Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
13 / 31

Ti 10 — Ɔdasum Nteɛmu

John Norton Loughborough

GSAM 160.1“Anadwo dasum mu, wɔtee nteɛmu sɛ, Hwɛ, ayeforokunu no reba; monkɔ nkɔhyia no. Afei mmaawa no nyinaa sɔreɛ, na wɔyɛɛ wɔn nkanea no ho.”1

GSAM 160.2Yɛaka dedaw sɛ berɛ a wɔde twɛn a wɔdaa no adi wɔ “mmaawa du” ho bɛ yi mu no, na afei yɛbɛhwɛ faako a wɔde kaa no wɔ asɛm a ɛwɔ atifi hɔ no mu no yie. Akwanhwɛfoɔ no frɛɛ saa faako yi “ɔdasum nteɛmu.” Ɔkyerɛwfoɔ bi a na ɔwɔ din wɔ saa asɛm yi ho, wɔ krataa bi a wɔfrɛ no Ɔdasum Nteɛmu mu, Ahinime 3, 1844, kae sɛ:—

GSAM 160.3“Nanso ɛyɛɛ dɛn na yɛbaa saa twɛn anadwo yi mu? Efisɛ yɛhyɛɛ anisoadehunu no [nna mpem mmienu ne ahasa no anisoadehunu] ase wɔ fefɛw berɛ mu, na ɛnyɛ berɛ a nnua po nhaban no mu, 457 B.C. Yɛantumi antɔ yɛn hyɛnmu beaeɛ a wɔahyɛ ato hɔ no mu bɛyɛ abosome nsia ne nna kakra. Ɛno de yɛn baa twɛn anadwo, abosome nsia.”

GSAM 160.4Ɔkyerɛwfoɔ foforɔ, S. S. Snow, wɔ Nteɛmu a ɛbaeɛ Ɔsannaa 22, 1844 mu, reka nna 2300 no ho asɛm sɛ:—

GSAM 160.5“Wɔhyɛɛ aseɛ berɛ a wɔde ahyɛdeɛ no firii adi sɛ wɔnsan nsi Yerusalem na wɔnsan nkyekye no. Kores na ɔdii kan yɛɛ ahyɛdeɛ no, Dario nso yɛɛ no foforɔ, na Artasasta Longimanus wieeɛ wɔ nʼahennie afe a ɛtɔ so nson mu. Wɔbɔɔ saa ahyɛdeɛ yi dawuro na ɛyɛɛ adwuma wɔ afe 457 B.C. berɛ a nnua po nhaban no mu, berɛ a Esra duruu Yerusalem wɔ Awurade nsa pa no so, san de Yudafoɔ man no sii hɔ, yii atemmufoɔ ne atemmufoɔ aboafoɔ, na ɔhyɛɛ ɔfasuo no kyekyeɛ ase.”2

GSAM 160.6Esiane sɛ anisoadehunu no yɛ mfeɛ mpem mmienu ne ahasa a edi mu nti, na ɛhiaa 457 ne 1843 nyinaa sɛnea ɛbɛyɛ mfeɛ 2300, na sɛ wɔamfa ahyɛdeɛ no amfiri adi kosi 457 B.C. bosome a ɛtɔ so nson no a, wɔkyerɛɛ sɛ berɛ no bɛwie wɔ 1844 bosome a ɛtɔ so nson no mu. Sɛnea da a ɛtɔ so du wɔ bosome a ɛtɔ so nson no mu no yɛɛ te sɛ adeɛ a ɛhyɛɛ berɛ no ase no, saa ara na wɔde adanseɛ kyerɛɛ sɛ da a ɛtɔ so du wɔ bosome a ɛtɔ so nson no mu (Yudafoɔ berɛ), Ahinime 22, 1844, na nna 2300 no bɛwie, na berɛ adu sɛ wɔtew kronkronbea no ho. Adanseɛ a wɔde maa berɛ no awieeɛ wɔ 1843 mu no nyinaa yɛɛ adwuma pɛpɛɛpɛ wɔ 1844 akontabuo no ho, na ɛmaa wɔnyaa ahotosoɔ sɛ wɔahu nea ɛte sɛ ɔhaw a ɛmaa wɔn abasamtuo no ano aduru. Ɔkwan a Akwanhwɛfoɔ no faa so kaa “ɔdasum nteɛmu nokorɛ” no, sɛnea na wɔfrɛ no saa berɛ no, no, wɔrentumi nkyerɛ no yie nsen sɛ yɛfa wɔn a na wɔwɔ adwuma no anim saa berɛ no nsɛm no bi.

GSAM 161“Monkɔ Nkɔhyia No”

GSAM 161.1Nteɛmu a ɛbaeɛ Ahinime 3, 1844 mu no, na asɛm bi a George Storrs kyerɛwee wɔ hɔ, wɔ asɛmti “Monkɔ Nkɔhyia No” ase. Ɔkaa sɛ:—

GSAM 161.2“Mede nkateɛ a mennyaa da no na ɛfa me kyerɛwdua. Akyinnyeɛ biara nni me tirim sɛ, bosome a ɛtɔ so nson no da a ɛtɔ so du no bɛda yɛn Awurade Yesu Kristo a ɔreba wɔ soro mununkum mu no adi. Yɛabɛn saa da no nna kakra pɛ—ɛyɛ berɛ a ɛyɛ hu ma wɔn a wɔnsiesiee wɔn ho, na ɛyɛ anuonyam ma wɔn a wɔasiesie wɔn ho.

GSAM 161.3“‘Hwɛ, Ayeforokunu no reba’ afe yi; ‘monkɔ nkɔhyia no.’ Yɛawie yɛne asafo ahodoɔ a wɔfrɛ wɔn ho Kristofoɔ no ne amumuyɛfoɔ nyinaa, gye sɛ saa nteɛmu yi bɛka wɔn. Yɛn adwuma seesei ne sɛ yɛanyan ‘mmaawa a wɔfaa wɔn nkanea na wɔkɔeɛ sɛ wɔrekɔhyia ayeforokunu no.’ Ɛhe na yɛwɔ seesei? ‘Sɛ anisoadehunu no twɛn a, twɛn no.’ Ɛnyɛ saa na yɛabua fi Oforisuo anaa Ɔbɛnem a etwaam no?—Aane. Dɛn na ɛsiiɛ berɛ a Ayeforokunu no twɛn no?—Mmaawa no nyinaa dɔɔ na wɔdaeɛ, ɛnyɛ saa? Kristo nsɛm no antwa mu; na ‘wɔrentumi mmubu Kyerɛwnsɛm no.’ Ɛho nhia sɛ yɛka sɛ yɛanyan; yɛdɔɔ, na ɛnyɛ Kristo mmaeɛ no ho, na mmom berɛ no ho. Yɛbaa berɛ a wɔde twɛn no mu; na yɛanhunu ‘berɛ tenten’ a ɛbɛtwɛn, na saa asɛm no so na yɛdɔɔ. Yɛn mu bi kae wɔ wɔn daeɛ mu sɛ, ‘Monnhyɛ berɛ foforɔ biara!’ enti yɛdaeɛ. Seesei ɔhaw no ne sɛ wɔbɛnyan yɛn. Awurade, boa, na onipa mmoa yɛ kwa. Awurade, kasa wo ara. O, sɛ ‘Agya’ no bɛma yɛahu berɛ no seesei a.”

GSAM 162Nkrasɛm no mu Ɔdasum

GSAM 162.1“Berɛ a wɔde twɛn no tenten sɛn?—Afe fã. Wʼahu no sɛn?—Efisɛ yɛn Awurade ka sɛ, ‘ɔdasum mu,’ berɛ a Ayeforokunu no twɛn no. Anisoadehunu no yɛ ‘anwummerɛ ne anɔpa mpem mmienu ne ahasa,’ anaa nna. ‘Anwummerɛ,’ anaa anadwo, yɛ nkɔmhyɛ nna no mu baako fã, enti ɛyɛ abosome nsia. Ɛno ne berɛ a wɔde twɛn no tenten nyinaa. Berɛ yi mu nteɛmu a ɛfa berɛ pɔtee ho no hyɛɛ ase bɛyɛ Kitawonsa mfinimfini, na atrɛw ntɛmntɛm ne tumi kɛseɛ mu, na Honhom no adanseɛ ka ho sɛnea manhu da berɛ a nteɛmu no yɛɛ ‘1843.’ Seesei ɛyɛ ankasa sɛ, ‘Monkɔ nkɔhyia no.’ Nnipa regyaw biribiara, a na mennsusuw da sɛ mɛhunu. Sɛ saa nteɛmu yi ka koma a, akuafoɔ gyaw wɔn mfuo ne wɔn nnɔbaeɛ. Nteɛmu kɛseɛ a nisuo ka ho wɔ hɔ, ne sɛ wɔde biribiara rema Onyankopɔn koraa, sɛnea manhu da. Saa nokorɛ yi mu ahotosoɔ no ano yɛ den sen nea na ɛwɔ nteɛmu a ɛdi kan no mu, na nisuo anaa anuonyam a ɛma koma yɛ mmerɛ wɔ mu no yɛ adeɛ a obiara ntumi nte aseɛ gye wɔn a wɔanya saa nkateɛ no.”

GSAM 162.2“Saa ɛnnɛ berɛ yi mu nokorɛ yi ho no, mede ɔdom no so akokoduru de me ho nyinaa to so, na mete nka sɛ sɛ meyɛ akyinnyegyeɛ wɔ ho a, ɛbɛyɛ sɛ mefom Onyankopɔn na mede ‘sɛeɛ a ɛba ntɛm’ aba me so. Mewɔ ahotosoɔ sɛ seesei ‘obiara a ɔbɛhwehwɛ sɛ ɔgye ne kra nkwa,’ baabi a wɔaka saa nteɛmu yi pefee no, sɛ ɔde ‘sɛ ɛrenba’ anaa osuro sɛ ɔbɛfiri adi wɔ saa nokorɛ yi so a, ‘ɔbɛhwere ne nkwa.’ Ɛhia gyidie korɔ no ara a ɛkaa Abraham ma ɔde Isak bɔɔ afɔreɛ, anaa Noa ma ɔkyekyee Adaka no, anaa Lot ma ɔfirii Sodom, anaa Israel mma ma wɔgyinaa anadwo nyinaa twɛnee wɔn tu a wɔbɛtu afiri Misraim, anaa Daniel ma ɔkɔɔ gyata amoa mu, anaa Hebrifoɔ mmiɛnsa ma wɔkɔɔ ogya fononoo mu. Yɛsusuw sɛ yɛbɛkɔ ahennie no mu a, wɔrennsɔ yɛn gyidie nhwɛ saa, nanso seesei mewɔ ahotosoɔ sɛ ɛnte saa. Saa nokorɛ a ɛtwa toɔ yi de sɔhwɛ saa ara ba, na obiara remfa so gye wɔn a wɔwɔ akokoduru ma wɔfrɛ wɔn nkwaseafoɔ, damfoɔ, anaa biribiara a nnipa a wɔtenaa ase ansa na nsuyiri no reba a wɔwɔ Sodom, asafo a ɛyɛ nwunu, anaa mmaawa a wɔadɔɔ no pɛ sɛ wɔde gu wɔn so. Mɛteɛ mu bio sɛ, ‘Guan na gye wo nkwa’; ‘nhwɛ wo akyi’; ‘kae Lot yere.’”

GSAM 163Storrs Ɔboɔ Tɛtrɛɛ

GSAM 163.1Ahinime 10, 1844 Ɔdasum Nteɛmu mu no, George Storrs kyerɛw nea edidi soɔ yi wɔ asɛmti “Awieeɛ,” nanso Akwanhwɛfoɔ no frɛɛ no “Storrs Ɔboɔ Tɛtrɛɛ”:—

GSAM 163.2“Yɛbɛyɛ dɛn asiesie yɛn ho ama saa da no?—Gye Onyankopɔn nokorɛ di, na fa gyidie a ɛyɛ den a ɛhyɛ Onyankopɔn anuonyam de wo ho to so. Ɛsɛ sɛ yɛwɔ adwene korɔ no ara a anka yɛwɔ sɛ yɛnim sɛ saa da no na yɛbɛwu, yɛde yɛn ho nyinaa ma Onyankopɔn na yɛawu wɔ wiase nneɛma ho.

GSAM 163.3“Merentumi mfa biribiara nkyerɛ nea mereka no yie sɛ mɛsusuw sɛ ɔboɔ tɛtrɛɛ kɛse bi wɔ po no mfinimfini. Ɔhenkɛse bi a ɔwɔ anuonyam ne tumi hyɛ bɔ sɛ berɛ a wɔahyɛ no, ɔbɛsoma hyɛn kɛse bi abɛfa wɔn a ɔbɛhunu sɛ wɔagye nʼasɛm adi koraa no nyinaa, de wɔn akɔ ɔman a ɛwɔ anuonyam mu. Nnipa pii firi wɔn ho kɔ ɔboɔ no so. Ebinom, sɛ wɔkɔɔ ɔboɔ no so dwoodwoo a, wɔtwitwa ahoma no, na wɔn hyɛn a wɔde baeɛ no kɔtwe firi wɔn ho, na wɔanhwɛ no bio, na mmom wɔtwɛn hyɛn kɛseɛ no. Wɔnnye bɔhyɛ no ho kyim, na wɔde biribiara ato so. Ebinom a wɔba hɔ no susuw sɛ ɛdɔɔso sɛ wɔwɔ ɔboɔ no so. Nanso wɔpɛ sɛ wɔyɛ ‘anyansafoɔ’ na wɔrennyina sɔhwɛ kɛseɛ mu.”

GSAM 164.1“‘Sɛnea wo gyidie teɛ no, saa ara na ɛnyɛ wo’ na wɔkaeɛ ansa na berɛ a wɔhwɛ kwan sɛ hyɛn no bɛba no adu. Da no baeɛ. Ebia wɔn a wɔyɛ anidahɔ no bɛyɛ wɔn adwene sɛ wɔbɛtwitwa wɔn ahoma no na wɔama wɔn akorow no akɔ sɛ wɔhunu hyɛn no sɛ ɛreba a. Ɛdaa adi wɔ akyirikyiri; nanso seesei na aka akyɛ dodo sɛ wɔbɛgyae wɔn akorow no a wɔrenhunu wɔn; bio nso, anidahɔ koro no ara bɛka akyerɛ wɔn seesei sɛ wɔmma akorow no nkɔ kosi sɛ wɔbɛhu sɛ wɔanni ɔhyɛn a ɛreba no ho mfomsoɔ. Afei ɛbɛn araa ma wɔrentumi ntwitwa wɔn ahoma no a wɔrenhunu wɔn.”

GSAM 164.2“Hyɛn no duruu ɔboɔ no so. ‘Adanseɛ bɛn na ɛkyerɛ sɛ na mowɔ ahotosoɔ koraa wɔ bɔhyɛ a ɛfa hyɛn no mmaeɛ ho?’—‘Yɛatwa yɛn ahoma no, na yɛama yɛn akorow no akɔ, enti yɛrentumi nkɔ asase so bio, na anka yɛbɛwuwu sɛ hyɛn no amma, efisɛ ɔboɔ yi so na hyɛn foforɔ biara nnya nkɔ da.’ ‘Ɛno ara dɔɔso,’ hyɛn no so panyin teɛ mu sɛ; ‘momma mo so mmra; saa ahotosoɔ yi renyɛ kwa.’”

GSAM 164.3“Wɔn a wɔde wɔn akorow no kyekyeree ɔboɔ no ho no nyinaa bɔɔ hyɛn no so na wɔpɛɛ sɛ wɔforo. Panyin no bisaa sɛ, ‘Akorow bɛn na mihunu sɛ wɔakyekyere wɔ ɔboɔ a ɛwɔ hɔ no ho, anaa wɔn a wɔatwa wɔn ahoma no firi berɛ a mebaa anisoadeɛ mu?’ Wɔbuaa sɛ, ‘Yɛsusuw sɛ yɛbɛyɛ anidahɔ, sɛnea ɛbɛyɛ a sɛ hyɛn no amma a, yɛbɛnya biribi de akɔ asase so.’ Panyin no teɛ mu sɛ, ‘Enti moasiesie mo ho ama honam no, ɛnyɛ saa, na moannye me nsɛm anni? Sɛnea wo gyidie teɛ no, saa ara na ɛnyɛ wo. Adanseɛ no tia mo. Moasiesie sɛ mobɛsan aba, enti afei mobɛtwa mo gyidie a monni no aba.’ ‘Enti wɔantumi ankɔ mu esiane gyidie a wonni nti.’ O, abasamtuo tebea a ɛyɛ hu!”

GSAM 164.4“Anuanom, montwitwa mo ahoma no seesei; momma mo akorow no mfiri mo ani so; yiw, monyɛ no ntɛm ansa na ‘Onipa Ba no agyiraeɛ’ ada adi. Afei na aka akyɛ dodo. Momfa mo ho nto so seesei, na momfa mo biribiara nto so. O, me koma di mo ho yaw; monnyɛ akyɛ; monto saa korow no nsu so, anyɛ saa a, moayera; efisɛ ‘obiara a ɔbɛhwehwɛ sɛ ɔgye ne kra nkwa no, ɔbɛhwere no,’ saa na Yesu Kristo, yɛn Awurade ne Temmufoɔ, ka. Enti monyɛ no ntɛm; mesrɛ mo bio sɛ, O, monyɛ no ntɛm! Monnyae akorow biara a seesei mode susuw sɛ mobɛfa so adwane akɔ asase so ‘sɛ ɛrenba’ no. Saa ‘sɛ’ no bɛsɛe mo. Seesei ne sɔhwɛ ne bɔne ho sɔhwɛ a etwa toɔ. Monyɛ sɛnea yɛn Awurade yɛɛ wɔ ɔbonsam sɔhwɛ a etwa toɔ no mu—ɔkaa sɛ, ‘Fi ha kɔ, Satan.’ Afei ɔbonsam gyaw no, na ‘hwɛ, abɔfoɔ bɛbaeɛ bɛsom no.’ Saa ara na ɛbɛyɛ ama mo sɛ moanya saa nkonimdie yi.”

GSAM 165Ɔdasum Nteɛmu no Adwuma Ntɛmntɛm

GSAM 165.1Sɛ yɛhwɛ ɔdasum nteɛmu no nkrasɛm no ntɛmntɛm, tumi, ne nkɛntɛnsoɔ a, yɛnya ho adwene pa wɔ N. Southard, krataa a yɛafa so aka ho asɛm dedaw no, Ɔdasum Nteɛmu, samufoɔ, nsɛm mu. Ɔkaa wɔ Ahinime 31, 1844 deɛ mu sɛ:—

GSAM 165.2“Mfiaseɛ no, nnipa pii tiaa berɛ pɔtee no; nanso na ɛte sɛ tumi a wɔrentumi nsiw ho kwan bi di ne dawurubɔ akyi, na ɛmaa obiara hwee ase wɔ nʼanim. Ɛtrɛw faa asase no so ntɛm te sɛ ahum, na ɛkaa koma a ɛwɔ mmeaeɛ ahodoɔ a ɛwɔ akyirikyiri no bɛyɛ bere koro mu, wɔ ɔkwan a obi ntumi nkyerɛ mu gye sɛ Onyankopɔn na ɛwɔ mu. Baabiara no, ɛmaa koma mu nhwehwɛmu a emu dɔ ne ɔkra brɛɛ ne ho ase wɔ Soro Kɛseɛ anim. Ɛmaa wɔtwee wɔn dɔ firi wiase nneɛma ho, maa akasakasa ne ɔtan ano tɔɔ fam, maa wɔkaa mfomsoɔ guiɛ, bubuu wɔn ho wɔ Onyankopɔn anim, na wɔde adwensakra ne koma a abubuo srɛɛ no bɔne fafiri ne gyeɛ. Ɛmaa ɔkra brɛɛ ne ho ase koraa, sɛnea yɛnnhuu da. Sɛnea Onyankopɔn faa Yoel so hyɛɛ sɛ, sɛ Onyankopɔn da kɛseɛ no abɛn a, ɛmaa wɔtetew wɔn akoma, na ɛnyɛ wɔn ntadeɛ, na wɔdane baa Awurade nkyɛn wɔ akɔnkyene, nisuo, ne awerɛhoɔ mu. Sɛnea Onyankopɔn faa Sakaria so kaeɛ no, wɔmaa ne mma adom ne nkotosrɛ honhom; wɔhwɛɛ nea wɔde peaw wɔɔ no no, na awerɛhoɔ kɛseɛ baa asase no so, abusua biara wɔ ne nko ara, ne wɔn yerenom nso wɔ wɔn nko ara; na wɔn a wɔrehwɛ Awurade kwan no brɛɛ wɔn akra ase wɔ nʼanim.”

GSAM 166Tumi a Ɛnyɛ Nnipa Deɛ Na Ɛkanyan Nnipa

GSAM 166.1Bio, ɔkaa saa nkrasɛm a ɛmaa nnipa sɔreeɛ no ho sɛ:—

GSAM 166.2“Na ɛte sɛ nea ɛnyɛ nnipa adwuma koraa, enti yɛrentumi nyɛ biribiara gye sɛ yɛbu no sɛ ɛyɛ ɔdasum nteɛmu no mmamu, ɛno na ɛbaa Ayeforokunu no twɛn akyi, ne mmaawa no dɔ ne daeɛ akyi, berɛ a na ɛsɛ sɛ wɔn nyinaa sɔre na wɔyɛ wɔn nkanea no ho. Na ɛte sɛ nea adwuma a etwa toɔ no wɔawie; efisɛ ansa na saa berɛ yi aba no, na berɛ biara nni hɔ a Akwanhwɛfoɔ akuo ahodoɔ no asiesie wɔn ho yie saa ama Awurade mmaeɛ.”

GSAM 166Wɔtɔn Wiase Nneɛma a Wɔwɔ

GSAM 166.3Kristo mmaeɛ ho nkyerɛkyerɛ no nkrasɛm a ɛmaa nnipa sɔreeɛ no nti, nnipa pii tɔn wɔn wiase agyapadeɛ, de wɔn ahodeɛ hwɛɛ ɔkasafoɔ a wɔkasa wɔ baguam no adwuma so, anaa wɔkyekyɛɛ nwoma ne nhomawa a wɔatintim, anaa wɔmaa ahiafoɔ nea wɔhia, na ɛmaa wiase no nyaa wɔn nokwaredi ne wɔn mmɔdenbɔ ho adanseɛ a ɛyɛ papa; nanso wɔn a wɔkyeree wɔn ho wɔ asase so agyapadeɛ ho na wɔanyɛ afɔrebɔ titiriw biara amma adwuma no, wiasefoɔ kaa sɛ, nokwarem no, wɔnnye nea wɔka sɛ wɔgye di no nni. Mɛma nhwɛsoɔ mmienu, baako wɔ ɔfa biara.

GSAM 166Ɔdɛtɛ Afuo

GSAM 166.4Nea edi kan ne gyidini bi a ɔte New Ipswich, N.H., a wɔfrɛ no Hastings, a na ɔwɔ ɔdɛtɛ afuo kɛseɛ a ɛyɛ fɛ, nanso wantutu no. Nʼafipamfoɔ ho yɛɛ wɔn den, na wɔbaa ne nkyɛn bɛhyɛɛ sɛ wɔbɛtutu no na wɔde akɔ ɔdan mu ama no kwa sɛ ɔbɛma wɔn kwan, “efisɛ,” wɔkaa sɛ, “ebia wobɛhia wɔn.” Ɔdeɛ Owura Hastings kae sɛ, “Dabi! Mɛma saa ɔdɛtɛ afuo no aka me gyidie a ɛwɔ Awurade mmaeɛ a ɛreba ntɛm no.”

GSAM 167.1Saa berɛ a nnua po nhaban no, sɛnea wɔtumi sua firi Claremont (N.H.) Ɔkɔdeɛ, New York Owia Nokorɛ, ne amansan nwoma ahodoɔ foforɔ mu no, ɔdɛtɛ nnɔbaeɛ no hwereeɛ bɛyɛ ne nyinaa esiane “ɔdɛtɛ yareɛ” nti. Sɛnea Owia kaeɛ no, “Ɛyɛ awerɛhoɔ sɛ yɛte sɛ wɔasɛe saa nnɔbaeɛ a ɛsom boɔ yi nyinaa esiane yareɛ no nti. Philadelphia krataa bi kyerɛwfoɔ ka sɛ, ɔdɛtɛ nnɔbaeɛ a ɛwɔ saa mantam no mu asɛe. Beaeɛ baako pɛ a wɔntee anwiinwii bebree firi hɔ ne Maine, nanso ɛhɔ mpo nnɔbaeɛ no annyae yareɛ no.”

GSAM 167.2Esiane sɛ berɛ a nnua po nhaban no mu yɛɛ dwoodwoo, na wɔgyaa Owura Hastings ɔdɛtɛ no wɔ asase no mu kɔsii Obubuo mu nti, emu biara amporɔ. Enti ɔnyaa ɔdɛtɛ bebree maa ne ho ne nʼafipamfoɔ a wɔn werɛ howee a na wɔdwen ne yiyedi ho saa ara wɔ Ahinime a etwaam no, na na ɛsɛ sɛ wɔtɔ ɔdɛtɛ aba firi ne nkyɛn wɔ fefɛw berɛ mu, na wɔn ani gyee sɛ wɔtuaa boɔ pa. Nea wɔsusuwii sɛ ɛbɛyɛ ɔhaw kɛseɛ ama Owura Hastings no, Onyankopɔn dan no yɛɛ berɛ yi mu nhyira maa no, na ɛnyɛ ɔno nko ara, na mmom nʼafipamfoɔ nso.

GSAM 167Ɔpoo Ne Gyidie No

GSAM 167.3Nea ɛtɔ so mmienu no siiɛ wɔ baabi a mete. Ɛyɛ asafo muni bi a na ɔka Awurade mmaeɛ wɔ 1844 berɛ a nnua po nhaban no mu ho asɛm bebree wɔ nhyiamu ase. Na ɔyɛ ɔbarima a ɔwɔ agyapadeɛ pii, na nneɛma foforɔ mu no, na ɔwɔ mprako bebree a wɔn mfeɛ fata sɛ wɔkora wɔn kosi fefɛw berɛ a ɛreba no na wɔde wɔn akɔ gua so. Me wɔfa, a na ɔnyɛ ɔsomfoɔ koraa na nʼadwuma ne sɛ ɔtɔ na ɔtɔn mmoa, kɔɔ saa Ɔkwanhwɛfoɔ a ɔkaa ne ho no nkyɛn sɛ ɔrekɔtɔ ne mprako no, nanso ɔtee sɛ ɔmpɛ sɛ ɔtɔn wɔn, efisɛ ɔrekora wɔn akosi fefɛw berɛ a ɛreba no mu sɛ “mprako a wɔkora wɔn ma wɔnyini.” Me wɔfa no baa me nana, a na ɔyɛ Ɔkwanhwɛfoɔ gyidini, nkyɛn bɛkae sɛ, “Saa ɔbarima no nnye nea ɔka sɛ ogye di no nni.” Nana bisaa sɛ, “Adɛn?” Me wɔfa no kae sɛ, “Ɔka sɛ Awurade reba na wiase no rebɛba awieeɛ saa berɛ a nnua po nhaban yi mu, nanso ɔpɛ sɛ ɔkora ne mprako no kɔsi fefɛw berɛ a ɛreba no mu. Ɛnsɛ sɛ ɔkasa kyerɛ me; ɔnnye asɛm baako mpo nni.”

GSAM 168Sika a Wɔde Maeɛ no Akyɛ Dodo

GSAM 168.1Na nnipa bi wɔ hɔ a wɔkura wɔn sika ne wɔn ahodeɛ mu, na wɔkɔɔ so dii aperɛ wɔ wɔn mu sɛ ɛsɛ sɛ wɔde di adwuma no anim, kosi sɛ berɛ no bɛfaa wɔn. Saa nnipa no baa wɔn a na wɔretintim nkrasɛm no nkyɛn, na wɔde nisuo srɛɛ wɔn sɛ wɔgye wɔn sika no, nanso wɔn mmuaeɛ ne sɛ, “Moaba akyiri dodo! Yɛatua nwoma ne nneɛma a wɔatintim a yɛbɛtumi akyekyɛ ansa na awieeɛ no ho ka nyinaa. Yɛafa mfiri tintimbea pii sɛ wɔnyɛ adwuma anadwo ne awia; yɛmpɛ sika foforɔ biara.” Ɔdanseni bi ka kyerɛɛ me sɛ ɔhunuu sɛ nnipa de dɔla mpempem guu ɔpono so wɔ Nokorɛ Nne a wɔtintim no samufoɔ anim, na wɔde ɔkra mu yaw srɛɛ no sɛ ɔgye na ɔmfa nyɛ adwuma. Mmuaeɛ no ne sɛ, “Moaba akyiri dodo! Yɛmpɛ mo sika seesei! Yɛrentumi mfa nyɛ hwee!” Afei wɔbisaa sɛ, “Wɔrentumi mfa mma ahiafoɔ?” Mmuaeɛ no yɛɛ saa ara sɛ, “Yɛasiesie nneɛma a wɔn a yɛbɛtumi aduru wɔn no nyinaa hia ntɛm no.” Nnipa no faa wɔn sika no kɔeɛ wɔ adwene mu ahokyere, na wɔkaa sɛ Onyankopɔn anim abufuo wɔ wɔn so esiane wɔn gyidie a ɛyɛ mmerɛ ne anibereɛ a ɛmaa wɔkyeree sika no na wɔamfa amma Onyankopɔn adwuma berɛ a na ɛhia na anka wɔde ani gyee bɛyɛeɛ.

GSAM 168Wɔyii Ahwɛfoɔ

GSAM 168.2Wɔn a wɔgyaa wɔn nnɔbaeɛ sɛ wɔntwa, na wɔgyaa wɔn sotɔreɛ yɛɛ kwa, sɛ wɔbɛkyekyɛ krataa a wɔatintim anaa wɔne nnipa bɛkasa na wɔne wɔn abɔ mpaeɛ afie afie no, wɔn suban ne wɔn nnyinasosɛm yɛɛ biribi a obi ntumi nnya ho mfomsoɔ. Nnipa no annye ho kyim sɛ saa mmarima ne mmaa yi gyee asɛm biara a wɔkaeɛ no di, na bio nso tumi bi dii wɔn akyi araa ma wɔn a wɔn akoma di nokorɛ no antumi anka ho asɛm anaa wɔansi wɔn nsɛm no kwan. Saa kwan yi so na wɔde nnipa mpempem baa nokorɛ no gyidie mu, na wɔhwehwɛɛ Onyankopɔn mmɔborɔhunu na wɔnyaa no.

GSAM 169.1Nanso ɔdebɔneyɛfoɔ a ɔdii fɛw ne ɔsomfoɔ a ɔdɔ wiase no sii gyinaeɛ sɛ ɛsɛ sɛ wɔsiw Kristo mmaeɛ ho nwoma yi ntrɛmu adwuma no kwan. Wɔkaa sɛ saa mmarima a wɔfa kurow anaa mantam mũ nyinaa na wɔkɔ afie afie de Kristo mmaeɛ ho nkyerɛkyerɛ yi, na wɔgyaa wɔn adwuma ne wɔn mmusua, ɛsɛ sɛ wɔn ani afiri; enti ɛsɛ sɛ wɔyii ahwɛfoɔ too wɔn so. Adanseɛ a wɔkae sɛ gyidifoɔ no adwene ayɛ basaa no (na nokwarem no, na ɛyɛ adwuma a wɔreyɛ ama wɔn mfɛfoɔ nkwagyeɛ, na adanseɛ biara nni hɔ sɛ mmusua no rehu amane esiane wɔn adwuma a wɔagyaw nti) no anyɛ adanseɛ a ɛdɔɔso sɛ wɔde bɛka sɛ wɔabɔ dam; enti nnipa kakraa bi pɛ na wɔde wɔn hyɛɛ ahwɛfoɔ ase. Sɛ obi bu saa asɛm no firi ɔkwan a wɔn a wɔsɔre tia no nnɛ no de wɔn ano yɛ hare ka ho a, anka ɔbɛsusuw sɛ ɛbaa mpɛn pii; nanso me nkwagyeɛ adwuma nyinaa sɛ ɔsɔfoɔ a ɔka Kristo mmaeɛ ho asɛm, a ɛkɔɔ so mfeɛ bɛboro aduonum nsia no mu, mehyiaa “Miller akyidini” mmienu pɛ a wɔde wɔn hyɛɛ ahwɛfoɔ ase. Saa nsɛm yi ho nkaebɔ tiaa bi bɛyɛ nea ɛfata.

GSAM 169Ɔno Ara Na Ɔyɛɛ NʼAhwɛfoɔ

GSAM 169.2Nea edi kan no sii wɔ New York mantam mu, ɛnnu akwansin aduasa firi baabi a na mete. Ɔbarima bi gyee Kristo mmaeɛ ho nkyerɛkyerɛ no dii, na na ɔwɔ agyapadeɛ a ne boɔ bɛyɛ dɔla 100,000. Ɔde sika no mu fã maa ne yere ne ne mma, a na wɔnyɛ ne gyidie no fã. Nea ɛkaa no, ɔsusuwii sɛ ɛyɛ ne dea sɛ ɔde bɛyɛ sɛnea ɔpɛ; na sɛ ne sika no bi kɔɔ Kristo mmaeɛ ho adwuma no mu a, ne mma sɔre tiaa no, na wɔkɔɔ ɔtemmufoɔ nkyɛn, srɛɛ sɛ wɔnyɛ wɔn agya ahwɛfoɔ. Ɔtemmufoɔ no kyerɛkyerɛɛ wɔn ahwɛfoɔ no nnwuma ne tumi a ɔwɔ wɔ agyapadeɛ hwɛ so akyi no, obisaa wɔn sɛ wɔmpaw onipa a wɔpɛ sɛ ɔyi no. Wɔbɔɔ nkɔmmɔ kakra, na wɔkae sɛ wonnim ɔbarima biara a wɔde wɔn ho bɛto so wɔ agyapadeɛ no so, na wɔka kyerɛɛ ɔtemmufoɔ no sɛ wɔapaw wɔn agya sɛ ɔno ara ne nʼahwɛfoɔ. Ɔtemmufoɔ no dan ne ho kɔɔ ɔbarima no nkyɛn kae sɛ, “Owura _____, wo mma apaw wo sɛ onipa a ɔfata sɛ ɔhwɛ wʼagyapadeɛ. Wʼasɛm da so te sɛnea na ɛte ansa na wɔde wo baa asɛnniiɛ.”3

GSAM 170Tebea a Ɛmaa Nnipa Serewee

GSAM 170.1Asɛm a ɛtɔ so mmienu no yɛ Stockbridge Howland a ɔfiri Topsham, Me. Na ɔyɛ mfiri yɛfoɔ a ɔyɛ papa paa wɔ saa mantam no nyinaa mu, na na ɔyɛ ɔdwumayɛfoɔ panyin wɔ adwuma a wɔde yɛ mfidie adan ne atwene. Saa ɔdasum nteɛmu yi mu no, Owura Howland tenatenaa ɔpɔnkɔ so kɔɔ nkuro pii mu, kyekyɛɛ Kristo mmaeɛ ho nwoma ne nhomawa afie afie, na ɛmaa wɔn a wɔsɔre tia ne wɔn a wɔdi fɛw no bo fuiɛ, efisɛ wɔkae sɛ saa nhomawa nkyekyɛ yi ma ɔgyaa nʼadwuma. Enti wɔyɛɛ ntɛm yii ahwɛfoɔ maa no, na ɔhwɛfoɔ no nyaa adwuma pii sen nea na ɔhwɛ kwan, efisɛ Owura Howland de towgyegyefoɔ nyinaa, ne nokwarem no, obiara a ɔde akontaabu bi baeɛ sɛ wɔbɛtua no no, kɔɔ ne nkyɛn; “efisɛ,” ɔkaa sɛ, “wɔnnye me sɛ mefata sɛ menyɛ adwuma biara.” Ɛno akyi pɛɛ na mantam no pɛɛ sɛ wɔsi ɛtwene wɔ Kennebec Asubɔnten no so—ɛtwene a ɛbɛgyina nsuo a ɛrewia ne nsukyeneeɛ a ɛretwe wɔ fefɛw berɛ mu berɛ a nsuo bu fa so no. Mantam no mpanyimfoɔ ne kurow no mpanyimfoɔ sii gyinaeɛ sɛ Stockbridge Howland ne ɔbarima a ɔfata ma adwuma no. Berɛ a wɔde nhyehyɛeɛ ne apam baeɛ sɛ ɔnsi ɛtwene no, ɔkaa de fɛw sɛ, “Anuanom, ɛsɛ sɛ monkɔ me hwɛfoɔ nkyɛn. Munim sɛ wɔnnye me sɛ mefata sɛ mehwehwɛ me ankasa adwuma, na ɛyɛ dɛn na mobɛba me nkyɛn sɛ mensi ɛtwene!” Saa tebea no yɛɛ sere a ɛdɔɔso maa mmarima a wɔwɔ adwene pa, na wɔgyaee ahwɛfoɔ no prɛko pɛ. Ɛdɔɔso sɛ yɛbɛka sɛ akyiri yi wɔn a wɔtaa no no de ahobrɛaseɛ kɛseɛ gyee toom sɛ ɔkwan a wɔfaa so no nteɛ na na ɛho nhia.

Notes

  1. Mateo 25:6, 7. ↩
  2. Hwɛ Daniel 9:25; Esra 7:21-26; 9:9; Nehemia 1:3; 2:12-17. ↩
  3. Ɛwom sɛ na menim saa onipa no ne nsɛm no yie deɛ, nanso wɔmma me kwan sɛ mɛda ne din adi. ↩

Note

Back