Ti 3 — Bɔhyɛ Aseni no Mmaeɛ
GSAM 57.1Bere a bere no mãeɛ no, Onyankopɔn somaa ne Ba, ... wɔwoo no wɔ mmara ase, sɛ ɔde wɔn a wɔwɔ mmara ase no bɛgye wɔn, na yɛanya mmafa.1
GSAM 57.2Afei, nea ɔwɔ tumi sɛ ɔhyɛ mo den sɛnea mʼasɛmpa ne Yesu Kristo ho asɛnka teɛ, sɛnea ahintasɛm a wɔde siee fi wiase mfiase no, nanso seesei wɔada no adi no teɛ, ne sɛnea wɔnam nkɔmhyɛfoɔ no Kyerɛwsɛm so, sɛnea daa Onyankopɔn ahyɛdeɛ teɛ, ama amanaman nyinaa ahu na wɔadi gyidie so no: Onyankopɔn a ɔno nko ara yɛ onyansafoɔ no, anuonyam nka no daa daa wɔ Yesu Kristo so.2
GSAM 57.3Onyankopɔn nam adiyie so ma me huu ahintasɛm no; sɛnea matwerɛ no tiaa nsɛm kakraa bi mu, ... a wɔanhu no awoɔ ntoatoasoɔ afoforɔ mu wɔ nnipa mma mu, sɛnea wɔnam Honhom no so ada no adi seesei akyerɛ nʼasomafoɔ ne nkɔmhyɛfoɔ kronkron no.... Me a meyɛ akronkronfoɔ no mu ketewa sen wɔn nyinaa no, wɔde saa adom yi ama me sɛ menka Kristo ahonya a wontumi nhwehwɛ mu no nkyerɛ amanaman no; na menyɛ nnipa nyinaa ma wɔnhu sɛnea ahintasɛm no fekuo teɛ, a wɔde siee fi wiase mfiase wɔ Onyankopɔn a ɔbɔɔ nneɛma nyinaa wɔ Yesu Kristo so no mu.3
GSAM 57.4Wɔaka sɛ Apam Dedaw no mu no, wɔde asɛmpa no asie; Apam Foforɔ no mu deɛ, wɔada no adi. Obi foforɔ kaa no sɛ, “Bere a Yudafoɔ twee wɔn ho firii Onyankopɔn ho no, wɔn werɛ firii nkyerɛkyerɛ a ɛwɔ amanneɛ som no mu no kɛseɛ. Kristo ankasa na ɔhyehyɛɛ saa adwuma no. Emu fã biara yɛɛ ne ho sɛnkyerɛnneɛ; na na emu ahyɛ nkwa ne honhom mu ahoɔfɛ ma. Nanso Yudafoɔ no hweree honhom mu nkwa no fii wɔn amanneɛyɛ mu, na wɔde wɔn ho too amanneɛ a nkwa nnim no so. Wɔde wɔn werɛ hyɛɛ afɔrebɔ ne ahyɛdeɛ no ankasa mu, sɛ anka wɔbɛhome wɔ nea wɔkyerɛɛ ne ho no so.
GSAM 58Ahemman a Ɛyɛ Wiase Yi Ho Hwehwɛ
GSAM 58.1“Bere a Yudafoɔ no pɛɛ sɛ Mesia no ba no, na wonni nteaseɛ biara wɔ ne dwumadie ho. Wɔanhwehwɛ nkwagyeɛ amfi bɔne mu, na mmom wɔpɛɛ sɛ wɔgye wɔn fi Romafoɔ nsam. Wɔhwɛɛ kwan sɛ Mesia no bɛba sɛ ɔkofoɔ a ɔdi nkonim, abubu ɔhyɛsofoɔ no tumi, na wama Israel adi wiase nyinaa so. Saa na wɔsiesiee kwan maa wɔn sɛ wɔpo Agyenkwa no.
GSAM 58.2“Nnipa no, wɔwɔ wɔn sum ne nhyɛsoɔ mu, na sodifoɔ no de wɔn ho maa tumi ho sukɔ no, wɔpɛɛ sɛ nea ɔbɛdi wɔn atamfoɔ so na ɔde ahennie no asan ama Israel no ba. Wɔsuaa nkɔmhyɛ no, nanso na wonni honhom mu nhunumu. Enti wɔanhwɛ Kyerɛwsɛm a ɛkyerɛ Kristo mmaeɛ a ɛdi kan no mu ahobrɛaseɛ no, na wɔde nea ɛka ne mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no anuonyam ho no dii dwuma wɔ ɔkwan a ɛmfata so. Ahantan de wɔn aniwa yɛɛ wɔn sum; wɔkyerɛɛ nkɔmhyɛ no sɛnea wɔn ankasa pɛɛ no.
GSAM 58.3“Yudafoɔ no twɛnee Agyenkwa no mmaeɛ bɛboro mfeɛ apem. Saa adeyɛ yi na wɔde wɔn anidasoɔ a ɛhyerɛn paa too so. Wɔde ne din siee dwom ne nkɔmhyɛ mu, asɔredan mu amanneɛ ne efie mpaebɔ mu. Nanso bere a ɔbaeɛ no, wɔanhu no. Na Ɔdɔfoɔ a ɔwɔ ɔsoro no yɛɛ wɔn sɛ ‘afifideɛ a ɛfifiri asase a awoɔ mu’; na ‘na onni bɔbea anaa ahoɔfɛ’; na wɔanhu ahoɔfɛ biara wɔ ne mu a anka wɔbɛpɛ no. ‘Ɔbaa nʼankasa nkyɛn, nanso nʼankasa annye no.’”4
GSAM 58Dawid Abusua Mu
GSAM 58.4Bere a Daniel hyɛɛ bere no ho nkɔm no rebɛn, bere a na ‘Ɔhene Mesia’—nea wɔasra no—rebɛba no, anka Yudafoɔ no bɛtumi asusuw sɛnea ɛdi so yi, na akyinnyeɛ biara nni ho sɛ wɔyɛɛ saa: Ɔhonam fam Mesia no bɛyɛ Dawid fie ne nʼabusua mu ba, enti ɛsɛ sɛ wɔwo no saa abusua no mu; na sɛnea Yudafoɔ mmara ne amanneɛ teɛ no, ɛsɛ sɛ wɔsra no ma ɔyɛ ɔsom a wɔyɛ ma ɔman no wɔ mfeɛ aduasa mu; na sɛ ɔbɛda ne ho adi sɛ nea wɔasra no saa mfeɛ no a, ɛnde ɛsɛ sɛ wɔwo no mfeɛ aduasa ansa na mfeɛ adapɛn aduosia nkron no awieeɛ, a ɛbɛkɔsi Mesia no mmaeɛ.
GSAM 59Simeon ne Ana Nkɔmhyɛ
GSAM 59.1Saa bere no mu no, na Israel nyinaa retwɛn. Kyerɛwsɛm no mu asuafoɔ a wɔde wɔn ho ama no hwɛɛ kwan sɛ wɔbɛwo nea na ɔbɛyɛ wɔn Sodifoɔ ne wɔn Sodifoɔ Kɛseɛ no. Simeon a na wanyini na ɔyɛ onyamesurofoɔ no, wɔnam Honhom Kronkron no so maa no huu sɛ ɔrenhu owuo da kɔsi sɛ wahwɛ Awurade Kristo.5
GSAM 59.2Bere a wɔde Agyenkwa kumaa no kɔɔ asɔredan mu no, Simeon huu sɛ saa abofra yi ne nea wɔkaa ne ho asɛm no—Kristo. Afei ɔfaa no too ne nsa so, hyiraa Onyankopɔn, na ɔkaa sɛ, Awurade, seesei ma wo somfoɔ nkɔ asomdwoeɛ mu sɛnea wʼasɛm teɛ; na mʼani ahu wo nkwagyeɛ a woasiesie wɔ nnipa nyinaa anim no, hann a ɛbɛhyerɛn ama amanaman no, ne wʼɔman Israel anuonyam....
GSAM 59.3Na Simeon hyiraa wɔn [Yosef ne Maria], na ɔka kyerɛɛ Maria ne na sɛ, Hwɛ, wɔde abofra yi asi hɔ ama Israel mu nnipa bebree awɔ ase na wɔasan asɔre bio; na ɔyɛ sɛnkyerɛnneɛ a wɔbɛka atia no (aane, nkrantɛ bɛwowɔ wo kra mu nso), na ama wɔada nnipa bebree akoma mu nsusuiɛ adi.
GSAM 59.4Na na Ana a ɔyɛ nkɔmhyɛniwa, Fanuel ba, Aser abusuakuo mu ba no, wɔ hɔ.... Na ɔbaa saa dɔnhwereɛ no mu ara, ɔde aseda maa Awurade, na ɔkaa ne ho asɛm kyerɛɛ wɔn a wɔwɔ Yerusalem a wɔrehwɛ ogyeɛ kwan no nyinaa.6
GSAM 59Abɔfoɔ Kɔsraa Nnwanhwɛfoɔ No
GSAM 59.5Ansa na eyi reba no, abɔfoɔ aka Agyenkwa no awoɔ ho anigyeɛ asɛm akyerɛ nnwanhwɛfoɔ a wɔwɔ Betlehem tata so no. Abɔfoɔ too nnwom a ɛyɛ dɛ yi kɔɔ nnwanhwɛfoɔ a wɔretie no asom mu:—
GSAM 60Anyansafoɔ No Kɔsraa Betlehem
GSAM 60.2Afei anyansafoɔ a wɔfiri Apueɛ no baeɛ; na wɔahu ‘nsoromma no apue,’ sɛnea Balaam hyɛɛ nkɔm no. Wɔdii ne akwankyerɛ akyi kɔduruu Yerusalem, baabi a na ɛho hia sɛ wɔbisa ɔhene a wɔawo no foforɔ no ho asɛm. Bere a wɔkyerɛɛ wɔn sɛ Betlehem na wɔbɛwo Nea Wɔpɛ no wɔ hɔ no, wɔkɔɔ wɔn kwan so; na nsoromma a ɛsan yii ne ho adi no dii wɔn anim kɔɔ baabi a ɛyɛ ahobrɛaseɛ a na Agyenkwa no da hɔ no. Ɛhɔ na wɔsom Abofra Kronkron no, de sika kɔkɔɔ, aduhwam ne kurobɔdeɛ bɛyɛɛ no akyɛdeɛ, na wɔsan tuu wɔn akwantuo tenten no kɔɔ fie.
GSAM 60Agyenkwa No Wɔ Mfeɛ Dumienu Mu
GSAM 60.3Efi ne mmofraase kɔsi mfeɛ dumienu no, wɔantwerɛ Kristo Agyenkwa no ho nsɛm pii, gye sɛ ne nyansa ne ne nipadua nyiniiɛ, ne ɔyɛɛ osetie maa nʼawofoɔ. Nanso ɔduruu mfeɛ dumienu no, bere a ɔne Yosef ne Maria kɔɔ Yerusalem sɛ wɔrekɔ afe afahyɛ no, ɔmaa asɔfoɔ no ho dwiriw wɔn wɔ nimdeɛ a ɔdaa no adi wɔ ne nsɛmmisa ne mmuaeɛ a ɔde maa wɔn nsɛmmisa a ɛyɛ den no mu. Efi saa bere no kɔsi sɛ ɔhyɛɛ ne ɔman anim adwuma ase no, ɔhyɛɛ duadwumayɛfoɔ adwuma a ɛyɛ ahobrɛaseɛ no animuonyam, bere a ɔne Yosef a ɔyɛ Maria kunu no yɛɛ adwuma.
GSAM 60Yohane Suboni No Dwumadie
GSAM 60.4Asram nsia ansa na ɔhyɛɛ ne som adwuma ase no, Yohane Suboni na ɔde Kristo dwumadie ho dawurobɔ maeɛ. Nnipa baa Yohane nkyɛn dɔm kɛseɛ mu sɛ wɔrebɛtie no na wɔde no abɔ wɔn asu. Bere a na wɔretwɛn [retwɛn sɛ Mesia no bɛba], na nnipa nyinaa redwene [‘wɔresusuw anaa wɔrebɔ nkɔmmɔ,’ nkyɛnkyerɛmu] wɔ wɔn akoma mu wɔ Yohane ho sɛ ɔyɛ Kristo anaasɛ ɛnyɛ no; Yohane bua kaa kyerɛɛ wɔn nyinaa sɛ, Me deɛ, mede nsuo na mebɔ mo asu, nanso obi a ɔyɛ kɛseɛ sen me reba, nea ne mpaboa nhoma mpo, menyɛ sɛ mɛsan no; ɔno na ɔde Honhom Kronkron ne ogya bɛbɔ mo asu: ne papa a ɔde huhu awi mu no wɔ ne nsa, na ɔbɛpra ne ayuporɔw no korakora, na waboaboa awi no ano akɔ ne siebea; nanso ɔde ogya a ɛnnum da bɛhyew ntɛtɛ no.7
GSAM 61Yesu Bɔɔ Asu
GSAM 61.1Bere a Yohane redi asubɔ amanneɛ no, ɔhuu sɛ Yesu reba ne nkyɛn sɛ wɔrebɔ no asu, na ɔkaa sɛ, Hwɛ, Onyankopɔn Adwammaa a ɔyi wiase bɔne kɔ.... Na Yohane dii adanseɛ sɛ, Mihuu Honhom no resian firi ɔsoro sɛ aborɔnoma, na ɛtenaa ne so. Na na minnim no; nanso nea ɔsomaa me sɛ memfa nsuo mmɔ asu no, ɔno ara ka kyerɛɛ me sɛ, Nea wobɛhu sɛ Honhom no resian aba ne so na ɛtena ne so no, ɔno ne nea ɔde Honhom Kronkron bɔ asu. Na mihuu na madi adanseɛ sɛ ɔno ne Onyankopɔn Ba.8
GSAM 61Nne a Efi Ɔsoro
GSAM 61.2Ɛnyɛ Kristo ho Mesia yɛ a Honhom Kronkron siane wɔ nipadua sɛ aborɔnoma no na ɛdii adanseɛ nko, na mmom nne a ɛfiri ɔsoro nso. Mateo Asɛmpa no mu yɛkenkan sɛ, Bere a wɔbɔɔ Yesu asu no, ɔpuee ntɛm firi nsuo no mu, na hwɛ, ɔsoro no bue maa no, na ɔhuu Onyankopɔn Honhom sɛ ɔresian sɛ aborɔnoma na ɔrebɛtena ne so; na hwɛ, nne bi firi ɔsoro kaa sɛ, Oyi ne me Ba a medɔ no, ɔno na ɔsɔ mʼani paa.9
GSAM 61.3Ɛwom sɛ ‘Yohane anyɛ anwanwadeɛ biara,’ nanso bere a nnipa no huu tumi kɛseɛ a na ɛka Kristo som adwuma ho no, wɔkae sɛ, Nneɛma a Yohane kaa ne ho nyinaa yɛ nokorɛ.10
GSAM 61Wɔsraa Kristo Sɛnea Mmara Teɛ
GSAM 61.4Wɔ Luka kyerɛwtohɔ a ɛfa asubɔ ne saa ara sra a Honhom Kronkron sraa no wɔ aborɔnoma su mu no ho no, yɛkenkan sɛ, Yesu ankasa fii aseɛ yɛɛ bɛyɛ mfeɛ aduasa.11
GSAM 62.1Yɛn Awurade dii nna aduanan mmuada tenten, na ɔbonsam sɔɔ no hwɛɛ kɛseɛ wɔ sare so; ɛno na ɛtoaa nʼasubɔ no akyi ntɛm ara. Afei ɔbaa Nasaret, baabi a wɔtetee no; na sɛnea na ɔyɛ no daa no, ɔkɔɔ hyiadan mu Homeda da no, na ɔsɔre sɛ ɔrebɛkenkan.... Awurade Honhom wɔ me so, ɛfiri sɛ wasra me sɛ menka asɛmpa nkyerɛ ahiafoɔ.... Na ɔfii aseɛ kaa sɛ, Ɛnnɛ na Kyerɛwsɛm yi anya mmamu wɔ mo asom.12
GSAM 62Bere No Aba Mu
GSAM 62.2Marko, bere a ɔrekyerɛw saa adeyɛ yi ara no, ɔkaa sɛ, Bere no aba mu, na Onyankopɔn ahennie abɛn: Monsakra mo adwene, na monnye asɛmpa no nni.13 Bere a wɔhyɛɛ ho nkɔm sɛ nea wɔasra no bɛda ne ho adi no aba mu. Wɔde Honhom Kronkron no sraa no wɔ nʼasubɔ mu, na seesei na ɔrehyɛ ne som adwuma ase, wɔ bere ne ɔkwan pɔtee a tete nkɔmhyɛfoɔ kronkron no hyɛɛ ho nkɔm no mu.
GSAM 62Kristo Ho Mesia Yɛ Ho Adanseɛ a Ɛda Adi
GSAM 62.3Anwanwadeɛ a ɔyɛ daa na ɛka Kristo som adwuma ho. Ɛno maa nnipa no, sɛ wɔantumi annte ne bɛ ne ne nsɛm ase koraa mpo a, wɔnyaa adanseɛ a ɛda adi sɛ ɔyɛ Immanuel, anaa sɛ Onyankopɔn ka ne ho.14 Wɔ saa anwanwadeɛ yi mu no, Kristo maa wiase huu Onyankopɔn tumi a ɛwɔ ne mu no ho adanseɛ nko, na mmom ɔde Onyankopɔn suban ne ne dɔ ayamye ho nhwɛsoɔ a wɔde yɛ adwuma nso maeɛ. Bere a Filipo ne Kristo tenaa mfeɛ mmiɛnsa, na ɔhuu ne nsɛnkyerɛnneɛ kɛseɛ no, ɔkaa sɛ, Awurade, kyerɛ yɛn Agya no, na ɛno ara bɛso yɛn. Yesu ka kyerɛɛ no sɛ, Mewɔ mo mu akyɛ yi, na woanhu me, Filipo? Nea wahu me no, wahu Agya no; na ɛyɛɛ dɛn na wokae sɛ, Kyerɛ yɛn Agya no? ... Monnye me nni sɛ mewɔ Agya no mu, na Agya no wɔ me mu; anyɛ saa a, monnye me nni ɛsiane nnwuma no ankasa nti.15
GSAM 63Yohane Ho Dwiriw No
GSAM 63.1Ɛwom sɛ Kristo asubɔ mu no, Yohane ahu Honhom Kronkron no siane wɔ nipadua mu, na wate nne a ɛfiri ɔsoro a ɛreka sɛ ɔyɛ Onyankopɔn Ba no, na ɔno ankasa aka sɛ ɔyɛ Onyankopɔn Adwammaa a ɔyi wiase bɔne kɔ, nanso nsɛm no kɔɔ so sesaa koraa fii nea ɔhwɛɛ kwan no ho, enti bere a ɔda afiase a ɛyɛ sum no mu no, ne ho dwiriw no na ɛhaw no.
GSAM 63.2‘Sɛnea Agyenkwa no asuafoɔ teɛ no, Yohane Suboni no ante Kristo ahennie no su ase. Ɔhwɛɛ kwan sɛ Yesu bɛtena Dawid ahennwa so; na bere rekɔ so, na Agyenkwa no anka sɛ ɔwɔ ɔhene tumi no, Yohane ho dwiriw no na ɔhaw no.’16 Ɔfrɛɛ nʼasuafoɔ no mu baanu, [ɔsomaa wɔn] kɔɔ Yesu nkyɛn sɛ, Wone nea ɔrebɛba no, anaasɛ yɛnhwɛ obi foforɔ kwan? Saa dɔnhwereɛ no ara mu no, ɔno [Yesu] saa wɔn mu pii yareɛ ne ɔhaw, ne ahonhommɔne; na wɔn a na wɔyɛ anifirafoɔ bebree no, ɔmaa wɔn ani huu adeɛ. Afei Yesu buaeɛ sɛ, Monkɔ mo kwan, na monkɔka nea moahu na moate no nkyerɛ Yohane.17
GSAM 63.3Ɛyɛɛ den maa Yudafoɔ no, ne asuafoɔ no mpo, sɛ wɔbɛhu nokorɛ bebree a Agyenkwa no kaa no no pefee, ɛfiri sɛ na wɔagye adi pintinn sɛ sɛ Mesia no ba a, ɔbɛbubu Romafoɔ konnua a na ɛhyɛ wɔn so no, na ɔde Dawid ahennie asan de no bɛsi hɔ ntɛm ara, na wadi adeɛ sɛ wiase yi mu ɔhene.
GSAM 63.4Yesu fii ne nkyerɛkyerɛ aseɛ sɛ, Monsakra mo adwene, ɛfiri sɛ ɔsoro ahennie abɛn.18 Bere a wɔsomaa nʼasomafoɔ dumienu no, wɔde saa nkrasɛm no ara kɔɔ sɛ, Ɔsoro ahennie abɛn.19 Akyiri yi, bere a wɔsomaa aduɔson no, asɛm a wɔde kɔeɛ ne sɛ, Onyankopɔn ahennie abɛn mo.20
GSAM 64Nnipa Ho Dwiriw Wɔn Wɔ Kristo Nnwuma Ho
GSAM 64.1Kristo nsɛm ne ne nkyerɛkyerɛ a ɛyɛ nwanwa no maa nnipa no kaa sɛ, Obi nkasaeɛ sɛ saa ɔbarima yi da.21 Na bere a ɔsaa ɔbarima anifirani a ɔyɛ mum no yareɛ no, Nnipa no nyinaa ho dwiriw wɔn, na wɔkae sɛ, Ɛnyɛ Dawid ba yi anaa?22 Anaa sɛ yɛde nsɛm foforɔ ka a, Ɛnyɛ Dawid aseni yi, Agyenkwa a wɔhyɛɛ ne ho bɔ no, anaa? Bere a ɔbaa nʼankasa kurom no, ɔkyerɛkyerɛɛ wɔ wɔn hyiadan mu, maa ɛyɛɛ wɔn nwanwa, na wɔkae sɛ, Ɛhe na saa ɔbarima yi nyaa saa nyansa yi ne anwanwadeɛ akɛseɛ yi? Ɛnyɛ duadwumayɛfoɔ no ba yi anaa? Ɛnyɛ Maria na wɔfrɛ ne na no? Na ne nuanom, Yakobo, Yosef, Simon ne Yuda, nso?23
GSAM 64.2Kristo som adwuma no mfeɛ a ɛtɔ so mmiɛnsa no mu baabi, bere a ɔwɔ asɔredan mu redi afahyɛ a wɔde hyiraa asɔredan no, Yudafoɔ no twaa ne ho hyiaeɛ, na wɔka kyerɛɛ no sɛ, Ɛnkɔsi da bɛn na wobɛma yɛn adwene atu mpomma? Sɛ woyɛ Kristo no a, ka no pefee kyerɛ yɛn.24 Afe a ɛdi ɛno anim no, bere a ɔde atokoɔ paanoo enum ne mpataa nketewa mmienu yɛɛ anwanwadeɛ maa nnipa mpem enum no, ɔhunuu sɛ wɔrebɛba abɛfa no wɔ ahoɔden so sɛ wɔde no bɛyɛ ɔhene, [enti] ɔsan kɔɔ bepɔ so.25
GSAM 64Kristo Kyerɛkyerɛ Asuafoɔ No Wɔ Ne Owuo Ho
GSAM 64.3Bere a Kristo rekyerɛkyerɛ nʼasuafoɔ no, ɔmaa ɛyɛɛ nʼasɛm titire sɛ ɔbɛpepa adwene a ɛfa ahennie a ɛyɛ wiase yi deɛ a ɛrebɛhyɛ aseɛ ntɛm no ho, na ɔkyerɛɛ wɔn sɛ ɛsɛ sɛ ɔwu na ɔsan sɔre, ɔkɔ na ɔsan ba. Enti obisaa wɔn sɛ, Na sɛ mobɛhu Onipa Ba no sɛ ɔresɔre akɔ baabi a ɔwɔ kane no a, ɛbɛyɛ dɛn?26 Bere a ɔhyɛɛ wɔn sɛ wɔanka obiara nkyerɛ sɛ ɔyɛ Yesu Kristo no no, yɛkenkan sɛ: Efi saa bere no, Yesu fii aseɛ kyerɛɛ nʼasuafoɔ sɛ, ɛsɛ sɛ ɔkɔ Yerusalem, na ɔkɔhu amane bebree wɔ mpanimfoɔ ne asɔfoɔ mpanimfoɔ ne akyerɛwfoɔ nsam, na wokum no, na da a ɛtɔ so mmiɛnsa no ɔsan sɔre. Afei Petro faa no kaa nʼanim sɛ, Awurade, Onyankopɔn mma no mmra! Saa asɛm yi remma wo so da.27
GSAM 65.1Saa bere no ara mu no, ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ wɔn a wɔgyina hɔ no mu bi renwu kɔsi sɛ wɔbɛhu Onipa Ba no sɛ ɔreba wɔ nʼahennie mu.28 Bɛyɛ nna nwɔtwe akyi no, saa nkɔmhyɛ yi baa mu; na ɔsomafoɔ Petro frɛ saa anisoadehunu a ɛfa Kristo a ɔreba wɔ nʼahennie mu ho no sɛ adanseɛ sɛ Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no ankasa daakye bɛba.29
GSAM 65.2Bere bi a Kristo ne nʼasuafoɔ wɔ Galilea no, Yesu ka kyerɛɛ wɔn sɛ, Wɔde Onipa Ba no bɛhyɛ nnipa nsam, na wɔbɛkum no, na da a ɛtɔ so mmiɛnsa no ɔbɛsan asɔre. Na wɔn werɛ howee paa.30 Nanso wɔante ase, wɔantumi ante nea ɔkyerɛ no ase, ɛfiri sɛ bere a ɔrebɔ mmɔden sɛ ɔde ne wuo ne ne wusɔreɛ ho nokorɛ a ɛyɛ anibereɛ no bɛhyɛ wɔn adwene mu no, na wɔredi asɛm no ho akyinnyegyeɛ wɔ wɔn mu sɛ hwan na ɔbɛyɛ kɛseɛ asen wɔn nyinaa wɔ ɔsoro ahennie mu.31
GSAM 65.3Bere foforɔ bi no, Petro ka kyerɛɛ Yesu sɛ, Yɛagyaw biribiara hɔ, na yɛadi wʼakyi; ɛnde yɛbɛnya dɛn? Na Yesu ka kyerɛɛ wɔn sɛ, Nokorɛ na mereka akyerɛ mo sɛ, mo a moadi mʼakyi no, wɔ awoɔ foforɔ no mu, bere a Onipa Ba no bɛtena nʼanuonyam ahennwa so no, mobɛtena ahennwa dumienu so, na moabu Israel abusuakuo dumienu no atɛn.32 Nanso na ahennie bi a ɛbɛyɛ hɔ ntɛm no ho adwene no da so ara di wɔn adwene so, na sɛ nnipa no, wɔfii aseɛ hwehwɛɛ dibea a ɛkorɔn paa wɔ ahennie no mu.
GSAM 65.4Afei Yakobo ne Yohane, Sebedeo mma, wɔn na a na ɔpɛ dibea kɛseɛ no baeɛ, na ɔsrɛɛ Kristo sɛ ɔmma ne mma no dibea a ɛkorɔn—baako wɔ nʼahennwa no nifa, na baako nso wɔ ne benkum; anaasɛ ebia baako bɛyɛ aban soafoɔ panyin, na baako nso bɛyɛ ɔman no kyerɛwfoɔ panyin. Nanso Kristo kaa no pefee sɛ, Monnim nea morebisa.33
GSAM 66Anuonyam Mu Akɔ Yerusalem
GSAM 66.1Ɛnkyɛre bi akyi no, adeyɛ kɛseɛ ne nwanwa bi siiɛ. Ɛno ne sɛ wɔnyanee Lazarus a na wawu nnafua nnan no fii ɔda mu. Anwanwadeɛ kɛseɛ yi maa nnipa no ho dwiriw wɔn na ɛyɛɛ wɔn nwanwa araa ma Farisifoɔ no suroeɛ; wɔne asɔfoɔ no frɛɛ bagua ntɛm ara, na wɔyɛɛ wɔn afotu no mu no, wɔbisaa sɛ, Ɛdeɛn na yɛrebɛyɛ? Ɛfiri sɛ saa ɔbarima yi yɛ anwanwadeɛ pii. Sɛ yɛma no tena saa ara a, nnipa nyinaa begye no adi, na Romafoɔ no bɛba abɛfa yɛn beaeɛ ne yɛn ɔman nyinaa.34 Bere a tumi bi a ɛfiri aseɛ a ɛyɛ Satan deɛ refa wɔn a wɔrepɛ sɛ wɔsɛe Kristo no so saa no, tumi bi a ɛfiri soro rehyɛ nkurɔfoɔ bebree sɛ wɔnhyɛ no anuonyam, na wɔnyɛ nea wɔahyɛ ho nkɔm no mma mu.
GSAM 66.2Bere a yɛaka ho asɛm wɔ atifi no, nnipa no nyinaa firii adi, ɛnyɛ sɛ wɔrebɛhwɛ Yesu nko, na mmom wɔrebɛhwɛ Lazarus a ɔmaa no sɔreeɛ fii awufoɔ mu no nso. Saa bere no, na ɛyɛ wɔn sɛ Yesu ne wɔn hene a wɔatwɛn no akyɛ no ankasa, na bere a wɔhyiaa no sɛ ɔreba Yerusalem, na ɔte afurum ba so no, Kyerɛwsɛm no nsɛm baa wɔn adwene mu denneennen sɛ, ‘Monnsuro, Sion babea: hwɛ, wo hene reba, na ɔte afurum ba so.’35 Nkurɔfoɔ bebree no teateaam nkonimdie mu, na ɛhaw Farisifoɔ a wɔn akoma yɛ den na wɔsusu nneɛma ho no kɛseɛ. Wɔkaa wɔ wɔn mu sɛ, Monhunu sɛ mo mmɔden nyinaa no mfasoɔ nni mu? Hwɛ, wiase nyinaa adi nʼakyi.36 Bere a wɔsrɛɛ Kristo sɛ ɔmma nkurɔfoɔ no nteateaam no, ɔbuaa sɛ, Mereka akyerɛ mo sɛ, sɛ yeinom yɛ komm a, aboɔ no bɛteateaam ntɛm ara.37 Awurade aka saa bere yi ho sɛ, ‘Monteateaam,’ na sɛ nnipa no anyɛ nʼasɛm no amma mu a, ɔde nne bɛhyɛ ɔkwan so aboɔ no mu, na wɔateateaam; ɛfiri sɛ ɛsɛ sɛ nʼasɛm ba mu.
GSAM 66Kristo Bɛkɔ na Wasan Aba Bio
GSAM 66.3Ɛnyɛ sɛ yɛn Agyenkwa no pɛe sɛ ɔma asuafoɔ no hunu sɛ ɔbɛwu na wasɔre bio nko ara, na mmom na ɔpɛ sɛ ɔkyerɛ wɔn nso sɛ ahennie no remma kɔsi sɛ ɔbɛkɔ na wasan aba bio. Ɔkaa n’asɛndua mu wu ho asɛm sɛ, “Na me deɛ, sɛ wɔma me so firi asase so a, mɛtwe nnipa nyinaa aba me nkyɛn. Ɔkaa yei de kyerɛɛ owu ko a ɔrebɛwu. Nnipa no buaa no sɛ, Yɛate wɔ mmara no mu sɛ Kristo tena hɔ daa; na ɛyɛ dɛn na woka sɛ, Ɛsɛ sɛ wɔma Onipa Ba no so? Hwan ne Onipa Ba yi?”38
GSAM 67.1Sɛdeɛ ɛbɛyɛ a ɔbɛma asuafoɔ no ate aseɛ yie sɛ ɛsɛ sɛ ɔkɔ na ɔsan ba bio ansa na wɔde n’ahennie asi hɔ wɔ asase so no, ɔkaa sɛ, “Me mma nkumaa, aka berɛ tiawa bi na me ne mo wɔ hɔ. Mobɛhwehwɛ me; na sɛdeɛ meka kyerɛɛ Yudafoɔ sɛ, Baabi a merekɔ no, montumi mma hɔ no, saa ara na afei meka kyerɛ mo.... Simon Petro bisaa no sɛ, Awurade, ɛhe na worekɔ? Yesu buaa no sɛ, Baabi a merekɔ no, wontumi nni m’akyi seesei; nanso akyire yi wobɛdi m’akyi.”39 Afei ɔde nsɛm yi hyɛɛ wɔn akoma a ahoyera ne awerɛhoɔ ahyɛ ma no den sɛ: “Mommma mo akoma nntutu: mogye Onyankopɔn di, monnye me nso nni. Me Agya fie wɔ tenabea pii: sɛ ɛnte saa a, anka maka makyerɛ mo. Merekɔ makɔsiesie baabi ama mo. Na sɛ mekɔ na mekɔsiesie baabi ma mo a, mɛsan aba bio na mabɛfa mo akɔ me nkyɛn; na baabi a mewɔ no, mo nso moatena hɔ.”40
GSAM 67Ɔdehyeɛ no ho Bɛ
GSAM 67.2Agyenkwa no san pɛe sɛ ɔde bɛ a ɛdi so yi siesie adwene a ɛnteɛ sɛ ahennie no bɛda adi ntɛm ara no, berɛ a ɔne asuafoɔ no rekɔ Yerusalem no: “Ɔdehyeɛ bi tuu kwan kɔɔ akyirikyiri man bi so sɛ ɔrekɔgye ahennie afa, na wasan aba. Na ɔfrɛɛ ne nkoa du, de dwetɛ mpɔn du maa wɔn, na ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ, Momfa nyɛ adwuma nkɔsi sɛ mɛba.... Na ɛbaa sɛ, ɔsan baeɛ a wagye ahennie no wie no, ɔhyɛɛ sɛ wɔmfrɛ nkoa a ɔde sika no maa wɔn no mmra ne nkyɛn, na wahunu deɛ wɔn mu biara nam ne dwa a ɔdii no so anya.”41 Bɛ yi mu no, Awurade de ɔdehyeɛ no gyina hɔ ma ɔno ankasa. Na ɛsɛ sɛ ɔkɔ akyirikyiri man bi so—n’Agya nkyɛn—na ɔgye ahennie no wɔ hɔ, ansa na wasan aba abɛdi hene.
GSAM 68.1Asuafoɔ no bisaa sɛ, “Wo mmaeɛ ne wiase awieeɛ ho sɛnkyerɛnneɛ bɛyɛ dɛn?”42 Wɔ wɔn asɛmmisa yi ho mmuaeɛ mu no, Agyenkwa no bobɔɔ nsɛm a ɛbɛsisi kɔsi ahohiahia kɛseɛ a ɛbɛba asafo no so no mu kyerɛɛ wɔn, ne nsɛnkyerɛnneɛ pɔtee a ɛbɛda adi. Sɛ yeinom da adi a, na wɔahunu sɛ ne mmaeɛ abɛn, aduru apono ano mpo, na awoɔ ntoatoasoɔ a ɛbɛhunu yeinom no rentwam nkɔsi sɛ ɔbɛba.43
GSAM 68Asuafoɔ no Nyinaa Gyaa no Hɔ
GSAM 68.2Nanso nkyerɛkyerɛ a Kristo de maa asomafoɔ no nyinaa wɔ ne wu ne n’ahobrɛaseɛ ho akyi no, wɔantumi ante nokorɛ a ɔkyerɛɛ wɔn faa n’asɛnnie ne n’asɛndua mu wu ho no ase koraa. Na nokorɛ no ho nteaseɛ a wɔwɔ no sua ara ma berɛ a sɔhwɛ no baeɛ no, wɔn anidasoɔ wuiɛ, na wɔn nyinaa “gyaa no hɔ dwaneeɛ.”44 Petro mpo, Petro a na ɔwɔ nsi daa no, de ahotosoɔ kaeɛ sɛ, sɛ nnipa nyinaa gya no hɔ mpo a, ɔno deɛ ɔrenyɛ saa da; nanso nnɔnhwereɛ kakra akyi no, na ɔrepa n’Awurade, na ɔde ntam reka sɛ ɔnnim onipa no. Na Awurade asɛm a ɔkaeɛ sɛ, n’asɛndua mu wu akyi da a ɛtɔ so mmiɛnsa no ɔbɛsɔre afiri awufoɔ mu no nteaseɛ ayɛ wɔn den ara ma wɔbisabisaa wɔn ho, gyee akyinnyeɛ sɛ “awufoɔ mu a wɔbɛsɔre no ase kyerɛ sɛn.”45 Nokorɛm, na gyidie nni wɔn mu ara ma ɔwuiɛ na wɔde ne nipadua too Yosef ɔboda foforɔ no mu akyi no, wɔsiesiee wɔn ho sɛ wɔrekɔhyɛ no nnuhwam. Anidasoɔ asa—wɔasie no ne Kristo wɔ ɔboda no mu—Homeda bɛn ara na na ɛyɛ ma asuafoɔ no! Na awerɛhoɔ ne abasamtuo ahyɛ wɔn akoma so, na Agyenkwa a ɔwɔ ayamhyehyeɛ ne mmɔborɔhunu, a na ne nkwa mu ayɛ ma wɔ ayamye ne mmɔborɔhunu nnwuma mu no nni wɔn nkyɛn mma ɔnkyekye wɔn werɛ nhyɛ wɔn den; hwɛ sɛdeɛ wɔn tebea yɛɛ ankonam!
GSAM 69Nsɛm a Ɛkanyan Akoma wɔ Owusɔreɛ Anɔpa no
GSAM 69.1Nnawɔtwe mu da a ɛdi kan no adeɛ akye! Hwɛ ahokeka a ɛwɔ ɔsoro ne asase so! Ɔbɔfoɔ tumfoɔ bi firi animuonyam tenabea no sian ba Yosef ɔboda no ho, a ɔde nkrasɛm a ɛhyɛ sɛ Onyankopɔn Ba no nsɔre reba. “Na hwɛ, asase wosoo kɛseɛ: ɛfiri sɛ Awurade bɔfoɔ sian firii ɔsoro baeɛ, na ɔbɛpiree ɔboɔ no firii ɔboda no ano, tenaa so. N’anim te sɛ anyinam, na n’atadeɛ yɛ fitaa sɛ sukyerɛmma: na ehu a awɛmfoɔ no suroo no nti, wɔn ho popoeɛ, na wɔyɛɛ sɛ awufoɔ.”46 “Ahotefoɔ a wɔadeda no nipadua pii sɔreeɛ, na ne wusɔreɛ akyi no, wɔfirii adamoa no mu, kɔɔ kuro kronkron no mu, na wɔyii wɔn ho kyerɛɛ nnipa pii.”47 Dwene ahɔhoɔ a wɔte sɛ yeinom ho, a wɔba wɔn nnamfo apono ano wɔ Yerusalem, de nkrasɛm sɛ Kristo a wɔbɔɔ no asɛndua mu no asɔre afiri awufoɔ mu, na wɔn nso wɔnam ne tumi so ama wɔaba nkwa mu, na wɔadi ne wusɔreɛ no ho adanseɛ. Hwɛ ahokeka a na ɛwɔ asuafoɔ ne mmaa kronkron no mu—wɔretu mmirika akɔ ha ne ha aka asɛmpa no sɛ, “Wasɔre afiri awufoɔ mu, ɛfiri sɛ yɛahunu no na yɛne no akasa!”
GSAM 69Yesu Nante Kɔ Nkuraaseɛ
GSAM 69.2“Na hwɛ, saa da no ara, wɔn mu baanu kɔɔ akuraa ketewa bi a wɔfrɛ no Emaus, a ɛne Yerusalem ntam bɛyɛ stadia aduosia [akwansin nson ne fa]. Na wɔkaa nsɛm a asisi yi nyinaa ho asɛm kyerɛɛ wɔn ho. Na ɛbaa sɛ, wɔrebɔ nkɔmmɔ, susuw nsɛm no ho no, Yesu ankasa bɛnee wɔn, ne wɔn nante kɔeɛ. Nanso wɔsii wɔn ani kwan sɛ wɔrenhunu no. Na ɔbisaa wɔn sɛ, Nkɔmmɔ bɛn na mobɔ kyerɛ mo ho, berɛ a monante na moyɛ awerɛhoɔ yi? Na wɔn mu baako a ne din de Kleopa no buaa no sɛ, Wo nko ara ne ɔhɔhoɔ wɔ Yerusalem a wonnim nsɛm a asisi wɔ hɔ wɔ nna yi mu anaa? Na ɔbisaa wɔn sɛ, Nsɛm bɛn? Na wɔka kyerɛɛ no sɛ, Ɛfa Yesu Nasareni no ho, a ɔyɛ odiyifoɔ a ɔwɔ tumi wɔ nneyɛɛ ne asɛm mu wɔ Onyankopɔn ne nnipa nyinaa anim no: ne sɛdeɛ asɔfoɔ mpanimfoɔ ne yɛn sodifoɔ de no maa wɔn sɛ wɔmmu no kumfɔ, na wɔbɔɔ no asɛndua mu no. Nanso na yɛwɔ anidasoɔ sɛ ɔno ne deɛ ɔbɛgye Israel: na yeinom nyinaa akyi no, ɛnnɛ ne da a ɛtɔ so mmiɛnsa firi berɛ a nsɛm yi sisiiɛ no. Aane, mmaa bi nso a wɔka yɛn ho, a wɔkɔɔ ɔboda no ho anɔpahema no, ama yɛn ho adwiri yɛn; na wɔanhunu ne nipadua no, wɔbaeɛ bɛkaa sɛ wɔanya abɔfoɔ ho anisoadehunu nso, a wɔkaa sɛ ɔte aseɛ. Na wɔn a wɔka yɛn ho no mu bi kɔɔ ɔboda no ho, na wɔhunuu sɛ ɛte sɛdeɛ mmaa no kaeɛ no ara; nanso ɔno deɛ wɔanhunu no.
GSAM 70.1“Ɛnna ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ, O, mo nkwaseafoɔ a mo akoma yɛ nyaa sɛ mobɛgye deɛ adiyifoɔ no aka nyinaa adi: ɛnsɛ sɛ Kristo hunu amaneɛ yi na ɔhyehyɛn n’animuonyam mu anaa? Na ɔfiri Mose ne adiyifoɔ nyinaa so, kyerɛkyerɛɛ wɔn nsɛm a ɛfa ne ho wɔ Atwerɛnsɛm no nyinaa mu.”48 Berɛ a ɔrebɛne wɔn adidi no, ɔbubuu paanoo no na ɔdaa ase, “na wɔn ani bueeɛ, na wɔhunuu no.... Na wɔka kyerɛɛ wɔn ho sɛ, Ɛnyɛ yɛn akoma na na ɛrehye wɔ yɛn mu, berɛ a ɔne yɛn kasaeɛ wɔ ɛkwan no so, na ɔkyerɛkyerɛɛ yɛn Atwerɛnsɛm no mu no?”49
GSAM 70.2Afei awieeɛ koraa no, berɛ a wɔakyerɛ asuafoɔ no asɛm no mu pefee no, wɔtumi hunu sɛ owu ne owusɔreɛ ka Agyenkwa no som adwuma ho. Nanso wɔbɛfa n’ahennie ho asɛm no sɛn?
GSAM 70.2“N’amanehunu akyi no, ɔde adanseɛ bebree a akyinnyeɛ biara nni ho yii ne ho kyerɛɛ wɔn sɛ ɔte aseɛ, na wɔhunuu no nna aduanan, na ɔkaa nsɛm a ɛfa Onyankopɔn ahennie ho; na berɛ a ɔne wɔn hyiaeɛ no, ɔhyɛɛ wɔn sɛ wɔmmfiri Yerusalem, na mmom wɔntwɛn Agya no bɔhyɛ no, deɛ ɔkaa sɛ, Moate afiri me hɔ no. Na Yohane deɛ, ɔde nsuo bɔɔ asu ampa; na mo deɛ, nna kakra yi ara akyi no, wɔde Honhom Kronkron bɛbɔ mo asu.
GSAM 71Wobɛsan De Ahennie no Asi Hɔ Seesei Anaa?
GSAM 71.1“Enti berɛ a wɔhyiaeɛ no, wɔbisaa no sɛ, Awurade, ɛberɛ yi na wobɛsan de ahennie no ama Israel anaa? [Ɛte sɛ deɛ wɔreka sɛ, Yɛasua sɛ na ɛsɛ sɛ wɔbɔ wo asɛndua mu, na wosɔre firi awufoɔ mu, sɛdeɛ Atwerɛnsɛm no ka no; nanso worensan mfa ahennie no nsi hɔ seesei anaa?] Na ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ, Ɛnyɛ mo dea sɛ mobɛhunu mmerɛ anaa ɛberɛ ahodoɔ a Agya no de ahyɛ n’ankasa tumi ase no. Na Honhom Kronkron ba mo so a, mobɛnya tumi: na mobɛyɛ m’adansefoɔ wɔ Yerusalem, ne Yudea nyinaa, ne Samaria, ne asase ano nohoɔ. Na ɔkaa yeinom wieeɛ, berɛ a wɔrehwɛ no, wɔmaa no so; na mununkum bɛfaa no firii wɔn ani so. Na berɛ a ɔrekɔ no, wɔrehwɛ ɔsoro dinn no, hwɛ, mmarima baanu a wɔhyɛ ntadeɛ fitaa bɛgyinaa wɔn nkyɛn; na wɔkaa sɛ, Galilea mmarima, adɛn nti na mogyina hɔ rehwɛ ɔsoro? Yesu yi ara a wɔafa no afiri mo nkyɛn akɔ ɔsoro yi bɛba saa ara sɛdeɛ moahunu no sɛ ɔrekɔ ɔsoro no.”50
GSAM 71Yesu Bɛtena Ɔsoro Akɔsi Nneɛma Nyinaa Nsiesieɛ Berɛ
GSAM 71.2Afei a Agyenkwa no afiri wɔn nkyɛn, na wɔahunu no ampa sɛ “waforo akɔ baabi a na ɔwɔ kane no,” na wɔwɔ awerɛhyɛmu sɛ Honhom Kronkron no bɛkyerɛ wɔn berɛ a ahennie no bɛba no ho adeɛ. Enti Petro nyaa Honhom no akyi no, ɔkaa wɔ nkyerɛkyerɛ a ɔde maa nnipa no mu sɛ, “Ɔbɛsoma Yesu Kristo a wɔkaa ne ho asɛm kyerɛɛ mo kane no: ɛsɛ sɛ ɔsoro gye no tena hɔ kɔsi berɛ a wɔbɛsan asiesie nneɛma nyinaa no, deɛ ɛfiri wiase mfitiaseɛ no Onyankopɔn nam n’adiyifoɔ kronkron nyinaa ano so aka no.”51
GSAM 71.3Honhom Kronkron no de wiase mmiɛnsa no ho nokwasɛm maa ɔsomafoɔ Petro nso: Deɛ ɛdi kan ne deɛ na ɛwɔ hɔ ansa na nsuyiri no reba no, a nsuo sɛee no; deɛ ɛtɔ so mmienu ne seesei wiase a wɔde asie ama ogya no—ogya a ɛwɔ asase mu a wɔde asie, sɛdeɛ Bible nkyerɛaseɛ a wɔfrɛ no Revised Version no ka no—ogya a ɛbɛma nnipa a wɔnsuro Onyankopɔn ahwere wɔn nkwa, abubu na wɔasɛe no; deɛ ɛtɔ so mmiɛnsa ne asase foforɔ a “tenenee te mu;” anaa sɛdeɛ ebinom kyerɛ aseɛ sɛ, “deɛ ateneneefoɔ bɛtena mu.”52
GSAM 72.1Ɔsomafoɔ Paulo kaa Onyankopɔn nkurɔfoɔ wusɔreɛ, ne sɛdeɛ n’ahotefoɔ nyinaa bɛsesa afiri tebea a wɔtumi wu mu akɔ tebea a wɔrenwu da mu ho asɛm sɛ, “aniwa ntɛm so, wɔ torobɛnto a ɛtwa toɔ no hyɛn mu.” Ɔka kyerɛɛ Korintofoɔ no sɛ, seesei Kristo te n’Agya ahennwa so, na ɔbɛtena hɔ kɔsi sɛ wɔde n’atamfo nyinaa bɛhyɛ n’ase. Ɛne sɛ, kɔsi sɛ Agya no de ahennie no—n’ahennie—bɛhyɛ ne nsa, sɛdeɛ wɔhyɛɛ ho nkɔm wɔ Daniel 7:13, 14; Nnwom 2:8, 9 no. Asafo a ɛwɔ Tesalonika no deɛ, ɔkaa Kristo mmaeɛ ne owusɔreɛ no ho asɛm sɛ ɛno nko ara ne wɔn anidasoɔ, na ɛno na ɛwɔ awerɛkyekyerɛ ankasa, berɛ a owuo nsa atete wɔn ne wɔn adɔfo ntam no.53
GSAM 72Na Wɔnnim Owura no Sanba Berɛ Pɔtee
GSAM 72.2Ɛbɛsi saa berɛ no, na asafo no nnim berɛ pɔtee a Owura no bɛsan aba. Berɛ a ɔsomafoɔ no kaa wɔ ne krataa a ɛdi kan a ɔtwerɛ kɔmaa Tesalonikafoɔ no mu sɛ, “Yɛn a yɛte aseɛ na yɛaka no, wɔbɛfa yɛn akɔ soro,” no, anuanom no tee aseɛ sɛ ɔreka sɛ Kristo bɛba berɛ a wɔn mu bi da so te aseɛ. Ne krataa a ɛtɔ so mmienu no mu no, ɔsiesie wɔn adwene a wɔafa no mfomsoɔ wɔ ne krataa no ho, na ɔka kyerɛ wɔn sɛ, “saa da no remma gye sɛ gyidie ho ɔwaeɛ no aba kane, na wɔada bɔne nipa no adi, ɔsɛeɛ ba no; deɛ ɔsɔre tia na ɔma ne ho so sene deɛ wɔfrɛ no Onyankopɔn anaa wɔsom no nyinaa no.”54
GSAM 72Gyidie ho Ɔwaeɛ no
GSAM 72.3Na ɛda so ara te sɛ deɛ wɔagya asafo no ama ɛrehwehwɛ ne kwan wɔ sum mu wɔ Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no berɛ ho. Anuanom no asua sɛ ɔwaeɛ bi bɛba; nanso asɛmmisa no ne sɛ, ɛbɛkyɛ sɛn. Akyire yi, wɔmaa Yohane mmuaeɛ berɛ a ɔwɔ anisoadehunu mu wɔ Patmos supɔ no so no, wɔ nsɛnkyerɛnneɛ a ɛwɔ Adiyisɛm ti dumienu ne dumiɛnsa no mu—“ɛberɛ, mmerɛ, ne berɛ fa,” “abosome aduanan mmienu,” “nna apem ahanu ne aduosia” (mfeɛ); nanso na asɛm a ɛbɛhyɛ saa berɛ tenten no mfiaseɛ agyiraeɛ no nsiiɛ. Enti na asafo no da so wɔ anidasoɔ na ɛretwɛn Kristo mmaeɛ, a ɛnnim ne pueɛ berɛ pɔtee no pefee; ɛfiri sɛ, saa ahohiahia berɛ no twa mu a, ɔko ne nkonimdie berɛ tiawa bi bɛka ama “nkaeɛfoɔ” asafo no.55
GSAM 73.1Apam Foforɔ no mu nsɛm twerɛtohɔ no ba awieeɛ no, yɛnya Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu no ho asɛm a wɔde ato yɛn anim pefee. Nkyekyɛmu aduasa biara mu bɛyɛ baako ka yɛn Awurade Yesu Kristo mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu ho asɛm wɔ ɔkwan bi so. Yei, ne asafo no gyinabea wɔ saa anidasoɔ no ho wɔ mfeɛ pii a ɛdeda wɔn ne yɛn berɛ yi ntam no, Robert Patterson, D.D., ka ho asɛm wɔ atesɛm krataa bi a wɔfrɛ no Interior, wɔ asɛmti “Anidasoɔ a Nhyira Wom no” ase sɛ:—
GSAM 73Asase Yi So Mfeɛ Apem Ahennie—Patterson
GSAM 73.2“Berɛ a yɛn Awurade gyaa n’asafo wɔ asase so kɔɔ Agya no nkyɛn no, ɔgyaa no wɔ awerɛhoɔ tebea mu. Na n’asuafoɔ ahanum no atamfo a wɔwɔ wiase nyinaa atwa wɔn ho ahyia, a abɔdeɛ a wɔn nimdeɛ korɔn sene biara no mu baako aboaboa wɔn ano ayɛ wɔn nyamesom ne aban ahodoɔ a ɛtia Kristo, abufuo ne nitan a ano yɛ den pa ara ahyɛ no ma, na mfeɛ pii mu osuahunu akyerɛ no akwan a ɛtumi sɛe adeɛ yie pa ara. Na Awurade nim asiane a ɛda yɛn anim; na ne kasa a ɛtwa toɔ no mu no, wammu no ade ketewa, na wanhyɛ bɔ nso sɛ wiase nitan ne asafo no ahohiahia so bɛte. Nanso ɔhyɛɛ bɔ sɛ ɔno ankasa bɛsan aba abɛtu n’atamfo agu, na ɔbɛkura yɛn mu kɔsi saa nhyira da no. ‘Wiase tan mo. Wiase mu no mobɛnya ahohiahia. Mobɛsu na moadi awerɛhoɔ, na wiase bɛdi ahurisie. Mobɛyɛ awerɛhoɔ, nanso mo awerɛhoɔ bɛdane anigyeɛ.... Enti seesei mowɔ awerɛhoɔ, nanso mɛsan ahunu mo bio, na mo akoma bɛdi ahurisie, na obiara rentumi nnye mo anigyeɛ mfiri mo nsam. Sɛ mekɔ a, mɛsan aba bio na mabɛfa mo akɔ me nkyɛn, na baabi a mewɔ no, mo nso moatena hɔ.’
GSAM 74.1“Saa na anidasoɔ a nhyira wom a ɛfa ɔno ankasa sanba ho no teɛ, a ɔde kyekyee n’asafo no werɛ berɛ a ɔno ankasa refiri hɔ no. Ɔkaa sɛ, berɛ a ɔnni hɔ no nyinaa mu no, ɛsɛ sɛ yɛhunu ahohiahia; na saa ara na aba mu. Sɛ yɛbɛnya berɛ bi a abɔnten so asomdwoeɛ wɔ mu berɛ a ɔnni hɔ no, sɛ wɔbɛgye n’asafo no afiri wiase ntua mu, sɛ ahoteɛ berɛ bi bɛba a nwura bɔne renyin wɔ awi no mu, anaa sɛ ɔba a, asase a Awurade animuonyam ahyɛ so ma no so nnipa bɛgye no, anaa mpo ɔbɛtumi anya gyidie wɔ asase so a, ɛbɛyɛ no nwanwa pa ara, sɛ adeɛ a wanhwɛ kwan koraa. Na Yesu nnim saa mfeɛ apem ahennie yi. Yɛka sɛ na ɔnnim, ɛfiri sɛ wanka ho asɛm ankyerɛ yɛn; na ɔka sɛ, ‘Mafrɛ mo nnamfo, ɛfiri sɛ nneɛma a mate afiri m’Agya hɔ nyinaa no, mama mo ahunu.’ Nanso ne kasa ne ne mmɛ nyinaa mu no, ɔmmɔɔ asomdwoeɛ anaa animuonyam berɛ bi a ɛsɛ sɛ yɛhwɛ kwan ansa na waba no ho nteaseɛ ketewa mpo. Saa ara nso na na asomafoɔ no nnim mfeɛ apem ahennie a Kristo nni mu biara. Yɛn Awurade kɔeɛ akyi mfeɛ ahasa no nyinaa mu no, anidasoɔ a nhyira wom a asafo no wɔ ne ne sanba ho anidasoɔ.
GSAM 74.2“Nanso berɛ a ne gyidie ho ɔwaeɛ a wɔahyɛ ho nkɔm no rekɔ so, na Kristo ayeforɔ no hyɛɛ aseɛ de asase so ahemfo adamfofa kyekyeree ne ho werɛ wɔ berɛ a ne kunu no nni hɔ no no, na ɛnyɛ nwanwa sɛ ɔyii n’ani afiri apueeɛ fam ɔsoro ne n’Awurade no sanba a ɛbɛma ne wiase animuonyam aba awieeɛ no so. Berɛ a Nsakraeɛfoɔ no de asɛmpa torobɛnto no too wɔn ano no ... mfeɛ apem ahennie a Kristo nni mu ho adaesoɔ no tu yeraeɛ ntɛm ara, ... na asafo no hyɛɛ aseɛ bio hwɛɛ Awurade mmaeɛ kwan sɛ ɔrebɛsɛe Kristo tamfoɔ no.... Wɔn nkrataa, wɔn asɛnka, ne wɔn gyidie mu paemuka mu no, Nsakraeɛfoɔ no pae mu kaa wɔn anidasoɔ sɛ Awurade bɛba ansa na mfeɛ apem ahennie no afi aseɛ.
GSAM 74.3“Westminster Nhyiamu no de nsɛm a ɛka wɔn gyidie wɔ Awurade mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu ho na ɛwie wɔn gyidie mu paemuka no; nsɛm no kyerɛ wɔn a wɔgye di sɛ ɔbɛba ansa na mfeɛ apem ahennie no afi aseɛ no gyidie nyinaa pefee. Wɔde nsɛm a emu yɛ duru yi pae mu ka sɛ: ‘Sɛdeɛ Kristo pɛ sɛ yɛgye di pintinn sɛ atemmuo da bi bɛba, sɛdeɛ ɛbɛyɛ a ɛbɛsi nnipa nyinaa bɔne kwan, na ɛde awerɛkyekyerɛ kɛseɛ bɛma wɔn a wɔsuro Onyankopɔn wɔ wɔn amanehunu mu no, saa ara na ɔpɛ sɛ nnipa nnim saa da no, na wɔatwe wɔn ho afiri ɔhonam mu ahotosoɔ biara ho, na wɔawɛn daa, ɛfiri sɛ wɔnnim dɔn ko a Awurade bɛba: na wɔasiesie wɔn ho daa sɛ wɔbɛka sɛ, Bra, Awurade Yesu: na bra ntɛm!’56
GSAM 75.1“Yɛn agyanom a wɔyɛɛ nsakraeɛ no nam Awurade mmaeɛ kwan a wɔhwɛeɛ so hyɛɛ wɔn akoma den, na wɔde nteɛmu yi hyɛɛ wɔn ho wɔn ho den sɛ, ‘Monkura mo gyinabea mu! ɛfiri sɛ ɔde aboafoɔ dɔm bebree reba.’ Ɛyɛ adwene a wɔde ahyɛ honhom mu nyaneɛ dwom bi a agye din nnansa yi mu, nanso na tete Scotland Apamfoɔ no nim yie.
GSAM 75.2“Nanso ankyɛ na gyidie ho ɔwaeɛ a ɛtɔ so mmienu hyɛɛ aseɛ wɔ asafo ahodoɔ a wɔyɛɛ nsakraeɛ wɔ mu no mu. Wɔ Scotland no, na wɔfrɛ no Ntamudie nkyerɛkyerɛ; wɔ England no, Arius nkyerɛkyerɛ, ne akyire yi, Asafo a ɛgye nkyerɛkyerɛ ahodoɔ tom no nkyerɛkyerɛ; na wɔ Amerika no, ɛfrɛɛ ne ho Onyankopɔn koroyɛ nkyerɛkyerɛ; na wɔ Germany no, Adwene nko so gyina nkyerɛkyerɛ. Ɛde onipa adwene sii hɔ sɛ ɔtemmufoɔ, na yɛn nnɛ mmerɛ yi mu nneɛma a yɛahunu a ɛsua koraa no yɛɛ adanseɛ, na ɛpoo sɛ asɛm bi bɛtumi asi, gye sɛ ɛnam abɔdeɛ mmara a yɛahunu no kwan so. Ɛnam yei so brɛɛ Yesu ase yɛɛ no Yudafoɔ rabi, a ɔdi ne berɛ sofoɔ anim kakra, nanso ɔnnim nnɛ abɔdeɛ ho nimdeɛ koraa. Enti adwene sɛ onipa a ɔte saa bɛsan afiri wiase a aniwa nhunu no mu aba abɛdi asase so hene no, wɔde kɔtoo Hebrifoɔ anansesɛm mu.
GSAM 75Daniel Whitby Kasa Fa Mfeɛ Apem Ahennie no Ho
GSAM 75.3“Wɔkyerɛɛ ne mmaeɛ a ɛtɔ so mmienu ne n’ahennie wɔ asase so no ho bɔhyɛ ase sɛ ɛkyerɛ n’asɛmpa no ntrɛmu kɛkɛ, ne sɛ wiase no fã kɛseɛ bɛbrɛ ne ho ase ama Kristosom mfeɛ apem bi, anaa sɛdeɛ ebinom susuiɛ no, mfeɛ 360,000; saa berɛ no mu no, na ɛsɛ sɛ nnipa nya nkɔsoɔ wɔ anibueɛ mu nimdeɛ ne adwuma mu, na wɔnya asomdwoeɛ ne yiedie a ɛso bi mmaeɛ da. Na saa berɛ tenten no a ɛboro onipa adwene so sɛ ɔbɛhunu n’awieeɛ no, ba awieeɛ a, ebia abɔdeɛ mu akɛsesɛm bi bɛsi, na wɔbɛtumi aka sɛ Awurade bɛba abɛsɛe wiase, na wafrɛ adesamma akɔ atemmuo mu. Englandni nkyerɛkyerɛmu twerɛfoɔ bi a ne din de Whitby [Daniel Whitby wuiɛ wɔ 1726] na ɔkyerɛkyerɛɛ saa adwene yi mu kɔɔ akyiri, maa ɛgyee din; ne nkrataa a wɔatintim no da no adi sɛ ɔyɛ Arius nkyerɛkyerɛ akyidini, nanso na ne nkyerɛkyerɛmu nwoma no agye din wɔ ne mfɛfoɔ mu. Na wɔn a wɔgye asafo nkyerɛkyerɛ a wɔagye atom no di, a wɔgye sika firi aman asafo ahodoɔ a ɛwɔ Europa no mu, ne wɔn nnamfo pii gyee ne mfeɛ apem ahennie a ɛyɛ anansesɛm no toom anigyeɛ so, ɛfiri sɛ ɛhyɛɛ wɔn bɔ sɛ wɔbɛnya ntotosoɔ du du ne animuonyam akyɛ. Wɔn nkɛntɛnsoɔ so na wɔde baa Amerika, na ntɛm ara wɔde yɛɛ nsɛm hunu a wɔka wɔ bagua anim ne kasa a ɛtwa toɔ mu nneɛma.”
GSAM 76.1Saa na adwene ahodoɔ no teɛ wɔ wiase mmeaeɛ ahodoɔ, berɛ a yɛrebɛn berɛ a Awurade de kɔkɔbɔ a emu yɛ duru firii adi wɔ ne mmaeɛ ho, sɛ abɛn “apono ano” mpo no.
Notes
- Galatifoɔ 4:4, 5. ↩
- Romafoɔ 16:25-27. ↩
- Efesofoɔ 3:3-9. ↩
- The Desire of Ages, kr. 29, 30-34. ↩
- Luka 2:26. ↩
- Luka 2:28-38. ↩
- Luka 3:15-17. ↩
- Yohane 1:29-34. ↩
- Mateo 3:16, 17. ↩
- Yohane 10:41. ↩
- Luka 3:23. ↩
- Luka 4:16-21. ↩
- Marko 1:15. ↩
- Asomafoɔ Nnwuma 10:38; Yohane 3:2. ↩
- Yohane 14:8-11. ↩
- The Desire of Ages, kr. 215. ↩
- Luka 7:19-22; Mateo 11:4. ↩
- Mateo 4:17. ↩
- Mateo 10:7. ↩
- Luka 10:9. ↩
- Yohane 7:46. ↩
- Mateo 12:23. ↩
- Mateo 13:54, 55. ↩
- Yohane 10:24. ↩
- Yohane 6:15. ↩
- Yohane 6:62. ↩
- Mateo 16:20-22; Marko 9:31. ↩
- Mateo 16:28; Luka 9:27. ↩
- 2 Petro 1:16-19. ↩
- Mateo 17:22, 23. ↩
- Mateo 18:1; Marko 9:33, 34. ↩
- Mateo 19:27, 28; Luka 22:28-30. ↩
- Mateo 20:20-24. ↩
- Yohane 11:47, 48. ↩
- Yohane 12:15. ↩
- Yohane 12:19. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Yohane 12:32-34. ↩
- Yohane 13:33-36. ↩
- Yohane 14:1-3. ↩
- Luka 19:11-15. ↩
- Mateo 24:3. ↩
- Mateo 24: Luka 21; Marko 13. ↩
- Marko 14:50. ↩
- Marko 9:10. ↩
- Mateo 28:2-4. ↩
- Mateo 27:52, 53. ↩
- Luka 24:13-27. ↩
- Luka 24:31, 32. ↩
- Asomafoɔ Nnwuma 1:6-11. ↩
- Asomafoɔ Nnwuma 3:20, 21. ↩
- 2 Petro 3:5-13. ↩
- 1 Tesalonikafoɔ 4:13-18. ↩
- 2 Tesalonikafoɔ 2:3, 4. ↩
- Adiyisɛm 12:17. ↩
- Gyidie mu Paemuka, Ti 33, ɔfa 3. ↩