Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
05 / 31

Ti 2 — Nkwagyeɛ Ho Nhyehyɛeɛ a Wɔada no Adi

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“Anidasoɔ a wɔtwɛntwɛn no ma koma yareɛ; na sɛ ɔpɛ ba a, ɛyɛ nkwa dua.”1 “Na asafo no Awurade seɛ sɛ: Ɛbɛyɛ pɛnkoro bio, ɛyɛ bere tiaa bi, na mɛwoso ɔsoro ne asase ne ɛpo ne asase a ɛyɛ woseɛ; na mɛwoso aman nyinaa, na Nea aman nyinaa pɛ no bɛba, na mɛhyɛ ofie yi anuonyam ma, asafo no Awurade seɛ.”2

GSAM 38.2Efi bere a wɔpam Adam fii Eden turo ne nkwa dua ho no, nsɛm a wɔka kyerɛɛ Satan faa ɔbaa no aseni ho—“Ɔbɛbubu wo ti”—ama yɛanya anidasoɔ sɛ wɔbɛdi ɔbonsam so nkonim awie, wɔbɛsɛe ne nnaadaa nhyehyɛeɛ, na wɔasan de yɛn akɔ nkwa dua ho. Nea na wɔhwɛ kwan no—Aseni a wɔhyɛɛ ne ho bɔ no—yɛɛ “Nea aman nyinaa pɛ no.”

GSAM 38.3Hagai mu asɛm a yɛaka wɔ atifi hɔ no kyerɛ sɛ Nea wɔpɛ no mmaeɛ bɛfa bere a Awurade bɛwoso ɔsoro ne asase nyinaa ho. Paulo, bere a ɔrekyerɛw akɔ Hebrifoɔ no, de saa wosow no too daakye mu sɛ, “Bio pɛnkoro, ɛnyɛ asase nko ara na mɛwoso no, na mmom ɔsoro nso. Na asɛm a ɛka sɛ, Bio pɛnkoro no, kyerɛ sɛ wɔbɛyi nneɛma a wɔawoso no afi hɔ, sɛ nneɛma a wɔayɛ, na nneɛma a wɔrentumi nwoso no atena hɔ. Enti yɛregye ahennie a wɔrentumi nwoso no, momma yɛnnya adom, na yɛde obu ne Onyamesuro asom Onyankopɔn sɛ ɔpɛ.”3 Saa asɛm a ɛfa wosow a ɛda so reba no ho no te sɛ ɛde no bɛn Onyankopɔn ahennie a wɔde Kristo, Aseni a wɔhyɛɛ ne ho bɔ no, bɛsi awieɛ, “Nea aman nyinaa pɛ no.”

GSAM 39.1Wɔ nna a ɛdi akyiri yi mu no, wɔn a Bible no nyinaa abue wɔ wɔn anim no nyinaa tumi hu pefee sɛnea wɔnam Kristo so bɛsan de nneɛma aba sɛnea na ɛte no. Saa na ɛnyɛ tetefoɔ no. Awurade asɛm baa wɔn nkyɛn sɛ, “ahyɛdeɛ so ahyɛdeɛ, ahyɛdeɛ so ahyɛdeɛ; nsɛm so nsɛm, nsɛm so nsɛm; ha kakraa bi, na hɔ kakraa bi.”4 Enti sɛ wɔdaa nkwagyeɛ ho nhyehyɛeɛ no adi kyerɛɛ wɔn a, na ɛte sɛ ɔteneneefoɔ kwan, “sɛ hann a ɛhyerɛn, na ɛhyerɛn kɔ so ara kɔsi da a edi mu.”5 Enti ɛyɛ asɛm a ɛyɛ anigyeɛ sɛ yɛbɛhwɛ tiawa sɛnea wɔdaa saa nhyehyɛeɛ no adi nkakrankakra kyerɛɛ ne tete man no.

GSAM 39Wɔanna No Adi Mfiaseɛ Sɛ Ɛbɛkyɛ

GSAM 39.2Awurade ankyerɛ wɔn mfiaseɛ no sɛ ɛbɛyɛ mfeɛ ɔhaha pii ansa na wɔn anidasoɔ aba mu wɔ Aseni a wɔhyɛɛ ne ho bɔ no mu, na wamma saa twɛn no amma wɔn koma anyare. Sɛ yɛhwɛ nsɛm a wɔakyerɛw no a, yɛnya sɛ wɔmaa wɔn kwan susuwii sɛ abofra a ɔdi kan bɛyɛ Aseni no; na ɛbɛyɛ ntɛm biara sɛnea ɛbɛyɛ a wɔbɛsan de Eden aba, na wɔasan anya kwan akɔ nkwa dua ho. Bere a wɔwoo Kain no, Hawa kaa sɛ, “Manya ɔbarima afiri Awurade hɔ.”6 Hebrifoɔ animdefoɔ bi di adanseɛ sɛ sɛ wɔkyerɛ aseɛ koraa a, asɛm no yɛ sɛ, “Manya ɔbarima, Awurade.” Ɛne sɛ: Aseni a ɔbɛyɛ saa Awurade adwuma yi, a ɔbɛdi Satan so nkonim no ni. Wɔankyerɛw sɛ Hawa kaa asɛm te saa bere a wɔwoo Habel no. Na ɔbɛtumi asusuw, na ɛfata sɛ ɔsusuw, sɛ ɔba a ɔdi kan no ne nea ɔbɛma bɔhyɛ no aba mu. Hwɛ sɛnea na n’anidasoɔ bɛhwee ase, na mpo awu, bere a Kain suban yii ne ho adi, na ɔhuu ne bɔne kwan a ɛde kɔɔ ne nua kum ho. Ansa na wɔrekum Habel no, ɛsɛ sɛ wɔmaa wɔn hann ne nimdeɛ bi faa afɔrebɔ a ɛda wɔn anim a wɔrebɛyɛ ama wɔn ho no ho; ɛfiri sɛ Habel de ne guammaa baeɛ sɛ afɔreɛ, sɛnea Onyankopɔn kyerɛɛ no, na Kain nso, a wɔkyerɛɛ no adeɛ koro no ara sɛ ne nua no, de asase so nnɔbaeɛ afɔreɛ baeɛ, na ɔde abufuo ne ahoɔyaw honhom fraa mu. Habel afɔreɛ no sɔɔ ani sen Kain deɛ, ɛfiri sɛ wɔde gyidie na ɛyɛeɛ, na Paulo kyerɛw faa ho sɛ, “Ɔno a wawu no da so kasa.”7

GSAM 40Set Yɛ Aseni No Anaa?

GSAM 40.1Habel wu akyi no, wɔwoo Set, na anidasoɔ san baa bio; ɛfiri sɛ Hawa kaa sɛ, “Onyankopɔn de aseni foforɔ asi Habel anan mu ama me, nea Kain kum no.”8 Akyiri yi wɔkan Set kaa Adam asefoɔ ho. (Hwɛ 1 Mose 5:3.) Kain, ɔba a ɔdi kan ankasa no, wɔamfa no anka abusua no ho. Ɛbɛyɛ sɛ Hawa susuwii sɛ seesei Set ne Aseni a wɔhyɛɛ ne ho bɔ no. Kyerɛwtohɔ no ma yehu sɛ Set awo akyi no, nnipa fii ase frɛɛ wɔn ho Awurade din. (Hwɛ 1 Mose 4:26 ase hɔ asɛm.) Ebia wɔyɛɛ saa esiane sɛ na wɔsusuw sɛ Set ne nea ɔbɛyɛ ɔhene a ɔbɛdi wiase so awieɛ, Awurade, na ɔbɛtwe Satan ahennie a ɔfaa no wɔ ɔkwan a ɛnteɛ so no agu.

GSAM 40Wɔde Anidasoɔ no Too Noa So

GSAM 40.2Nsɛm a ɛfa nneɛma a ɛsii efi Adam bere so kɔsi Noa awoɔ mu no yɛ tiaa, na ɛka abusua no anatoɔ nko ara bɛyɛ. Bere a wɔwoo Noa (“ɔtreneefoɔ,” sɛnea ase hɔ asɛm kyerɛ no), anidasoɔ san sɔree, na nnipa kaa sɛ, “Ɔno ara na ɔbɛkyekye yɛn wɔ yɛn adwuma ne yɛn nsa brɛ ho, esiane asase a Awurade adome no nti.”9 Onyankopɔn asɛm nka sɛnea anaa ɔkwan bɛn so na wɔhwɛɛ kwan sɛ ɔbɛkyekye wɔn; nanso na wɔwɔ anidasoɔ sɛ wɔbɛtew nnome a ɛda asase so no so wɔ ɔkwan bi so. Wɔde nimdeɛ a ɛfa bɔne a ɛwɔ Noa nna mu no siee wɔn; saa bere no nnipa bɛhyɛ wiase ma bɔne ne basabasayɛ, enti nsuyiri bɛpra nnipa no afi asase so, na Noa ne ne fiefoɔ nko ara na wɔbɛtumi agye wɔn nkwa; na wɔsiee nokwasɛm sɛ ɔde mfeɛ ɔha aduonu bɛbɔ wiase no kɔkɔ wɔ ɔsɛeɛ a ɛrebɛn no ho.

GSAM 41Wɔkyekyeree Babel

GSAM 41.1Nsuyiri no akyi no, wɔnam Noa so kyerɛɛ nnipa sɛ wɔnhyɛ asase so ma; nanso bere a wɔredɔɔsoɔ no, wɔpoo Awurade nhyehyɛeɛ a ɔde bɛdi wɔn so no. Nimrod sii Babel ahennie (akyiri yi wɔfrɛɛ no Babilon, ahennie a ɛdi kan wɔ asase so).10 Akyiri yi kakra, nnipa fii ase sii Babel abantenten no, sɛnea ɛbɛyɛ a wɔbɛnya din ama wɔn ho, na wɔrenkyekyɛ wɔn mu nkɔ amantam so; na ɛne nea Awurade nam Noa so kyerɛɛ wɔn no bɔ abira koraa. Sɛ anka wɔtwɛn Awurade aboterɛ so ma ɔyɛ n’apɛdeɛ no, wɔfaa asɛm no too wɔn ankasa nsa, na Onyankopɔn yɛɛ wɔn kasa basaa, enti wɔkyekyɛɛ wɔn mu kɔɔ mmeaeɛ ahodoɔ.

GSAM 41Abraham Bɛyɛ Wiase No Ɔdedifoɔ

GSAM 41.2Bere a yɛdi kyerɛwtohɔ tiaa no akyi kɔsi Noa awoɔ ntoatoasoɔ a ɛtɔ so du no, yehu sɛ wɔfrɛɛ Abraham, na Awurade ka kyerɛɛ no sɛ, “Asase a wohu no nyinaa, mede bɛma wo ne w’asefoɔ daa. Na mɛma w’asefoɔ ayɛ sɛ asase so mfutuma, enti sɛ obi tumi kan asase so mfutuma a, saa ara na wɔbɛkan w’asefoɔ. Sɔre, fa asase no tenten ne ne trɛw so nante, ɛfiri sɛ mede bɛma wo.”11 Ɛwom sɛ Awurade hyɛɛ Abraham bɔ sɛ ɔbɛyɛ asase no wura deɛ, nanso ɔkaa kyerɛɛ no sɛ obewu. Paulo ka sɛ ɔfirii adi kɔɔ “beaeɛ a akyiri yi ɔbɛnya no sɛ agyapadeɛ.”12 Ɛda adi pefee sɛ Onyankopɔn maa Abraham huu sɛnea bɔhyɛ no bɛba mu wɔ anisoadehunu mu, ɛfiri sɛ na ɔretwɛn “kuropɔn a ɛwɔ fapem, a Onyankopɔn ne ne kyekyefoɔ ne ne yɛfoɔ.”13 Wɔka wɔ Romafoɔ 4:13 sɛ bɔhyɛ no yɛ sɛ “ɔbɛyɛ wiase no ɔdedifoɔ;” ɛnyɛ sɛnea wiase no te seesei, na mmom bere bi akyi, bere a ɔbɛsan anyan aba nkwa mu no.

GSAM 42.1Sɛ yɛhwɛ no wɔ nnipa adwene mu a, Abraham antumi anhu sɛnea aseni a wɔhyɛɛ ho bɔ no bɛyɛ ne ba ankasa. Enti ɔde too dwa sɛ wɔmfrɛ Elieser, ne fiehwɛfoɔ, sɛ aseni no. Awurade kaa sɛ, Dabi; na mmom ɛbɛyɛ nea “ɔbɛfiri wo yafunu mu aba.” Afei Awurade fii ase daa no adi kyerɛɛ no sɛ ne aseni no adwuma a ɛtwa toɔ no remma ntɛm. Ɔka kyerɛɛ Abraham sɛ, “W’asefoɔ bɛyɛ ahɔhoɔ wɔ asase a ɛnyɛ wɔn deɛ so, na wɔbɛsom wɔn; na wɔbɛhyɛ wɔn so mfeɛ ahanan.... Na wo deɛ, wobɛkɔ w’agyanom nkyɛn asomdwoeɛ mu; wɔbɛsie wo wɔ nkwakoraabɔ pa mu.”14

GSAM 42.2Abraham yere de nhyehyɛeɛ a ɛnyɛ nyansa baeɛ sɛ wɔde bɛma bɔhyɛ no aba mu ntɛm; nanso Isaac awo akyi, Abraham ne Sara ba ankasa, ne yere a wɔwaree no sɛ mmara kwan so no, Awurade kaa Ishmael ne ne maame Hagar ho sɛ, “Yi afenaa yi ne ne ba no firi ha.”

GSAM 42.3Bere a wɔsɔɔ Abraham gyidie hwɛeɛ wɔ Isaac afɔrebɔ a ɔde no too afɔrebukyia so no, ɔsuaa asɛm faa awufoɔ anyan ho. Wɔka faa ne ho sɛ, “Ɔsusuwii sɛ Onyankopɔn tumi nyane no [Isaac] firi awufoɔ mu mpo; na ɛfiri hɔ na ɔsan nyaa no sɛ mfatoho.”15

GSAM 42Aseni Ankasa No

GSAM 42.4Bere bi Onyankopɔn kyerɛɛ Abraham sɛ Aseni ankasa no, a ɔnam ne so bɛhyira aman nyinaa, ɛwom sɛ ɔbɛyɛ ne honam mu asefoɔ mu deɛ, nanso nokware mu no ɔbɛyɛ Onyankopɔn Kristo; ɛfiri sɛ Awurade anka sɛ, “Aseni ahodoɔ, sɛ ɛyɛ bebree; na mmom sɛ ɛyɛ baako, Na w’Aseni a ɔyɛ Kristo.”16 Ɔsomafoɔ Paulo kaa ho sɛ, “Kyerɛw Kronkron no dii kan hunuu sɛ Onyankopɔn nam gyidie so bɛbu amanaman no bem, na ɛdii kan kaa asɛmpa no kyerɛɛ Abraham sɛ, Wo mu na wɔbɛhyira aman nyinaa.”17 Wɔsan yɛɛ bɔhyɛ a wɔhyɛɛ Abraham no foforɔ maa Isaac ne n’asefoɔ,18 ne Yakob nso.

GSAM 42.5Esiane sɛ Yakob woo mmammarima dumienu nti, asɛm no bɛsɔre sɛ: Yakob mma no mu hwan so na Aseni ankasa no bɛfiri aba? Adanseɛ a honhom kaa Yakob ma ɔde maeɛ faa ne mma ho no sii asɛm no pi sɛ: “Ahempoma no remfiri Yuda, na mmarahyɛfoɔ remfiri ne nan ntam, kɔsi sɛ Silo bɛba; na nnipa bɛboaboa wɔn ano akɔ ne nkyɛn.”19 Sɛ ɛbɛyɛɛ saa no, ɛyɛ sɛ yɛhyɛ no nsow sɛ, ɛwom sɛ aman ahodoɔ di Israelfoɔ so deɛ, nanso wɔmaa wɔn Sanhedrin. Enti Yuda—Yudafoɔ abusuakuo a wɔnam Yuda so na wɔfrɛ wɔn saa no—nyaa kyɛfa bi wɔ wɔn aban mu kɔsi sɛ Silo (Kristo) ankasa baeɛ.

GSAM 43Bere No Wɔde Siei

GSAM 43.1Agyafoɔ no wɔ nimdeɛ bi faa nneɛma a wɔbɛsan de aba sɛnea na ɛte no ne Aseni a wɔhyɛɛ ho bɔ no ho; nanso bere bɛn anaa mfeɛ sɛn ansa na ɔbɛba no, na wɔde siee wɔn. Bere a Yakob asefoɔ dɔɔsoɔ wɔ Misraim, na Asiriani no—Farao (Yesaia 52:4)—a “wanim Yosef,”20 hyɛɛ wɔn so no, wɔn adwene sane kɔɔ mfeɛ 400 (nokwarem no 430) a wɔkaa ho asɛm kyerɛɛ Abraham no so, sɛ ɛno ne bere a wɔde bɛhyɛ wɔn so na wɔayɛ ahɔhoɔ, na wɔhwɛɛ kwan sɛ ogyeɛ a wɔbɛnya afiri saa ɔhaw yi mu bɛma bɔhyɛ agyapadeɛ no aba.

GSAM 43.2Bere a wɔwoo Mose no, n’awofoɔ huu sɛ “ɔyɛ abofra fɛfɛ.”21 Ɛsɛ sɛ wɔmaa wɔn hann sɛ ɔno na ɔbɛyɛ Israel agyefoɔ afiri wɔn nkoasom a ɛyɛ den no mu wɔ Onyankopɔn ase. Akyinnyeɛ biara nni ho sɛ wɔde saa nimdeɛ yi maa Mose; ɛfiri sɛ bere a odii mfeɛ aduanan no, ɔsii gyinaeɛ sɛ ɔde ne ho bɛka Israelfoɔ a wɔhyɛ wɔn so no ho, na ɔne wɔn bɛhunu ɔhaw, sen sɛ wɔbɛfrɛ no Farao babea ba ne Misraim ahennwa no ɔdedifoɔ,22 na bere a ɔfii ase bɔɔ ne manfoɔ asɛm ho ban, na okum Misraimni bi wɔ wɔn mmɔdenbɔ mu no, ɔyɛɛ nwanwa kɛseɛ sɛ wɔanhu ne dwuma no; “ɛfiri sɛ ɔsusuwii sɛ ne nuanom bɛte sɛnea Onyankopɔn nam ne nsa so bɛgye wɔn no ase.”23

GSAM 44.1Bere a Awurade bere duruu sɛ Israelfoɔ firi Misraim no, wɔfirii adi, na wɔfirii adi wɔ da pɔtee a wɔhyɛɛ no. 2 Mose 12:40, 41. Wɔantumi ansusuw Mose sɛ ɔne wɔn sodifoɔ a ɔtwa toɔ ne aseni a wɔhyɛɛ bɔ no, ɛfiri sɛ na ɔyɛ Lewi abusuakuo mu, na na Yakob anka wɔ ne nkɔmhyɛ a honhom kaa no ma ɔyɛeɛ no sɛ Yuda na ɔbɛyɛ wɔn sodifoɔ akɔsi sɛ Silo bɛba anaa?

GSAM 44“Mehu No, Nanso Ɛnyɛ Seesei.”

GSAM 44.2Bere a Israelfoɔ nam kwan so rekɔ Kanaan no, Balak, Moab hene (Lot asefoɔ), frɛɛ Bileam sɛ ɔnnome Israel. Awurade dane ne nnome no yɛɛ nhyira, na ɛnam so maa wɔn hann foforɔ a ɛbɛtumi ayi adwene a ɛne sɛ ogyeɛ a etwa toɔ a wɔbɛgye wɔn afiri Satan ahennie a ɔfaa no wɔ ɔkwan a ɛnteɛ so no bɛba ntɛm ara wɔ wɔn Kanaan akɔ no mu. Kyerɛwtohɔ no ka sɛ Bileam, wɔ anisoadehunu a Onyankopɔn de maa no mu, kaa sɛ, “Mehu no, nanso ɛnyɛ seesei; mɛhwɛ no, nanso ɛnyɛ bɛn: nsoromma bɛfiri Yakob mu aba, na Ahempoma bɛsɔre afiri Israel mu, na ɛbɛbɔ Moab ano ntwea so, na ɛbɛsɛe Shet mma nyinaa.”24

GSAM 44.3Paulo kaa aseni bebree yi a wɔfiri Abraham mu baeɛ no ho sɛ: “Enti obiako mu na wɔn bebree fii baeɛ, na ɔno ankasa te sɛ nea wawu, sɛnea ɔsoro nsoromma dɔɔsoɔ ne mpo sɛ mpoano anhwea a wɔrentumi nkan. Saa nnipa yi nyinaa wuwui wɔ gyidie mu, na wɔannya bɔhyɛ no, nanso wɔhunuu no wɔ akyirikyiri, na wɔgye dii, na wɔfaa no, na wɔkaa sɛ wɔyɛ ahɔhoɔ ne akwantufoɔ wɔ asase so.”25

GSAM 44.4Na ɛnsɛ sɛ Israel koma bu anaa ɛyɛ wɔn hu wɔ Bileam nkɔmhyɛ a ɛka sɛ wɔn anidasoɔ no awieɛ “ɛnyɛ seesei,” na “ɛnyɛ bɛn” no ho; ɛfiri sɛ, ɛnyɛ nna pii ansa na nkɔmhyɛ yi reba no, Awurade de ne nkwa ankasa kaa ntam sɛ anuonyam tebea no bɛba awieɛ. Ɔnam Mose so kaa sɛ, “Nanso sɛnea mete ase yi yɛ nokware no, asase nyinaa bɛhyɛ Awurade anuonyam ma.”26 Nkɔmhyɛni Habakuk nna mu, mfeɛ 863 akyi no, wɔkaa nokorɛ koro no ara bio, nanso wɔkaa no sɛ asɛm a ɛda so wɔ daakye mu: “ɛfiri sɛ asase bɛhyɛ Awurade anuonyam ho nimdeɛ ma, sɛnea nsuo kata ɛpo so no.”27

GSAM 45Kronkronbea Som Yɛ Nokorɛ No Ho Mfatoho

GSAM 45.1Bere a Awurade yii Israel fii Misraim no, ɔkaa ne mmara a ɛfa abrabɔ ho wɔ nsraban no nyinaa anim, na ɔmaa wɔn saa mmara no ara wɔ aboɔ so, a ɔde ne nsateaa ankasa kyerɛwee, sɛnea ɛbɛyɛ a wɔbɛma wɔn adwene akɔ Agyenkwa no so daa, nea awiei koraa ɔde ne ho bɛyɛ afɔreɛ ama wɔn; na ɛnam ne mogya a ɛsom bo no so wɔn bɔne ho bɛtew no, enti ɔmaa wɔsii kronkronbea wɔ sare so. Mose nyaa kɔkɔ sɛ ɔnyɛ saa ntomadan anaa kronkronbea yi nyinaa sɛ nhwɛsoɔ a Awurade kyerɛɛ no wɔ bepɔ so no pɛpɛɛpɛ.28 Som a wɔyɛeɛ wɔ kronkronbea yi mu yɛɛ Kristo som ankasa a ɔyɛ wɔ ɔsoro kronkronbea no ho sunsuma.29 Bere a Onyankopɔn botaeɛ wɔ afɔreɛ ne afɔrebɔ a ɛwɔ kronkronbea no mu ne sɛ ɔbɛma nnipa ahu “nneɛma pa a ɛrebɛba no,” ho sunsuma daa no,30 Satan bɔɔ mmɔden sɛ ɔbɛma nnipa adwene akɔ afɔreɛ no ankasa so, mmom sen Kristo ne ne som ankasa, a na saa afɔreɛ no yɛ ne nhwɛsoɔ nko ara. Enti ɔbɔɔ mmɔden sɛ ɔbɛma wɔde wɔn ho ato wɔn ankasa nnwuma so wɔ wɔn nkwagyeɛ ho.

GSAM 45.2Na ɛyɛ Awurade botaeɛ sɛ ɔbɛyɛ ne man—Israelfoɔ—no sodifoɔ, na ɔbɛko wɔn akodi ama wɔn na ɔbrɛ aman ase. Ná ɔwɔ ɔkwan a ɔde di wɔn so, sɛnea asɛm a ɛdi soɔ yi kyerɛ no: “Bere a ɔsɛee aman nson wɔ Kanaan asase so no, ɔde ntontobɔ kyekyɛɛ wɔn asase maa wɔn. Na ɛno akyi no, ɔmaa wɔn atemmufoɔ bɛyɛɛ mfeɛ ahanan aduonum, kɔsi odiyifoɔ Samuel bere so.”31

GSAM 45Israel Bisa Hene

GSAM 45.3Ɛda adi sɛ Israelfoɔ ampɛ sɛnea Awurade di wɔn so no. Nanso na ɛyɛ n’apɛdeɛ ne ne pɛ sɛ wɔyɛ man a wɔayi asi hɔ, a ɛda nsow wɔ wɔn mfɛfoɔ nyinaa ho. Sɛ wɔdii n’akwankyerɛ so pɛpɛɛpɛ a, aman no mpo bɛka afa wɔn ho sɛ, “Ampa ara saa man kɛseɛ yi yɛ nyansa ne nteaseɛfoɔ. Na man bɛn na ɛyɛ kɛseɛ te sɛ yi, a ne Nyankopɔn bɛn wɔn sɛ yɛn Nyankopɔn Awurade yɛ yɛn nneɛma nyinaa mu, bere a yɛfrɛ no no?”32

GSAM 46.1Esiane wɔn anigye a na wɔnni wɔ saa nhyehyɛeɛ no ho nti, wɔsrɛɛ Samuel sɛ ɔmpaw hene mma wɔn, na Awurade ka kyerɛɛ Samuel sɛ, “Wɔapo me sɛ menyɛ wɔn hene.”33 Wɔsan bisaa Samuel, na wɔde ahyɛdeɛ kɛseɛ kaa ho sɛ, “Afei yɛ hene ma yɛn, na ɔmmu yɛn atɛn sɛ aman nyinaa.”34 Samuel kyerɛɛ wɔn nhyɛsoɔ a ɛbɛba wɔn so sɛ wɔnya hene no ho kɔkɔɔ, nanso “nnipa no ampɛ sɛ wɔtie Samuel nne, na wɔkaa sɛ, Dabi; na mmom yɛpɛ hene wɔ yɛn so; na yɛn nso yɛbɛyɛ sɛ aman nyinaa, na yɛn hene abu yɛn atɛn, na wadi yɛn anim akɔ, na ɔako yɛn akodi.”35

GSAM 46.2Enti wɔnyaa ahemfo dii wɔn so bɛyɛ mfeɛ ahanum; kan no na wɔyɛ ahennie baako wɔ Saul, Dawid ne Solomon ase, na akyiri yi wɔkyekyɛɛ wɔn yɛɛ ahennie mmienu, Israel ne Yuda. Wɔn ahemfo no mu kakraa bi pɛ na wɔyɛɛ nnipa pa ne atɛntreneefoɔ, nanso wɔn mu pii yɛɛ abɔnefoɔ, na wɔde nnipa no kɔɔ abosonsom ne amumuyɛ akɛseɛ mu. Enti ɛnyɛ sɛ nnipa no yɛɛ sɛ aman a atwa wɔn ho ahyia no nko ara wɔ hene a wɔwɔ nti, na mmom wɔyɛɛ wɔn sɛ wɔbɔne nso, wɔgyaa wɔn agyanom Nyankopɔn, na wɔsom abosom ne ɔsoro asafoɔ.

GSAM 46.3Awurade nam odiyifoɔ Hosea ano kaa saa ahennie yi ho sɛ, “Israel, woasɛe wo ho; nanso me mu na wo mmoa wɔ. Mɛyɛ wo hene; hwan bio na ɔtumi gye wo wɔ wo nkurow nyinaa mu? Na w’atemmufoɔ a wokaa sɛ, Ma me hene ne ahenemma no nso ɛ? Mede hene maa wo wɔ me bo a mefuu mu, na mefaa no kɔɔ wɔ me abufuo mu.”36

GSAM 47Wɔdanee Ahennie no

GSAM 47.1Saa ahennie yi kɔɔ so kosii sɛ Kaldeafoɔ hyew Yerusalem, faa kronkronbea no nneɛma, na wɔde Yuda kɔɔ nnommumfa mu wɔ Babilon, baabi a wɔtenaa mfeɛ aduɔson, sɛnea na wɔahyɛ nkɔm afa wɔn ho no. Bere a ahennie yi baa awieeɛ no, Awurade nam odiyifoɔ Hesekiel so ka kyerɛɛ Sedekia, wɔn hene a ɔtwa toɔ no sɛ, “Israel hene a wo ho agu fĩ na woyɛ ɔbɔnefoɔ, wo da no aduru, bere a amumuyɛ bɛba awieeɛ no, sei na Awurade Onyankopɔn ka sɛ: Yi abotiri no, na yi ahenkyɛ no; ɛrenyɛ saa bio: ma nea ɔwɔ fam no so [Babilon sodifoɔ no], na brɛ nea ɔwɔ soro no ase [Yuda abusuakuo no sodifoɔ a wama ne ho so kɛseɛ yi]. Mɛdane no, mɛdane no, mɛdane no, na ɛrenyɛ bio, kɔsi sɛ nea ɛyɛ ne dea no bɛba; na mede bɛma no.”37

GSAM 47.2Saa sodifoɔ a ɔwɔ ho kwan yi, Aseni nokwafoɔ no, ne Kristo. Ɔno ho na odiyifoɔ Mika twerɛɛ sɛ, “O nnwankuo aban, Sion babea no banbɔ den, wo nkyɛn na ɛbɛba, ahennie a ɛdi kan no [asase so tumi a wɔasan de ama wɔ Kristo mu] mpo; ahennie no bɛba Yerusalem babea no nkyɛn.”38

GSAM 47.3Bere a Israel hweree ahemfo poma no, ɛkɔɔ Babilon hene no nsam. Bere a Medo-Persia, Hela, ne Roma dii wɔn so nnidisoɔ nnidisoɔ no, wɔdanee ahennie no mprɛnsa. Wɔ Roma hempɔn Kaisar Augusto ahennie mu no, wɔwoo Kristo, Dawid ahengua no dedifoɔ a ɔwɔ ho kwan, ɔbea no, Abraham, ne Dawid Aseni nokwafoɔ no, sɛnea na wɔahyɛ nkɔm no.

GSAM 47.4Na ɔman no ahu sɛ Sodifoɔ a ɔwɔ ho kwan no, Aseni nokwafoɔ no, yɛ obi a ɔkorɔn sen ɔdesani kɛkɛ a ɔbɛwu na nʼahennie yɛ tiaa no nti, Awurade maa odwontofoɔ no twerɛɛ sɛ: “Mɛyɛ no meba a ɔdi kan, na ɔbɛyɛ ɔsoro sen asase so ahemfo. Mɛkora me mmɔborɔhunu so ama no daa, na me ne no apam no bɛtim hɔ. Nʼaseni nso mɛma atena ase daa, na nʼahengua ayɛ sɛ ɔsoro nna.” “Nʼaseni bɛtena ase daa, na nʼahengua ayɛ sɛ owia a ɛwɔ mʼanim. Wɔde bɛtim hɔ daa sɛ ɔsram, ne sɛ ɔdanseni nokwafoɔ wɔ ɔsoro.”39

GSAM 48.1Yesaia nkɔmhyɛ mu no, yɛkenkan Sodifoɔ yi ho asɛm bio sɛ: “Wɔawo ɔba ama yɛn, wɔde ɔba ama yɛn, na aban bɛda ne mmati so; na wɔbɛfrɛ ne din sɛ Nwanwafoɔ, Ɔfotufoɔ, Onyankopɔn Tumfoɔ, Agya a Ɔwɔ hɔ Daa, Asomdwoeɛ Hene. Nʼaban ne asomdwoeɛ nkɔsoɔ no renni awieeɛ, Dawid ahengua ne nʼahennie so, sɛ ɔde nhyehyɛeɛ ne atemmuo ne tenenee bɛtim hɔ afiri seesei de akɔ daa. Asafo Awurade ninkunu na ɛbɛyɛ eyi.”40

GSAM 48Henok ne Elia Nsakrae Kɔ Soro

GSAM 48.2Wɔakyerɛw nnipa bi a wɔtenaa ase tete a wɔsesaa wɔn kɔɔ soro a wɔanwu no ho nsɛm. Henok, a ɔtɔ so nson firi Adam so no, ho na wɔka sɛ, “ɔnantee Onyankopɔn anim; na wanka bio, ɛfiri sɛ Onyankopɔn faa no.”41 “Gyidie nti, wɔsesaa Henok sɛ ɔrenhu owuo; na wɔanhu no, ɛfiri sɛ Onyankopɔn asesa no; ansa na wɔresesa no, na wɔadi ne ho adanseɛ sɛ ɔsɔ Onyankopɔn ani.”42

GSAM 48.3Bio, bere a Elia ne Elisa nam bom no, “ɛbaa sɛ, wɔrekɔ so nam ne nkɔmmɔbɔ no, hwɛ, ogya teaseɛnam ne ogya apɔnkɔ yii wɔn baanu no ntam; na ahum faa Elia kɔɔ soro. Na Elisa huu no, na ɔteɛɛ mu sɛ, Mʼagya, mʼagya, Israel teaseɛnam ne ne apɔnkɔsotefoɔ! Na wanhu no bio.”43

GSAM 48.4Henok hyɛɛ Kristo mmaeɛ sɛ asase nyinaa temmufoɔ ho nkɔm wɔ nsɛm yi mu sɛ: “Hwɛ, Awurade reba ne ahotefoɔ mpem pii, sɛ ɔde atemmuo bɛba wɔn nyinaa so, na ɔde wɔn a wɔnni nyamesu no nyinaa adi fɔ wɔ wɔn amumuyɛ nnwuma a wɔde amumuyɛ ayɛ no nyinaa ho, ne wɔn nsɛm a ɛyɛ den a amumuyɛfoɔ nnebɔneyɛfoɔ aka atia no nyinaa ho.”44

GSAM 49Hiob Kyerɛɛ Awurade Mmaeɛ

GSAM 49.1Hiob, a wɔsusuw sɛ ɔtenaa ase wɔ Mose bere so no, na ɔwɔ Kristo mmaeɛ ne awufoɔ sɔre ho nimdeɛ bi; ɛfiri sɛ ɔkaa sɛ, “Ao, sɛ wɔtwerɛ me nsɛm seesei! Ao, sɛ wɔtintim no nwoma mu! Sɛ wɔde dadeɛ twerɛdua ne sumpii kyerɛw no ɔbotan mu daa! Na menim sɛ me Gyefoɔ te ase, na ɔbɛsɔre wɔ nna a ɛdi akyiri no mu wɔ asase so; na sɛ wɔsɛe saa honam yi wɔ me honam ani ma nwormɔdɔm we no a, nanso me honam mu na mɛhu Onyankopɔn: me ara mɛhu no, na mʼani bɛhwɛ no, na ɛnyɛ obi foforɔ.”45

GSAM 49Dawid Ahengua no, Awurade Ahengua

GSAM 49.2Wɔfrɛɛ Dawid ahengua no sɛ Awurade ahengua. “Solomon tenaa Awurade ahengua so sɛ ɔhene sii nʼagya Dawid anan mu.”46 Awurade “kaa ntam kyerɛɛ no [Dawid] sɛ, nʼasen mu aba no mu, sɛnea honam teɛ no, ɔbɛma Kristo asɔre atena nʼahengua so: na ɔhwɛɛ yei anim kaa Kristo sɔreɛ ho asɛm sɛ, wɔanyaw ne kra wɔ asaman, na ne honam nso anhu porɔeɛ.”47 Wɔka bio fa Kristo daakye ahennie ho sɛ, Ɔbɛtena Dawid ahengua so. (Hwɛ Yesaia 9:7.) Bio, “Asase so ahemfo no sɔre gyina wɔn ho, na sodifoɔ no tu agyina tia Awurade ne Nea Wɔasra no no.... Nanso masi me hene wɔ me bepɔ kronkron Sion so. Mɛka ahyɛdeɛ no: Awurade aka akyerɛ me sɛ, Wone me Ba; ɛnnɛ na mawo wo.”48 Bio, “Awurade ka kyerɛɛ me Wura sɛ, Tena me nsa nifa kɔsi sɛ mede wʼatamfoɔ bɛyɛ wo nan ntiasoɔ.”

GSAM 49Yudafoɔ Yɛɛ Ahodwiri

GSAM 49.3Saa nsɛm yi maa Yudafoɔ no yɛɛ ahodwiri. Na asɛm bi wɔ hɔ a wɔantumi ansi ho ano: sɛ Dawid frɛɛ no Wura a, ɛyɛɛ dɛn na ɔyɛ ne ba? Ɛyɛɛ dɛn na ɔbɛyɛ ɔba a wɔwoo no Dawid aseni mu, na ɔsan yɛ Immanuel—Onyankopɔn ka yɛn ho? Nanso wɔn ankasa odiyifoɔ Yesaia kaa sɛ, “Ɔbaabunu bɛnyinsɛn na wawo ɔbabarima, na wɔbɛfrɛ ne din Immanuel.”49

GSAM 50.1Na Kristo nim asɛmmisa a ɛbɛma Farisifoɔ a wɔkasa tia no no aka wɔn dinn, enti ɔbisaa wɔn sɛ, “Dɛn na mususuw fa Kristo ho? Hwan ba ne? Wɔka kyerɛɛ no sɛ, Dawid ba. Ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ, Ɛyɛɛ dɛn na Dawid nam Honhom mu frɛ no Wura sɛ, Awurade ka kyerɛɛ me Wura sɛ, Tena me nsa nifa kɔsi sɛ mede wʼatamfoɔ bɛyɛ wo nan ntiasoɔ? Sɛ Dawid frɛ no Wura a, ɛyɛɛ dɛn na ɔyɛ ne ba?”50

GSAM 50.2Wɔsan kaa asɛm yi ho wɔ Dwom 45:6, 7 sɛ: “Wo ahengua, O Onyankopɔn, wɔ hɔ daa ne daa: wʼahennie poma yɛ tenenee poma. Wodɔ tenenee, na wokyi amumuyɛ: enti Onyankopɔn, wo Onyankopɔn, de anigyeɛ ngo asra wo sen wʼahokafoɔ.”51 Esiane sɛ na Yudafoɔ no wɔ saa Kyerɛwnsɛm yi wɔ wɔn adwene mu nti, ɛsɛ sɛ na wɔwɔ adwene a ɛkorɔn fa Sodifoɔ ne Nea ɔbɛsan de nneɛma asi hɔ a ɔrebɛba no suban ho. Ɛrentumi nyɛ ɔkwan foforɔ.

GSAM 50Aseni a Ɛfiri Onyankopɔn

GSAM 50.3Wɔmaa akwankyerɛ a emu dɔ faa Kristo ne ne awoɔ ho, ɛfiri sɛ Awurade nam odiyifoɔ Mika so kyerɛɛ ne nyamefiri, ne kurow ketewa a wɔbɛwo no mu mpo sɛ: “Nanso wo, Betlehem Efrata, ɛwom sɛ woyɛ ketewa wɔ Yuda mpempem mu deɛ, nanso wo mu na obi bɛfiri aba me nkyɛn a ɔbɛyɛ Israel sodifoɔ; nʼfiri a ɔfiri mu aba no firi tete, firi daa.” (Nkyɛnkyerɛmu no, Hebri mu no, “firi daa nna no.”)52

GSAM 50Onyankopɔn Anim Da Adi wɔ Shekinah ne Mununkum Mu

GSAM 50.4Akyiri yi wɔ Israelfoɔ abakɔsɛm mu, bere a Solomon wiee asɔredan a ɔkaa sɛ ɛsɛ sɛ ɛyɛ “anuonyam kɛseɛ” no si no, Onyankopɔn anuonyam Shekinah no kɔtenaa kerubim no ntam wɔ mmɔborɔhunu agua no atifi. Kyerɛwtohɔ no ka sɛ, asɔredan no ho dwiraeɛ no, bere a asɔfoɔ no firi kronkronbea no baeɛ no, “mununkum no hyɛɛ Awurade fie no ma, maa asɔfoɔ no antumi annye wɔn ho ansi hɔ ansom ɛfiri mununkum no nti: na Awurade anuonyam ahyɛ Awurade fie no ma.”53 Awurade wɔ saa asɔredan yi mu no daa adi wɔ ɔman no aniwa so wɔ anuonyam mununkum no mu. Saa bere yi Awurade buaa Solomon mpaeɛ no, na ɔka kyerɛɛ no sɛ, “Mate wo mpaeɛ, na mapaw saa beaeɛ yi ama me sɛ afɔrebɔ fie.”54

GSAM 51.1Ɔman no yɛɛ bɔne—kɔɔ abosonsom mu—na ɛno nti wɔn kurow ne wɔn kronkronbea no sɛee mfeɛ aduɔson. Nnommumfa no akyi no, wɔsan sii asɔredan no wɔ Serubabel nsa ase. Ɛwom sɛ na nʼahoɔfɛ sua sen nea Solomon sii no deɛ, nanso Awurade nam ne diyifoɔ so kaa ne ho sɛ, “Saa fie a ɛbɛba akyiri yi no anuonyam bɛyɛ kɛseɛ asen deɛ ɛdi kan no.”55 Herode yɛɛ saa fie yi fɛ, na Agyenkwa no kyerɛkyerɛɛ wɔ ne adiwo. Fie a ɛdi kan no wɔ anuonyam mununkum a ɛgyina hɔ ma Awurade, nanso Agyenkwa no ankasa, nneɛma nyinaa Yɛfoɔ no, na ɔbaa fie a ɛtɔ so mmienu no mu.

GSAM 51Yese Ntini no Ahenni Animuonyam

GSAM 51.2Wɔn a wɔretwɛn na wɔhwɛ kwan wɔ Yesaia bere so no, nneɛma a ɛyɛ anuonyam a ɛbata nkwagyeɛ a etwa toɔ no ho a ne nkɔmhyɛ kyerɛeɛ no, ɛsɛ sɛ na ɛyɛ wɔn ahoɔden ne nkuranhyɛ. Saa nkɔmhyɛ yi san kyerɛɛ emu da hɔ sɛ, abusua a Ɔgyefoɔ a wɔretwɛn no bɛfiri mu aba no ne yi: “Yese dua ntini mu na dubaa bɛfiri aba, na dubaa bɛfiri ne ntini mu afefɛ; na Awurade honhom bɛtena no so, nyansa ne nteaseɛ honhom, afotu ne ahoɔden honhom, nimdeɛ ne Awurade suro honhom; na ɔde Awurade suro bɛyɛ no nnam wɔ nteaseɛ mu; na ɔrenbu atɛn sɛnea nʼaniwa hu, na ɔrenka obi anim sɛnea nʼaso teɛ; na ɔde tenenee bɛbu ahiafoɔ atɛn, na ɔde pɛpɛɛpɛ bɛka ama asase so ahobrɛasefoɔ; na ɔde nʼanom poma bɛbɔ asase, na ɔde nʼano home bɛkum amumuyɛfoɔ.”56

GSAM 52Nkɔmhyɛfoɔ Kyerɛɛ Awufoɔ Sɔre

GSAM 52.1Odiyifoɔ Yesaia nso kyerɛɛ awufoɔ sɔre ho nkyerɛkyerɛ wɔ awerɛkyekye nsɛm yi mu sɛ: “Bepɔ yi so na Asafo Awurade bɛyɛ nnipa nyinaa apontoɔ a wɔde nnuane a sradeɛ wɔ mu, nsa a ɛho ate, nnuane a sradeɛ ahyɛ mu ma, ne nsa a wɔasiesie no yiye. Na ɔbɛsɛe nkatasoɔ a wɔde kata nnipa nyinaa anim no wɔ bepɔ yi so, ne nkataadeɛ a wɔatrɛ wɔ aman nyinaa so no. Ɔbɛmene owuo afiri hɔ koraa; na Awurade Onyankopɔn bɛpepa nisuo afiri anim nyinaa, na ɔbɛyi ne man animtiatia afiri asase nyinaa so; na Awurade na waka. Na wɔbɛka saa da no sɛ, Hwɛ, yei ne yɛn Onyankopɔn; yɛtwɛnee no, na ɔbɛgye yɛn; yei ne Awurade, yɛtwɛnee no; yɛbɛdi ahurisie na yɛn ani agye wɔ ne nkwagyeɛ mu.”57

GSAM 52Asase Foforɔ no Ahenni

GSAM 52.2Odiyifoɔ korɔ no ara ka sɛ, asase foforɔ a wɔasan ayɛ no mu na wɔde ahennie a etwa toɔ no bɛtim hɔ: “Na hwɛ, merebɔ ɔsoro foforɔ [wim a ɛyɛ ahunmu] ne asase foforɔ; na wɔrenkae deɛ ɛdi kan no, na ɛremma adwene mu bio [Hebri nkyɛnkyerɛmu no, ‘ɛremma koma so,’ kyerɛ sɛ, wɔrenpɛ no bio]. Nanso monni ahurisie na mo ani nnye daa wɔ deɛ merebɔ no mu: na hwɛ, merebɔ Yerusalem sɛ anigyeɛ, ne ne man sɛ ahurisie. Na mʼani bɛgye Yerusalem mu, na madi ahurisie wɔ me man mu; na wɔrente osu nne bio wɔ ne mu, anaa osu sufrɛ nne. Ɛrenyɛ hɔ bio [firi bere a wɔbɔɔ asase foforɔ no] abɔfra a ne nna yɛ tiaa [abɔfra a ɔwu ntɛm], anaa ɔpanin a wanwie ne nna [ɔpanyinyɛ a ɛba ntɛm]: na abɔfra no bɛwu sɛ ɔwɔ mfeɛ ɔha [bere a nnipa tenaa ase mfeɛ ahankron no, na abɔfra betumi adu mfeɛ ɔha]; na ɔbɔnefoɔ a wadi mfeɛ ɔha [mfeɛ ɔha nkwa nna no mu mfeɛ a ɛdi akyire no] no wɔbɛdome no. [Wɔn a wɔwu bere a wɔde asase foforɔ no reba no yɛ wɔn a wɔyera wɔ “amumuyɛfoɔ yeraeɛ” mu. 2 Petro 3:7.] Na wɔbɛsi adan na wɔatena mu; na wɔbɛyɛ bobe mfuo na wɔadi emu aba. Wɔrensii na obi foforɔ ntena mu; wɔrendua na obi foforɔ nni; na sɛnea dua nna teɛ [nkwa dua no, Septuagint], saa na me man nna bɛyɛ, na me pawfoɔ bɛdi wɔn nsa ano adwuma mu ahurisie akyɛ.”58

GSAM 53.1Hesekiel hwɛɛ bere tenten no mu kɔɔ akyiri kɔsi awufoɔ sɔre. Ɔnam ne so Awurade ka sɛ, “Ao me man, hwɛ, mɛbue mo nna, na mama mo afiri mo nna mu aba, na mede mo aba Israel asase so.”59

GSAM 53“Ɔsoaa Yɛn Awerɛhow”

GSAM 53.2Wɔdaa Agyenkwa no sɔhwɛ, amanehunu, ne owuo a ɔfaa maa nnipa no adi kyerɛɛ Yesaia, Asɛmpa odiyifoɔ no, wɔ ɔkwan a ɛdi mu kɛseɛ so. Odiyifoɔ no ka sɛ, “Hwan na wagye yɛn amanneɛ adi? Na hwan na wɔada Awurade basa no adi akyerɛ no? Ɔbɛfefɛ wɔ nʼanim sɛ dua ketewa, ne sɛ ntini a ɛfiri asase a awoɔ mu; ɔnni suban anaa animuonyam; na sɛ yɛhwɛ no a, ahoɔfɛ biara nni hɔ a ɛbɛma yɛanya ɔpɛ. Wɔbu no animtiaa na wɔpo no wɔ nnipa mu; ɔyɛ awerɛhowni, na ɔnim amanehunu; na yɛde yɛn anim siee no sɛ nea yɛmpɛ sɛ yɛhu no; wɔbuu no animtiaa, na yɛansusuw no. Ampa ara, ɔsoaa yɛn ahohia, na ɔsoaa yɛn awerɛhow; nanso yɛbuu no sɛ wɔabɔ no, Onyankopɔn abɔ no, na wɔahyɛ no so. Nanso wɔpiraa no yɛn mmarato nti, wɔbubuu no yɛn amumuyɛ nti; yɛn asomdwoeɛ asotwe da ne so, na ne akuru nti wɔasa yɛn yareɛ.”60

GSAM 53.3Saa nsɛm yi a ɛyɛ nwanwa yi, ɛsɛ sɛ ɛba me bere so anaa? ɔman no ne odiyifoɔ no nyinaa betumi abisaa. Mmuaeɛ no bɛyɛ sɛ, Ɛnyɛ seesei na ɛbɛba; bere no nnya mmaeɛ sɛ Ɔgyefoɔ kɛseɛ yi bɛba; nanso odiyifoɔ no ka sɛ, “Wʼani bɛhu Ɔhene no wɔ nʼahoɔfɛ mu; wɔbɛhwɛ asase a ɛwɔ akyirikyiri no.”61

GSAM 54Daniel Nkɔmhyɛ Da Daakye Adi

GSAM 54.1Nanso ɛnam odiyifoɔ Daniel so na Awurade fii ase kyerɛɛ ne man no ahennie ahodoɔ a ɛbɛsɔre nnidisoɔ nnidisoɔ na adi tumi kɔsi sɛ ɔde nʼahennie a ɛwɔ hɔ daa no bɛsi hɔ; na ɔdaa bere pɔtee bi nso adi, firi asɛm bi a na ɛda so rebɛba kɔsi sɛ wɔbɛyi Messia no adi na wɔatwa no. Nebukadnesar daeɛ no nkyerɛaseɛ daa no adi sɛ ahennie anan a ɛbɛdi wiase so no bɛyera wɔn tumi ne wɔn animuonyam sɛnea sika kɔkɔɔ, dwetɛ, kɔbere, ne dadeɛ no boɔ so rekɔ fam no; na akyire yi ahennie no mu a wɔbɛpaapae na wɔrenyɛ baako no bɛyɛ sɛ dadeɛ a wɔde dɔteɛ afra a ɛyɛ mmerɛ. Ɛno akyi no ɔsoro ahennie no bɛba; saa ahennie no bɛba bere a wɔabrɛ saa ahennie no tumi ase no akyi, na wɔbɛyɛ sɛ ahuhuro bere mu awiporowbea so ntɛtɛ, kɔsi sɛ wɔrennya beaeɛ mma wɔn bio, nanso Onyankopɔn ahennie bɛhyɛ asase nyinaa ma.

GSAM 54.2Afei, ti nson no anisoadehunu mu, wɔde aboa akɛseɛ anan ho nsɛnkyerɛnneɛ no san kaa asɛm korɔ no ara, na wɔdaa ahennie yi ho nsɛm foforɔ adi. Saa ti yi mu na wɔdi “abɛn ketewa” tumi no akwantuo ne ne nnwuma akyi; ɛsɔre wɔ ahennie a ɛtɔ so anan no mu wɔpaapae mu akuo du mu akyi, na ɛdane anaa ɛhyɛ mu baasa ase sɛ ɛde ne ho besi wɔn nyinaa so sɛ honhom mu sodifoɔ. Saa papa no tumi yi bɛkɔ so wɔ ahennie a ɛtɔ so anan no mu a wɔapaapae na ɛyɛ mmerɛ no mu mfeɛ 1260. Saa kwan yi so na wɔdaa nsɛm a ɛkɔsi bere a Kristo gye ahennie no firi nʼAgya hɔ na ɔde ma Ɔsorosoro no Ahotefoɔ no adi; ahennie a awieeɛ no ɛbɛdi asase nyinaa so na ɛbɛtim hɔ daa.

GSAM 55Nna 2300 no

GSAM 55.1Daniel ti nwɔtwe no mu, wɔ odwennini, ɔpapo, ne “abɛn ketewa a ɛyɛɛ kɛseɛ koraa” anisoadehunu no ase no, wɔsan de odiyifoɔ no kɔɔ bere no awieeɛ. Nkyekyɛmu 13 ne 14 mu no, wɔmaa nʼani sii bere bi so—nna 2300—a ɛkɔsi atemmuo no. Na saa bere yi tenten, na odiyifoɔ no tee ase saa; ɛfiri sɛ ɔbɔfoɔ no maa no huu sɛ anisoadehunu no da so wɔ nna pii akyi. Saa bere no, na wɔmfaa da biara mmaeɛ a nna no firi aseɛ, enti ɔde ti no baa awieeɛ sɛ, “Anisoadehunu no maa me ho dwiriɛ, nanso obiara ante aseɛ.”

GSAM 55Nnawɔtwe Aduɔson no Kɔ Messia no Nkyɛn

GSAM 55.2Ti nkron no ka ɔbɔfoɔ a ɔbaa Daniel nkyɛn wɔ ne nkotosrɛ ho mmuaeɛ mu sɛ ɔde nimdeɛ ne nteaseɛ bɛma no. Ɔkaa bere bi a ɛyɛ nnawɔtwe aduɔson no ho asɛm kyerɛɛ no. Saa nnawɔtwe yi mu aduosia nkron no yɛ mfeɛ nnawɔtwe [wɔka kyerɛ yɛn sɛ saa na asɛm shevooim a wɔkyerɛɛ aseɛ sɛ “nnawɔtwe” no kyerɛ] na ɛbɛkɔ akosi Messia no. Beaeɛ a na bere no firi aseɛ, “ahyɛdeɛ a wɔde bɛsan asi Yerusalem na wɔasi no bio” no, na wɔmfaa mmaeɛ. Asɛmmisa no sɔre sɛ, Ɛyɛɛ dɛn na Daniel bɛhu baabi a nnawɔtwe aduosia nkron no bɛba awieeɛ? Ti dumienu no mu no, wɔsan susuw bere ho asɛmmisa no ho, na wɔka kyerɛɛ no wɔ nʼasɛmmisa, “Dɛn na ɛbɛyɛ saa nsɛm yi awieeɛ?” sɛ ɔnkɔ ne kwan, ɛfiri sɛ wɔato nsɛm no mu na wɔasɔ ano akɔsi bere no awieeɛ, bere a “wɔn a wɔwɔ nyansa bɛte aseɛ.”

GSAM 55.3Akyinnyeɛ biara nni ho sɛ, saa bere ho asɛmmisa yi yɛ nhwɛsoɔ a ɔsomafoɔ Petro reka ho asɛm bere a ɔka sɛ, “Nkwagyeɛ yi ho na nkɔmhyɛfoɔ no bisaa na wɔhwehwɛɛ no yie, wɔn a wɔhyɛɛ adom a ɛbɛba mo so no ho nkɔm no; wɔhwehwɛɛ bere bɛn anaa bere a ɛte sɛn a Kristo Honhom a ɛwɔ wɔn mu no kyerɛeɛ, bere a ɔdii kan dii Kristo amanehunu ne anuonyam a ɛbɛdi akyi no ho adanseɛ.”62

GSAM 56Amumuyɛfoɔ Awieeɛ

GSAM 56.1Malaki, odiyifoɔ a ɔtwa toɔ wɔ Apam Dedaw no mu no, ma yɛhu amumuyɛfoɔ sɛeɛ a ɛbɛba awieeɛ no ho nkyerɛkyerɛ a ɛyɛ hu sɛ: “Hwɛ, da no reba a ɛbɛhyew sɛ fononoo; na ahantanfoɔ nyinaa ne wɔn a wɔyɛ amumuyɛ nyinaa bɛyɛ sareɛ; na da a ɛreba no bɛhyew wɔn, Asafo Awurade na ɔseɛ, na ɛrennya wɔn ntini anaa dubaa. Nanso mo a musuro me din no, tenenee Owia no bɛsɔre ama mo a ɔsa yareɛ wɔ ne ntaban mu; na mobɛfiri adi na moanyini sɛ anantwie mma a wɔwɔ nantwie dan mu. Na mobɛtiatia amumuyɛfoɔ so; ɛfiri sɛ wɔbɛyɛ nsõ wɔ mo nan ase wɔ da a mɛyɛ yei, Asafo Awurade na ɔseɛ.”63

GSAM 56.2Esiane nokwasɛm yi nyinaa a wɔatwerɛ wɔ Apam Dedaw no mu na Israelfoɔ wɔ no nti, a ɛdaa nkwagyeɛ ho nhyehyɛeɛ no afã pii adi kyerɛɛ wɔn no, ɛsɛ sɛ wɔn a wɔde nsi sua Asɛm no ani gyee kɛseɛ bere a wɔhuu na wɔtee aseɛ sɛ wɔrebɛn bere a Aseni a wɔahyɛ ne ho bɔ no bɛba. Bere a nnipa dodoɔ no, ne wɔn a wɔkenkan Kyerɛwnsɛm no wɔ hyiadan mu Homeda biara mpo, antumi ante Asɛm no aseɛ (Asomafoɔ Nnwuma 13:27) no, wɔn a wɔwɔ nyamesu na wɔde nsi hwehwɛɛ Kyerɛwnsɛm no wɔ Honhom no akwankyerɛ ase no, akyinnyeɛ biara nni ho sɛ wɔbɔɔ mpaeɛ denneennen sɛnea ɔsomafoɔ Yohane yɛɛ wɔ saa berɛ yi mu no sɛ, “Awurade Yesu, bra, na bra ntɛm.”

Notes

  1. Mmebusɛm 13:12. ↩
  2. Hagai 2:6, 7. ↩
  3. Hebrifoɔ 12:26-28. ↩
  4. Yesaia 28:13. ↩
  5. Mmebusɛm 4:18. ↩
  6. 1 Mose 4:1. ↩
  7. Hebrifoɔ 11:4. ↩
  8. 1 Mose 4:25. ↩
  9. 1 Mose 5:29. ↩
  10. 1 Mose 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. 1 Mose 13:15-17. ↩
  12. Hebrifoɔ 11:8. ↩
  13. Hebrifoɔ 11:10. ↩
  14. 1 Mose 15:13-15. ↩
  15. Hebrifoɔ 11:19. ↩
  16. Galatifoɔ 3:16. ↩
  17. Galatifoɔ 3:8. ↩
  18. 1 Mose 28:13, ↩
  19. 1 Mose 49:10. ↩
  20. 2 Mose 1:8; Asomafoɔ Nnwuma 7:18. ↩
  21. Hebrifoɔ 11:23. ↩
  22. Hwɛ Josephus, Yudafoɔ Tete Nsɛm, Nwoma 2, ti 9, nkyekyɛmu 7; Nkɔmhyɛ Honhom, nwoma 1, kratafa 165, 166. ↩
  23. Asomafoɔ Nnwuma 7:25. ↩
  24. Numeri 24:17. ↩
  25. Hebrifoɔ 11:12, 13. ↩
  26. Numeri 14:21. ↩
  27. Habakuk 2:14. ↩
  28. 2 Mose 25:40; 26:30; 27:8; Asomafoɔ Nnwuma 7:44. ↩
  29. Hebrifoɔ 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. Hebrifoɔ 10:1. ↩
  31. Asomafoɔ Nnwuma 13:19, 20. ↩
  32. 5 Mose 4:6, 7. ↩
  33. 1 Samuel 8:7. ↩
  34. 1 Samuel 8:5. ↩
  35. 1 Samuel 8:19, 20. ↩
  36. Hosea 13:9-11. ↩
  37. Hesekiel 21:25-27. ↩
  38. Mika 4:8. ↩
  39. Dwom 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Yesaia 9:6, 7. ↩
  41. 1 Mose 5:24. ↩
  42. Hebrifoɔ 11:5. ↩
  43. 2 Ahemfo 2:11, 12. ↩
  44. Yuda 14, 15. ↩
  45. Hiob 19:23-27. ↩
  46. 1 Beresosɛm 29:23. ↩
  47. Asomafoɔ Nnwuma 2:30, 31. ↩
  48. Dwom 2:2,6,7. ↩
  49. Yesaia 7:14. ↩
  50. Mateo 22:42-45; Dwom 110:1. ↩
  51. Hebrifoɔ 1:8, 9. ↩
  52. Mika 5:2. ↩
  53. 1 Ahemfo 8:10, 11. ↩
  54. 2 Beresosɛm 7:12. ↩
  55. Hagai 2:9. ↩
  56. Yesaia 11:1-4. ↩
  57. Yesaia 25:6-9. ↩
  58. Yesaia 65:17-22. ↩
  59. Hesekiel 37:12. ↩
  60. Yesaia 53:1-5. ↩
  61. Yesaia 33:17. ↩
  62. 1 Petro 1:10, 11. ↩
  63. Malaki 4:1-3. ↩

Note

Back