Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
27 / 31

Ti 24 — Nkɔmhyɛ Afoforɔ a Ɛbaa Mu

John Norton Loughborough

GSAM 376.1“Monhwɛ saa da yi ne nea ɛdi akyiri, fi bosome a ɛtɔ so nkron no da a ɛtɔ so aduonu nan, mpo fi da a wɔtoo Awurade asɔrefie fapem no so; monhwɛ. Aba no da so wɔ asan mu? Yiw, bobe no, borɔdɔma dua no, granate no, ne ngo dua no nnya nsoo aba: efi saa da yi, mɛhyira mo.”1

GSAM 376.2Ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm no nkɔsoɔ a ɛyɛ pintinn na ɛkɔ so fi bere a ɛbɔɔ ne mfiaseɛ no, yɛbɛtumi de atoto nkɔsoɔ a ɛkaa Serubabel ho fi da a ɔtoo asɔrefie no fapem aboɔ no ho.

GSAM 376Nea Ɛda Anim a Ɛyɛ Hu

GSAM 376.3Bere a wɔfrɛɛ Yudafoɔ no sɛ wɔnsisi Awurade asɔrefie, na na wɔn sika ne wɔn aduane akoraeɛ nyinaa so ayɛ hwee no, nnipa ani so na ɛyɛɛ te sɛ adwuma a ɛrentumi nkɔ so. Nanso bere a wɔde gyidie tiee frɛ no na wɔde wɔn pɛ nyinaa yɛɛ adwuma no, Onyankopɔn nhyira nsa daa adi kyerɛɛ wɔn. Sɛ yɛhwɛ osuahu ahodoɔ a ɛdaa adi wɔ saa nkrasɛm a ɛtɔ so mmiɛnsa yi mfiaseɛ mu no a, yehu nsa a ɛkyerɛ kwan wɔ wɔn a wɔpaw ne kwan no ho. Ɛwom sɛ amanehunu ne wɔn kyɛfa deɛ, nanso Onyankopɔn hwɛ ne nkurɔfoɔ ne n’adwuma so daa da adi pefee kyerɛ wɔn a wɔde wɔn ho to no so.

GSAM 376Adanseɛ a Ɛkyerɛ Suban

GSAM 376.4Obubuo 24, 1862, wɔyɛɛ nhyiamu mmienu wɔ bere korɔ no ara mu wɔ William Wilson fie wɔ Greenville, Mich., sɛnea ɛbɛyɛ a wɔbɛhyehyɛ asafo ahodoɔ mmienu ama wɔn a wɔagye Homeda nokorɛ no wɔ saa mpɔtam hɔ. Ɔsɔfoɔ White ne ne yere na wɔdii Greenville asafo nhyiamu no anim wɔ dan baako mu, bere a Ɔsɔfoɔ Byington ne me dii nhyiamu bi anim wɔ dan foforɔ mu maa West Plains asafo no. Bere a na yɛreyɛ adwuma a ɛdi kan wɔ dan baako mu no, yɛtee Awuraa White nne wɔ dan foforɔ mu bere a na ɔredi n’adanseɛ. Na yɛrehyia ɔhaw bi wɔ yɛn adwuma mu, na bere a ɛsɛ mu pɛpɛɛpɛ no, Awuraa White buee ɔpon no mu kae sɛ, “Onua Loughborough, sɛ merehwɛ nnipa a wɔahyia yi a, mehu sɛ mewɔ adanseɛ ma nnipa a wɔwɔ ha no bi. Sɛ moayɛ krado a, mɛba mu akasa.” Esiane sɛ saa bere no ara na na yɛhia mmoa nti, ɔbaa mu. Sɛ yɛyi Ɔsɔfoɔ Byington ne me firi mu a, na ɔnim nnipa baasa pɛ din wɔ dan no mu. Nnipa a aka no na wɔyɛ ahɔhoɔ a na ɔnhu wɔn da, gye sɛ wɔdaa wɔn adi kyerɛɛ no wɔ anisoadehunu mu.

GSAM 377Owura Pratt Asetra a Wɔkyerɛkyerɛ Mu

GSAM 377.1Bere a ɔsɔree sɛ ɔrekasa no, ɔkaa sɛ: “Ɛsɛ sɛ mode me kyɛ me wɔ nea merebɛka yi ho, sɛ mekyerɛkyerɛ sɛnea mo ho te, ɛfiri sɛ minnim mo din. Sɛ mehwɛ mo anim a, nea Awurade ani gyee ho sɛ ɔkyerɛɛ me fa mo ho no ba m’anim. Saa ɔbarima a ɔwɔ dan no twɔtwɔɔ no, a n’ani baako pɛ [obi kaa sɛ, ‘Ne din de Pratt’], ɔka sɛ ɔyɛ nyamesomfoɔ kɛseɛ na ɔda ne ho adi dodoɔ, nanso ɔnnya nnyaa nsakraeɛ. Mommfa no nkɔ asafo no mu wɔ ne tebea a ɛte saa yi mu, ɛfiri sɛ ɔnyɛ Kristoni. Ɔsɛe ne bere pii wɔ adwumayɛbea ne sotɔɔ ahodoɔ mu, rebɔ nkɔmmɔ afa nokorɛ ho nkyerɛkyerɛ ho, bere a ne yere wɔ fie na ɛsɛ sɛ ɔtwitwa nnyina, hwɛ turo no so, ne nneɛma foforɔ. Ɔhyɛ bɔ wɔ n’adetɔ ne n’adetɔn mu a ɔnni so. Ne mpɔtamfoɔ nni ahotosoɔ wɔ ne nyamesom kasa mu. Ɛbɛyɛ nyamesom adwuma no ne no ankasa yie sɛ, wɔ ne tebea a ɛte saa yi mu, ɔanka ho hwee.”

GSAM 378Wɔmaa Onua Barr Ani Gye

GSAM 378.1Ɔtoaa so kaa sɛ, “Wɔdaa saa onua akwakoraa yi adi kyerɛɛ me [bere a ɔkyerɛɛ ne so no, obi kaa sɛ, ‘Onua Barr’] sɛ ne nneyɛeɛ ne ɔbarima foforɔ no deɛ bɔ abira koraa. Ɔyɛ nhwɛsoɔ pa wɔ ne bra mu, ɔhwɛ yiye sɛ ɔbɛdi ne bɔhyɛ nyinaa so, na ɔhwɛ ne fiefoɔ yie. Ɔmpɛ sɛ ɔkasa kyerɛ ne mpɔtamfoɔ pii fa nokorɛ no ho, ɛfiri sɛ osuro sɛ ɔbɛsɛe adwuma no na ɔde ɔhaw aba. Ɔnte sɛnea Awurade bɛtumi ayɛ mmɔborɔhunu ama no na ɔde ne bɔne akyɛ no, na ɔsusuw sɛ ɔmfata mpo sɛ ɔbɛyɛ asafo no muni.” Afei ɔkaa kyerɛɛ no sɛ, “Onua Barr, Awurade hyɛɛ me sɛ menka nkyerɛ wo sɛ, woaka bɔne a wunim nyinaa akyerɛ, na ɔde wo bɔne akyɛ wo akyɛreɛ, sɛ anka wobɛgye adi.” Awerɛhow a na ɛwɔ onua no anim no tu kɔɔ ntɛm. Ɔmaa n’ani so serewee na ɔkaa wɔ ne komamteɛ mu sɛ, “Ɔde akyɛ me ampa?” Awuraa White buae sɛ, “Yiw, na wɔka kyerɛɛ me sɛ menka nkyerɛ wo sɛ, ‘Bra, na fa wo ho bɔ asafo no ho; na sɛ wowɔ kwan a, ka asɛm baako ma nokorɛ no; ɛbɛyɛ mfasoɔ, ɛfiri sɛ wo mpɔtamfoɔ wɔ ahotosoɔ wɔ wo mu.’” Ɔbuaa sɛ, “Mɛyɛ saa.”

GSAM 378.2Afei ɔkaa sɛ, “Sɛ Owura Pratt tumi fa gyinabea bi a ɛte sɛ nea Onua Barr wɔ mu no so bere tiaa bi a, ɛbɛyɛ no yie.”

GSAM 378.3Saa na woyii adeɛ baako a na ɛde ɔhaw aba yɛn hyehyɛeɛ no mu. Ansa na ɔredi n’adanseɛ no, yɛantumi amma Owura Barr ampene so sɛ ɔbɛka asafo no ho; na ɔkwan foforɔ so no, yɛhuu sɛ ɛkame ayɛ sɛ obiara sɔre tiaa sɛ wɔagye Owura Pratt, nanso obiara antumi anka nea enti a ɔtia no.

GSAM 378Abusua mu Anibereɛ Bi Ayaresa

GSAM 378.4Afei ɔkasa kyerɛɛ ɔbarima bi a n’anim yɛ kɔkɔɔ-biribiri a ɔtenaa dan no fã baako; na ɔkyerɛɛ ɔbaa a n’anim yɛ teateaa a ɔtenaa dan no fã a ɛne no bɔ abira koraa no so, ka kyerɛɛ wɔn sɛ wɔyɛ okunu ne yere. Ɔkaa nneɛma bi a esii wɔ wɔn abrabɔ a atwam mu, ansa na wɔn mu baako mpo rebɛka sɛ wagye nokorɛ no. Ɔkaa sɛ Satan ama nneɛma yi ayɛ kɛse wɔ ɔbaa no adwene mu kɔpem sɛ ɔbɔɔ dam. Awuraa White kaa sɛ, “Mehuu sɛ saa ɔbaa yi tenaa nnipa a wɔabɔ dam fie afe baako; nanso bere a ne adwene san baa ne ho no, wama saa anibereɛ nkateɛ korɔ no ara haw n’adwene, na ama ne kunu awerɛhow kɛseɛ. Ne kunu no ayɛ biribiara a obetumi de akyerɛ ne yere sɛ ɔyɛ ɔnokwafoɔ ma no, na ɔnni biribiara nti a ɛsɛ sɛ ɔpam no sɛnea ɔyɛ yi.”

GSAM 379.1Amono ara na ɔyere no tuu mmirika faa dan no mu kɔkotow wɔ ne kunu nan ase, srɛɛ no sɛ ɔmfa ne bɔne nkyɛ no. Na ɛkame ayɛ sɛ saa nnipa yi yɛ ahɔhoɔ wɔ saa ɔman no fã hɔ, na na obi nnim wɔn abakɔsɛm a atwam. Nanso wɔn a na wɔnim wɔn yie no hunuu sɛ mpaapaemu bi da wɔn ntam; nanso na wonnim nea ɛde baeɛ.

GSAM 379Ɛte sɛ Elisa ne Hasael

GSAM 379.2Awuraa White wiee n’adanseɛ no, wɔwiee asafo no hyehyɛeɛ adwuma no ntɛm. Owura Barr de ne koma nyinaa baa hyehyɛeɛ no mu, nanso wɔannye Owura Pratt. Bere a nhyiamu no baa awieeɛ ara pɛ, nea aka no kaa denneennen sɛ, “Mereka akyerɛ mo sɛ, mfasoɔ biara nni ho sɛ obi bɛbɔ mmɔden ne saa nkurɔfoɔ yi akɔ na ɔyɛ nyaatwom; worentumi nyɛ saa.”

GSAM 379.3Suban a wɔkyerɛkyerɛɛ mu wɔ nhwɛsoɔ a ɛwɔ atifi hɔ no ma yɛkae asɛm bi a ɛte saa ara a wɔakyerɛw wɔ odiyifoɔ Elisa nna mu:2 Aram hene Ben-Hadad somfoɔ Hasael kɔɔ Elisa nkyɛn sɛ ɔrekɔbisa sɛ, ne yareɛ no, ɔbɛsa anaa. Na Elisa anya Hasael asɛm no ho anisoadehunu, na bere a ɔbarima no baa n’anim na ɔhwɛɛ n’anim no, biribiara baa n’adwene mu pefee.

GSAM 379Ɔsɔfoɔ White Nyaa Mmubuo

GSAM 379.4Wukuda, Ɔsanaa da a ɛtɔ so 16, 1865, esiane adwuma pii ne nna a na onnya nnnɔ nti, Ɔsɔfoɔ White nyaa mmubuo. Esiane sɛ na wɔnsan nnya nyarewa ayaresabea biara wɔ yɛn nkurɔfoɔ mu nti, wɔde no kɔɔ Dansville, N.Y., kɔɔ ayaresabea bi a wɔfrɛ no “Yɛn Fie a Ɛwɔ Bepɔ So.” Ne yere ne ɔkyerɛwfoɔ no ka ho wɔ hɔ fi Ɛbɔ da a ɛtɔ so 14 kosi Ɔpɛnimma da a ɛtɔ so 7. Esiane sɛ ayaresa a wɔde maa no wɔ hɔ no amma no ahotɔ kakra pɛ nti, yɛkɔɔ Bradley Lamson a ɔgye ahɔhoɔ yie no fie wɔ Lake View, Rochester, New York, na yɛtenaa hɔ nnawɔtwe bɛyɛ mmiɛnsa. Ɛhɔ na yɛnyaa anigyeɛ sɛ yɛhyiaa Ɔsɔfoɔ J. N. Andrews, a na wasan aba kurow no mu foforɔ, bere a ɔde asram pii atra Maine akyi no.

GSAM 380Mpaebɔ ma Ɔsɔfoɔ White

GSAM 380.1Ɔsɔfoɔ Andrews ne Owura Orton fiefoɔ boom yɛne yɛn hyiaeɛ awia biara de bɔɔ mpaeɛ wɔ Ɔsɔfoɔ White ho ne maa no. Eyi kɔɔ so kosii Ɔpɛnimma da a ɛtɔ so 25. Bere a wiase a ɛwɔ akyi no ahyɛ anigyeɛ ne didi ma wɔ saa Buronya da no, Rochester asafo no dii no sɛ da a wɔyɛɛ mmuada na wɔbɔɔ mpaeɛ maa Ɔsɔfoɔ White. Yɛyɛɛ nhyiamu wɔ anɔpa ne awia wɔ Ɔsɔfoɔ Andrews fie, New Main St., na anwummere no, wɔn a na wɔabɔ mpaeɛ ne Ɔsɔfoɔ White dada no, hyiaeɛ bio ne no wɔ Owura Lamson fie.

GSAM 380Anisoadehunu a Wɔde Maeɛ Buronya Anadwo

GSAM 380.2Nhyiamu a wɔyɛɛ saa anwummere no yɛɛ den paa. Wɔhyiraa Ɔsɔfoɔ White kɛseɛ, na wɔde anisoadehunu nwanwasoɔ maa Awuraa White, a wɔdaa nneɛma pii adi kyerɛɛ no. Ne mu bi ne akwankyerɛ a wɔde maa Ɔsɔfoɔ White sɛnea ɔbɛyɛ adwuma na wama ne gyidie a ɔwɔ wɔ Onyankopɔn mu no ada adi, Onyankopɔn a na wada ne nsa ase de ayɛ adwuma ama no sɛnea ɛda adi pefee sɛ ɔbɛnya ne ahoɔden bio.

GSAM 380Wɔhyɛɛ Satan Atoɔ Ho Nkɔm

GSAM 380.3Awuraa White kaa kyerɛɛ wɔn a na wɔrebɔ mpaeɛ ama Ɔsɔfoɔ White no sɛ:

GSAM 380.3“Satan pɛɛ sɛ ɔsɛe me kunu na ɔde no kɔ ɔda mu. Saa mpaebɔ a wɔde koma nyinaa bɔeɛ yi nti, wɔabubu ne tumi. Wɔakyerɛ me sɛ Satan bo afu saa kuo yi, ɛfiri sɛ wɔakɔ so abɔ mpaeɛ denneennen nnawɔtwe mmiɛnsa ama Onyankopɔn somfoɔ yi, na seesei wasiesie ne ho sɛ ɔde atoɔ kɛseɛ aba wɔn so. Wɔka kyerɛɛ me sɛ menka nkyerɛ mo sɛ, ‘Montena Onyankopɔn nkyɛn paa, na moasiesie mo ho ama nea ɛbɛtumi aba mo so.’”

GSAM 381J. T. Orton Nsusuwii a Ɛyɛ Kɔkɔbɔ

GSAM 381.1Ɔpɛpɔn da a ɛdi kan, 1866, Ɔsɔfoɔ White ne ne fiefoɔ de keteke sii kwan kɔɔ Battle Creek, Michigan. Me deɛ, metenaa New York atɔeɛ fam awɔberɛ no nkaeɛ. Efi anwummere a wɔde maeɛ anisoadehunu no pɛɛ, Owura J. T. Orton tee nka sɛ ne nkwa wɔ asiane mu, nanso na onnim baabi a asiane no firi. Ɔka kyerɛɛ nnipa pii saa nkateɛ yi. Kwasiada anwummere, Ɔbɛnem da a ɛtɔ so 4, ɔfiri Parma baeɛ Rochester, baabi a na ɔakɔ nnanu nhyiamu, na ɔne Owura E. B. Sanders (a seesei, afe 1905, ɔte San Jose, Cal.) baeɛ. Ɔsrɛɛ no sɛ, bere a wɔnam kurow no mu no, wɔnkɔ ɔkwan a ɛwɔ kanea a ɛhyerɛn paa no so, “ɛfiri sɛ,” ɔkaa sɛ, “mete nka bere nyinaa sɛ obi rebɛbɔ mmɔden akum me.” Nanso na ɔnte sɛ ɔnim onipa a ɔpɛ sɛ ɔfa ne nkwa no.

GSAM 381.2Mefiri Parma baa Rochester, Ɔbɛnem da a ɛtɔ so 7, na metenaa Owura Lamson, Owura Orton asewarefoɔ, fie. Ɔne Awuraa Orton bɛsraa yɛn da a ɛtɔ so 8, na yɛyɛɛ nhyehyɛeɛ sɛ adekyeɛ no yɛde keteke bɛkɔ Lancaster, Erie Mantam, baabi a na ɛsɛ sɛ meyɛ awareɛ guasodeyɛ ma ne babarima a ɔyɛ baako pɛ. Yɛde anigyeɛ dii saa da no, nanso na ɛyɛ da a emu yɛ duru.

GSAM 381Wokum J. T. Orton

GSAM 381.3Wofirii Owura Lamson fie anwummere 5 P.M., na 7:30 P.M. ɔbɔfoɔ bi baeɛ bɛbɔɔ yɛn amanneɛ sɛ obi a wonnim no ato Owura Orton so wɔ n’ankasa asan mu bere a na ɔrehwɛ ne apɔnkɔ. Yɛyɛɛ ntɛm kɔɔ hɔ, na yɛhunuu sɛ wɔde teaseɛnam dua a wɔde dadeɛ akyekyere ho abɔ ne ti mu basabasa, na na wannya adwene. Ɔwuiɛ anadwo no 12:35. Ɛde besi nnɛ yi, obi nnim onipa a ɔyɛɛ amumuyɛsɛm no. Ɛda adi pefee sɛ na ɛnyɛ sika nti, ɛfiri sɛ na obi anka ne dɔn a ɛwɔ ne kotokuo mu no, na ne sika kotokuo a na sika $45 wɔ mu nso yɛ saa ara. Eyi yɛɛ Awuraa Orton ahometew kɛseɛ, na wannyaa ne ho bio. Ne nipadua mu ahoɔden dwanee ntɛm, na wantena ase bere tenten wɔ ne kunu akyi.

GSAM 382Nkɔm a Wɔhyɛɛ Saa Buronya no Baa Mu

GSAM 382.1Saa Buronya anwummere a yɛn werɛ remfi no akyi asram kakra no, nnipa nkron a wɔkɔɔ nnawɔtwe mmiɛnsa mpaebɔ no mu no, wɔn mu nsia awuwu na wɔasie wɔn. Saa na nkɔmhyɛ foforɔ nso baa mu wɔ ɔkwan a ɛyɛ nwanwa paa so.

GSAM 382Awerɛhowfoɔ Nya Mmoa

GSAM 382.2Ɔpɛnimma da a ɛtɔ so 12, 1866, anɔpahema no, Elias Stiles a ɔfiri North Liberty, Ind., baa me fie srɛɛ me sɛ menkɔ ne ho nkɔ hɔ nkɔde mmoa bi, sɛ ɛbɛyɛ yie a, mma James Harvey a na n’abam abu na ɔte nka sɛ anidasoɔ biara nni n’asɛm mu. Esiane sɛ na minim sɛ Awuraa White anya anisoadehunu a ɛtrɛ kɛseɛ wɔ anisoadehunu a wɔde maeɛ akyire yi mu, na wɔdaa nsɛm pii adi kyerɛɛ no wɔ nkɔmhyɛ mu nti, mekaa kyerɛɛ no sɛ, “Ɛbɛtumi aba sɛ Onuawa White ahu biribi afa n’asɛm ho, na sɛ ɛba saa, na sɛ ɔbɛkyerɛw no a, ɛbɛyɛ den sen biribiara a metumi aka akyerɛ no.”

GSAM 382.3Yɛkɔɔ ne nkyɛn ntɛm ara, na yɛanka Owura Harvey tebea ho asɛm biara ankyerɛ no, na mebisaa sɛ, “Onuawa White, wɔde hann bi ama wo wɔ anisoadehunu a wɔde ama wo no mu biara a ɛfa Onua James Harvey asɛm ho anaa?” Ɔkaa sɛ, “Yiw, wɔde ama me, na mede nna kakra atena nkaeɛ sɛ ɛsɛ sɛ mekyerɛw no na mesoma no.” Afei ɔhyɛɛ aseɛ kaa nea ɔahunu no kyerɛɛ yɛn. Mekaa sɛ, “Merekɔ akɔhu no anɔpa, na sɛ wobɛkyerɛw nea wɔakyerɛ wo no a, mede bɛkɔ akɔma no.” Yɛde saa nteaseɛ yi gyaa no, na anwummere no yɛsan kɔɔ ne nkyɛn. Na wawie nea ɔkyerɛwee no, na ɔkenkan no den kyerɛɛ yɛn.

GSAM 383Adanseɛ a Wɔde Ma James Harvey Bere a na Ɔwɔ Abasamtuo Mu

GSAM 383.1Adanseɛ no kaa no pefee sɛ wɔde James Harvey bɛba akwahosan tebea a ne ahoɔden ayɛ mmerɛ mu, na Satan bɛbɔ mmɔden de no akɔ abasamtuo mu, na wayɛ no adwene sɛ mmɔborɔhunu biara nni hɔ mma no, na anidasoɔ biara nni ne tebea mu; nanso wɔkyerɛɛ no sɛ wayɛ nea ɔbɛtumi nyinaa de asiesie mfomsoɔ a ɔyɛɛ wɔ n’abrabɔ a atwam no mu, na Onyankopɔn de ne bɔne akyɛ no; bio, sɛ wɔbɛsɔ no ahwɛ ama wayɛ ne ho awu a, wɔkyerɛɛ no sɛ Onyankopɔn abɔfoɔ retwa ne ho hyia na wɔrekyerɛ no anidasoɔ a ɛwɔ Onyankopɔn ne ɔsoro mu. Na awerɛkyekye ne nkuranhyɛ nsɛm pii a ɛte saa wɔ adanseɛ no mu.

GSAM 383.2Esiane sɛ na krataa yi wɔ me nsam nti, ade kyee no yɛkɔɔ North Liberty. Ɔkwan so no, Owura Stiles ka kyerɛɛ me sɛ Owura Harvey pɛ sɛ ɔhu me, nanso ɔkaa sɛ merennya anidasoɔ asɛm biara mma no; sɛ sɛ mehyia no a, mɛpene ne so sɛ ne tebea no nni anidasoɔ, na ɔyɛ ɔbarima a wayera; na afei, sɛnea Eli a ɔtenaa ase tete no, bere a wɔka kyerɛɛ no sɛ wɔafa Onyankopɔn adaka no, ɔbɛtɔ n’akyi na wawu.

GSAM 383.3Yɛduruu Owura Harvey fie bɛyɛ 3 P.M. Bere a mihyiaa no no, meka kyerɛɛ no sɛ, “Onua Harvey, ɛyɛ wo sɛn?” Ɔde awerɛhow kɛse buae sɛ, “Mayera! Mayera!! MAYERA!!!” Meka kyerɛɛ no sɛ, “Daabi! Wonyeraeɛ. Anidasoɔ wɔ wo tebea mu!” Bere a ɔhunuu sɛ saa na mebuaa no, ɔde nne a ɛyɛ komm kae sɛ, “Nnawɔtwe abiɛsa ni na masusuw sɛ anidasoɔ biara nni me ho, na mayera; na nnɛ, bere a na merefi mfuo mu aba kurom na meretwa ɛtwene a ɛwɔ awiyam afidie no ɔtare ho no, biribi te sɛ ɛka kyerɛɛ me sɛ, ‘Woayera! Anidasoɔ biara nni wo ho! Huri kɔ nsuare no mu na ma nsuo nkum wo!’ Misusuwii sɛ sɛ meyɛ saa a ɛbɛbrɛ Kristo adwuma no ase, enti wɔamma manyɛ me ho awu.”

GSAM 384Gyeɛ no Baa Ntɛm

GSAM 384.1Mekaa sɛ, “Wiɛ, Onua Harvey, wonyeraeɛ!” “Mewɔ adanseɛ a ɛfiri ɔsoro tẽẽ a ɛka sɛ wonyeraeɛ!” Ɔbuaa sɛ, “Ɛnneɛ mɛtie.” Afei, mekenkan adanseɛ no kyerɛɛ no, na madi kan aka akyerɛ no sɛ wɔamfa asɛm biako mpo anhyɛ me nsa. Bere a mewiee akenkan no, n’anim hyerɛnee sereɛ so, na ɔkaa sɛ, “Ɛnneɛ anidasoɔ wɔ me tebea mu. Megye Awurade di ampa.”

GSAM 384.2Akenkan no akyi no, yɛyɛɛ mpaebɔ bere, na ɔsɔree sɛ ɔbarima a wasakra na n’ani gye. Ɔka kyerɛɛ yɛn sɛ saa krataa no kaa adwene a na ɛretwa ne mu nnawɔtwe abiɛsa a atwam no ho asɛm pɛpɛɛpɛ sen sɛnea anka ɔno ankasa bɛtumi aka. Saa kwan yi so na wɔdaa Onyankopɔn dɔ adi, bere a wɔnam so maa wɔyii saa onua yi fii abasamtuo mu.

GSAM 384Adwumayɛ Beaeɛ no Ntrɛwee

GSAM 384.3Ɛde besi afe 1868 no, na Memeneda Akwanhwɛfoɔ no adwumayɛ beaeɛ no yɛ United States nkutoo, ne n’afã a ɛwɔ Missouri mantam no anafoɔ ahyeɛ no atifi ne Missouri Asubɔnten no apueeɛ. Wɔ Asafo no Amansan Nhyiamu nhyiamu bi a ɛyɛɛ sɛ wɔbɛsusuw adwumayɛ beaeɛ ahodoɔ ne adwuma kyɛfa ho, na wɔyɛɛ no Battle Creek, Michigan, Kɔtɔnimma 28 no, wɔsii gyinae sɛ wɔbɛsoma adwumayɛfoɔ baanu ne ntomadan a ne tenten yɛ anammɔn aduosia akɔ California. Ɔsɔfoɔ D. T. Bourdeau ne me duruu San Francisco Kitawonsa 18 saa afe no.

GSAM 384California Asɛmpatrɛ Adwuma no Bueɛ

GSAM 384.4Ade baako wɔ California asɛmpatrɛ adwuma no bueɛ ho a mepɛ sɛ mehyɛ no nsow, efisɛ ɛkyerɛ nkɔmhyɛ akyɛdeɛ no mfasoɔ a ɛwɔ abrabɔ mu yiye. Paulo, bere a ɔreka honhom akyɛdeɛ ahodoɔ, a nkɔmhyɛ akyɛdeɛ ka ho, no, ɔka sɛ ɛyɛ ahotefoɔ no pɛyɛ, ɔsom adwuma no, ne Kristo nipadua no nkɔsoɔ.3 Ampa ara, ɔkwan a ɛfata paa a wɔde bɛyɛ ahotefoɔ no pɛ ne sɛ wɔbɛkyerɛ wɔn wɔn mfomsoɔ, sɛnea ɛbɛyɛ a wɔde bɛto nkyɛn na wɔde yɛn Awurade Yesu Kristo mogya a ɛsom bo no ahohoro wɔn bɔne. Eyi nti, wɔnam nkɔmhyɛ akyɛdeɛ so aboa ɔsom adwuma no mu bere nyinaa wɔ ɛnnɛ berɛ yi mu nokorɛ no adwuma ho, na wɔakyerɛ Awurade asomfoɔ no sintɔ a ɛwɔ wɔn adwumayɛ kwan mu, ne sɛnea, sɛ wɔfa kwan foforɔ so a, wɔbɛtumi ayɛ adwuma no yiye wɔ akra a wɔdane wɔn no mu.

GSAM 385Adanseɛ a Ɛkyerɛ Sɛnea Wɔyɛ Adwuma wɔ California

GSAM 385.1Yɛduruu California akyi bere tiaa bi no, yɛnyaa krataa fii Awuraa White hɔ, na ɔkaa anisoadehunu bi a wɔde maa no wɔ Battle Creek, Michigan, Fida anwummere Ayɛwohomumɔ 12 ho asɛm—da a yɛde tenaa Lancaster, N. Y., ansa na yɛrefi akwantuo akɔ California. Ɔnkaa California so da, na na ɔnnim nnipa no amanneɛbea ho biribiara ankasa. Nokwarem no, saa bere no na ɔnnyɛɛ akɔ Missouri Asubɔnten no atɔeɛ da. Nea na onim fa nsɛm a ɛwɔ hɔ no ho nyinaa firi nea na Awurade pɛ sɛ ɔda no adi kyerɛ no.

GSAM 385.2Nkyerɛkyerɛ a na ɛwɔ ne krataa no mu no, ɔkyerɛɛ Californiafoɔ no ayamye kwan, ne nea adwuma a wɔde yɛ wɔn wɔ ɔkwan a ɛyɛ pɛpɛɛpɛ na ɛhwɛ sika ketewa so no bɛyɛ. Sɛ wɔreka asɛm kyerɛ Californiafoɔ no a, ɛsɛ sɛ wɔde ayamye honhom bi a wɔde yɛ wɔn adwuma no ara bi na ɛkɔ wɔn nkyɛn, nanso ɛnsɛ sɛ wɔyɛ no sɛ nnipa a wɔsɛe sika kwa.

GSAM 385Nkɔsoɔ a Wɔhyɛɛ ho Nkɔm no Baa

GSAM 385.3Sɛ merehwɛ mfeɛ aduasa nson a atwam no akyi seesei, firi bere a wɔde adwuma no fii ase wɔ California, na mekae tebea a na ɛwɔ hɔ saa bere no, nnipa no tebea, ne ɔkwan a anka yɛde bɛyɛ yɛn adwuma no sɛ anka yɛannya adanseɛ a yɛnyaeɛ no, na mehwɛ nea afi akwankyerɛ a wɔde maa yɛn akyi no, metumi aka sɛ yɛn adwuma no nyaa nkɔsoɔ wɔ abosome mmiɛnsa mu sen sɛ anka ɛbɛyɛ wɔ afe baako mu, sɛ anka wɔammoa yɛn wɔ ɔsom adwuma no mu denam akwankyerɛ a wɔnam nkɔmhyɛ akyɛdeɛ so de maa yɛn no so. Ɛde besi 1871 fefɛw bere no, esiane adwuma a wɔyɛɛ wɔ Sonoma County nti, wɔanya asafo ahodoɔ enum a wɔyɛ Homeda difoɔ.

GSAM 386Ntomadan Mu Nhyiamu a Edi Kan wɔ San Francisco

GSAM 386.1Ayɛwohomumɔ saa afe no ara mu no, yɛhyɛɛ yɛn ntomadan no sii hɔ nea edi kan wɔ San Francisco. Esiane sɛ Ɔsɔfoɔ Bourdeau asan akɔ Apueeɛ nti, wɔsoma adwumayɛfoɔ foforɔ bi firi Michigan sɛ ɔnkɔsi n’ananmu. Ɔduruu Ayɛwohomumɔ 17, na ntɛm ara ɔde ne ho bɔɔ me ho kaa yɛn adwumayɛ wɔ kurom hɔ. Bere a yɛyɛɛ adwuma wɔ ntomadan no mu nnawɔtwe kakraa bi akyi no, yɛkɔɔ so yɛɛ yɛn nhyiamu kosii Ɔpɛnimma 1, 1871, wɔ nhyiamu adan a yɛgyee tuaa ho ka mu. Saa adwuma yi nti, nnipa bɛboro aduonum gyee nkrasɛm no wɔ San Francisco.

GSAM 386Ahohia a Ɛfiri Yɛn Ankasa Mu wɔ California

GSAM 386.2Ɛde besi saa da yi, na ɔsɔretia a ɛfiri akyi na ɛde ahohia pii baa yɛn so wɔ California, nanso afei gyidie sɔhwɛ bi a na yɛnhwɛ kwan, na ɛyɛ soronko, baa yɛn nnipa so. Adwumayɛfoɔ a na ɔka yɛn ho no kɔɔ so yɛɛ adeɛ bi a na migye di sɛ ɛbɛma ɔno ne adwuma no anya ahohora. Na yɛwɔ atamfoɔ a wɔn ani yɛ den wɔ kurom hɔ, a na wɔhwɛ yɛn nneyɛeɛ nyinaa, na na wɔasiesie wɔn ho sɛ wɔde adeɛ biara a ɛnyɛ nyansa bɛyɛ yɛn bɔne. Enti ɛho hia paa sɛ yɛtie ɔsomafoɔ no afotu sɛ yɛnyɛ biribiara a ɛte sɛ bɔne.

GSAM 386Ahofadi a Ɛyɛ Hu

GSAM 386.3Manka sɛ onua no ayɛ bɔne ankasa wɔ ne nneyɛeɛ mu, nanso na mesusuw sɛ yɛn atamfoɔ bɛfa nea ɔka sɛ bɔne biara nni mu no ayɛ wɔn mfasoɔ. Ɔfaa gyinaeɛ sɛ ɔwɔ hokwan sɛ ɔyɛ “nea ɔpɛ” wɔ asɛm no ho, titire bere a na wɔagye ato mu sɛ bɔne biara nni nea ɔreyɛ no mu. Saa na nsɛm kɔɔ so kosii Ɔpɛpɔn 23, 1872, bere a mefiri Sonoma County kɔɔ San Francisco sɛ merehwɛ nea wɔbɛtumi ayɛ de asi nsɛm no ano wɔ hɔ.

GSAM 387.1Saa bere yi na yɛn atamfoɔ de ne nneyɛeɛ no reyɛ wɔn adwuma sɛnea na mesuro no, na ɔno nso faa gyinaeɛ sɛ “ɛnyɛ wɔn asɛm koraa,” sɛ ɔbɛkyerɛ wɔn sɛ ɔwɔ n’adwene ankasa, na ɔbɛtumi anantew kurow no mmɔnten so sɛnea ɔpɛ ne obiara a ɔpɛ n’akyi, na ɔrenhyɛ wɔn nsɛm ase. Mede ankorankoro adwuma bɔɔ mmɔden sɛ mɛkyerɛ no sɛ saa nneyɛeɛ no renyɛ, na ahofadi honhom a ɛte saa no bɛwie wɔ bɔne mu. Na ɔwɔ n’adamfoɔ a wɔtaa ne ho denneennen, na wɔn mu bi fii ase faa gyinaeɛ a ɛbɛma wɔabu no fɔ kɛseɛ. Asafo no fã kɛseɛ huu bɔne a na ɛwɔ ne asoɔden kwan no mu, na na wɔasiesie wɔn ho sɛ wɔbɛboa mmɔden a na merebɔ de agye adwuma no afiri ahohora mu.

GSAM 387Wɔhyɛɛ Nhwehwɛmu Nhyiamu Ho Akwankyerɛ

GSAM 387.2Saa na nsɛm no gyinaa Homeda, Ɔpɛpɔn 27, bere a wɔsii gyinaeɛ sɛ ɛsɛ sɛ wɔyɛ asɛm no ho nhwehwɛmu, na asafo no yɛ adeɛ a ɛyɛ den de gye wɔn ho firi ahohora a saa asoɔden honhom yi bɛtumi de aba wɔn so. Wɔhyɛɛ nhyiamu sɛ ɛbɛfiri aseɛ Kwasiada, Ɔpɛpɔn 28, anɔpa 9 A.M., sɛ wɔbɛsusuw tebea no ne yɛn asɛdeɛ sɛ asafo wɔ ho. Sɛnea na ɛte wɔ aniwa mu no, na saa asafo no mu mpaapaemu yɛ adeɛ a ɛrentumi nkwati. Saa anadwo no, mede bere pii bɔɔ Onyankopɔn mpaeɛ sɛ ɔnyɛ adwuma mma yɛn.

GSAM 387Bɔneka Krataa

GSAM 387.3Ɔpɛpɔn 28 anɔpa, bere a na merekɔ nhyiamu no, mihyiaa adwumayɛfoɔ a ɔka yɛn ho no wɔ ɔkwan so, baabi a na mete no bɛn, na na ɔresu. Ɔkaa sɛ, “Onua Loughborough, merenkɔ nhyiamu no nnɛ.”

GSAM 387.4Mekaa sɛ, “Worenkɔ nhyiamu no?” “Nhyiamu no fa wo asɛm ho.”

GSAM 388.1Ɔkaa sɛ, “Minim saa,” nanso, “mfomsoɔ wɔ me ho nyinaa. Gyinaeɛ a woasi wɔ me ho no yɛ nokorɛ. Krataa a mede pa me ho wɔ asafo no anim ni; fa na kɔkenkan ma wɔn. Ɛbɛyɛ papa ama wo, na ɛbɛyɛ papa ama wɔn a anka wɔpɛ sɛ wɔtaa me, sɛ meankɔ hɔ.”

GSAM 388.2Mebisaa sɛ, “Dɛn na ama woasakra saa kɛseɛ firi nnɛra?”

GSAM 388Anisoadehunu Nwonwasoɔ a Wɔnyaeɛ

GSAM 388.3Ɔbuaa sɛ, “Anadwo a atwam no, Homeda no akyi, mekɔɔ poɔs adwumadan mu, na minyaa krataa fii Onuawa White hɔ wɔ Battle Creek, Michigan. Ɛyɛ adanseɛ a wakyerɛw ama me.” Ɔde maa me kae sɛ, “Kenkan saa, na wobɛhu sɛnea Awurade hu me asɛm.”

GSAM 388.4Ɔsrɛɛ me sɛ menka nkyerɛ asafo no sɛ wanya adanseɛ a ɛfiri Onuawa White hɔ a ɛreka n’anim wɔ ne nneyɛeɛ ho, na wagye ato mu, efisɛ ɛyɛ nokorɛ.

GSAM 388Anisoadehunu no Tumi a Ɛma Nnipa Gye Di

GSAM 388.5Ɛyɛ anisoadehunu bi fã a wɔde maa Awuraa White wɔ Bordoville, Vt., Ɔpɛnimma 10, 1871. Ofii aseɛ kyerɛw fa a ɛfa onua yi asɛm ho no Ɔpɛnimma 27, 1871, nanso biribi nti wɔantumi amwie krataa no kosii Ɔpɛpɔn 18, 1872, bere a wɔwiee no na wɔde firi Battle Creek. Afei na ɛgye nna bɛyɛ akron sɛ krataa bɛfa asase so firi Michigan akɔ California.

GSAM 388.6Wɔkyerɛ no nneɛma pii wɔ anisoadehunu mu wɔ nkɔmhyɛ kwan so. Saa ara na ɛte wɔ asɛm yi mu. Bere a anisoadehunu no baeɛ no, na nea na ɛte sɛ sunsuma nko ara wɔ hɔ wɔ nea ɛdaa adi ankasa bere a adanseɛ no duruu San Francisco no ho. Sɛ wɔde nna no toto ho a, ɛbɛda adi sɛ asɛm no mu mpɔmpɔn a ɛkɔɔ so wɔ San Francisco no baa krataa a wɔde kɔɔ hɔ no akyi. Yɛn nuanom a na wɔwɔ San Francisco huu ntɛm ara sɛ obiara rentumi nkyerɛw krataa nkɔ Battle Creek de asɛm no akyerɛ Awuraa White wɔ bere a ɛsɛ mu na ɔakyerɛw saa krataa yi, efisɛ saa tebea no nnyaa hɔ saa bere no.

GSAM 389.1Saa nokwasɛm yi yɛɛ duru kɛseɛ maa nuanom a na wɔwɔ hɔ no, na ɛmaa wɔgyee dii sɛ anisoadehunu no wɔ ɔsoro tumi. Na menkyerɛw krataa baako mpo nkɔmaa Ɔsɔfoɔ White anaa ne yere fa tebea a ɛwɔ San Francisco no ho, na adwumayɛfoɔ a ɔka yɛn ho no kaa sɛ ɔnkyerɛwee hwee; na nuanom no kaa sɛ, “Sɛ ɔkyerɛwee a, anka ɔrenka nneɛma a wɔdaa no adi faa ne ho no.”

GSAM 389Sɛnea Wɔkyerɛw Anisoadehunu no

GSAM 389.2Akyiri yi, bere a yɛtee sɛnea wɔkyerɛwɔɔ adanseɛ no na wɔde kɔɔ poɔs mu no firi baabi a wɔkyerɛw adanseɛ no de kɔmaa yɛn no, ɛdaa adi kɛseɛ sɛ Awurade a ɔde anisoadehunu no maeɛ no hwɛɛ bere a wɔkyerɛwee na wɔde kɔɔ baabi a ɛsɛ sɛ ɛkɔ, sɛnea ɛbɛyɛ a ɛbɛduruu hɔ wɔ bere pɔtee no.

GSAM 389.3Ɔpɛpɔn 18, 1872 anɔpahema bi, Awuraa White nyanee, na adanseɛ a yɛaka ho asɛm no hyɛɛ n’adwene mu pefee. Na ɛda adi kɛseɛ ma no sɛnea anka wɔde nne aka akyerɛ no sɛ, “Kyerɛw saa adanseɛ a ɛfa California ho yi ntɛm ara, na fa hyɛ poɔs a ɛdi hɔ no mu; ɛho hia.” Bere a wɔsan kaa saa asɛm no ne mprenu so no, ɔsɔree, ɔhyɛɛ ntɛm hyehyɛɛ ne ho, na ɔwiee krataa no kyerɛwee. Anɔpa adidie no anim pɛɛ, ɔde maa ne ba Willie, na ɔkaa sɛ, “Fa krataa yi kɔ poɔs adwumadan mu, nanso mfa nhyɛ poɔs adaka no mu. Fa ma poɔs panyin no, na hwɛ sɛ ɔde bɛhyɛ poɔs kotokuo a ɛrefiri hɔ anɔpa yi mu.” Akyiri yi ɔkaa sɛ ɔsusuwii sɛ ne nkyerɛkyerɛ no yɛ nwonwa kakra, nanso ɔmmisaa asɛm biara, na ɔyɛɛ nea wɔka kyerɛɛ no, na “ɔhunuu sɛ wɔde krataa no hyɛɛ poɔs kotokuo no mu.”

GSAM 389Nyankopɔn Akwankyerɛ Ho Adanseɛ

GSAM 389.4Esiane sɛ wunim yɛn tebea a na ɛwɔ San Francisco saa bere no nti, ɛbɛyɛ mmerɛw ama wo sɛ wobɛhu hia a na ɛhia sɛ wɔde krataa no hyɛ saa poɔs no mu. Saa nna no na yɛwɔ asase so poɔs baako pɛ da biara. Sɛ krataa no baa Kwasiada anadwo, da a ɛyɛ 28 no, anka ɛrenba Memeneda anadwo, da a ɛyɛ 27 no, anka mpaapaemu a ɛyɛ awerɛhoɔ bɛba asafo no mu. Sɛ ɛbaa nnawɔtwe kakraa bi ntɛm, mpo sɛ ɛbaa anisoadehunu no akyi pɛɛ a, anka asafo no renhu ne tumi no ntɛm saa.

GSAM 390.1Ɛha na na adanseɛ bi wɔ hɔ a ɛwɔ Awurade nsa ho nsɛnkyerɛnneɛ pefee, ɛnyɛ sɛ ɛduruu wɔ bere a ɛfata de siesie mfomsoɔ a na ɛwɔ hɔ no nko, na mmom, esiane sɛ onua no gyee toom ahobrɛaseɛ mu na ɔyɛɛ ho adwuma nti, ɛmaa nkabom ne pintinnyɛ baa saa asafo kumaa no mu.

GSAM 390Sɛnea Wɔkyerɛw Anisoadehunu Ahorow no

GSAM 390.2Saa asɛm yi nso yɛ ne ankasa asɛm a ɔka faa ɔkwan a ɔfa so kyerɛw nea wahu no ho no ho nhwɛsoɔ. Ɔka sɛ: “Wɔanyane me afi nna mu mpɛn pii, na nneɛma a na wɔada no adi akyerɛ me ansa no aba m’adwene mu pefee; na mede krataa akyerɛw wɔ anadwo mfinimfini, na wɔde akɔfa asasepɔn no so, na bere a wɔduruu ɔhaw kɛseɛ mu no, wɔnam so gyee adwuma no fii ɔhaw kɛseɛ mu.”4

Notes

  1. Hagai 2:18, 19. ↩
  2. 2 Ahene 8:7-15. ↩
  3. Efesofoɔ 4:12. ↩
  4. Adanseɛ a Wɔde Ma Asafo no, Nwoma 5, kr. 671. ↩

Note

Back