Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
25 / 31

Ti 22 — Nhyehyɛeɛ

John Norton Loughborough

GSAM 343.1“Yei nti na megyaw wo wɔ Kreta sɛ wobɛhyehyɛ nneɛma a aka no na woayi mpanyimfoɔ wɔ kurow biara mu, sɛnea mahyɛ wo no.”1

GSAM 343.2Bere a ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm rekɔ anim no, mfeɛ dumienu twaam (firi 1846 kɔsi 1858) ansa na yɛn nkurɔfoɔ te sɛ nea wɔrehu sɛ ɛhia fekuo a wɔahyehyɛ no yie sen nokorɛ no gyidie ne Kristofoɔ dɔ kɛkɛ. Ɛwom sɛ Awurade nam nkɔmhyɛ akyɛdeɛ no so aka asɛm akyerɛ ne nkurɔfoɔ wɔ saa asɛm yi ho deɛ, nanso ɛte sɛ nea osuahunu a ɛnyɛ papa bi na ɛmaa wɔsɔreeɛ koraa huu sɛ ɛhia sɛ wɔhyehyɛ mantam asafo ahodoɔ nhyiamu, asafo ahodoɔ ne fekuo ahodoɔ de hwɛ adwuma no honam fam nneɛma so.

GSAM 343Ɔsɔre Tia Nhyehyɛeɛ

GSAM 343.3Wɔ nsɛm ase krataa bi a ɛwɔ Osuahunu ne Anisoadehunu Ntoasoɔ no kratafa 12 mu, a wɔtintimii wɔ 1854 mu no, Ɔsɔfoɔ James White kae sɛ:—

GSAM 343.4“Bere a 1844 berɛ no twam no, basabasayɛ kɛseɛ sii, na nnipa dodow no ara tiaa nhyehyɛeɛ biara, na wɔkaa sɛ ɛne asɛmpa no ahofadie a edi mu no nhyia! Awuraa White tiaa ɔsom mu aniyɛ a ɛtra so no ahodoɔ nyinaa daa, na ɔkaa no ntɛm sɛ nhyehyɛeɛ bi ho hia na wɔasiw basabasayɛ ano na wɔsiesie no. Nnɛ yi nnipa kakraa bi na wɔtumi hu akokoduru a na ɛhia saa berɛ no sɛ ɔde bɛkura n’adwene mu wɔ basabasayɛ a ɛredi hene no anim.”

GSAM 344.1Ne kɔkɔbɔ ne ne nkyerɛkyerɛ a ɛbaa berɛ a ɛsɛ mu no na aboa kɛseɛ ama nkabom a ɛwɔ Memeneda Akwanhwɛfoɔ mu no ayɛ den na akɔ so atena hɔ.

GSAM 344George Storrs fa Nhyehyɛeɛ Ho Asɛm

GSAM 344.2Deɛ edidi so yi firi George Storrs hɔ, na ɔkyerɛwee wɔ 1844 mu; ɛbɛkyerɛ nea wɔkyerɛkyerɛɛ fa nhyehyɛeɛ ho kyerɛ wɔn a wɔnam Kristo mmaeɛ ho dawurubɔ no nti, wɔapa wɔn ho firi asafo ahodoɔ no ho no:—

GSAM 344.3“Hwɛ yie na woansɔre sɛ wobɛhyehyɛ asafo foforɔ. Asafo biara a onipa adwene na ɛhyehyɛ no, sɛ wɔhyehyɛ no ara pɛ a, ɛbɛyɛ Babilon. Awurade na ɔde ɔdɔ nhoma a ɛyɛ den hyehyɛɛ n’ankasa asafo. Wɔrentumi nyɛ nhoma a ɛyɛ den nsen saa; na sɛ nhoma a ɛte saa antumi ankura wɔn a wɔkyerɛ sɛ wɔyɛ Kristo akyidifoɔ no bom a, ɛnde wɔagyae sɛ wɔyɛ n’akyidifoɔ, na wɔtetew firi nipadua no ho sɛnea ɛte ara.”2

GSAM 344Nhyehyɛeɛ Wɔ Asomafoɔ Berɛ Mu

GSAM 344.4Sɛnea yɛaka dada no, na Memeneda Akwanhwɛfoɔ no nni nhyehyɛeɛ biara a wɔahyɛ da de asi hɔ mfeɛ pii, na na wɔnni asafo nhyehyɛeɛ mpo. Obiara a ɔwɔ akokoduru pa a ɔde gyee nokorɛ no na ɔdii so wɔ ɔsɔretia a na ɛfiri abɔnten no nhyɛsoɔ ase no, na wɔbu no sɛ ɔyɛ ɔnokwafoɔ a ɔfata Kristofoɔ dɔ ne fekubɔ. Bere bi dui wɔ asomafoɔ no nna mu a ɛbɛyɛɛ nea ɛhia sɛ “wɔhyehyɛ nneɛma a aka no.”3 Bɛyɛ A.D. 65 no, wɔmaa Tito tumi sɛ “ɔnyi mpanyimfoɔ wɔ kurow biara mu” baabi a agyidifoɔ wɔ, na wɔmaa Timoteo nkyerɛkyerɛ a ɛkɔ akyiri yiye wɔ asɛm yi ho.4

GSAM 344Ɔsɔfoɔ White Fa Nhyehyɛeɛ Ho Asɛm

GSAM 344.5Deɛ edidi so yi, a Ɔsɔfoɔ James White kyerɛw faa nhyehyɛeɛ ne nteɛsoɔ ho no, yii adi wɔ Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ no mu, Ɔpɛpɔn 4, 1881:—

GSAM 345.1“Wɔhyehyɛɛ nhyehyɛeɛ sɛ ɛbɛma adwumayɛ ayɛ baako, na ɛbɛyɛ ban a ɛbɔ yɛn ho firi nnaadaa ho. Wɔanhyɛ da sɛ ɛbɛyɛ ɔhwe a ɛde ahyɛdeɛ bɛhyɛ nnipa ma wɔayɛ osetie, na mmom ɛbɛyɛ ban a ɛbɔ Onyankopɔn nkurɔfoɔ. Kristo nhyɛ ne nkurɔfoɔ; ɔfrɛ wɔn. ‘Me nnwan te me nne, na mehu wɔn, na wɔdi m’akyi.’ Yɛn Ti a ɔte ase no na ɔdi kan kyerɛ kwan, na ɔfrɛ ne nkurɔfoɔ sɛ wɔndi n’akyi.

GSAM 345.2“Nnipa gyidie nhyehyɛeɛ ntumi mma nkabom. Asafo tumi ntumi nhyɛ asafo no mma wɔnyɛ nipadua baako. Kristo ampɛ da sɛ onipa adwene foforɔ bɛnwene nnipa adwene ama ɔsoro, nam nnipa adwene foforɔ so. ‘Onipa biara ti ne Kristo.’ Ne dwuma ne sɛ ɔbɛdi kan, ɔbɛnwene, na ɔde n’ankasa suban agu wɔn a wɔbɛnya anuonyam a enni awieeɛ no so. Ɛwom sɛ nhyehyɛeɛ ho hia paa ma asafo no ahobammɔ ne sɛ adwuma bɛyɛ pɛ deɛ, nanso ɛnsɛ sɛ ɛba sɛ ɛbɛfa nteɛsoɔ no afiri Owura no nsam.

GSAM 345Nkabom Wɔ Akyirikyiri Abien No Ntam

GSAM 345.3“Wɔ asafo tumi ne ahofadie a wɔmfa ahoteɛ nni soɔ no akyirikyiri abien no ntam na yɛhu nkabom ne adwuma a ɛyɛ yiye wɔ asɔfoɔ som ne Onyankopɔn asafo mu no ahintasɛm kɛseɛ. Ɔsomafoɔ Petro a wanyin no de nkuranhyɛ a ɛyɛ anibereɛ paa frɛɛ ne berɛ so mpanyimfoɔ no adwene baa saa asɛm yi so sɛ: ‘Mpanyimfoɔ a wɔwɔ mo mu no, me a meyɛ ɔpanyin bi, ne Kristo amanehunu ho dansefoɔ, na menya anuonyam a wɔbɛda no adi no mu kyɛfa, mitu mo fo sɛ: Monyɛ Onyankopɔn nnwan a wɔwɔ mo mu no adidie, monhwɛ wɔn so, ɛnyɛ ɔhyɛ so, na mmom firi ɔpɛ mu; ɛnyɛ mfasoɔ bɔne nti, na mmom adwene a ɛwɔ ɔpɛ mu; ɛnyɛ sɛ moyɛ wɔn a wɔwɔ Onyankopɔn agyapadeɛ no so awuranom, na mmom monyɛ nhwɛsoɔ mma nnwan no. Na sɛ Oguanhwɛfoɔ Panyin no ba a, mobɛnya anuonyam abotire a ɛnsɛe da. Saa ara nso na mo a moyɛ nkumaa no, monbrɛ mo ho ase mma ɔpanyin no. Yiw, mo nyinaa monbrɛ mo ho ase mma mo ho mo ho, na monhyɛ ahobrɛaseɛ; na Onyankopɔn siw ahantanfoɔ kwan, na ɔdom ahobrɛasefoɔ. Enti monbrɛ mo ho ase wɔ Onyankopɔn nsa a ɛyɛ den no ase, na ɔmma mo so wɔ bere a ɛsɛ mu.’5

GSAM 346Nteaseɛ a Ɛnyɛ Den ne Apam Foforɔ Nhyehyɛeɛ

GSAM 346.1“Wɔn a wɔyɛɛ nhyehyɛeɛ a Memeneda Akwanhwɛfoɔ gyee no, wɔyɛɛ adwuma sɛ wɔde nsɛm ne nhyehyɛeɛ a ɛyɛ mmerɛ sɛ wɔbɛte ase a ɛwɔ Apam Foforɔ mu no bɛka ho, sɛnea ɛbɛyɛ yiye biara. Sɛ wɔda asɛmpa no honhom adi pii, na ɛyɛ mmerɛ sɛ wɔbɛte ase kɛseɛ a, saa nhyehyɛeɛ no yɛ adwuma yiye paa.

GSAM 346.2“Asafo no Amansan Nhyiamu no hwɛ adwuma no afã nyinaa so, a mantam asafo ahodoɔ nhyiamu no ka ho. Mantam asafo ahodoɔ nhyiamu no hwɛ adwuma no afã nyinaa a ɛwɔ mantam no mu so, a asafo ahodoɔ a ɛwɔ mantam no mu ka ho. Na asafo no yɛ Kristofoɔ nipadua a wɔabɔ mu wɔ apam a ɛyɛ mmerɛ sɛ wɔbɛte ase so sɛ wɔbɛdi Onyankopɔn mmara nsɛm ne Yesu gyidie so.

GSAM 346Asafo Adwumayɛfoɔ Yɛ Nkoa

GSAM 346.3“Adwumayɛfoɔ a wɔwɔ asafo bi mu no yɛ saa asafo no nkoa, na wɔnyɛ awuranom a wɔde tumi di so. ‘Deɛ ɔyɛ kɛseɛ wɔ mo mu no nyɛ mo somfoɔ.’6 Ɛsɛ sɛ saa adwumayɛfoɔ yi yɛ nhwɛsoɔ wɔ boasetɔ, ahwɛyie, mpaebɔ, adɔeɛ ne ayamye a wɔde ma afoforɔ mu ma asafo no mufoɔ, na wɔda ɔdɔ no fã kɛseɛ adi kyerɛ wɔn a wɔsom wɔn, sɛnea wɔdaa no adi wɔ yɛn Awurade asetena ne ne nkyerɛkyerɛ mu.”

GSAM 346Adanseɛ a Ɛdi Kan Fa Nhyehyɛeɛ Ho

GSAM 346.4Osuahunu ne Anisoadehunu Ntoasoɔ a wɔtintimii wɔ 1854 mu no, wɔde nkyerɛkyerɛ soronko bi maeɛ faa asɛmpa nhyehyɛeɛ ho. Kratafa dunum no, yɛkenkan sɛ:—

GSAM 346.5“Ɛsɛ sɛ asafo no guan kɔ Onyankopɔn asɛm no ho, na ɛgyina asɛmpa nhyehyɛeɛ a wɔabu wɔn ani agu so na wɔanhwɛ no yie no so. Eyi ho hia koraa sɛ wɔde asafo no bɛba gyidie no nkabom mu.”

GSAM 347Nhyehyɛeɛ Ho Hia Wɔ Awieeɛ Berɛ Mu

GSAM 347.1Wɔ adanseɛ bi a wɔde maeɛ 23/12/1860 mu no, yɛkenkan sɛ:

GSAM 347.1“Bere a yɛrebɛn berɛ no awieeɛ no, Satan siane ba wɔ tumi kɛseɛ mu, efisɛ ɔnim sɛ ne berɛ sua. Ne tumi bɛda adi titire wɔ nkaeɛfoɔ no so. Ɔbɛko atia wɔn, na ɔbɛpɛ sɛ ɔpaapae wɔn mu na ɔbɔ wɔn hwete, na wɔayɛ mmerɛw na wɔadi nkogu. Ɛsɛ sɛ Onyankopɔn nkurɔfoɔ di wɔn anim wɔ nteaseɛ mu, na wɔbom yɛ wɔn adwuma. Ɛsɛ sɛ wɔyɛ adwene baako, atemmuo baako; ɛnde wɔn adwuma renyɛ ahwete, na mmom ɛbɛboa kɛseɛ ama ɛnnɛ berɛ yi mu nokorɛ no adwuma no akɔ anim. Ɛsɛ sɛ wɔdi nhyehyɛeɛ so, na ɛsɛ sɛ nkabom wɔ nhyehyɛeɛ a wɔkura mu no mu, anyɛ saa a Satan bɛfa wɔn so.”7

GSAM 347Abɔfoɔ Nhyehyɛeɛ a Ɛsɛ sɛ Yɛsuasua

GSAM 347.2Wɔ Adanseɛ 14 a wɔtintimii wɔ 1868 mu no, yɛkenkan sɛ: “Sɛ yɛsuasua ɔsoro abɔfoɔ asafo no nkabom ne nhyehyɛeɛ no pɛpɛɛpɛ a, saa ɔsoro akwankyerɛfoɔ yi adwuma a wɔyɛ ma yɛn no bɛyɛ yiye kɛseɛ. Sɛ yɛnhu sɛ adwene baako mu adwuma ho hia, na yɛyɛ basabasa, yɛnni nteɛsoɔ, na yɛnni nhyehyɛeɛ wɔ yɛn nneyɛeɛ mu a, abɔfoɔ a wɔahyehyɛ wɔn pɛpɛɛpɛ na wɔnam nhyehyɛeɛ a edi mu mu no ntumi nyɛ adwuma mma yɛn yiye. Wɔde awerɛhoɔ dane wɔn ho, efisɛ wɔmma wɔn tumi sɛ wɔnhyira basabasayɛ, ahwete ne nhyehyɛeɛ a enni hɔ.

GSAM 347Onyankopɔn Da So Yɛ Nhyehyɛeɛ Nyankopɔn

GSAM 347.3“Onyankopɔn asesa firi sɛ ɔyɛ nhyehyɛeɛ Nyankopɔn anaa? Daabi; ɔte sɛnea na ɔte wɔ berɛ a ɛdi kan no ara wɔ berɛ a yɛwɔ mu yi mu. Paulo ka sɛ, ‘Onyankopɔn nyɛ basabasayɛ Nyankopɔn, na mmom asomdwoeɛ Nyankopɔn.’ Ɔyɛ pɛpɛɛpɛ nnɛ sɛnea na ɔyɛ saa berɛ no. Na ɔpɛ sɛ yesua ntotoeɛ ne nhyehyɛeɛ ho adesua firi nhyehyɛeɛ a edi mu a ɔhyehyɛɛ wɔ Mose nna mu maa Israel mma no mu.”8

GSAM 348Kristo Mpaebɔ Ma Nhyehyɛeɛ

GSAM 348.1Wɔ adanseɛ bi a wɔkyerɛwee wɔ 1882 mu no, yɛhu sɛ wɔaka adwene korɔ no ara wɔ nsɛm yi mu,

GSAM 348.1“Na nkabom ne ɔdɔ bɛtena n’asuafoɔ no mu no, na ɛyɛ yɛn Agyenkwa no mpaebɔ a etwa to maa wɔn ansa na wɔbɔɔ no asɛndua mu no adeɛ a ɛmaa ne koma yɛɛ duru.... ‘Ɛnyɛ wɔn nkutoo na merebɔ mpaeɛ, na mmom wɔn a wɔnam wɔn asɛm so bɛgye me adi no nso, sɛ wɔn nyinaa nyɛ baako; sɛnea wo, Agya, wowɔ me mu na mewɔ wo mu no, ma wɔn nso nyɛ baako wɔ yɛn mu, na wiase no nnye nni sɛ wo na wosomaa me.’”9

GSAM 348Obiara Ankasa Ahofadie Ho Asiane

GSAM 348.2Wɔde saa adanseɛ yi maeɛ wɔ 1885 mu:

GSAM 348.2“Ɛsɛ sɛ wɔhwɛ adeɛ baako yie, na ɛno ne obiara ahofadie. Sɛ yɛyɛ asraafoɔ wɔ Kristo asraafoɔ mu no, ɛsɛ sɛ adwuma no afã ahodoɔ mu yɛyɛ adwuma wɔ nkabom mu.”10

GSAM 348Satan Ani Gye Sɛ Ɔbɛsɛe Nhyehyɛeɛ

GSAM 348.3Wɔ adanseɛ soronko bi a wɔtintimii wɔ 1895 mu no, yɛkenkan sɛ,

GSAM 348.3“O, sɛ Satan tumi kɔ saa nkurɔfoɔ yi mfimfini na ɔsɛe adwuma no wɔ berɛ a nhyehyɛeɛ a ɛkɔ akyiri ho hia, na ɛbɛyɛ tumi kɛseɛ paa a ɛbɛpam sɔreɛ ahodoɔ a ɛnyɛ nokorɛ na ɛbɛkasa atia nsɛm a Onyankopɔn asɛm nnye tom no a, anka n’ani bɛgye! Yɛpɛ sɛ yɛkura nhyehyɛeɛ no afã ahodoɔ mu pɛpɛɛpɛ, sɛnea mmara ne ntotoeɛ nhyehyɛeɛ no rentwa.”

GSAM 348Asɔfoɔ Ho Nkamfo Krataa

GSAM 348.4Nneɛma a ɛdi kan a na ɛsɛ sɛ wɔsusuw ho wɔ yɛn nkurɔfoɔ mu nhyehyɛeɛ a wɔde bɛsi hɔ no mu, sɛnea adanseɛ a yɛaka ho asɛm yi hyia no, ne kwan bi a wɔde bɛyɛ wɔn a wɔkaa nkrasɛm no ho agyiraeɛ. Firi 1850 kɔsi 1861 no, nhyehyɛeɛ a wɔfaa so ne sɛ wɔde krataa bɛma asɔfoɔ a wɔada wɔn akyɛdeɛ adi, na ɛda adi sɛ Awurade agye wɔn atom, na wɔne adwuma no nyinaa hyia; krataa no kyerɛ sɛ wɔagye wɔn atom wɔ asɛmpa som adwuma no mu, na ɛmaa wɔkamfoo wɔn kyerɛɛ Awurade nkurɔfoɔ fekubɔ wɔ baabiara. Wɔde nna kyerɛw saa nkrataa yi so, na asɔfoɔ a wɔdi anim baanu a yɛn nkurɔfoɔ nim sɛ wɔyɛ adwuma no mu mpanyimfoɔ no na wɔde wɔn nsa hyɛɛ aseɛ.

GSAM 349Asɔfoɔ Mmoa

GSAM 349.1Wɔ awɔ berɛ a ɛfiri 1858 kɔsi 1859 mu no, wɔde nkyerɛkyerɛ maeɛ sɛ Kyerɛwsɛm no kura nhyehyɛeɛ a edi mu a wɔde boa asɔfoɔ no, na sɛ yɛn nkurɔfoɔ sua asɛm no firi Kyerɛwsɛm no gyinabea so a, wɔbɛhu nhyehyɛeɛ no. Enti wɔyɛɛ Kyerɛwsɛm adesua kuw bi wɔ Battle Creek, na Ɔsɔfoɔ J. N. Andrews na ɔdii so. Wɔsuaa Kyerɛwsɛm no yie na wɔde mpaebɔ yɛɛ adesua no akyi no, wɔyɛɛ asɛm bi na wɔtintimii wɔ Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ no mu, 03/02/1859, de nhyehyɛeɛ bi a na ɛfa ntotosoɔ du du nnyinasoɔ ho baeɛ. Wɔde ɔkasa faa saa asɛm no ho kyerɛɛ yɛn nkurɔfoɔ nhyiamu kɛseɛ bi a wɔbɔɔ ano wɔ nhyiamu kɛseɛ bi ase wɔ Battle Creek, Michigan, Ayɛwohomumu 6, 1859, na nhyiamu no nyinaa de aba mu sɛ wɔpene so baako pɛ.

GSAM 349Wɔkamfo Nhyehyɛeɛ a Wɔde Asi Hɔ No

GSAM 349.2Wɔ Adanseɛ 6, 1861 mu no, Awurade nam Awuraa White so kaa nhyehyɛeɛ a Memeneda Akwanhwɛfoɔ de asi hɔ no ho asɛm sɛ:

GSAM 349.2“Nnwia Onyankopɔn sɛ wobɛsie wo ntotosoɔ du du ne w’afɔrebɔ afiri ne nkyɛn. Ɛyɛ dwuma kronkron a ɛdi kan sɛ wode fa a ɛfata ma Onyankopɔn. Mma obiara mfa ne hwehwɛdeɛ mmɛsi mu na ɔmma wonwia Onyankopɔn. Mma wo mma nwia w’afɔrebɔ no mfiri Onyankopɔn afɔrebukyia no so mfa mmɔ wɔn ankasa mfasoɔ.

GSAM 349Ntotosoɔ Du Du Nhyehyɛeɛ a Ɛma Suban Nya Nkɔsoɔ

GSAM 349.3“Mehunuu sɛ, ntotosoɔ du du nhyehyɛeɛ yi bɛma suban anya nkɔsoɔ, na ɛbɛda koma no tebea ankasa adi. Sɛ wɔde asɛm yi si nnipa anim wɔ ne nkyerɛaseɛ pa mu, na wɔma wɔn kwan ma wɔsi wɔn ankasa gyinaeɛ a, wɔbɛhunu nyansa ne nhyehyɛeɛ a ɛwɔ ntotosoɔ du du nhyehyɛeɛ no mu.”

GSAM 349.4Saa kwan yi so na wɔde sikasɛm nhyehyɛeɛ bi sii Memeneda Akwanhwɛfoɔ mu, de boa asɔfoɔ adwuma no; na seesei yɛn nkurɔfoɔ a wɔwɔ wiase nyinaa de di dwuma.

GSAM 350.1Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ a ɛbaeɛ Kitawonsa 21, 1859 mu no, esiane akwankyerɛ a na wɔadi kan de ama wɔ Adanseɛ no mu nti, wɔdii kan hyɛɛ nyansa sɛ ɛyɛ a mantam biara bɛyɛ nhyiamu afe biara, na wɔayɛ adwuma no ho nhyehyɛeɛ pa; na wɔasiw basabasayɛ a na ɛtaa ba asɔfoɔ adwuma mu no ano, na wɔahwɛ sɛ nhyehyɛeɛ ne nhyehyɛeɛ pɔtee bɛda yɛn adwuma mu. Saa nyansahyɛ yi ankasa hwɛɛ anim kɔɔ mantam asafo ahodoɔ nhyiamu nhyehyɛeɛ a wɔbɛyɛ no ho.

GSAM 350Asafo no Agyapadeɛ a Wɔkura Mu

GSAM 350.2Bere a nkrasɛm no trɛɛ na nnipa dɔɔsoɔ no, agyapadeɛ bɛdɔɔsoɔ ara kwa, na ɛmaa wɔdwenee sɛ ɛsɛ sɛ wɔfa mmara kwan so kura asafo no agyapadeɛ mu. Yɛkenkan yei wɔ asɛm bi a Ɔsɔfoɔ White kyerɛwee wɔ Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ, Ɔgyefuo 23, 1860 mu sɛnea ɛdidi soɔ yi:—

GSAM 350.3“Nanso yɛwɔ anidasoɔ sɛ, ɛrenkyɛre na saa nnipa yi bɛba tebea a ɛbɛma wɔatumi ama wɔahyɛ asafo no agyapadeɛ ase wɔ ahobammɔ krataa mu, akura wɔn nhyiamu adan mu wɔ ɔkwan pa so, na wɔn a wɔretwerɛ wɔn agyapadeɛ ho nkrataa a ɛbɛyɛ adwuma wɔ wɔn wu akyi, na wɔpɛ sɛ wɔyɛ saa no, atumi de fã bi ama nwoma tintimbea adwuma no. Yɛsrɛ yɛn asɔfoɔ ne anuanom akannifoɔ sɛ wɔnnwene asɛm yi ho. Sɛ obi wɔ biribi tia yɛn nyansahyɛ no a, ɔsrɛ sɛ ɔntwerɛ nhyehyɛeɛ bi a yɛn sɛ ɔman no betumi de ayɛ adwuma?”

GSAM 350Mmara So Nhyehyɛeɛ a Wɔpenee So

GSAM 350.4Saa afe yi ahohuru bere mu no, wɔkasa faa asɛm yi ho wɔ adɔeɛ ne adamfofa mu wɔ Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ. Na wɔyɛɛ yɛn nkurɔfoɔ ananmusifoɔ nhyiamu kɛseɛ wɔ Battle Creek, efi Ɛbɔ 28 kɔsi Ahinime 1, a Michigan ne mantam foforɔ bi ka ho. Wɔdwenee asɛm no ho nokware mu, na wɔkasaeɛ koraa wɔ mmara so nhyehyɛeɛ a wɔde bɛkura adwumayɛbea ne asafo no agyapadeɛ foforɔ—nhyiamu adan ne nea ɛtete saa—mu. Wɔatwerɛ saa nkɔmmɔ yi tenten wɔ Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ, Nkyekyɛmu 16, Nɔma 21, 22, ne 23, a wɔyii no Ahinime 9, 16, ne 23, 1860 mu.

GSAM 351.1Esiane nkɔmmɔbɔ a wɔyɛɛ wɔ saa nhyiamu yi mu nti, wɔn nyinaa de aba too so sɛ wɔde mmara kwan so bɛhyehyɛ nwoma tintimbea fekuo bi, na sɛnea ɛbɛyɛ a wɔbɛtumi ayɛ saa fekuo no ntɛm ara no, nhyiamu no yii nnipa baanum sɛ boayikuo.

GSAM 351Asafo No Din

GSAM 351.2Saa nhyiamu yi nso dwenee din a ɛsɛ sɛ wɔde frɛ yɛn nkurɔfoɔ no ho. Saa asɛm yi maa adwene ahodoɔ baeɛ bio; ebinom pɛɛ din baako, na ebinom pɛɛ foforɔ. Bere a wɔde “Onyankopɔn Asafo” too dwa no, wɔkaa sɛ din no nkyerɛ yɛn gyidie no su ahodoɔ biara; nanso din “Memeneda Akwanhwɛfoɔ” no bɛkyerɛ yɛn gyidie a yɛwɔ sɛ Kristo reba ntɛm no, na ɛsan akyerɛ sɛ yɛdi Memeneda Homeda no. Nhyiamu no nyinaa penee din a ɛtɔ so mmienu no so araa ma sɛ wɔde too aba so a, ɔbarima baako pɛ na ɔkaa sɛ ɔmpene so, na ɛnkyɛree koraa na ɔyii ne ntiamu no fii hɔ.

GSAM 351Din No a Wɔpenee So

GSAM 351.3Yɛkenkan wɔ Adanseɛ No. 6 mu sɛ:

GSAM 351.3“Din biara a yɛbɛfa no remfata, gye nea ɛne nea yɛka sɛ yɛgye di no hyia, na ɛda yɛn gyidie adi, na ɛhyɛ yɛn agyiraeɛ sɛ nkurɔfoɔ soronko....

GSAM 351.4“Memeneda Akwanhwɛfoɔ din no de yɛn gyidie no su nokorɛ no si anim, na ɛbɛma obiara a ɔrehwehwɛ no anya adanseɛ. Sɛ agyan a ɛfiri Awurade agyan kotokuo mu no, ɛbɛpira wɔn a wɔbu Onyankopɔn mmara nsɛm so, na ɛde wɔn bɛkɔ adwensakra mu akɔ Onyankopɔn nkyɛn ne yɛn Awurade Yesu Kristo mu gyidie mu.”

GSAM 351.4Adanseɛ no maa saa asɛm yi sii gyidifoɔ no adwene mu daa nyinaa.

GSAM 351Akyɛdeɛ Nokorɛ No Adwuma

GSAM 351.5Ɛnyɛ eyi na ɛyɛ Onyankopɔn Honhom akyɛdeɛ ahodoɔ a wɔda no adi no adwuma titire? Paulo kae sɛ wɔde akyɛdeɛ no maa asafo no “sɛ wɔmfa nsiesie ahotefoɔ no, wɔmma wɔnyɛ asɔfoɔ adwuma, na wɔmma Kristo nipadua no nyɛ den, kɔsi sɛ yɛn nyinaa bɛba gyidie no mu nkabom,” ne nea ɛkeka ho.11 Hwɛ sɛnea ɛfata sɛ, bere a gyidifoɔ no de mpaebɔ ne ahobrɛaseɛ ahwehwɛ hann no, Honhom no bɛkasa aka sɛ, “Ɔkwan no nie; mo nsusuiɛ no yɛ nokorɛ;” na afei ɔbɛma asafo no ayɛ den bio, sɛnea ɛbaa asɛm yi mu no, denam asɛm no mfasoɔ a ɛwɔ hɔ ne papa a ɛbɛfiri wɔn gyinaeɛ mu aba no a ɔkyerɛɛ wɔn so.

GSAM 352Asafo Nhyehyɛeɛ

GSAM 352.1Wɔkasa bi a Ɔsɔfoɔ White maeɛ wɔ Asafo no Amansan Nhyiamu anim wɔ Battle Creek wɔ Oforisuo 1861 mu, na wɔyii no adi wɔ Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ, Ayɛwohomumɔ 11, 1861 mu no, ɔde asafo ahodoɔ no nhyehyɛeɛ a ɛyɛ pɛpɛɛpɛ ho adwene baeɛ. Esiane ɔfrɛ nti, asɔfoɔ nkron yɛɛ Kyerɛwsɛm adesua de hwehwɛɛ hann wɔ asɛm yi ho, na Nhyiamu no srɛɛ wɔn sɛ wɔntintim wɔn nhwehwɛmu no so aba wɔ Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ mu. Wɔde Kyerɛwsɛm mu adanseɛ a ɛfa asafo nhyehyɛeɛ ne asafo adwumayɛfoɔ ho maeɛ akyi no, wɔdwenee ananmusifoɔ a wɔyɛ pɛ firi mantam ahodoɔ mu kɔ Asafo no Amansan Nhyiamu no ho, ne sɛnea asafo ahodoɔ bɛnya ananmusifoɔ a ɛfata na ɛyɛ pɛ wɔ mantam asafo ahodoɔ nhyiamu mu. Nokorɛ mu no, na ɛyɛ adwene a ɛdi kan sɛ wɔbɛyi ananmusifoɔ a wɔfata no adi akɔ amansan fekuo ahodoɔ mu sɛnea nsɛsoɔ bi a wɔbɛpene so bɛkyerɛ.

GSAM 352Michigan Mantam Asafo Ahodoɔ Nhyiamu No Nhyehyɛɛ

GSAM 352.2Ahinime 6, 1861, wɔhyehyɛɛ Michigan mantam asafo ahodoɔ nhyiamu no denam ɔpanin, ɔkyerɛwfoɔ, ne nnipa baasa a wɔyɛ adwumadie boayikuo no a wɔyii wɔn so. Nhyiamu no de aba too so sɛ asafo ahodoɔ no nkɔ nhyehyɛeɛ mu, na wɔmfa yei nyɛ asafo apam:—

GSAM 352.3“Yɛn a yɛde yɛn din asi ase yi, yɛde yɛn ho abɔ mu sɛ asafo baako, na yɛafa Memeneda Akwanhwɛfoɔ din; yɛahyɛ bɔ sɛ yɛbɛdi Onyankopɔn mmara nsɛm ne Yesu Kristo gyidie so.”

GSAM 353Asɔfoɔ Krataa

GSAM 353.1Saa nhyiamu yi mu na wɔdii kan sii gyinaeɛ sɛ wɔde krataa ama Memeneda Akwanhwɛfoɔ asɔfoɔ a wɔwɔ mantam yi mu nyinaa a wɔwɔ din pa, na asɔfoɔ no nkura nkrataa a ɛyɛ wɔn sɔfoɔyɛ ho adansedie ne krataa a nhyiamu no ɔpanin ne ɔkyerɛwfoɔ asɔ ano, na ɛsɛ sɛ wɔyɛ saa nkrataa no foforɔ afe biara.

GSAM 353.2Wɔde aba too so bio sɛ wɔnyi boayikuo bi a ɛbɛsiesie kasa bi de akyerɛ yɛn nkurɔfoɔ ɔkwan a wɔde hyehyɛ asafo ahodoɔ no. Wɔyii saa kasa yi adi wɔ Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ Ahinime 15, 1861 mu.

GSAM 353Ananmusifoɔ Nkrataa

GSAM 353.3Afe 1862 Ɛbɔ bosome mu no, Michigan mantam asafo ahodoɔ nhyiamu no yɛɛ ne nhyiamu a ɛdi kan wɔ Monterey. Ɛha na wɔdaa adwene no adi nea ɛdi kan sɛ wɔagye asafo ahodoɔ aba nhyiamu no mu sɛnea wɔfa nnipa no ba asafo mu no. Esiane sɛ na wɔahyehyɛ asafo dunson wɔ mantam no mu dedaw nti, wɔde aba too so de gyee wɔn baa nhyiamu no mu; na wɔgyee asafo ahodoɔ yi mu nnipa a na wɔwɔ hɔ nyinaa sɛ ananmusifoɔ.

GSAM 353Asɔfoɔ Akatua

GSAM 353.4Saa nhyiamu yi nso mu na wɔfaa nhyehyɛeɛ sɛ wɔbɛtua asɔfoɔ no sika dodow pɔtee bi dapɛn biara de atua adwuma a wɔayɛ no. Wɔhwehwɛɛ sɛ asɔfoɔ no bɛkyerɛ bere a wɔde yɛɛ adwuma wɔ nhyiamu no mu, ne wɔn sika a wɔnyaeɛ ne nea wɔsɛeeɛ; na nhyiamu a ɛnyaa saa amanneɛbɔ yi bɛyɛ akatua a ɛfata.

GSAM 353Ananmusifoɔ no De Nkrataa Di Kan Ba

GSAM 353.5Kotonimma 20, 1863, wɔyɛɛ Asafo no Amansan Nhyiamu wɔ Battle Creek, Michigan. Ɛyɛ nhyiamu a ɛdi kan a ananmusifoɔ no de nkrataa firi wɔn mantam ahodoɔ mu baeɛ. Nanso, wɔannya ananmusifoɔ no sɛnea nnipa dodow teɛ. Mantam a wɔde wɔn ananmusifoɔ baeɛ saa bere no ne Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York, ne Ohio.

GSAM 354Amansan ne Mantam Asafo Ahodoɔ Nhyiamu Ahyehyɛdeɛ

GSAM 354.1Kotonimma 21, Asafo no Amansan Nhyiamu no faa ahyehyɛdeɛ bi, na saa da no ara wɔhyɛɛ mantam ahyehyɛdeɛ bi ho nyansa kyerɛɛ mantam asafo ahodoɔ nhyiamu ahodoɔ. Wɔfaa no wɔ Michigan mantam asafo ahodoɔ nhyiamu bi mu. Saa ahyehyɛdeɛ ahodoɔ yi maa ananmusifoɔ no nyaa nnipa dodow ho nnyinasoɔ wɔ mantam asafo ahodoɔ nhyiamu ne Asafo no Amansan Nhyiamu mu. Mantam ahyehyɛdeɛ a wɔhyɛɛ ho nyansa no te sɛ nea yɛn mantam asafo ahodoɔ nhyiamu aduɔson mmienu a ɛyɛ mpɔtam a ɛwɔ wiase nyinaa de di dwuma seesei no ara.

GSAM 354.2Bere a wɔyɛɛ Asafo no Amansan Nhyiamu wɔ afe 1864 fefɛw bere mu no, wɔde nyansa kyerɛɛ mantam asafo ahodoɔ nhyiamu no nea ɛdi kan sɛ wɔnyi nnipa a wɔnyɛ asɔfoɔ a wɔannyɛ nhyiamu no adwuma saa afe no mu sɛ Sika Nhwehwɛmu Boayikuo, na wɔne adwumadie boayikuo no ayɛ nhwehwɛmu, na wɔne asɔfoɔ no asiesie akontaabu. Saa na, anammɔn biara a ahiadeɛ hwehwɛeɛ no, wɔde nhyehyɛeɛ sii Onyankopɔn adwuma ne n’adeɛ no mu.

GSAM 354.3Saa na yɛabɔ anammɔn a ɛde baa adwuma no nhyehyɛeɛ a wɔde too gua no ho asɛm tiawa. Wɔyɛɛ eyi bere a na asafo no sua koraa sɛ wɔde toto sɛnea ɛte seesei no ho a.

GSAM 354.4Bere a wɔhyehyɛɛ Asafo no Amansan Nhyiamu no yie wɔ afe 1863 mu no, ananmusifoɔ no dodow nyinaa nnɔɔsoɔ sɛnea yɛwɔ afe biara wɔ mantam asafo ahodoɔ nhyiamu nketewa bi mu seesei no.

GSAM 354Nhyehyɛeɛ No Botaeɛ

GSAM 354.5Botaeɛ a na nhyehyɛeɛ no bɛyɛ ne sɛ wɔbɛtumi akura asafo no agyapadeɛ mu wɔ mmara kwan so na wɔadi ho dwuma wɔ mmara kwan so; na adwumayɛfoɔ a wɔwɔ adwuma no mu no bɛtumi akɔ wɔn anim wɔ biakoyɛ mu, basabasayɛ biara nni mu, efisɛ na wɔde afotu na ɛkyerɛ wɔn nkɔsoɔ, enti na ntetewmu biara nni mu. Nnyinasosɛm koro no ara a wɔde yɛɛ yɛn nhyehyɛeɛ kosii afe 1864 no, wɔde kaa adwuma no ho bere a ɛtrɛɛ kɔɔ aman ne amanmu ahodoɔ foforɔ mu no.

GSAM 355Amansan Nhyehyɛeɛ Ahodoɔ a Wɔhyehyɛɛ

GSAM 355.1Bere a nkrasɛm no trɛɛ no, wɔhyehyɛɛ amansan nhyehyɛeɛ ahodoɔ a edidi soɔ yi, na wɔyii wɔn adwumayɛfoɔ wɔ Asafo no Amansan Nhyiamu nhyiamu a ɛyɛ daa mu:—

GSAM 355.2Asafo no Amansan Nhyiamu Fekuo—mmara so nipadua a ɛyɛ nnipa aduonu baako, a ɛkura Amerika ne aman foforɔ mu asoɛeɛ ahodoɔ agyapadeɛ din.

GSAM 355.3Amannɔne Asɛmpatrɛ Boayikuo—ɛhwɛ asɛmpatrɛ adwuma a ɛda mantam asafo ahodoɔ nhyiamu a wɔahyehyɛ no akyi no so na ɛtrɛ mu.

GSAM 355.4Amansan Nwomawa Fekuo—na n’adwuma ne sɛ ɛbɛkyekyɛ akenkan nwoma ne nkrataa, na ɛne nnipa atwetwerɛ nkrataa, na ahwehwɛ sɛ wɔbɛbue asɛmpatrɛ adwuma foforɔ.

GSAM 355.5Nyamesom Ahofadie Fekuo—n’adwuma titire ne sɛ ɛbɛboa wɔn a wɔhaw wɔn esiane wɔn ahonim nti, na ɛbɛkyekyɛ nwoma a ɛkyerɛ nyamesom ahofadie nnyinasosɛm.

GSAM 355.6Amansan Homeda Sukuu Fekuo—n’adwene ne sɛ ɛbɛma Homeda Sukuu adwuma no anya nkɔsoɔ na wɔasi no den wɔ mmeaeɛ nyinaa.

GSAM 355.7Ayaresa Asɛmpatrɛ ne Ayamhyehyeɛ Fekuo—n’adwuma fa ayaresafoɔ ne yareɛhwɛfoɔ nteteeɛ, ayaresa fie ahodoɔ a wɔhwɛ so, ayisaa fie, nkwakoraa ne mmerewa fie, ne nea ɛkeka ho ho.

GSAM 355Asase a Wɔdii So Kosii 1868

GSAM 355.8Kosii afe 1868 no, yɛn adwumayɛ asase no yɛ United States fã a ɛda Missouri Asubɔnten apueeɛ fam ne asase so nsensanee a ɛne asase mfinimfini nsensanee no di nsɛ na ɛne Missouri anafoɔ hyeɛ hyia no atifi. Saa bere no, Asafo no Amansan Nhyiamu no boayikuo no na ɛwɔ nnipa baasa pɛ, na nhyiamu no titrani yɛ wɔn mu baako. mantam asafo ahodoɔ nhyiamu awɔtwe no nyinaa hyɛɛ Asafo no Amansan Nhyiamu no ase, na na ne adwumayɛbea titire wɔ Battle Creek, Michigan.

GSAM 356Adɛn Nti na Na Nhyehyɛeɛ Foforɔ Ho Hia

GSAM 356.1Bere a nkrasɛm no kɔɔ aman foforɔ mu no, ɛho hiaa sɛ wɔsan hyehyɛ adwumayɛ asase no nyinaa. Enti wɔfaa anammɔn wɔ afe 1897 mu de kyerɛɛ saa kwan no; nanso wɔawie nhyehyɛeɛ foforɔ no yie wɔ mfeɛ nnan a atwam no mu. Saa bere yi mu na wɔhyehyɛɛ Europa Asafo no Amansan Nhyiamu, a ɛwɔ adwumadie boayikuo a emufoɔ yɛ nnipa dunan; na Asafo no Amansan Nhyiamu a edi kan no, a ne adwumayɛbea titire wɔ Washington, D.C., wɔ adwumadie boayikuo a emufoɔ yɛ nnipa aduonu nwɔtwe a wɔgyina nkrasɛm no ahiadeɛ ahodoɔ nyinaa so, na wɔafa amansan fekuo ahodoɔ bi a wɔagyae no ananmu.

GSAM 356Nhyehyɛeɛ No Tebea wɔ Ɔpɛpɔn 1, 1903

GSAM 356.2Nea edidi soɔ yi firi Asafo no Amansan Nhyiamu Afe Nwoma a ɛbaeɛ afe 1904 mu, na ɛma yɛnya akontabuo ho nsɛm a ɛyɛ anigyeɛ bi kɔsi Ɔpɛpɔn 1, 1903:—

GSAM 356.3Saa bere no, yɛn adwuma a wɔahyehyɛ no yɛ Asafo no Amansan Nhyiamu mmienu, a ɛyɛ Nkabom Nhyiamu dunan, Mantam Asafo Ahodoɔ Nhyiamu aduɔson mmienu, ne asɛmpatrɛ adwuma aduanan mmienu. Wɔakyekyɛ yeinom sɛnea edidi soɔ yi: Mantam Asafo Ahodoɔ Nhyiamu wɔ Amerika Atifi fam, aduanan nkron; Amerika Atifi fam akyi, aduonu mmiɛnsa. Nkabom Nhyiamu wɔ Amerika, nwɔtwe; aman foforɔ mu, nsia. Asɛmpatrɛ mmeaeɛ wɔ Amerika, Alaska, Hawaii, ne New Foundland ka ho, anum; Amerika akyi asɛmpatrɛ adwuma, aduasa nson, a wɔwɔ saa mmeaeɛ yi: dumienu wɔ Europa; ɛnan wɔ Afrika; mmiɛnsa wɔ Asia; mmienu wɔ Amerika Anafoɔ; mmienu wɔ Afrika Anafoɔ; na nkaeɛ no wɔ Amerika Mfinimfini, Mexico, West Indies, ne Pacific Islands. Saa asɛmpatrɛ adwuma ahodoɔ yi wɔ asɔfoɔ a wɔahyɛ wɔn sɔfoɔ ne wɔn a wɔanya krataa no, wɔn dodow yɛ aduosia nson, ne asafoɔ ɔha aduasa baako.

GSAM 356Biakoyɛ wɔ Nsonsonoeɛ Mu

GSAM 356.4Ɛhyɛ yɛn nkuran sɛ yɛhunu sɛ nhyehyɛeɛ ahodoɔ yi a ɛwɔ aman ne amanmu ahodoɔ mu no nyinaa aka abɔ mu wɔ nokorɛ no ho adeɛ kɛseɛ baako ne nnipa nkwagyeɛ ho. Ɛnyɛ nhyehyɛeɛ no mfidie kɛkɛ na yɛde yɛn ho to so, na mmom Onyankopɔn a ɔyɛ nhyehyɛeɛ no wura no. Sɛ ɔhyira ne n’adwumayɛfoɔ a wɔyɛ adwuma wɔ biakoyɛ ne ɔdɔ mu a, yɛbɛtumi ahunu sɛnea ɛyɛ papa na ɛyɛ anigyeɛ sɛ “wɔyɛ nneɛma nyinaa wɔ ɔkwan a ɛfata so, ne nhyehyɛeɛ mu.”

Notes

  1. Tito 1:5. ↩
  2. Ɔdasum Nteɛmu, 15/02/1844. ↩
  3. Tito 1:5-9. ↩
  4. 1 Timoteo 3:1-15. ↩
  5. 1 Petro 5:1-6. ↩
  6. Mateo 23:11. ↩
  7. Adanseɛ a Wɔde Ma Asafo no, Nwoma 1, kr. 210. ↩
  8. Ɛhɔ ara, kr. 649, 653. ↩
  9. Adanseɛ a Wɔde Ma Asafo no, Nwoma 5, kr. 236, 237. ↩
  10. Ɛhɔ ara, kr. 534 (wɔasi so dua). ↩
  11. Efesofoɔ 4:12, 13. ↩

Note

Back