Ti 28 — Ɛpono a Obiara Ntumi Nto Mu
GSAM 462.1“Mede ɛpono a wɔabue asi w’anim, na obiara ntumi nto mu; ɛfiri sɛ wowɔ ahoɔden kakra, na woadi m’asɛm so, na woampa me din.”1
GSAM 462.2Saa na asɛm a wɔka kyerɛ wɔn a wɔwɔ asɛmpa asafo no Filadelfia tebea mu no teɛ. Saa asafo yi na asɛm a wɔkaeɛ sɛ Kristo mmaeɛ abɛn no maa ɛsɔreeɛ; anaa wɔn a wɔkuraa deɛ wɔtee wɔ saa asɛm no ho mu pintinn no. Ɛfiri sɛ ɔka Sardeis asafo no ho asɛm (deɛ ɛdii Filadelfia anim pɛɛ no) sɛ, “Enti kae sɛdeɛ woagye na woate no, na kura mu pintinn, na sakra w’adwene. Na sɛ woanwɛn a, mɛba wo so sɛ owifoɔ, na worenhunu dɔn ko a mɛba wo so.”2
GSAM 462.3Enti Sardeis asafo no tee Awurade mmaeɛ a abɛn no ho nkyerɛkyerɛ. Wɔn a wɔkuraa deɛ wɔteeɛ no mu pintinn no kɔɔ wɔn anim wɔ nokorɛ no mu berɛ a wɔyii “kanea dua” no firii hɔ no, na wɔbɛyɛɛ Filadelfia asafo no. Wɔn na ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ, “Ɛsiane sɛ woadi me boasetɔ ho asɛm so nti, me nso mɛkora wo afiri sɔhwɛ dɔn a ɛbɛba wiase nyinaa so abɛsɔ wɔn a wɔte asase so no ahwɛ no mu. Hwɛ, mereba ntɛm; kura deɛ wowɔ mu pintinn, na obiara annye w’abotire.”3 Enti saa Filadelfia asafo yi na ɔka kyerɛ no sɛ, “Mede ɛpono a wɔabue asi w’anim, na obiara ntumi nto mu.”
GSAM 462.4Enti ha na Twerɛ Kronkron no ka no pefee sɛ wɔn a Onyankopɔn ahwɛyie mu ɔkanyan wɔn ma wɔkɔbɔ wiase kɔkɔ wɔ Awurade mmaeɛ ho, na wɔsrɛ nnipa sɛ wɔnsiesie wɔn ho nhyia Onyankopɔn no, wɔwɔ Onyankopɔn adom soronko wɔ wɔn adwuma no mu. Nnipa bɛtumi abɔ mmɔden sɛ wɔbɛsi wɔn kwan, asɛe wɔn nnwuma, ato “ɔkasa ɛpono” no mu, nanso Onyankopɔn nne da so ara gyegye sen nteɛteɛm no nyinaa sɛ, “Mede ɛpono a wɔabue asi w’anim.”
GSAM 463Mfirinhyia Aduɔson Nan mu Nkɔsoɔ
GSAM 463.1Wɔ nwoma yi nkratafa a atwam no mu no, yɛaka mfirinhyia aduɔson nan, firi 1831 kɔsi 1905, ho asɛm tiawa, na yɛadi Kristo mmaeɛ ho nkrasɛm no mfiaseɛ ne ne nkɔsoɔ akyi, ne titire no ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm. Yɛakyerɛ sɛdeɛ saa nkrasɛm yi firii baabi a na wɔnnim no ne ohia mu nyaa ahoɔden ne tumi a ɛkɔɔ anim ntɛmntɛm afe biara, kɔsii sɛ ɛanya asɛmpatrɛ nnwuma a atwa asase ho ahyia. Ampa ara, ɛnyɛ sɛ nkrasɛm no yɛ deɛ honam akoma ani gye ho nti na anya saa nkɔsoɔ yi; ɛfiri sɛ ɛde Awurade Homeda di anim, na sɛ obi bɛdi saa da no a, ɛde asɛnnua duruduru ba no so, na ɛhwehwɛ sɛ ɔtwe ne ho firi wiase adwadie ho wɔ nnawɔtwe no mu da a honam fam nnwuma dɔɔso paa no. Afei nso, ɛnyɛ sɛ ɔsɔretia biara nni hɔ nti na akɔ anim; ɛfiri sɛ ɛfiri ne mfiaseɛ no ahyia ɔsɔretia a ano yɛ den paa afiri abɔnten, ne ɔhaw a nnipa a wɔnhyiraa wɔn ho so maa Onyankopɔn, nanso wɔde wɔn ho kɔhyɛɛ kuo no mu berɛ bi no de baeɛ. Ɛdefa tebea a abɔnten atamfoɔ no nhyehyɛeɛ ne wɔn mmɔdenbɔ de baeɛ no ho no, yɛbɛtumi de ɔdwontofoɔ Dawid nsɛm aka sɛ, “Sɛ ɛnyɛ Awurade na ɔwɔ yɛn afa a, Israel nka seesei sɛ: Sɛ ɛnyɛ Awurade na ɔwɔ yɛn afa berɛ a nnipa sɔre tiaa yɛn no a, anka wɔamene yɛn anikann, berɛ a wɔn abufuo dɛre tiaa yɛn no; anka nsuo abu afa yɛn so, anka asubɔnten abu afa yɛn kra so; anka nsuo a ahantan no abu afa yɛn kra so. Nhyira nka Awurade a wamma yɛn anyɛ aboa a wɔn se akyere no. Yɛn kra afiri mu sɛ anomaa a wafiri anomaa kyerefoɔ afidie mu; afidie no abubu, na yɛanya yɛn ti adidi mu. Yɛn mmoa wɔ Awurade a ɔyɛɛ ɔsoro ne asase no din mu.”4
GSAM 464Mmoa wɔ Awurade Mu
GSAM 464.1Awurade ka sɛ ɔde “ɛpono a wɔabue, a obiara ntumi nto mu” asi ne nkurɔfoɔ anim. Enti ɛnyɛ nwanwa sɛ nkrasɛm no akɔ anim berɛ nyinaa. Ɛyɛ Onyankopɔn nkrasɛm a ɔde ma nnipa, na ɛsɛ sɛ ɛyɛ yie. Wɔ Adiyisɛm 7:2 no, wɔde ɔbɔfoɔ a “ɔrepue afiri apueeɛ,” anaa sɛdeɛ ebinom kyerɛ aseɛ no, “te sɛ owia pueɛ,” yɛ adwuma a wɔde siesie nnipa bi ma wɔatumi agyina berɛ a Onyankopɔn abufuo da kɛseɛ no bɛba no ho mfoni. Hwɛ adekyeɛ no: hann no nhyerɛnee na edi kan pue wɔ apueeɛ; yeinom bɔ mu ma hann no yɛ kɛseɛ kɔsi sɛ wɔhunu owia no kurukuruwa kɛseɛ no pefee. Berɛ a “Awia Hene” no pagya kɔ soro pɛɛ no, ne hann, ne hyeɛ, ne tumi mu yɛ den kɔ so.
GSAM 464.2Saa ara na ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm no nkɔsoɔ ateɛ firi 1848, berɛ a wɔmaa nokorɛ nsɛm a ɛka bom yɛ nkrasɛm no daa adi pefee no. Yɛakyerɛ sɛ ɛfiri saa berɛ no, ɛnyaa nkɔsoɔ a ɛda adi na ɛkɔ so daa, a ɛyɛ nwanwa. Yɛrentumi nkyerɛ yei aseɛ wɔ ɔkwan foforɔ biara so, gye sɛ Awurade rema n’asɛm aba mu wɔ wɔn a wɔwɔ saa berɛ yi mu, berɛ a ne nkwagyeɛ reba no, a “wɔdi Homeda a wɔngu ho fi,”5 na wɔsane wɔn nan firi wɔn ara anigyedeɛ a wɔbɛyɛ wɔ Onyankopɔn da kronkron no so ho. Saa na wɔnam “Yesu gyidie” so, sɛdeɛ wɔaka wɔ ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm mu wɔ Adiyisɛm 14 no, di “Onyankopɔn mmara nsɛm” nyinaa so. Saafoɔ yi ho na Awurade nam odiyifoɔ Yesaia so kaeɛ sɛ, “Ɛno na wo hann bɛpae sɛ adekyeɛ, na w’ayaresa bɛfefɛ ntɛm; na wo tenenee [“Awurade, yɛn tenenee.” Yeremia 23:6] bɛdi w’anim; na Awurade animuonyam bɛhwɛ w’akyi.”6 Yɛwɔ saa awerɛhyɛmu yi a, ɛdeɛn bio na yɛbɛtumi ahwɛ kwan sɛ ɛbɛba, gye sɛ adwuma no bɛyɛ yie? “Sɛ Onyankopɔn wɔ yɛn afa a, hwan na ɔbɛtumi atia yɛn?”
GSAM 464Ɛbɛyɛ Dɛn na Yeinom Bɛyɛ Yie?
GSAM 464.3Sɛ yɛhwɛ tebea no wɔ 1846, berɛ a Ɔsɔfoɔ Joseph Bates hyɛɛ aseɛ sɛ ɔretwerɛ saa nwoma a ɛdi kan no, nwoma a ɛdi kan koraa a Memeneda Akwanhwɛfoɔ tintim faa Homeda ho no, a na sɛnt du mmienu ne fã nko ara ne sika a ɔwɔ wɔ wiase, na wɔmaa no de saa sika no dii dwuma ansa na da a ɛdi kan a ɔde twerɛɛ nwoma no reba awieeɛ no; na sɛ yɛsan hwɛ Ɔsɔfoɔ James White sɛ ɔde sika a ɔnya firii serɛ a ɔtwaeɛ wɔ serɛ afuo mu no tintim ne krataa ketewa a ɛdi kan, Ɛnnɛ Berɛ Yi Mu Nokorɛ, na ɔde krataa no maa obiara a ɔbɛkenkan kwa, na ɔkaa ho asɛm sɛ nkrasɛm a ɛbɛkɔ asase ano no,—sɛ obi hwɛ saa mfitiaseɛ nketewa yi a, anka ɔbɛtumi de nnipa a na wɔwɔ Amos berɛ so no kasa abisa sɛ, “Hwan so na Yakob bɛsɔre? Ɛfiri sɛ ɔyɛ ketewa.”7 Sɛ yɛde saa tebea no toto deɛ ɛwɔ 1905 ho, berɛ a wɔretintim nkrasɛm no mu nokorɛ nsɛm wɔ nwoma tintimbea aduonu a ɛwɔ wiase mmeaeɛ ahodoɔ, na mpɛn pii wɔyɛ adwuma kɔsi wɔn ahoɔden ano pɛɛ ansa na wɔatumi ama nnipa anya nwoma a wɔpɛ akenkan no a, ampa ara yɛbɛtumi aka sɛ: Hwɛ, “ɛpono a wɔabue,” a obiara ntoo mu de bɛsi nnɛ.
GSAM 465.1Wɔn a wɔwɔ berɛ a atwam mu a wɔsusuu sɛ adwuma no rentumi nyɛ yie da no, yɛbɛtumi de nsɛm a odiyifoɔ Sakaria de kaa wɔn a wɔsusuu sɛ wɔbɛsi Onyankopɔn adwuma kwan wɔ Yerusalem a wɔresane asi no anim aka wɔn ho sɛ, “Hwan na wabu nneɛma nketewa da no animtiaa?”8 Ɛdefa nneɛma a na ɛte sɛ ɔhaw mmepɔ wɔ wɔn kwan mu no ho no, Awurade nam odiyifoɔ no so kaeɛ sɛ,—
GSAM 465Bepɔ no a Wɔmaa Ɛyɛɛ Asase Tamtam
GSAM 465.2“Woyɛ hwan, O bepɔ kɛseɛ? Serubabel anim no, wobɛyɛ asase tamtam; na ɔde ɛso boɔ a etwa toɔ no bɛba, na wɔde nteɛteɛm aka sɛ: Adom, adom nka no!”9 Saa ara na ayɛ wɔ ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm no adwuma mu, na saa ara na ɛbɛyɛ akɔsi sɛ wɔde “ɛso boɔ a etwa toɔ” no bɛba, anaa sɛ yɛbɛka no ɔkwan foforɔ so a, akɔsi sɛ adwuma no bɛba awieeɛ.
GSAM 465.3Hwɛ nnipa kakraa bi a na wɔwɔ hɔ wɔ 1846 no, a na wɔn ahodeɛ sua na na wɔyɛ ahiafoɔ wɔ adeɛ nyinaa mu, gye Onyankopɔn mu gyidie ne nokorɛ no akoradeɛ mu; na hwɛ kɛseɛ a wɔn adwuma abɛyɛ. Dwene nneɛma a yɛwɔ seesei a ɛboa adwuma no ho: nwoma a wɔasiesie nyinaa, akyerɛ aseɛ na wɔatintim wɔ asase so kasa ahodoɔ mu, ne asɛmpa nwomatɔnfoɔ ɔhaha pii a wɔde saa nwoma yi kɔ nnipa afie mu, a ne boɔ yɛ $400,000 afe biara. Sɛ Onyankopɔn nhyira kɔ so wɔ adwuma no so a, yɛbɛtumi ahwɛ nkɔsoɔ kwan. Esiane saa nneɛma ne nnwumakuo a wɔde yɛ adwuma a ɛredɔɔso bosome biara yi, ne Kristo mu ahotosoɔ nti, ɛnsɛ sɛ yɛhwɛ biribi foforɔ kwan, gye deɛ Salomo too ho dwom faa Onyankopɔn asafo ho, berɛ a ɔfiri n’ɛserɛ tebea mu baeɛ a “ɔtweri ne Dɔfo no basa” no. Ɔkaa ne pueɛ no ho asɛm sɛ, “ɔyɛ fɛ sɛ ɔsrane, ɔhyerɛn sɛ owia, na ne ho yɛ hu sɛ akodɔm a wɔkura frankaa.”10
GSAM 466Nkɔmhyɛ Akyɛdeɛ no Mmoa
GSAM 466.1Ɛnyɛ sɛ yɛahu nko ara sɛ Awurade ahwɛyie abue kwan ama nokorɛ no atrɛ, na ne nhyira a ɛda adi aka mmɔden a wɔabɔ sɛ wɔbɛnante n’ahwɛyie akwan so no ho; na mmom wɔ ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm no mfiaseɛ ne ne nkɔsoɔ mu no, ɔnam nkɔmhyɛ akyɛdeɛ no so ne ne nkurɔfoɔ akasa. Yei nyɛ adiyisɛm foforɔ bi a ɛbɛsi Bible no ananmu, ɛnna ɛnyɛ ɔkwan bi a ɛbɛsɛe Twerɛ Kronkron no nkyerɛkyerɛ, na mmom ɛkyerɛ baabi a, wɔ saa berɛ yi mu, asiane wɔ hɔ sɛ nnipa bɛfiri Kristo asɛmpa no mu suban a ɛyɛ tẽẽ no ho, ne baabi a asiane wɔ hɔ sɛ berɛ yi mu suban bɛtwe nkurɔfoɔ no, ama wɔn ani asɔ onyamesom a ɛwɔ aniwa so nko, a ɛnni tumi.
GSAM 466.2Sɛ yɛde tete adiyifoɔ no nhwɛsoɔ11 a Awurade de ama yɛn sɛ mmara a wɔde sɔ saa nneɛma a ɛda adi yi hwɛ no mu baako no hwɛ saa asɛm yi a, yɛhunu sɛ ɛnnɛ nso yɛhia saa nneɛma yi esiane nneɛma korɔ no ara nti sɛ tete no: ɛne sɛ, berɛ biara mu, nkyerɛkyerɛ ne nneyɛɛ a ɛwɔ saa berɛ no mu a agye nnipa no, a ɛyɛ berɛ no dea titire no, bɛtumi atwe wɔn afiri nokorɛ kwan no so. Ɔsomafoɔ Paulo ka akyɛdeɛ a Awurade de agu asafo no mu no adiyɛ ho asɛm sɛ, wɔde ama “sɛ wɔde bɛsiesie ahotefoɔ awie, ama ɔsom adwuma no, ama Kristo nipadua no si; kɔsi sɛ yɛn nyinaa bɛduru gyidie ne Onyankopɔn Ba no ho nimdeɛ koroyɛ mu, ayɛ onipa a wanyini awie, aduru Kristo mayɛ kɛseyɛ susudua no so; sɛ ɛfiri saa berɛ no yɛrenyɛ nkɔkoaa bio a wɔde wɔn woso ha ne ha, na nkyerɛkyerɛ mframa biara bɔ wɔn kyini wɔ nnipa nnaadaa ne wɔn aniteɛ mu, a wɔnam so daadaa nnipa wɔ wɔn sum ase nhyehyɛeɛ mu; na mmom yɛreka nokorɛ wɔ ɔdɔ mu no, yɛanyini adeɛ nyinaa mu akɔ ne mu, ɔno a ɔyɛ ti no, Kristo no ara. Ɔno mu na nipadua no nyinaa ka bom yie na ɛbɔ mu denam deɛ ntini biara de ma no so; na sɛdeɛ fa biara tumi yɛ n’adwuma yie wɔ ne susudua mu no, ɛma nipadua no nyini, na ɛsi ne ho wɔ ɔdɔ mu.”12
GSAM 467.1Nsɛm korɔ a wɔde tia nkɔmhyɛ akyɛdeɛ no adiyɛ wɔ ɛnnɛ berɛ yi mu no, anka wɔbɛtumi de ahoɔden korɔ no ara aka wɔ tete mmerɛ mu; ɛne sɛ, yɛwɔ Twerɛ Kronkron no, enti yɛnhia saa akyɛdeɛ no. Nanso, saa Twerɛ Kronkron korɔ yi ara na ɛka kyerɛ yɛn sɛ Kristo de saa akyɛdeɛ yi agu asafo no mu sɛ wɔnyɛ wɔn adwuma nkɔsi sɛ “deɛ ɛwie pɛyɛ [tebea a ɛwie pɛyɛ] no aba,” na ɛsɛ sɛ asafo no “nni akyɛdeɛ biara mu ka, berɛ a motwɛn yɛn Awurade Yesu Kristo mmaeɛ no.”13
GSAM 467Adɛn Nti na Yɛhia Adiyifoɔ?
GSAM 467.2Anka tete nkurɔfoɔ no bɛtumi adwene sɛ wɔwɔ Onyankopɔn abrabɔ ho mmara a ɔde n’ankasa nsateaa atwerɛ wɔ aboɔ apono so; sɛ wɔwɔ ahyɛdeɛ, atemmusɛm ne akwankyerɛ a ɛfiri Onyankopɔn anom baa Mose nkyɛn, a wɔde ahwɛyie atwerɛ; enti ɛdeɛn bio na na wɔhia? Nanso, ɛmfa ho saa nokorɛ nsɛm pa a na wɔwɔ yi nyinaa no, Onyankopɔn ani gyee ho sɛ ɔne wɔn bɛkasa “mmerɛ ahodoɔ mu ne akwan ahodoɔ so, nam n’adiyifoɔ kronkron no so.”
GSAM 467.3Yɛhunu sɛ adanseɛ a adiyifoɔ ahodoɔ, te sɛ Yesaia, Yeremia, Hesekiel, Daniel, Hosea ne afoforɔ diiɛ no, wɔn mu biara kyerɛkyerɛɛ nnyinasosɛm kɛseɛ korɔ no ara a ɛfa Onyankopɔn a wɔbɛtie no ho; nanso odiyifoɔ biara wɔ animka pɔtee a ɔde maa ne berɛ so nkurɔfoɔ, ɛfiri sɛ na saa berɛ a wɔhyɛɛ nkɔm no mu amanneɛ a agye nnipa no retwe wɔn afiri tenenee nnyinasosɛm kronkron no ho.
GSAM 468Akyɛdeɛ a Yɛhia
GSAM 468.1Ebia obi bɛka sɛ ɛnyɛ Apam Dada Twerɛ Kronkron no mu nkyerɛkyerɛ pa nko ara na yɛwɔ, na mmom yɛwɔ yɛn Agyenkwa no ankasa ne asomafoɔ no nsɛm nso ka ho; enti adɛn nti na yɛhia hann bio? Nanso nokwasɛm no ne sɛ saa asomafoɔ kronkron yi ara na wɔkyerɛɛ ɛberɛ a ɛreba no awieeɛ nna no, berɛ a “mmerɛ a ɛmu yɛ hu bɛba,” ne berɛ a nnipa “bɛnya onyamesom suban wɔ aniwa so, nanso wɔapa ne tumi,” na wɔka kyerɛɛ yɛn nso sɛ “ebinom bɛfiri gyidie no ho, na wɔatie adaadaa honhom ne ahonhommɔne nkyerɛkyerɛ.”
GSAM 468.2Ɛsiane yeinom nyinaa nti, nkurɔfoɔ a Paulo ka wɔn ho asɛm wɔ ne krataa a ɔtwerɛɛ kɔmaa Tesalonikafoɔ no mu, a wɔrennya esum mu na Kristo da no abɛto wɔn sɛ owifoɔ, na mmom wɔbɛyɛ hann mma no, wɔtu wɔn fo sɛ “wɔnsɔ nneɛma nyinaa nhwɛ” wɔ “nkɔmhyɛ” mu, na “wɔnkura deɛ ɛyɛ no mu pintinn.”14 Yei te sɛ deɛ wɔreka akyerɛ wɔn sɛ nkurɔfoɔ a wɔbɛtwɛn Awurade Yesu Kristo mmaeɛ, na awieeɛ no wɔbɛhunu wɔn sɛ wɔasiesie wɔn ho ama saa da no, bɛnya nkɔmhyɛ akyɛdeɛ no adiyɛ a ɛyɛ “papa” ne nokorɛ wɔ wɔn mu.
GSAM 468Awieeɛ no ho Nsɛnkyerɛnneɛ
GSAM 468.3Yɛwɔ berɛ a nsɛnkyerɛnneɛ abu so wɔ afanan nyinaa a ɛkyerɛ sɛ Awurade da no abɛn. Yɛwɔ saa berɛ pɔtee a na ɛsɛ sɛ nkurɔfoɔ bi sɔre a wɔbɛdi mmara nsɛm no nyinaa so, na wɔasan “anya Yesu adanseɛ”15—ɛne “Nkɔmhyɛ Honhom.”16 Ɛdeɛn na yɛhunu? Ɛne sɛ wɔ mfirinhyia aduosia a atwam no mu no, saa nkurɔfoɔ bi asɔre a wɔkura saa nkrasɛm no pɛpɛɛpɛ, na nkɔmhyɛ akyɛdeɛ no ada adi wɔ wɔn mu. Yɛde Bible no mmara sɔ akyɛdeɛ no sɛdeɛ ɛda adi nam Awuraa E. G. White so no hwɛ a, yɛahu sɛ ɛdi sɔhwɛ no mu wɔ adeɛ biara mu. Ɛfiri mfiaseɛ kɔsi awieeɛ no, wɔnhuu kasensini baako mpo wɔ Awuraa White nkyerɛweeɛ nyinaa mu a ɛma kwan ketekete mpo ma bɔne, anaa ɛpene Onyankopɔn asɛm ho a wɔbɛfiri kakra biara so. Saa nkyerɛweeɛ yi mfaa wɔn ho nsii Bible no so da, na mmom wɔtu fo berɛ nyinaa sɛ yɛmfa ahwɛyie kɛseɛ nsua Onyankopɔn asɛm, na ɛkyerɛ n’asɛm no sɛ susudua kɛseɛ a wɔde bɛhwehwɛ yɛn nsɛm mu wɔ atemmuo a etwa toɔ no mu. Wɔ ne nkyerɛweeɛ mu no, wɔma Kristo so wɔ yɛn anim sɛ nhwɛsoɔ baako pɛ a ɛsɛ sɛ yɛdi n’akyi. Wɔka no pefee paa sɛ ɔno nko ara ne yɛn nkonimdie ho anidasoɔ wɔ ha, yɛn dwanekɔbea baako pɛ a ɛgye yɛn firi abufuo a ɛreba no mu, ne din ne ɛkwan baako pɛ a wɔnam ne so bɛtumi agye yɛn nkwa.
GSAM 469Ankorankoro Nkamfoɔ
GSAM 469.1Ɛdefa Awuraa White ne n’adwuma no su ho no, wɔde deɛ ɛdi soɔ yi ama. Obi a na ɔnim no, na wasua n’adwuma ho adeɛ mfeɛ pii no na ɔtwerɛeɛ wɔ 1877; na afei a mfirinhyia bɛyɛ aduonum mmiɛnsa a wɔde sɔɔ no hwɛeɛ atwam, mfeɛ a wɔde ahwɛyie hwɛɛ no no, mepene adwene biara a wɔaka wɔ mu no so koraa:—
GSAM 469.2“Ɛdefa Onuawa White Kristofoɔ suban ho no, mesrɛ kwan ka sɛ megye di sɛ menim ho biribi. Menim no mfeɛ dunwɔtwe,—ɛboro yɛn nkurɔfoɔ abakɔsɛm no mu fã. Makɔ wɔn fie atena wɔn abusua mu mpɛn pii, ɛtɔ da a na meda hɔ nnawɔtwe pii. Wɔn nso aba yɛn fie ne yɛn abusua mu mpɛn pii. Me ne wɔn atu kwan akɔ ɛkame ayɛ sɛ baabiara; me ne wɔn atena wɔ kokoam ne nnipa anim, wɔ nhyiamu ne nhyiamu akyi, na manya akwanya a ɛyɛ pa ara sɛ mɛhunu Onua ne Onuawa White abrabɔ, wɔn suban ne wɔn honhom ho biribi. Sɛ ɔsɔfoɔ no, me ne nnipa ahodoɔ nyinaa ne suban ahodoɔ nyinaa adi nkitaho, akɔsi sɛ mesusu sɛ mɛtumi ahunu sɛdeɛ onipa bi teɛ kakra, anyɛ yiye koraa no, wɔ mfeɛ pii a mede ahu no yie akyi.
GSAM 470.1“Menim Onuawa White sɛ ɔyɛ ɔbaa a ɔnhyehyɛ ne ho, ɔbrɛ ne ho ase, ɔwɔ ayamyɛ, na ne suban di mu. Saa suban yi nyɛ deɛ ɔde hyɛ ne ho so na ɔbɔ mmɔden da no adi kɛkɛ, na mmom ɛfiri ne su ankasa mu ba fɛfɛɛfɛ a ɔmmrɛ ho. Ɔnyɛ obi a ɔyɛ n’ani so kɛseɛ, ɔbu ne ho ɔteneneeni, na ɔbu ne ho onipa titire, sɛdeɛ wɔn a wɔde nyamesom mu ahokeka tra so no yɛ berɛ nyinaa no. Me ne wɔn a wɔde nyamesom mu ahokeka tra so no ahyia mpɛn pii, na mahu berɛ nyinaa sɛ wɔn ano ahyɛ ma wɔ nneɛma a wɔka sɛ wɔyɛ ho, ahantan ahyɛ wɔn ma, wɔayɛ krado sɛ wɔbɛka wɔn ankasa adwene, wɔde wɔn kronkronyɛ hoahoa wɔn ho, ne deɛ ɛkeka ho; nanso mahu berɛ nyinaa sɛ Onuawa White suban yɛ yeinom nyinaa abirabɔ.
GSAM 470Ahiafoɔ Adamfo
GSAM 470.2“Obiara, ɔhiani paa ne deɛ ɔbrɛ ne ho ase paa mpo, bɛtumi akɔ ne nkyɛn a ɔnsuro akɔhwehwɛ afotuo ne awerɛkyekyerɛ a ɔrempam no. Ɔhwɛ wɔn a biribi ahia wɔn, wɔn a wɔnni bi ne wɔn a wɔrehunu amane berɛ nyinaa, ɔma wɔn deɛ wɔhia, na ɔsrɛ ma wɔn.
GSAM 470.3“Menhuu obiara a Onyankopɔn suro wɔ n’anim daa sɛ ɔno da. Ɔnhyɛ biribiara ase a ɔmmɔ Onyankopɔn mpaeɛ denneennen ansa. Ɔde ahwɛyie sua Onyankopɔn asɛm berɛ nyinaa. Mate Onuawa White kasa mpɛn ɔhaha pii, makenkan n’adanseɛ nyinaa firi mfiaseɛ kɔsi awieeɛ, emu pii no mpɛn pii; na mantumi anhunu kasamu baako a ɛyɛ ɔbrasɛeɛ wɔ ne nyinaa mu da, anaa biribi a ɛnyɛ kronn koraa anaa ɛnyɛ Kristofoɔ deɛ; biribiara nni mu a ɛtwe obi firi Bible no ne Kristo ho. Mmom, ɛhɔ na mehu adesrɛ a emu yɛ den paa sɛ yɛntie Onyankopɔn, yɛnnɔ Yesu, yɛnnye Twerɛ Kronkron no nni, na yɛnhwehwɛ mu berɛ nyinaa. Manya honhom mu mfasoɔ kɛseɛ mpɛn a wɔrentumi nkan no, afiri adanseɛ no mu. Nokorɛ nie, ɛberɛ biara a makenkan no, mate animka nka wɔ Onyankopɔn mu gyidie a menni sɛdeɛ ɛsɛ, ahofama a menni sɛdeɛ ɛsɛ, ne nsiyɛ a menni wɔ akra nkwagyeɛ adwuma mu no ho. Sɛ mewɔ atemmuo pa bi, honhom mu nhunumu bi a, meka sɛ adanseɛ no wɔ honhom ne asɛm korɔ no ara sɛ Twerɛ Kronkron no.
GSAM 470.4“Mfirinhyia aduasa ni [seesei yɛbɛtumi aka sɛ mfeɛ aduosia] na yɛn nkurɔfoɔ agye saa adanseɛ yi adi na wɔakenkan. Deɛn na ayɛ wɔ wɔn mu? Atwe wɔn afiri Onyankopɔn mmara ho anaa? Ama wɔagyae Kristo mu gyidie anaa? Ama wɔato Bible no atwene nkyɛn anaa? Ama wɔabɛyɛ nkurɔfoɔ a wɔapɔre na wɔyɛ ɔbrasɛefoɔ anaa? Menim sɛ sɛ wɔde wɔn toto Kristofoɔ asafo foforɔ biara ho a, wɔn nso gyina yie.
GSAM 471.1“Adeɛ baako na mahyɛ no nsow, ɛne sɛ wɔn a wɔsɔre tia Onuawa White anisoadehunu no denneennen paa no gye tom sɛ ɔyɛ Kristoni. Ɔkwan a wɔfa so tumi gye yei tom no, mente aseɛ. Wɔbɔ mmɔden sɛ wɔbɛsiesie asɛm no, na wɔka sɛ wɔadaadaa no. Wɔntumi nkyerɛ nkekaeɛ baako wɔ n’abrabɔ nyinaa mu, anaa kasamu a ɛyɛ ɔbrasɛeɛ wɔ ne nkyerɛweeɛ nyinaa mu. Ɛsɛ sɛ wɔgye tom sɛ ne nkyerɛweeɛ mu pii yɛ papa, na obiara a ɔde deɛ ɔka nyinaa bɔ ne bra no bɛyɛ Kristoni pa a ɔsoro yɛ ne dea ampa. Sɛ ɔyɛ ɔbonsam adwinnadeɛ, a Satan na ɔkanyan no, anaa sɛ ne nkyerɛweeɛ no yɛ ɔbrasɛeɛ anaa n’ankasa adwene mu nsɛm hunu a, ɛnneɛ yei yɛ nwanwa paa.”
GSAM 471Ahɔhoɔ Di Nkyerɛweeɛ no ho Adanseɛ
GSAM 471.2Sɛ wɔsoma yɛn nsɛmma nwoma a Awuraa White nkyerɛweeɛ wɔ mu no kɔ a, wɔn a wɔbrɛ wɔn ho ase paa, wɔsuro Onyankopɔn, na wɔatu wɔn ho ama no hwehwɛ. Wɔreka deɛ wɔakenkan ho asɛm no, wɔka sɛ, “Yɛn ani gye Awuraa White nkyerɛweeɛ ho titire. Ɛboa daadaa abrabɔ paa, na akwankyerɛ a ɛma obi bɛn Awurade, na ɛma ɔbrɛ ne ho ase, ɔsuro Onyankopɔn, na ɔtu ne ho ma no no ahyɛ mu ma. Saa nkyerɛweeɛ yi te sɛ Twerɛ Kronkron no araa ma sɛ yɛkenkan a, ɛyɛ yɛn sɛ ɛsɛ sɛ Honhom na ɛkanyan Awuraa White ma ɔtwerɛ sɛdeɛ ɔtwerɛ no.” Saa na adanseɛ a nnipa pii a wɔne yɛn asɛmpatrɛ adwumayɛfoɔ di nkrataa mu nkitaho no di no teɛ; na saafoɔ yi nso nnim kakra mpo sɛ Awuraa White nam anisoadehunu kronkron so na ɔnya n’adwene no.
GSAM 471Baabi a Ɔsɔretia no Firi
GSAM 471.3Esiane deɛ yɛahu sɛ saa akyɛdeɛ yi ayɛ wɔ nnipa mu nti, asɛmmisa yi sɔre sɛ: Ɛhe na ɔsɔretia a ɛtia saa akyɛdeɛ yi adiyɛ no firi baeɛ, na adɛn nti na ɛsɔreeɛ? Na deɛ aba wɔn a wɔsɔre tia no so ne deɛn? Ɛfiri sɛ mede ahwɛyie adi saa asɛm yi akyi firi 1852 nti, mahu sɛ ɔsɔretia a ɛtia saa adiyɛ yi mu dodoɔ no ara firi wɔn a wɔaka wɔn anim wɔ wɔn suban mu sintɔ, nneyɛɛ bɔne, anaa ɛkwan bɔne bi a wɔafa so wɔ wɔn abrabɔ mu no. Wɔn a wɔkaa wɔn anim no mu pii ka denneennen sɛ wɔn nyɛ abɔnefoɔ sɛdeɛ adanseɛ no kyerɛ sɛ wɔyɛ no, na wɔbɛkyerɛ sɛ wɔbɛtumi akura nokorɛ no mu mpo sɛ wɔbɛyɛ deɛ ɛne animka a wɔde maa wɔn no bɔ abira a. Berɛ ada no adi sɛ saafoɔ yi mu dodoɔ no ara apo wɔn gyidie, na wɔafiri kuo no mu koraa. Ebinom ahunu wɔn mfomsoɔ, na wɔaso nokorɛ no mu denneennen sene kane no. Asɛmmisa no sɔre sɛ: Sɛ wɔn a wɔsɔre tia saa akyɛdeɛ yi no, Awurade na ɔdi wɔn anim a, adɛn nti na ɛsɛ sɛ wɔn honhom mu ahoɔden yera, na wɔsane wɔn akyi firi Onyankopɔn ho? Yɛn Agyenkwa no mmara ne sɛ wɔde dua no aba na ɛsɛ sɛ wɔhunu no. Ɔsi so dua denneennen sɛ “dua bɔne ntumi nso aba pa.”
GSAM 472Ɔsɔretia no Nkogu
GSAM 472.1Yɛkae mmerɛ bi a wɔhyehyɛɛ wɔn ho sɔre tiaa Awuraa White adanseɛ no, na wɔkaa sɛ sɛ wɔyi adanseɛ no firi hɔ pɛ a, wɔn adwuma no bɛnya nkɔsoɔ kɛseɛ. Nanso, deɛ wɔde wɔn anidasoɔ sii so no, wɔannya koraa. Mfeɛ pii a wɔde adi aperepereɛ akyi no, adanseɛ a wɔde ama sɛ wɔretrɛ Homeda nokorɛ no mu wɔ wiase no nsen deɛ wɔn a wɔte sɛ wɔn no yɛeɛ mfirinhyia aduanan nkron a atwam ni no. Sɛ wɔn adwuma no yɛ Awurade adwuma soronko a, adɛn nti na wɔn nkrasɛm no nnyaa nkɔsoɔ pii sene saa?
GSAM 472Ɛhe na Nkɔsoɔ no Wɔ?
GSAM 472.2Afei nso, sɛ yɛhwɛ saa nkrasɛm a wɔnam so ka Onyankopɔn mmara nsɛm ne Yesu gyidie kyerɛ wiase no,—nkrasɛm a saa nkɔmhyɛ akyɛdeɛ no adiyɛ, ne n’afotuo, akwankyerɛ ne animka no bata ho no,—yɛhunu sɛ ɛfiri ne mfiaseɛ pɛɛ bɛsi ɛnnɛ no, anya nkɔsoɔ a ɛgyina pintinn na ɛkɔ so daa. Ɛsiane sɛ wɔtie Awurade afotuo a ɔnam saa akyɛdeɛ no so de ma, na wɔde Awurade ahoɔden kɔ wɔn anim nti, nkrasɛm no atwa asase ho ahyia sɛdeɛ yɛakyerɛ no, na ɛrenya kwan akɔ “ɔman ne abusuakuo ne kasa ne nnipa nyinaa” nkyɛn ntɛmntɛm.
GSAM 473.1Ɛdefa ne nkɔsoɔ a atwam no ho no, yɛbɛtumi aka sɛ Onyankopɔn asɛm aba mu wɔ deɛ ɔkaeɛ sɛ, “Akodeɛ biara a wɔbɛyɛ atia wo no renyɛ yie.” Ampa ara, Onyankopɔn nsa ada adi wɔ nkɔsoɔ a aka saa Kristo mmaeɛ ho kuo kɛseɛ yi mfiaseɛ ne ne nkɔsoɔ ho de bɛsi ha no mu. Na deɛ ɛreba no, yɛde yɛn ho to n’asɛm a ɛbɛba mu ampa no so sɛ, “Mede ɛpono a wɔabue asi w’anim, na obiara ntumi nto mu.” Saa ahotosoɔ yi mu na yɛbɛtumi de awerɛhyɛmu nyinaa ato dwom sɛ:—