ no. Eyinom mu baanu akɔ asase no mu sɛ asɛmpatrɛfoɔ a wɔn ankasa hwɛ wɔn ho, na wɔn a aka no ahyɛ adwuma ase wɔ dwumadibea ahodoɔ mu. Saa nhyiamu no wɔ sukuu a ɛrenyin yie, ayisaa fie, ne ayaresa dan bi a wɔresi no. Akontaabu no kyerɛ sɛ wɔn mufoɔ dodow yɛ 184.”
GSAM 426Nsɛmma Nkrataa a Wɔtintim Wɔ Anafoɔ Afrika
GSAM 426.4Nyamesom ahofadie ho asɛm a ɛwɔ Anafoɔ Afrika no ahyɛ yɛn nkurɔfoɔ nkuran wɔ bosome kakraa a atwam no mu sɛ wɔntintim nsɛmma nkrataa mmienu: baako wɔ Holland kasa mu, a wɔfrɛ no Ɔhwɛfoɔ; na baako nso wɔ Borɔfo kasa mu, a wɔfrɛ no The South African Sentinel and Gospel Echo. Nea ɛtɔ so mmienu no tintim yɛɛ 4,000.
GSAM 427Anafoɔ Afrika Nkabom Asafo Nhyiamu
GSAM 427.1Ɔpɛpɔn 1903 mu no, wɔhyehyɛɛ Anafoɔ Afrika Nkabom Asafo Nhyiamu, a Cape Colony ne Natal-Transvaal asafo nhyiamu, ne Basutoland ne Matabeleland asɛmpatrɛbea ahodoɔ a Nkabom Asafo Nhyiamu no hwɛ wɔn so na ɛbom yɛɛ no. Nhyiamu no mu wɔ asafo ahodoɔ a wɔahyehyɛ no dunum a emufoɔ yɛ 595, fekuo akron a wɔnnya nhyehyɛeɛ a emufoɔ yɛ aduɔkron, ne Homeda difoɔ aduasa a wɔn nkutoo na wɔwɔ mmeaeɛ no; ne nyinaa yɛ 715, na wɔtuaa ntotosoɔ du du a ɛyɛ dɔla 7,850. Na adwumayɛfoɔ aduasa nkron wɔ hɔ, na wɔn mu aduonu baako na na nhyiamu ahodoɔ no tua wɔn ka.
GSAM 427POLYNESIA BEAEƐ
GSAM 427.2Afe 1876 mu no, Ɔsɔfoɔ James White ne me de Mmerɛ no mu Nsɛnkyerɛnneɛ nwoma no bi ne nhoma nketewa bi, a yɛde krataa kaa ho, kɔmaa Pitcairn Supɔw. Wɔde saa nkrataa yi sii hyɛn bi a na ɛretwa Cape Horn akɔ New York. Wɔmaa yɛn awerɛhyem sɛ hyɛn no begyina Pitcairn, na wɔde nkrataa no bɛma wɔ hɔ. Na yɛnnim obiara wɔ supɔw no so, na yɛnnim hwee nso wɔ supɔw no ankasa ho, gye sɛ na yɛate ne din sɛ ɛwɔ nkurɔfoɔ a wɔyɛ nyamesomfoɔ a wɔsom Onyankopɔn nokorɛ mu. Yɛde nkrataa no somaa a na yɛnnim nea ɛbɛfiri mu aba.
GSAM 427Nsrahwɛ A Ɛkɔɔ Pitcairn
GSAM 427.3Yɛante asɛm biara amfiri nkurɔfoɔ no anaa yɛn nwoma ho kɔsii sɛ Owura John I. Tay kɔɔ supɔw no so afe 1886 mu, mfeɛ du akyi, na ɛno na yɛtee sɛ Mmerɛ no mu Nsɛnkyerɛnneɛ nwoma no ne nhoma nketewa no a wɔakenkan no nti, supɔw no nyinaa bere bi bɛyɛɛ sɛ wɔasi gyinaeɛ sɛ wɔbɛsesa wɔn som da firi nnawɔtwe mu da a ɛdi kan no akɔ da a ɛtɔ so nson no, na wɔadi Homeda a ɛyɛ Awurade dea no. Nanso wɔanyɛ saa kɔsii sɛ Owura Tay nsrahwɛ no. Ná ɛhyɛ ne koma so denneennen akyɛ sɛ ɔnkɔ supɔw no so, nanso na onnim nkurɔfoɔ no ankasa, na na onnim sɛ wɔn ani agye nokorɛ no ho dedaw.
GSAM 428.1Ɔsan baa Amerika no, ɔsrɛɛ denneennen sɛ wɔnyɛ hyɛn bi a wɔde bɛfa asɛmpatrɛfoɔ afiri supɔw bi so akɔ foforɔ so wɔ Pacific Po mu. Ɔkɔɔ Asafo no Amansan Nhyiamu a wɔyɛɛ wɔ afe 1889 mu no, na saa adwene yi na ɛhyɛɛ ne koma so, na ɔkasa maa Polynesia Supɔw ahodoɔ no asɛm. Nhyiamu no hunuu sɛ adwuma no ho wɔ mfasoɔ, enti wɔtoo aba sɛ wɔmfa akyɛdeɛ so nboaboa dɔla 12,000 ano, na wɔde nsi anaa atɔ hyɛn bi a wɔde bɛyɛ adwuma wɔ Pacific Po supɔw ahodoɔ no mu.
GSAM 428Wɔkyekyeree Pitcairn
GSAM 428.2Saa gyinaeɛ no de, wɔkyekyeree hyɛn Pitcairn wɔ afe 1890 ahohuruberɛ mu, ɛbɛn Benicia, akwansin bɛyɛ aduasa firi Oakland, California, na ne ka yɛɛ dɔla 12,035.22. Wɔ afe no mu nkyem anan mu mmiɛnsa na wɔboaboaa saa sika yi ano, na Homeda Sukuu ahodoɔ no de maa saa adwuma yi nkutoo; na akyɛdeɛ biara nnya mmaeɛ a wɔde anigyeɛ ne ahokeka kɛseɛ saa. Wɔhyiraa hyɛn no so wɔ Oakland, California, Ɛbɔ 25, 1890. Nnipa bɛyɛ apem ne ahanum boaboaa wɔn ho ano wɔ hyɛn no ne hyɛn gyinabea no so sɛ wɔhwɛ guasodeɛ no.
GSAM 428Pitcairn Akwantuo A Ɛdi Kan
GSAM 428.3Hyɛn no fii San Francisco Ahinime 20, kɔɔ n’adwuma beaeɛ a ɛwɔ akyirikyiri no so ne akwantuo a ɛdi kan. Asɛmpatrɛfoɔ a wɔtenaa hyɛn no so ne Ɔsɔfoɔ E. H. Gates ne ne yere, Ɔsɔfoɔ A. J. Read ne ne yere, John I. Tay ne ne yere, ne asɛmpatrɛfoɔ kuw bi a hyɛn no so panyin Marsh di wɔn anim. Hyɛn no dii kan kɔɔ Pitcairn Supɔw, akwansin 4,000 wɔ San Francisco anafoɔ fam, na ɛduu hɔ Obubuo 25. Bere a hyɛn no fii supɔw no so Ɔpɛnimaa 17 no, na nnipa a wɔanyini aduɔwɔtwe mmienu anya asubɔ, na wɔahyehyɛ wɔn sɛ Memeneda Ɔkwanhwɛfoɔ asafo. Afei hyɛn no kɔɔ Society, Hervey, Samoa, Friendly, ne Fiji akuw no so, na ɛde nyamesom nwoma ne akwahosan ne ahohyɛsoɔ ho nhoma nketewa maa Borɔfo kasafoɔ no. Wɔ bosome nwɔtwe mu, kɔsi Ɛbɔ 1891, asɛmpatrɛfoɔ no tɔn nwoma a ne bo yɛɛ dɔla 1,900, na ɛno akyi wɔkyekyɛɛ akenkan nneɛma bebree kwa.
GSAM 429.1Wɔde asɛmpatrɛfoɔ no tenaa mmeaeɛ yi: Ɔsɔfoɔ Read wɔ Tahiti; Ɔsɔfoɔ Gates tenaa Pitcairn sɛ ɔwie adwuma a wɔahyɛ aseɛ wɔ hɔ dedaw; na Owura Tay paw sɛ ɔyɛ adwuma wɔ Fiji supɔw so. Wɔ Review a ɛfiri Oforisuo 14, 1904 no mu, Ɔsɔfoɔ Fulton ka Fiji adwuma no ho sɛ: “Seesei Homeda difoɔ boro ɔha ne aduonum wɔ saa asɛmpatrɛ beaeɛ yi.” Firi Fiji no, hyɛn no kɔɔ Aukland, New Zealand, sɛ wɔnkɔyɛ nsiesie ne nneɛma foforɔ a ɛho hia, ne sɛ wɔnkɔnya nwoma.
GSAM 429Asɛmpatrɛfoɔ Wu
GSAM 429.2Akyɛ wɔ afe baako, bosome dubaako ne nna dunwɔtwe, Pitcairn san baa San Francisco, na ɛduu hɔ Ahinime 9, 1892. Saa bere yi mu na hyɛn no so panyin Marsh wuiɛ, na wɔsiee no wɔ New Zealand supɔw bi so. Owura Tay nyaa ahrawa kaka, na ne ho antɔ no bio. Ɔno nso wuiɛ wɔ asomdwoeɛ mu, na wɔsiee no wɔ Fiji asase a ɛwɔ akyirikyiri no so; na saa na wɔde nnipa abrabɔ mmienu a ɛsom bo maa Polynesia Asɛmpatrɛ adwuma no ntɛm ara.
GSAM 429.3Asɛmpatrɛfoɔ a wɔtenaa Tahiti supɔw so, wɔ Papaete, nyaa anigyeɛ sɛ wɔhunuu wɔn adwuma no aba firi aseɛ pɛɛ. Wɔnyaa kwan somaa amanneɛbɔ a ɛhyɛ nkuran kɔɔ wɔn kurom sɛ, saa bere yi, wɔadane nnipa aduanan na wɔahyehyɛ wɔn sɛ Memeneda Ɔkwanhwɛfoɔ asafo.
GSAM 429Pitcairn Akwantuo A Ɛtɔ so Mmienu
GSAM 429.4Hyɛn no tuu kwan fii San Francisco wɔ akwantuo a ɛtɔ so mmienu no so Ɔpɛpɔn 17, 1893, ne asɛmpatrɛfoɔ yi: B. J. Cady ne ne yere, J. M. Cole ne ne yere, E. C. Chapman ne ne yere, ne M. G. Kellogg, ayaresa ho oduruyɛfoɔ. Ababaa Hattie Andre a ɔfiri Ohio ne wɔn kɔeɛ sɛ ɔkyerɛkyerɛfoɔ ma Pitcairn Supɔw. Afe 1893 otwaberɛ mu no, Owura Cady buee sukuu wɔ Raiatea, Society akuw no mu, na sukuufoɔ aduosia wɔ hɔ. Bere a sukuu no adesua fã a ɛdi kan baa awieeɛ no, wɔn dodow kɔɔ ɔha ne enum. Adesua fã a ɛtɔ so mmienu no mfiaseɛ, sukuufoɔ ɔha ne aduonu na wɔbaa adesua.
GSAM 430Pitcairn Akwantuo A Ɛtɔ so Mmiɛnsa
GSAM 430.1Wɔyɛɛ hyɛn no akwantuo a ɛtɔ so mmiɛnsa wɔ 1893-94 mu. Asɛmpatrɛfoɔ a wɔkɔɔ akwantuo yi ne G. O. Wellman ne ne yere ne Lillian White, wɔn nyinaa firi Michigan; na wɔakyerɛw wɔn din ama Raiatea, faako a wɔbɛboa Ɔsɔfoɔ Cady wɔ n’adwuma mu. Owura Stringer ne ne yere kɔeɛ sɛ asɛmpatrɛfoɔ a wɔn ankasa hwɛ wɔn ho. Wɔgyinaa Rurutu. Wɔ Raratonga, faako a nkurɔfoɔ no dii Memeneda sɛ nnawɔtwe mu da a ɛdi kan no, wɔde Oduruyɛfoɔ Caldwell ne ne yere tenaa hɔ; na wɔgyaa Ɔsɔfoɔ Buckner ne ne yere a wɔfiri California wɔ Pitcairn. Bere a ɔtenaa nkurɔfoɔ yi mu no, wɔde nnwuma foforɔ bebree baa hɔ, na ɛnam akwan pii so aboa emufoɔ. Nea ɛdi kan koraa ne sɛ, wɔkyekyeree mframa afidie a wɔde yam atokoɔ a seesei wɔdua wɔ supɔw no so, na wɔde saa mframa ahoɔden no ara ma mfidie nketewa yɛ adwuma, na ɛmaa nnwuma afoforo a na wɔnnim wɔ supɔw no so no baeɛ.
GSAM 430Pitcairn Akwantuo A Ɛtɔ so Nnan
GSAM 430.2Ɔpɛnimaa 15, 1895, Amannɔne Asɛmpatrɛ Kyerɛwfoɔ kae sɛ—
GSAM 430.3“Seesei Pitcairn wɔ hyɛn gyinabea, na wafiri n’akwantuo a ɛtɔ so nnan no mu.... Wɔde adwuma no asi akuw nkron a ɛsono wɔn ho wɔn ho mu, na adwumayɛfoɔ a wɔdidi so yi na wɔreyɛ adwuma wɔ hɔ:—
GSAM 430.4“Pitcairn Supɔw: akyerɛkyerɛfoɔ E. S. Butz ne ne yere, ne Hattie Andre. Norfolk Supɔw: asɛmpatrɛfoɔ bi a wɔn ankasa hwɛ wɔn ho na wɔfiri Australia baeɛ reyɛ adwuma wɔ ha. Society Supɔw: ɔsɔfoɔ B. J. Cady; ayaresa ho asɛmpatrɛfoɔ Owura ne Awuraa R. A. Prickett. Raratonga: ayaresa ho asɛmpatrɛfoɔ Oduruyɛfoɔ J. E. Caldwell ne ne yere, Mmeawa Lillian White ne Maude Young; akyerɛkyerɛfoɔ G. O. Wellman ne ne yere, Ɔsɔfoɔ J. D. Rice ne ne yere. Fiji: Ɔsɔfoɔ J. M. Cole ne ne yere. Friendly Supɔw: Ɔsɔfoɔ E. Hilliard ne ne yere. Rurutu: Owura ne Awuraa Stringer, asɛmpatrɛfoɔ a wɔn ankasa hwɛ wɔn ho. Hawaii: Ɔsɔfoɔ E. H. Gates ne ne yere; akyerɛkyerɛfoɔ H. H. Brand ne ne yere. Samoa: Oduruyɛfoɔ F. E. Braucht ne ne yere. Ɔsɔfoɔ D. A. Owen ne ne ba barima ne ne ba baa, asɛmpatrɛfoɔ a wɔn ankasa hwɛ wɔn ho.”
GSAM 431.1“Pitcairn de nwoma pii atɔn na akyɛ wɔ n’akwantuo nnan no mu. Eyi nti Homeda difoɔ aba mmeaeɛ pii. Wɔahyehyɛ asafo wɔ Pitcairn Supɔw, Norfolk, ne Tahiti.”
GSAM 431Wɔatɔn Pitcairn hyɛn no
GSAM 431.2Esiane sɛ mprempren akwan wɔ hɔ a wɔfa so kɔ Polynesia asɛmpatrɛbea hɔ, na na akwan yi nni hɔ bere a wɔyɛɛ po so hyɛn no nti, wɔatɔn hyɛn no, na wɔde akwan foforo reyɛ adwuma no. Ɔsɔfoɔ E. H. Gates na ɔhwɛ Polynesia asɛmpatrɛbea no so mprempren, na ɔbɔ nkɔsoɔ ho amanneɛ wɔ akuo ahodoɔ no mu.
GSAM 431Atɔeɛ Indies
GSAM 431.3Afe 1889 awɔw bere mu no, Owura Wm. Arnold a ɔfiri Amerika fii ase yɛɛ asɛmpa nwomatɔn adwuma wɔ Atɔeɛ Indies. Bere a ɔreyɛ saa adwuma yi no, otumi nyaa nnipa apem ahanu din ne wɔn tenabea, na ɔsomaa no kɔɔ Amanaman Ntam Nwomawa Fekuo no nkyɛn sɛ wɔmfa nyɛ asɛmpatrɛ adwuma. Ɛnam nkrataa a wɔkyerɛw ne nwoma a wɔsoma kɔɔ tenabea ahorow yi so no, wɔmaa nokorɛ no ho anigyeɛ sɔree, na saa na wɔbuee kwan maa wɔnam Asɛm no ka so trɛw asɛmpa no mu.
GSAM 431.4Bere a wɔfrɛɛ adwumayɛfoɔ maa asɔfoɔ adwuma no, Ɔsɔfoɔ D. A. Ball kɔɔ Barbados ne mmeaeɛ foforo wɔ November 1890 mu sɛ ɔrekɔyɛ adwuma. Nnipa bi gyee nokorɛ no diiɛ wɔ n’adwumayɛ no so. Afe 1892 mu no, Owura Patterson a ɔfiri California yɛɛ Bible Nkenkan so tɔn adwuma wɔ nsupɔ ahodoɔ no so, na ɛyɛɛ yiye. Afe 1893 mu no, B. B. Newman firi Florida kɔɔ Jamaica sɛ ɔnkɔhwɛ nwomatɔn adwuma no so bere a Owura Arnold nni hɔ. Afe korɔ no ara mu no, Owura Evans ne Owura Hackett nso kɔɔ Indies sɛ wɔrekɔyɛ saa adwuma yi. May mu no, Ɔsɔfoɔ Haysmer ne ne yere baa asɛmpatrɛbea yi mu sɛ wɔnyɛ adwuma sɛnea kwan bɛda hɔ. Ankyɛ koraa na Owura Arnold san baeɛ, na saa bere yi ɔkɔyɛɛ nwoma a ɛfa akwahosan ho tɔn adwuma. Ɛde besi July 1895 no, na wɔatɔn nwoma a ɛte saa wɔ Jamaica nkutoo mu gye dɔla $8,200, na nyamesom nwoma tɔn no nso yɛɛ $7,654, a ne nyinaa yɛɛ $15,854. Saa nwoma dodow yi a wɔkyekyɛeɛ no boaa paa ma wɔkyekyeree asafo a wɔahyehyɛ no yie wɔ Kingston, a emufoɔ yɛ aduɔson anum, na ɛbuee akwan maa asɔfoɔ adwuma wɔ nsupɔ no mmeaeɛ foforo.
GSAM 432Trinidad
GSAM 432.1Wɔde adwuma no baa ha wɔ ɔkwan a ɛte sɛ nea wɔfaa so wɔ Jamaica no. Afe 1889 mu no, wɔtoo Owura F. B. Grant ne ne yere nsa sɛ wɔmmɛsra ɔsupɔ no na wɔmfa yɛn asafo no nwoma nhyɛ aseɛ, na ɔfrɛ so Ɔsɔfoɔ Flowers ne ne yere dii wɔn akyi ntɛm sɛ wɔnyɛ adwuma sɛnea kwan bɛda hɔ. Wɔyɛɛ adwuma no yie kosii sɛ atiridii bɔɔ Ɔsɔfoɔ Flowers, na ɛno na ɛkum no June 29, 1894. Wɔpaw Ɔsɔfoɔ E. W. Webster sɛ ɔmmɛsi n’anan, na ɔfiri New York hyɛn po so kɔɔ hɔ August 1895.
GSAM 432.2Afe 1896 mu no, adwumayɛfoɔ a wɔwɔ Atɔeɛ Indies no te sɛ nea edidi so yi: Jamaica, Ɔsɔfoɔ A. J. Haysmer ne W. W. Eastman; na asɛmpa nwomatɔnfoɔ pii wɔ Bahama Nsupɔ no so. Nsupɔ Antilles nketewa no so no, na Ɔsɔfoɔ E. Van Deusen ne ne yere wɔ hɔ, ne C. F. Parmlee ne ne yere a wɔyɛ Bible adwumayɛfoɔ, ne Owura Bean ne Owura Hackett a wɔyɛ asɛmpa nwomatɔnfoɔ. Trinidad no, na Ɔsɔfoɔ E. W. Webster ne ne yere wɔ hɔ, ne Awuraa Stella Colvin sɛ ɔyɛ akwahosan asɛmpatrɛni. Nea efii mu baeɛ ne sɛ, Homeda difoɔ ɔha ne du wɔ Jamaica, ne Homeda difoɔ aduonum wɔ Trinidad a wɔboaboa wɔn ho ano wɔ Couva; asafo baako wɔ Barbados, ne kuo baako wɔ Antigua, Antilles nketewa no mu.
GSAM 432Amfinimfini Amerika
GSAM 432.3Ɔsɔfoɔ F. J. Hutchins ne ne yere firi United States kɔɔ Bay Nsupɔ no so November 16, 1891. Saa bere no, nnipa bɛyɛ aduonu na wɔwɔ hɔ, titiriw wɔ Ruatan, a na wɔredi ahyɛdeɛ du no mu ahyɛdeɛ a ɛtɔ so anan no Homeda; nwoma a wɔnam poosu so soma maa wɔn na ɛmaa wɔn adwene kɔɔ nokorɛ yi so kan. Mfeɛ mmiɛnsa akyi, afe 1894 mu no, W. A. Miller ne ne yere firi California kɔɔ Bonacca, baabi a wɔde wɔn ho bɔɔ nwomasua adwuma no ho sɛ akyerɛkyerɛfoɔ wɔ sukuu bi a wobueeɛ July 4, 1894, wɔ sukuu dan bi a Memeneda Akwanhwɛfoɔ na wɔkyekyereeɛ mu. Wɔ sukuu bere a edi kan no mu no, sɛ wɔbu asuafoɔ a wɔbaa sukuu no dodoɔ no nkyekyɛmu a, na ɛyɛ aduasa anan. Afe 1895 mu no, wɔkaa sɛ sukuu no tumi gyina n’ankasa so, efisɛ asuafoɔ no adɔɔso kɔɔ aduanan anum.
GSAM 433.1Asafo no Amansan Nhyiamu a wɔyɛɛ no afe 1895 mu no, Ɔsɔfoɔ Hutchins bɔɔ amanneɛ sɛ nnipa ɔha wɔ nsupɔ no so a wɔredi nkrasɛm no so, na ɔsan kaa sɛ wɔakyekyere nhyiamudan mmienu na Memeneda Akwanhwɛfoɔ na wɔyɛ wɔn wura. Esiane sɛ asase ho yɛ na, na enti ɛsom bo paa ma afuo nti, wɔkyekyeree asɔredan no mu baako wɔ nsu no so. Wɔde adan mmienu yi ne sukuu dan no maa Asafo no Amansan Nhyiamu Fekuo. Wɔsusuu sɛ Asafo no agyapadeɛ a ɛwɔ ɔsupɔ no so no bo yɛ $1,789.60. Nwoma a wɔtɔn kɔɔ afe 1895 no bo yɛɛ $2,243.
GSAM 433Po so hyɛn ketewa ma Amfinimfini Amerika
GSAM 433.2Bere a wɔmaa Asafo no Amansan Nhyiamu no adwene kɔɔ ahotɔ ne mfasoɔ a ɛwɔ po so hyɛn ketewa a ɛbɛtumi de asɛmpatrɛfoɔ afiri ɔsupɔ baako akɔ ɔfoforo so no so, wɔtoo aba sɛ wɔnyɛ hyɛn a ɛte saa mma adwuma a ɛwɔ Bay Nsupɔ no so, na ne bo ntra $3,000.
GSAM 433.3Afe 1896 mu no, na adwumayɛfoɔ anan pɛ na wɔwɔ Amfinimfini Amerika: Ɔsɔfoɔ F. J. Hutchins ne ne yere, ne Ɔsɔfoɔ J. A. Morrow ne ne yere wɔ Spanish Honduras. Belize, a ɛyɛ British Honduras ahenkurow, no, na agyidifoɔ kuo bi wɔ hɔ a wɔredi da a ɛtɔ so nson no sɛnea ahyɛdeɛ a ɛtɔ so anan no teɛ. Saa asɛmpatrɛbea yi mu adwuma no fã kɛseɛ no, wɔayɛ no wɔ Caribbean Po no nsupɔ so. Wɔatɔn nwoma a ne bo yɛ dɔla mpempem pii wɔ hɔ, na nnipa aduosia redi ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm no mu nokorɛ no ahurusi.
GSAM 434Ɔsɔfoɔ Hutchins wu
GSAM 434.1Ɔsɔfoɔ F. J. Hutchins yɛɛ adwuma nokorɛ mu ne anidahɔ mu wɔ Amfinimfini Amerika asɛmpatrɛbea no bɛyɛ mfeɛ dumien. Awieeɛ no, ne ahoɔden saeɛ, na ɔyareɛ dii ne so. Mprempren ɔda nna mu, retwɛn Frɛ a ɛbɛfiri Wura no hɔ—frɛ a ɛbɛnyane nokorɛdifoɔ.
GSAM 434Anaafoɔ Amerika
GSAM 434.2Ɛnam nwoma a wɔatintim so na wɔde Memeneda Akwanhwɛfoɔ adwene baa Anaafoɔ Amerika nea edi kan. October 1891 mu no, Owura Snyder, Stauffer, ne Nowlin fii wɔn adwuma ase sɛ asɛmpa nwomatɔnfoɔ wɔ Argentine. Afe 1893 mu no, Asafo no Amansan Nhyiamu no too aba sɛ Ɔsɔfoɔ F. H. Westphal a ɔfiri Illinois, German ɔsɔfoɔ, mmɛka adwuma no ho wɔ saa asɛmpatrɛbea yi mu, na afe 1894 mu no, Frank Kelley a ɔfiri California kɔɔ United States of Colombia sɛ asɛmpatrɛni a ɔhwɛ ne ho. Abosome kakra akyi no, adwumayɛfoɔ foforo dii wɔn akyi, na saa na wɔhyɛɛ asɛmpatrɛbea foforo yi ase. Afe 1896 mu no, wɔde amanneɛbɔ a edidi so yi maeɛ faa adwuma no ho: Chile wɔ ɔsɔfoɔ baako, Ɔsɔfoɔ G. H. Baber, a ɔbaa hɔ October 19, 1895; ne asɛmpa nwomatɔnfoɔ mmienu, F. W. Richards ne F. H. Davis. Argentine nso wɔ asɔfoɔ mmienu, F. H. Westphal ne Jean Vuilleumier; ne asɛmpa nwomatɔnfoɔ mmienu, O. Oppegard ne C. A. Nowlin. Wɔn akyi no, Bible adwumayɛfoɔ anan wɔ hɔ, Lucy Post, Owura ne Owuraa Snyder, ne John McCarthy. Brazil wɔ asɔfoɔ mmienu, Ɔsɔfoɔ W. H. Thurston ne H. F. Graf; ne asɛmpa nwomatɔnfoɔ mmiɛnsa, A. B. Stauffer, J. F. ne J. A. Berger. British Guiana wɔ asɔfoɔ mmienu, Ɔsɔfoɔ W. G. Kneeland ne Ɔsɔfoɔ P. Giddings; ne akwahosan asɛmpatrɛfoɔ mmienu, Oduruyɛfoɔ B. J. Fercoit ne ne yere.
GSAM 435.1Afe 1896 mu no, na wɔatɔn nwoma a ne bo yɛ dɔla apem wɔ Chile, na nnipa aduasa gyee Homeda ne nokorɛ foforo a ɛbɛn no diiɛ ɛnam nwoma a wɔtɔɔ fii asɛmpa nwomatɔnfoɔ no hɔ a wɔkenkan no so. Brazil ne Argentine no, wɔtɔn nwoma a ne bo yɛ dɔla mpem du; na nea ɛyɛ papa koraa ne sɛ, na nnipa ɔha wɔ hɔ a wɔredi Homeda. Wɔahyehyɛɛ asafo baako ne Homeda Sukuu enum. Argentine no, asafo ahyehyɛ no mmiɛnsa wɔ Buenos Ayres, Crespo, ne San Cristobal, sɛnea ɛte nnidisoɔ nnidisoɔ. Asafo ahyehyɛ no baako nso wɔ British Guiana, ne Homeda difoɔ aduonum, a ne nyinaa yɛ Memeneda Akwanhwɛfoɔ ɔha ne aduonum wɔ Anaafoɔ Amerika.
GSAM 435Anaafoɔ Asɛmpatrɛ Fekuo
GSAM 435.2Sɛ yɛka no pɛpɛɛpɛ a, wontumi mfrɛ fekuo yi amannɔne, ɛwom sɛ ɛreyɛ adwuma de resakra amannɔnefoɔ (Afrikafoɔ) wɔ yɛn kurom asase so. Ɔsɔfoɔ J. E. White mmɔdenbɔ a ɔkɔ so yɛ no, Onyankopɔn nhyira no ase, fata nkamfoɔ kɛseɛ wɔ nea wɔanya dedaw no ho.
GSAM 435.3Afe 1893 awɔw bere mu, bere a na meyɛ Illinois Mantam Asafo no titrani no, Ɔsɔfoɔ White baa me nkyɛn a awerɛhow kɛseɛ wɔ nnipa tuntum a wɔwɔ Anaafoɔ Mantam ahodoɔ no mu no ho. Bere a na ɔretra Chicago nnawɔtwe kakra no, ɔsrɛɛ kwan sɛ ɔnyɛ adwuma mma nnipa tuntum a wɔte kurow no mu. Wɔde anigyeɛ kɛseɛ maa no saa kwan no, na ɛyɛɛ nokorɛ sɛ saa na n’adwuma maa saa nnipa a wɔwɔ ahohia yi fii aseɛ.
GSAM 435Ɔsɔfoɔ White asɛmpatrɛ po so hyɛn
GSAM 435.4Ɛfiri saa bere no, ɔbɔɔ mpaeɛ na ɔyɛɛ nhyehyɛeɛ maa Anaafoɔ asɛmpatrɛbea no. Bere a ɔresua adeɛ no, ne nhyehyɛeɛ no nyiniiɛ, na ɛwieeɛ wɔ po so hyɛn a wɔkyekyereeɛ wɔ Michigan Ɔtare no nkyɛn no mu; wɔfrɛɛ no Morning Star. Ɔde “Bethel” a ɛretumi nam nsu so yi, kɔɔ Chicago, na ɛfiri hɔ faa Illinois ne Mississippi Nsubɔnten so kɔduruu Vicksburg, Miss., January 10, 1895. Ɛha na ɔne n’adwumayɛfoɔ kakra fii n’adwuma ase wɔ asase a wɔnnyaa so adwuma da.
GSAM 436Anaafoɔ Asɛmpatrɛ Fekuo no adwuma
GSAM 436.1Yɛafa asɛm bi a Ɔsɔfoɔ White kae wɔ amanneɛbɔ bi a ɔde maa Asafo no Amansan Nhyiamu April 9, 1903 mu, a ɛkyerɛ adwuma no aba ne Anaafoɔ asɛmpatrɛ adwuma no tebea saa bere no, sɛ nhwɛsoɔ yi:—
GSAM 436.2“Yɛn Fekuo no akyekyere sukuu enum wɔ Mississippi, na mprempren ɛreyɛ wɔn adwuma.... Yɛn sukuu ahodoɔ no wɔ Vicksburg, Yazoo City, Columbus, ne Jackson.... Yɛn adwumayɛfoɔ nso akɔ so ayɛ adwuma wɔ Nashville, Memphis, ne Edgefield Junction wɔ Tennessee, ne Louisville ne Bowling Green wɔ Kentucky.”
GSAM 436Adwumayɛfoɔ a wɔwɔ Anaafoɔ
GSAM 436.3“Mprempren, adwumayɛfoɔ aduonu nson wɔ Fekuo no dwumadie ahodoɔ mu. Wɔanya asɔfoɔ a wɔahyɛ wɔn sɔfoɔ enum wɔ Anaafoɔ Asɛmpatrɛ Fekuo no adwuma mu.... Wɔasiesie sukuu akyerɛkyerɛfoɔ dumiɛnsa ama wɔn adwuma wɔ akwan ahodoɔ so.... Fekuo no retete aberanteɛ baako sɛ oduruyɛfoɔ wɔ Meharry Oduruyɛ Kɔlege a ɛwɔ Nashville, na ɔfoforo nso renya mmoa wɔ ne adesua mu wɔ sukuu korɔ no ara.... Wɔanya Bible adwumayɛfoɔ pa bi. Akyerɛkyerɛfoɔ no mu bi nso reyɛ wɔn ho den wɔ saa dwumadie yi mu.”
GSAM 436Po so hyɛn “Morning Star”
GSAM 436.4“Morning Star yɛ m’ankasa agyapadeɛ, na mede me sika ankasa na ɛkyekyereeɛ. Ɛno akyi no, wɔde m’ankasa sika a minya tuaa hyɛn yi dwumadie ho ka nyinaa. Mɛka bio sɛ, me na metuaa asetena ho ka a na ɛwɔ hyɛn no so no nyinaa. Mpɛn pii no, nnipa a wɔwɔ hyɛn no so yɛɛ du kosi dunwɔtwe.... Mfeɛ pii mpo no, wɔamfa akyɛdeɛ sika na ɛtuaa adwumayɛfoɔ a Fekuo no de wɔn yɛɛ adwuma no akatua, na mmom wɔde m’ankasa sika na ɛtuaa.”
GSAM 437Sɛnea sika baa Anaafoɔ asɛmpatrɛbea no
GSAM 437.1“Obi betumi abisa sɛ, ‘Ɛhe na wonyaa saa sika yi?’ Awurade na ɔde maa yɛn. Wɔyii nwoma nketewa bi baeɛ. Nea edi kan ne Asɛmpa Nkyerɛkyerɛ Nhoma, a na ne mfitiaseɛ nhyehyɛeɛ yɛ sɛ wɔde bɛkyerɛ nnipa tuntum adeɛ. Na wɔhwɛ kwan sɛ wɔbɛtɔn no bi mpem kakra, nanso yɛn anwanwadeɛ mu no, adu bɛyɛ ɔpepem baako.”
GSAM 437.2“Maame [Awuraa E. G. White] boaa yɛn wɔ nwoma Kristo yɛ Yɛn Agyenkwa no ho; wɔtɔn no bi mpem ahasa anaa ahanan. Wɔatɔn Nsɛm a Ɛyɛ Anigye no bi mpem ahanu anaa ahasa. Wɔsusu sɛ wɔakyekyɛ Ɔhene a Ɔreba no pii araa ma sɛ wɔde wɔn nyinaa si wɔn ho wɔn ho so a, ɛbɛware akɔ soro akwansin anan. Yɛde sika a yɛnya fii nwoma yi tɔn mu sɛ akyerɛwfoɔ no hwɛɛ nnwuma ne dwumadie afoforo pii, na yɛde bi kyekyeree Morning Star nso.”
GSAM 437Aman ahodoɔ pii mu
GSAM 437Mexico
GSAM 437.3Yɛn adwuma wɔ ɔman yi mu fii ase afe 1894 mu, bere a wɔkyekyeree akwahosan asɛmpatrɛbea wɔ Guadalajara. Afe 1896 mu no, wɔbɔɔ adwumayɛfoɔ no ho amanneɛ sɛ: Ɔsɔfoɔ D. T. Jones ne ne yere, wɔn na wɔhwɛɛ asɛmpatrɛbea no so. Akyerɛkyerɛfoɔ no ne Ora A. Osborne, Awuraa A. Cooper, Kate Ross, ne ɔman no mu ɔboafoɔ bi. Akwahosan asɛmpatrɛfoɔ no ne Oduruyɛfoɔ J. A. Neal, A. Cooper, Awuraa A. J. Rice, Awuraa Bartlett, ne Awuraa Rachel Flowers. Da biara nnipa a wɔyareeɛ aduanan na wɔkɔɔ asɛmpatrɛbea no, na asuafoɔ aduanan kɔɔ asɛmpatrɛbea sukuu no. Saa bere yi na wɔrekyekyere akwahosan dan foforo, na ne ka yɛ $12,000.
GSAM 437Afrika Mfinimfini
GSAM 437.4Afe 1893 mu no, ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm no adwuma anya nkɔsoɔ araa ma Asafo no Amansan Nhyiamu Boayikuw no hui sɛ ɛfata sɛ wɔkyekye asɛmpatrɛbea wɔ Afrika Mfinimfini. Enti wɔtoo aba sɛ, “Sɛ ɛbɛyɛ yiye a, ntɛm ara wɔmmue asɛmpatrɛbea wɔ Matabeleland.” Sɛnea saa gyinaesi no teɛ no, Memeneda Akwanhwɛfoɔ kuo bi kɔɔ ɔman no mu afe 1894, na wɔpaw afuo a ne kɛseɛ yɛ acre 12,000. Nhyiamu a wɔyɛɛ no afe 1895 mu no, wɔpaw Ɔsɔfoɔ C. B. Tripp ne ne yere, W. H. Anderson ne ne yere, ne Oduruyɛfoɔ A. S. Carmichael sɛ asɛmpatrɛfoɔ mma asɛmpatrɛbea a ɛwɔ akyirikyiri yi. Wɔhyɛɛ akwantuo tenten no ho ahosiesie ase ntɛm ara, na wɔde akwantuo pa no kɔduruu wɔn baabi July 26, 1895.
GSAM 438Gold Coast
GSAM 438.1Mfeɛ pii mu no, Makedoniafoɔ sufrɛ a wɔsrɛɛ mmoa no firi Afrika Atɔeɛ fam baa Memeneda Akwanhwɛfoɔ no nkyɛn. Wɔnam Ɔkwanhwɛfoɔ nwoma a wɔkenkan so maa nokorɛ no ho anigyeɛ sɔree, nanso wɔansoma mmoa kosii bɛyɛ afe 1894. Saa bere no, Asafo no Amansan Nhyiamu Boayikuw no too Ɔsɔfoɔ Sanford ne Owura Rudolph nsa sɛ wɔnkɔyɛ adwuma a na wɔretwɛn no akyɛ yi. Wɔde ahokeka ne akokoduru kɔɔ asɛmpatrɛbea no mu. Nanso ankyɛ koraa na atiridii bɔɔ Ɔsɔfoɔ Sanford; atiridii yi abu so wɔ hɔ araa ma wɔfrɛ ɔman no “ɔbarima fitaa amusiei.” Atiridii no bɔɔ no mpɛn mmiɛnsa, na ɛno akyi no, sɛ ɔpɛ sɛ ɔtena ase a, na ɛsɛ sɛ ɔsan kɔ Amerika. Wɔsoma afoforo kɔɔ Afrika Atɔeɛ fam, wɔn mu bi ne Ɔsɔfoɔ D. U. Hale, Geo. F. Kerr ne ne yere, ne G. P. Riggs. Nanso yareɛ maa nea ɔtwa toɔ no yɛɛ mmerɛ araa ma wɔsuroe sɛ ɔrennya nkwa, na ɔdwane kɔɔ England wɔ anidasoɔ sɛ wim tebea nsakraeɛ bɛboa no; nanso ɔne n’ayɔnkofoɔ nyaa awerɛhow, efisɛ ne yareɛ no kɔɔ so yɛɛ no mmerɛ, na awieeɛ no owuiɛ, na wɔsiee no wɔ hɔ. Ɔno nso retwɛn Nkwamafoɔ no mmaeɛ.
GSAM 438India
GSAM 438.2January 12, 1890, Ɔsɔfoɔ Haskell firi Port Durban a ɛwɔ Afrika anafoɔ apueeɛ mpoano no hyɛn po so kɔɔ Calcutta, India, China, ne Japan. Ansa na saa da yi rebɛba no, na Percy T. Magan a ɔyɛ ne kyerɛwfoɔ no abɛka ne ho. Na akwantuo yi a wɔrekɔ India no yɛ “asasehwehwɛ” adwuma, sɛ wɔnya nimdeɛ a ɛbɛma wɔatumi ama afotu ne akwankyerɛ bere a Memeneda Akwanhwɛfoɔ bɛhyɛ asɛmpatrɛ adwuma ankasa ase wɔ saa asɛmpatrɛbea yi. Esiane sɛ na wɔwɔ adwene sɛ wɔbɛkyekye asɛmpatrɛbea wɔ India nti, Asafo no Amansan Nhyiamu no kaa wɔ afe 1893 mu sɛ Wm. Lenker nkɔ ɔman no mu sɛ asɛmpa nwomatɔnfoɔ. Sɛnea wɔkaa no no, ɔkɔɔ India kɔde Memeneda Akwanhwɛfoɔ nwoma baa hɔ. Akyiri yi Owura Lenker bɔɔ amanneɛ sɛ ɔne nnipa afoforo baanan, de besi afe 1896, ayɛɛ nwomatɔn adwuma wɔ India mmeaeɛ ahodoɔ, na wɔatɔn nwoma a ne bo yɛ $10,000. Sɛ ɔde kyerɛ anigyeɛ a nwoma a wɔtɔn no maa no no, ɔkaa bio sɛ, bere a ɔreyɛ nwomatɔn adwuma wɔ Madras mpɔtam, wɔ India atɔeɛ mpoano no, “ɔman no mu ɔsɛnkafoɔ bi nantew akwansin aduosia sɛ ɔrekɔtɔ Akwankyerɛmu a Ɛfa Daniel ne Adiyisɛm Ho nwoma baako.”
GSAM 439Georgia Burrus wɔ India
GSAM 439.1Afe 1895 mu no, Awuraa Georgia Burrus firi California kɔɔ India. Bere a ɔduruu hɔ no, ɔhyɛɛ Bengali kasa no sua ase ntɛm ara, na ankyɛ na ɔhyɛɛ asɛmpatrɛ adwuma no ase. Ɛde besi afe 1896 no, nnipa bi ahyɛ Awurade Homeda no di aseɛ ɛnam yɛn adwumayɛfoɔ no ho fekuo so.
GSAM 439.2Adwumayɛfoɔ a na wɔwɔ asɛmpatrɛbea no mu afe 1896 ne Ɔsɔfoɔ D. A. Robinson ne ne yere. Awuraa May Taylor ne Awuraa Georgia Burrus yɛ Bible adwumayɛfoɔ. Owura Lenker ne Owura Masters yɛ asɛmpa nwomatɔnfoɔ. Wɔanya dan a ɛfata ama asɛmpatrɛfoɔ fie, na wɔde adesrɛ a ɛfa oduruyɛfoɔ, ayarehwɛfoɔ, ne mmoa foforo a wɔhia na wɔadi ahiadeɛ a na ɛrehyɛ wɔn so no kɔmaa wɔn kurom. Ɔsɔfoɔ Brown ne afoforo buaa saa frɛ yi. Ɔne Ɔsɔfoɔ D. A. Robinson nyinaa wuiɛ wɔ Karmatar, Bengal, India, December 1899 awieeɛ.
GSAM 439Hawaii, Sandwich Nsupɔ
GSAM 439.3Afe 1884 mu no, Owura La Rue ne Henry Scott de wɔn ankasa sika kɔɔ Hawaii sɛ asɛmpatrɛfoɔ. Wɔhyɛɛ wɔn adwuma ase denam ankorankoro asɛmpatrɛ adwuma ne nwoma tɔn so. Ɛmaa ɔsupɔ no mu anigyeɛ sɔree araa ma Asafo no Amansan Nhyiamu no too aba November 1885 sɛ Ɔsɔfoɔ Wm. Healy nkɔ Hawaii bere a bere foforo no bɛba sɛ ɔnkɔyɛ adwuma, na wɔsrɛ California Mantam Asafo no sɛ wɔmfɛm ntomadan mma saa atirimpɔ yi. Saa nneɛma yi na wɔde yɛɛ adwuma, na Ɔsɔfoɔ Healy ne wɔn a na wɔwɔ ɔsupɔ no so dedaw no yɛɛ ntomadan mu nhyiamu wɔ ahohuru bere 1886. Saa mmɔdenbɔ yi maa nnipa pii gyee nkrasɛm no diiɛ. Owura La Rue tenaa Honolulu kosii afe 1889, bere a ɔhyɛn po so kɔɔ Hong Kong, China.
GSAM 440Chinafoɔ adwuma wɔ Hawaii
GSAM 440.1Na asɔfoɔ adwuma kakra pɛ na wɔde maa ɔsupɔ no kosii sɛ Asafo no Amansan Nhyiamu no hyiaeɛ March 1895 mu, bere a wɔtoo aba sɛ “Ɔsɔfoɔ Gates ne ne yere, ne Owura ne Awuraa Brand sɛ akyerɛkyerɛfoɔ ma Chinafoɔ, nkɔ Honolulu nkɔyɛ asɛmpatrɛ adwuma.” Wɔhyɛɛ nkyerɛkyerɛ adwuma no ase ntɛm ara, na Ɔsɔfoɔ Gates, ɛwom sɛ na ne ho nyɛ den deɛ, yɛɛ nea obetumi de kɔɔ adwuma no anim. Oduruyɛfoɔ ne ayarehwɛfoɔ dii asɛmpatrɛfoɔ no akyi ntɛm ara, na nkrasɛm no fã a ɛfa saa adwuma yi ho no fii ase yie.
GSAM 440Asɛmpatrɛbea ahodoɔ no mua, January 1, 1903
GSAM 440.2Amannɔne Asɛmpatrɛ Kyerɛwfoɔ no amanneɛbɔ a ɔde maeɛ December 31, 1902 no kyerɛ adwuma a wɔreyɛ wɔ nkrasɛm no mu wɔ United States akyi sɛnea edidi so yi:—
GSAM 440.3Australia Nkabom Asafo no, a Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, South Australia, Tasmania, ne West Australia mantam asafo ahodoɔ na ɛbom yɛɛ no.
GSAM 440.4Europe Amansan Nhyiamu no, a German Nkabom Asafo, West German, East German, South German, Holland ne Flemish Belgium, Austro-Hungary, ne Balkan States, German Swiss, South Russian, North Russian, ne Middle Russian na ɛbom yɛɛ no.
GSAM 440.5Scandinavia Nkabom Asafo no, a Denmark, Norway, Sweden, Finland, ne Iceland na ɛwɔ mu.
GSAM 441.1Britain Nkabom Asafo no, a ɛfa England Atifi, England Anaafoɔ, Ireland, Scotland, ne Wales ho.
GSAM 441.2France Latin Nkabom Asafo no, a French-Swiss, France, ne Italy na ɛwɔ mu.
GSAM 441.3Apueeɛ Asɛmpatrɛbea no, a Egypt, Syria, ne Turkey na ɛwɔ mu.
GSAM 441.4Anaafoɔ Afrika Nkabom Asafo no, a Cape Colony, Natal-Transvaal, Basutoland, ne Matabeleland na ɛwɔ mu.
GSAM 441.5Afoforo: Bermuda, Brazil, British ne Dutch Guiana, Amfinimfini Amerika (Anaafoɔ), China, Fiji, India, Jamaica, Japan, Antilles nketewa, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Society Nsupɔ, Sumatra, Tonga, Trinidad, Atɔeɛ mpoano (Anaafoɔ Amerika), ne Atɔeɛ mpoano (Afrika).
GSAM 441.6Adwumayɛfoɔ a wɔyɛ adwuma wɔ asɛmpatrɛbea ahodoɔ yi mu, a asɔfoɔ, wɔn a wɔanya tumi sɛ asɔfoɔ, Bible adwumayɛfoɔ, asɛmpa nwomatɔnfoɔ ne nwoma tɔnfoɔ ka ho no, dodoɔ yɛ 754.
GSAM 441Gyinabea a ɛho hia a wɔanya
GSAM 441.7Ɛfiri nsɛm tiawa yi a ɛfa yɛn asɛmpatrɛbea ahodoɔ ho no, yɛtumi ka sɛnea Amannɔne Asɛmpatrɛ Kyerɛwfoɔ no kaa wɔ afe 1896 mu no sɛ:
GSAM 441.7“Esiane sɛ nkrasɛm no anya gyinabea a ɛho hia saa wɔ wiase no afã bɛyɛ biara mu mprempren nti, Onyankopɔn nam ne tumi a enni ano so betumi ayɛ adwuma kɛseɛ a tumi wom wɔ bere tiawa mu. Ɔbɛma ne adwuma no awie ntɛm wɔ tenenee mu.”
Notes
- Romafoɔ 15:21. ↩