Ti 12 — Abasamtuo no — Nwoma a Ɛyɛ Nwono no
GSAM 185.1“Mefaa nwoma ketewa no firii ɔbɔfoɔ no nsam, na medi wieeɛ; na ɛyɛɛ me dɛ wɔ m'anom sɛ ɛwoɔ; na mewe wieeɛ ara pɛ, me yafunu yɛɛ nwono. Na ɔka kyerɛɛ me sɛ, Ɛsɛ sɛ wohyɛ nkɔm bio wɔ amanfoɔ ne aman ne kasa ahodoɔ ne ahemfo bebree anim. Na wɔmaa me demmire a ɛte sɛ poma; na ɔbɔfoɔ no gyinaa hɔ kaa sɛ, Sɔre, na susuo Onyankopɔn asɔredan ne afɔrebukyia no, ne wɔn a wɔsom wɔ mu no.”1
GSAM 185.2Twerɛ Kronkron kasa mu no, nwoma a obi ‘di’ gyina hɔ ma nokorɛ a ɔgye tom sɛdeɛ ɔbɛka akyerɛ afoforɔ, sɛdeɛ yɛhunu wɔ Hesekiel nwoma mu no. Wɔkyerɛɛ odiyifoɔ no ‘nwoma mmobɔeɛ bi,’ na wɔka kyerɛɛ no sɛ, ‘Di nwoma mmobɔeɛ yi, na kɔkasa kyerɛ Israel fie.’ Ɔdii nwoma mmobɔeɛ no wieeɛ no, ɔkaa sɛ, ‘Ɛnna mediiɛ; na ɛyɛɛ me dɛ wɔ m'anom sɛ ɛwoɔ.’2
GSAM 185.3Odiyifoɔ Yeremia nso de mfatoho korɔ yi di dwuma sɛ: ‘Wɔhunuu wo nsɛm, na mediiɛ; na w'asɛm yɛɛ me anigyeɛ ne m'akoma ahurisie.’3 Yɛnam saa nsɛm yi so hunu sɛ nwoma no ‘dɛ’ a ɛyɛ berɛ a wɔredi no no gyina hɔ ma anigyeɛ ne abotɔyam a wɔn a wɔde Awurade asɛm di wɔn kra aduane saa no nya.
GSAM 185Nwoma no Yɛ Dɛ, Afei Ɛyɛ Nwono
GSAM 185.4Nwoma a wɔka ho asɛm wɔ Adiyisɛm 10 no, a wɔka sɛ ɛyɛɛ nea ɔdii no dɛ sɛ ɛwoɔ, nanso ɔdii wieeɛ ara pɛ na ɛyɛɛ ‘nwono’ (anaa sɛdeɛ ebinom kyerɛ aseɛ no, ‘ɛberɛ a ɛyam wieeɛ ara pɛ, ɛyɛɛ pikra wɔ me yafunu mu’4), no yɛ nwoma a ɔbɔfoɔ no gyinaa Ɔno a ɔbɔɔ ɔsoro ne asaase ne ɛpo no tumi so kaa firii mu sɛ, ‘Berɛ renni hɔ bio.’ Ɛnneɛ, ɛsɛ sɛ nwoma yi a wɔdi no gyina hɔ ma anigyeɛ a wɔde gyee berɛ ho dawurubɔ no too mu. Nea wɔdiiɛ no nwono a ɛyɛɛ wɔn mpofirim no gyina hɔ ma awerɛhoɔ a ɛbaa wɔn asetena mu berɛ a berɛ a nwoma no kaa ho asɛm no twaam, na wɔhunuu sɛ wɔn anidasoɔ no de abasamtuo kɛseɛ aba wɔn so.
GSAM 186Berɛ Ho Dawurubɔ no Yɛ Aduane a Ɛyɛ Dɛ
GSAM 186.1Nokorɛm, berɛ ho dawurubɔ a ɛbaa wɔ 1844 mu no yɛɛ asɛmpa a ɛde anigyeɛ baa wɔn a wɔgye diiɛ no. Na wɔnhunu akyinnyeɛ biara sɛ ɛrenkyɛ koraa na wɔanya daa ɔgyeɛ afiri wiase bɔne yi mu haw, amanehunu ne awerɛhoɔ nyinaa mu. Adwene a ɛne sɛ nnawɔtwe kakraa bi akyi no, wɔbɛhyɛ wɔn animuonyam, wɔrenwu bio, na wɔne wɔn Hene akɔtena Onyankopɔn sika kɔkɔɔ kuro no mu no hyɛɛ wɔn kra nkuran paa. Sɛdeɛ obi a saa asɛm yi too no kaa no no, ‘Wɔn a wɔdɔ Yesu nokorɛ mu no tumi te wɔn a wɔde anigyeɛ kɛseɛ twɛnee wɔn Agyenkwa mmaeɛ no nka.... Yɛde kommyɛ ne anidahɔ bɛn saa dɔnhwere no. Nokorɛ gyidifoɔ no homee wɔ wɔne Onyankopɔn ayɔnkofa a ɛyɛ dɛ mu; na ɛyɛ asomdwoeɛ a wɔbɛnya wɔ daakye a ɛhyerɛn no ho adanseɛ a wɔanya dada. Wɔn a wɔnyaa saa anidasoɔ ne ahotosoɔ yi werɛ remfiri saa dɔnhwere a ɛsom bo a wɔde twɛnee no da.’
GSAM 186.2Bosom a ɛtɔ so nson no da a ɛtɔ so dubaako no, wɔhunuu sɛ wɔda so wɔ wiase sum yi a sɔhwɛ ne nsɔhwɛ ahyɛ mu ma no mu. Na ɛsɛ sɛ wɔgyina wɔn a dɔnhwere kakraa bi a atwam no wɔtuu wɔn fo sɛ wɔnsiesie wɔn ho nkɔhyia wɔn Awurade no animtiaabu, fɛdie ne sereɛ ano. Tebea a ɛmaa wɔn ho kyeree wɔn saa no ho mfatoho a ɛfata ne Maria asɛm no, berɛ a ‘ɔgyinaa ɔda no ho wɔ abɔnten resu’ no. Abɔfoɔ no bisaa no sɛ, ‘Ɔbaa, adɛn nti na woresu?’ no, ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ, ‘Ɛfiri sɛ wɔafa m'Awurade kɔ, na mennim faako a wɔde no atoɔ.’5
GSAM 187Wɔn Abam Buuɛ, Nanso Wɔampa Aba
GSAM 187.1Wɔn a wɔfaa saa tebea a ɛyɛ den yi mu no kaa ho sɛ:
GSAM 187.1“Yɛn adwene tu frae, na yɛn abam buuɛ, nanso yɛannyae yɛn gyidie. Yɛtee nka sɛ yɛayɛ nea ɛsɛ sɛ yɛyɛ; yɛadi yɛn gyidie a ɛsom bo no so; yɛn abam buuɛ, nanso yɛampa aba. Na yɛhia aboterɛ a enni ano, ɛfiri sɛ na fɛdifoɔ no dɔɔso. Mpɛn pii no, wɔde yɛn abasamtuo a atwam no ho nsɛm a ɛbu animtiaa hyiaa yɛn. ‘Monkɔɔ soro ɛ? Dɛn berɛ na mohwɛ kwan sɛ mobɛkɔ soro?’ ne fɛdie nsɛm a ɛtete saa na yɛn wiasefoɔ a yɛne wɔn nim wɔn ho, ne ebinom a wɔfrɛ wɔn ho Kristofoɔ mpo taa de guu yɛn so. Na saafoɔ yi gye Bible no to mu, nanso wɔansua mu nokorɛ akɛseɛ a ɛho hia no. Na yɛda so yɛ nnipa a wɔwu; na nnome no nsunsuansoɔ atwa yɛn ho ahyia nyinaa. Na ɛyɛ den sɛ yɛbɛsan afa asetena mu dadwene a ɛhaw adwene no, a na yɛdwene sɛ yɛde ato hɔ koraa no.”
GSAM 187Wɔde Wɔn Toto Asuafoɔ a Wɔn Abam Buuɛ no Ho
GSAM 187.2Sɛ wɔde wɔn nka wɔ saa berɛ no mu toto anigyeɛ ne ahurisie a na wɔwɔ dɔnhwere kakraa bi a atwam no ho a, ɛbɛyɛ sɛ pikra nnuro no nwono a ano yɛ den no. Wiasefoɔ a atwa wɔn ho ahyia no susuu sɛ afei gyidifoɔ no bɛnyae wɔn gyidie na wɔne wɔn abom adi nea wɔbu no nkwaseasɛm a wɔayɛ no ho fɛ, sɛdeɛ akyinnyeɛ biara nni ho sɛ nnipadɔm no susuiɛ wɔ Kristo asɛndua mu wuo akyi no. Ɛnkyɛreɛ na wɔde ahodwirie hunuu sɛ wɔn a wɔde wɔn ho ama Onyankopɔn nokorɛ mu no, ɛnyɛ mmerɛ sɛ wɔbɛyi ɔdɔ a wɔwɔ ma Awurade ahoyie no afiri wɔn akoma mu.
GSAM 187“Mantena Fɛdifoɔ no Mu”
GSAM 187.3Ɛkwan a saa aniberefoɔ yi faa so ne wɔn nka no da adi pefee wɔ odiyifoɔ Yeremia nsɛm yi mu, berɛ a ɔka sɛ,
GSAM 187.3“Wɔhunuu wo nsɛm, na mediiɛ; na w'asɛm yɛɛ me anigyeɛ ne m'akoma ahurisie; ɛfiri sɛ wɔde wo din afrɛ me, O asafo Awurade Nyankopɔn. Mantena fɛdifoɔ nhyiamu mu, na m'ani annye wɔn ho; wo nsa nti metenaa me nko ara, ɛfiri sɛ wode abufuo ahyɛ me ma. Adɛn nti na me yea nnyae da, na me kuro no yɛ kuro a wɔntumi nsa, a ɛmpɛ sɛ ɛbɛsa? So wobɛyɛ ama me sɛ ɔtorofoɔ ankasa, ne sɛ nsuo a ɛwe?”6
GSAM 188James White Ka Abasamtuo no Ho Asɛm
GSAM 188.1Saafoɔ a wɔn abam buuɛ nanso wɔda so wɔ anidasoɔ yi mu bi nsɛm tiawa kakraa a yɛbɛfa aka no bɛma yɛate tebea no ase yie. Nea ɛdi kan no firi Ɔsɔfoɔ James White, a ɔyɛɛ adwuma a ɛsow aba pii wɔ 1843 ne 1844 mu no hɔ. Ɔka sɛ:—
GSAM 188.2“Abasamtuo a ɛbaa berɛ a berɛ no twaam no yɛɛ nwono. Na nokorɛ gyidifoɔ de biribiara agyae ama Kristo, na wɔate ne nkyɛn a ɔwɔ no nka sɛdeɛ na wɔnte bi saa da. Sɛdeɛ na wɔdwene no, na wɔde wɔn kɔkɔbɔ a ɛtwa toɔ ama wiase, na wɔate wɔn ho afiri nnipadɔm a wɔnnye nni na wɔdi fɛ no ho, ebinom kɛseɛ, ebinom kakra. Na berɛ a Onyankopɔn nhyira wɔ wɔn so no, na wɔn kɔn dɔ sɛ wɔne wɔn Wura a wɔhwɛ ne kwan sɛ ɔreba ntɛm no ne abɔfoɔ kronkron no bɛbɔ, sene sɛ wɔne wɔn a wɔate wɔn ho afiri wɔn ho no bɛbɔ. Yesu dɔ hyɛɛ wɔn kra ma na ɛhyerɛnee firii wɔn anim nyinaa; na wɔde ɔpɛ a wɔntumi nkyerɛ mu bɔɔ mpaeɛ sɛ, ‘Bra, Awurade Yesu, na bra ntɛm,’ nanso wamma.
GSAM 188.3“Nanso Onyankopɔn annyaw ne nkurɔfoɔ.... Na nsɛm te sɛ deɛ ɛdidi soɔ yi a wɔtwerɛ kɔmaa Hebrifoɔ no de ahoɔden ne awerɛkyekyerɛ soronko baa wɔn a na wɔretwɛn wɔ sɔhwɛ mu no adwene ne akoma mu: ‘Enti monnto mo nnamyɛ a akatua kɛseɛ wɔ mu no nkyene. Na ɛhia mo aboterɛ, na sɛ moyɛ Onyankopɔn apɛdeɛ wie a, mo nsa aka bɔhyɛ no. Ɛfiri sɛ aka berɛ tiawa bi, na Ɔno a ɔreba no bɛba, na ɔrentwentwɛn ne nan ase. Na ɔteneneeni bɛfiri gyidie mu anya nkwa; na sɛ obi sane n'akyi a, me kra rennya n'anigyeɛ wɔ ne mu. Nanso yɛn deɛ, yɛnyɛ wɔn a wɔsane wɔn akyi kɔ ɔsɛeɛ mu no mu bi, na mmom wɔn a wɔgye di ma wɔgye ɔkra nkwa no mu bi.’7 Nsɛm a ɛho hia wɔ Twerɛ Kronkron fa yi mu no nie:—
GSAM 188.4“1. Wɔn a ɔrekasa kyerɛ wɔn no wɔ asiane mu sɛ wɔbɛto ahotosoɔ a wɔwɔ wɔ nea wɔayɛ no yie no mu no akyene.
GSAM 189.1“2. Na wɔayɛ Onyankopɔn apɛdeɛ, na wɔaba sɔhwɛ tebea a aboterɛ ho hia mu.
GSAM 189.2“3. Saa berɛ yi mu no, na ɛsɛ sɛ ateneneefoɔ de gyidie tena ase; ɛnyɛ sɛ wɔbɛgye akyinnyeɛ sɛ wɔayɛ Onyankopɔn apɛdeɛ anaa, na mmom wɔbɛnya gyidie wɔ nea wɔayɛ Onyankopɔn apɛdeɛ wom no mu.
GSAM 189.3“4. Wɔn a wɔrentumi nnyina gyidie ho sɔhwɛ no ano, na wɔbɛto wɔn ahotosoɔ wɔ adwuma a wɔyɛɛ Onyankopɔn apɛdeɛ wom no mu akyene na wɔasane wɔn akyi no, bɛfa ɛkwan a ɛkɔ ɔsɛeɛ mu tee no so.”8
GSAM 189Nsɛm a Ɛfiri N. Southard, Ɔdasum Nteɛmu no Samsamfoɔ Hɔ
GSAM 189.4Wɔ Ɔdasum Nteɛmu a ɛbaa Ahinime 31, 1844, bɛyɛ nna du wɔ nna 2300 no awieeɛ akyi no mu no, wɔtintim nsɛm a ɛdidi soɔ yi a samsamfoɔ no twerɛeɛ:—
GSAM 189.5“Sɛ yɛhwɛ nsɛm a ɛkaa saa kuo yi ho nyinaa, ne nhyira a ɛde aba Onyankopɔn mma adwene mu, ne ɔtan ne adwemmɔne a n'atamfoɔ ada no adi no a, ɛsɛ sɛ yɛbu no ‘ɔdasum nteɛmu’ no ankasa. Na sɛ yɛwɔ nna kakraa bi a yɛde bɛsɔ yɛn gyidie ahwɛ a, ɛda so ne mmabunu du no ho bɛ no hyia; ɛfiri sɛ berɛ a wɔn nyinaa asɔre asiesie wɔn akanea no, na berɛ bi da so bɛba a mmabunu nkwaseafoɔ no akanea bɛdumdum. Na yei rentumi mma kɔsi sɛ da a ɛtɔ so du no bɛtwa mu; ɛfiri sɛ ɛde bɛsi saa berɛ no, na wɔn akanea bɛhye. Enti na ɛsɛ sɛ saa da no twa mu na nkwaseafoɔ no gyae wɔn gyidie, sɛdeɛ na ɛsɛ sɛ 1843 nso twa mu ansa na berɛ a wɔde twɛn no aba no. Enti ntwentwɛn nan ase kakra nyɛ biribi a ɛsɛ sɛ ɛde abasamtuo ba, na mmom ɛkyerɛ sɛdeɛ Onyankopɔn di n'asɛm so pɛpɛɛpɛ. Enti momma yɛnkura yɛn gyidie a yɛka ho asɛm no mu pintinn, na yɛnnwosow; ɛfiri sɛ ɔnokwafoɔ ne Ɔno a wahyɛ bɔ no.”
GSAM 189Nsɛm a Ɛfiri Joseph Marsh, Nokorɛ Nne no Samsamfoɔ Hɔ
GSAM 189.6Wɔ Nokorɛ Nne a ɛbaa Obubuo 7, 1844 no mu no, yɛkenkan sɛ:—
GSAM 189.7“Yɛde anigyeɛ gye tom sɛ yɛfom wɔ nea na yɛhwɛ kwan sɛ ɛbɛsi bosome a ɛtɔ so nson no da a ɛtɔ so du no su ho; nanso yɛrentumi nnye ntom seesei sɛ saa da no yɛn Sɔfoɔ Panyin kɛseɛ no anyɛ nea mfatoho no ma yɛwɔ ho kwan sɛ yɛhwɛ kwan no nyinaa. Seesei yɛgye di sɛ ɔyɛeɛ.”
GSAM 190.1Na Akwanhwɛfoɔ no hwɛ kwan sɛ bosome a ɛtɔ so nson no da a ɛtɔ so du wɔ 1844 mu no, nna 2300 no bɛba awieeɛ, na saa da no Kristo bɛwie ne sɔfodie adwuma na waba asaase so abɛhyira ne nkurɔfoɔ. Nhwehwɛmu a wɔyɛɛ akyire no ada no adi sɛ nea ɛsii saa da no ne n'adwuma a ɔde bɛte ɔsoro kronkronbea no ho no mfitiaseɛ, na ɛnyɛ ne sɔfodie adwuma no awieeɛ.9 Sɛ anka wɔbɛbu kronkronbea ho ahoteɛ adwuma no sɛ ɛyɛ Kristo sɔfodie adwuma no fa bi no, wɔkaa sɛ kronkronbea ho ahoteɛ no bɛyɛ ogya a ɛbɛte asaase ho wɔ Kristo mmaeɛ mu no. Sɛ ɛnyɛ asaase nyinaa mpo a, anyɛ yiye koraa no, saa berɛ no wɔbɛte Kanaan asaase no ho.
GSAM 190Wɔgye Dii Sɛ Kronkronbea no ne Asaase
GSAM 190.2Saa adwene yi da adi wɔ asɛm bi a Geo. Storrs twerɛeɛ wɔ Ɔdasum Nteɛmu a ɛbaa Oforisuo 25, 1844 no mu. Ɔbisa sɛ, ‘Ɛdeɛn ne kronkronbea a wɔbɛte ho no? Kane no, na m'adwene ne sɛ ɛyɛ asaase nyinaa. Meda so gye di sɛ ɛyɛ asaase no fa bi. Nanso ne fa bɛn? Ɛno ne asɛmmisa a mɛbɔ mmɔden abua.’
GSAM 190.3Ɔfa bɔhyɛ a wɔde maa Abraham no, ne so a wɔtim maa Isak no, ne foforɔ a wɔyɛ maa Yakob no ka, na afei ɔfa Mose dwom a Miriam hyehyɛeɛ berɛ a wɔtwaa Ɛpo Kɔkɔɔ no ka. Wɔ dwom no mu no, wɔtoo sɛ: ‘Wode wɔn bɛba mu, na wobɛdua wɔn wɔ w'agyapadeɛ bepɔ no so, faako a wo, O Awurade, woasiesie sɛ w'atenaeɛ, kronkronbea a wo, O Awurade, wo nsa de asi hɔ no.’10
GSAM 190.4Sɛ ɔkenkanfoɔ no de ahwɛyie de asɛm a ɛwɔ soro no toto nea odwontofoɔ no twerɛ faa ne mmamu ho no ho a, ɔbɛhunu sɛ ɛnka sɛ Palestina asaase no mpo ne kronkronbea no. Berɛ a Dawid reka Awurade akwankyerɛ a ɔde maa Israelfoɔ no ho asɛm no, ɔka sɛ: ‘Ɔde wɔn baa ne kronkronbea hyeɛ so, bepɔ yi a ne nsa nifa tɔeɛ no so.’11 Dwom a wɔtoeɛ wɔ Ɛpo Kɔkɔɔ ho no ka fa Kanaan asaase ho sɛ ɛno ne faako a ɔsiesieeɛ sɛ ‘ɔbɛtena, wɔ kronkronbea no mu.’ Saa ara na nsɛm yi a yɛafa afiri Nnwom mu no frɛ Bepɔ Moria, a wɔsii kronkronbea no wɔ so no, ‘ne kronkronbea hyeɛ’ kɛkɛ. Nanso wɔ dwom korɔ yi ara mu no, wɔka sɛ, ‘Ɔyii Yuda abusuakuo, Sion bepɔ a ɔdɔ no no. Na ɔsii ne kronkronbea sɛ ahemfie a ɛkorɔn, sɛ asaase a ɔde asi hɔ daa no.’12
GSAM 191Wɔsusuw sɛ Kronkronbea ho ahoteɛ no yɛ asase no ho ahoteɛ
GSAM 191.1Wɔ asɛm a yɛaka ho asɛm wɔ atifi ha no mu, bere a ɔsɔfoɔ no aka adanseɛ a wɔsusu sɛ ɛkyerɛ sɛ asase, anaa anyɛ yiye koraa no Palestina asase, ne kronkronbea no awie no, ɔkɔ so bisa sɛ, “Ɔkwan bɛn so na wɔbɛtew kronkronbea no ho?” Ɔbua wɔ odiyifoɔ Mika nsɛm mu sɛ, “Hwɛ, Awurade fi ne tenabea reba, na ɔbɛba abɛnantew asase so nkokoɔ atenten no so. Na mmepɔ bɛnan wɔ ne anim, na abon no bɛpa mu sɛ ɛwoɔkyɛm wɔ ogya anim, ne sɛ nsu a wɔahwie agu ɔkwan a ɛsian koraa no so.”13
GSAM 191.2Esiane adwene a na wɔagye atom saa bere no mu sɛ asase no ne kronkronbea no nti, ɔkenkanfoɔ no bɛhu ntɛm sɛ adɛn nti na wɔsusuwii pintinn sɛ, nna 2300 no awiei no, Awurade bɛba abɛtew asase no ho wɔ ɔkwan a Mika kaa ho asɛm no so. Ɔsɔretia a wɔmaa Akwanhwɛfoɔ no nyinaa mu no, ɔsɔretiafoɔ biara mpo anka sɛ ogya a ɛbɛtew asase no ho no nyɛ adeɛ a ɛsɛ sɛ ɛba sɛ kronkronbea no ho ahoteɛ wɔ nna 2300 no awiei.
GSAM 191Asomafoɔ no Nyaa Abasamtuo, Nanso Wɔmaa Kyerɛwsɛm no Baa Mu
GSAM 191.3Ɛnyɛ eyi nko ara ne bere a nnipa ayɛ Awurade apɛdeɛ, ama kyerɛwsɛm aba mu, nanso wɔn anidasoɔ abɔ wɔn so kwa, esiane sɛ wɔante adeɛ a ɛbɛba no su ase nti. Saa ara na ɛteɛ wɔ Kristo asomafoɔ no ho. Bere a ɔtenaa afurum ba no so na ɔrekɔ Yerusalem no, wɔteam bere a wɔkaee odiyifoɔ no nsɛm no sɛ:14 “Yerusalem babaa, team! Hwɛ, wo Hene reba wo nkyɛn; ɔyɛ ɔtreneeni, na ɔwɔ nkwagyeɛ; ɔyɛ ɔbrɛasefoɔ, na ɔte afurum so, afurum ba so.”15 Ná ɛho hia paa sɛ wɔteam saa bere no, na sɛ wɔyɛɛ komm a, anka aboɔ no ankasa bɛteɛm.16 Asuafoɔ no susuwii sɛ Kristo rebɛtena Dawid ahennwa so saa bere no ara sɛ wiase yi so ɔhene (“yɛɛ yɛn anidasoɔ sɛ ɔno na ɔrebɛgye Israel nkwa”17), enti wɔteam sɛ, “Nhyira nka yɛn agya Dawid ahennie a ɛreba Awurade din mu.”18 Sɛ anka wɔahu sɛ nnawɔtwe biako mu Kristo bɛwu na wɔde no akɔto Yosef ɔboda mu, Romafoɔ awɛmfoɔ atwa ne ho ahyia a, anka wɔn team no bɛyɛ dɛn wɔ saa bere no! Sɛ anka Akwanhwɛfoɔ no nim sɛ kronkronbea ho ahoteɛ no, wɔ nkɔmhyɛ bere nyinaa awiei, bɛkɔ so mfeɛ pii ansa na Awurade aba a, anka anuonyam a wɔde ma Onyankopɔn ne ahyira a wɔahyira wɔn ho so no bɛyɛ dɛn wɔ 1844 mu?
GSAM 192Mfomsoɔ Biara Nni Nna 2300 no Akontaabu Mu
GSAM 192.1Bere a saa nnipa yi hwɛɛ wɔn bere no akontaabu mu yiye no, wɔanhu sintɔ biara; nanso Awurade amma, na ogya nso antew asase no ho. Na ɛkyerɛ dɛn? Ampa ara, na wonim sɛ Awurade kaa wɔn ho wɔ kuo kɛseɛ no mu; nanso afei na wɔahwɛ kwan a wɔnnim nea ɛbɛba. Wɔn ahotosoɔ wɔ Awurade mu anwie da. Na wonim sɛ ɔrennyaw wɔn. Na hann no bɛfi baabi bi aba. Asɛmmisa a ɛyɛ wɔn sɔhwɛ no wɔ Yeremia nsɛm a yɛaka ho asɛm dada no mu sɛ, “Wobɛyɛ me sɛ ɔtorofoɔ koraa, ne sɛ nsu a ɛsaeɛ anaa?” Na gyidie amma saa adwene yi annye wɔn, efisɛ nkɔmhyɛ a Awurade nam odiyifoɔ Habakuk so kae wɔ anisoadehunu no ho no baa wɔn adwene mu sɛ, “Ɛbɛkasa wɔ awiei, na ɛrenni atoro.”19 Asɛm a wɔafa aka dada yi a Nokorɛ no Nne no samufoɔ kae no kyerɛ wɔn gyinabea yiye sɛ: “Yɛrentumi nnye ntom sɛ yɛn Ɔsɔfoɔ Kunini no anyɛ nea sɛnkyerɛnneɛ no ma yɛhwɛ kwan sɛ ɔbɛyɛ no nyinaa wɔ saa da no ara.”
GSAM 193Wɔhuu Hann Wɔ Kronkronbea no Ho
GSAM 193.1Hiram Edson a ɔfiri Port Gibson, N.Y., ka kyerɛɛ me sɛ, da a ɛdi akyire wɔ bere no twam wɔ 1844 mu no, bere a na ɔrebɔ mpaeɛ wɔ atokoɔ afuo mu, atokoɔ mpopoeɛ no akyi no, Onyankopɔn Honhom baa ne so wɔ tumi kɛseɛ mu ma ɛyɛɛ sɛ ɔrebɛhwe fam, na ɛkaa adwene bi nso wɔ ne mu sɛ, “Kronkronbea a wɔbɛtew ho no wɔ ɔsoro.” Ɔkaa saa adwene yi kyerɛɛ O. R. L. Crosier, na wɔn baanu yɛɛ asɛm no ho nhwehwɛmu yiye. 1846 mfiaseɛ no, wɔtintim kronkronbea ho asɛm no ho nkyerɛkyerɛmu tenten bi a na egyina Kyerɛwsɛm so, a Owura Crosier kyerɛwee, wɔ Da no Nsoromma, krataa bi a saa bere no na wɔtintim wɔ Cincinnati, Ohio. Wɔkyerɛe wɔ saa nsɛm tenten no mu sɛ, kronkronbea no ho ahoteɛ yɛ Kristo adwuma a ɔde yɛ yɛn Ɔsɔfoɔ Kunini no awieeɛ adwuma, a efii aseɛ wɔ 1844 na ɛbɛwie ansa na ɔreba bio wɔ ɔsoro omununkum mu sɛ ahene no Hene ne awuranom Awurade.
GSAM 193Asafo Ahodoɔ Hwehwɛɛ Wɔn Asafomma a Wɔayera
GSAM 193.2Bosome a ɛtɔ so nson no da a ɛtɔ so du no twam, na asafo ahodoɔ no susuwii sɛ wɔrebɛnya bere a ɛyɛ mmerɛw de asan anya wɔn asafomma a wɔayera, wɔn a wɔtew wɔn ho fii wɔn ho mu wɔ “ɔdasum nteɛmu” ne ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmienu no nkrasɛm nti; nanso wɔannya saa, sɛnea mmuaeɛ a ɛdi so yi a wɔde maa nkotɔsrɛ a wɔsrɛɛ wɔn sɛ wɔnsan nkɔ wɔn asafo dada no mu wɔ Ɔdasum Nteɛmu a ɛbaa Ɔpɛnimma 26, 1844 no mu bɛkyerɛ no:—
GSAM 193.3“Nanso nokwasɛm no ne dɛn? Wonim no yiye sɛ wɔ asafo ahodoɔ yi mu pii no, nsɛm titire no ne, ‘Wiase no nsakyeraeɛ,’ ‘mfeɛ apem ahennie,’ ne ‘Yudafoɔ no san kɔ Palestina,’ ansa na Agyenkwa no ankasa aba. Wɔn a wɔsan kɔtena nkyerɛkyerɛ a ɛte sɛ nnwom a ɛma obi daeɛ, nanso ɛnyɛ kyerɛwsɛm mu, na nteaseɛ nnim no ase no, wɔyɛ saa a wɔn aniwa abue; na saa kwan a wɔfa so no yɛ ‘san kɔ’ ampa ara.”
GSAM 194.1“Esiane sɛ moabɛyɛ ‘ahofadiefoɔ’ wɔ kyerɛwsɛm mu nteaseɛ mu nti, ɛyɛ ahobammɔ kɛseɛ sɛ ‘monkɔ mo anim’ sen sɛ mobɛ ‘san akɔ’ anaa ‘mobɛtwe mo ho’, titire wɔ saa bere yi a ɛrenkyɛ koraa wɔde anuonyam ahenkyɛ no bɛma wɔn a wɔdi Kristo Yesu nokorɛ no.”
GSAM 194.2Esiane sɛ asafo ahodoɔ no de nkyerɛkyerɛ a ɛnyɛ kyerɛwsɛm mu a yɛaka ho asɛm wɔ atifi ha no so maa Awurade mmaeɛ no twentwɛn nti, wɔde odiyifoɔ Hesekiel nsɛm yi baa Akwanhwɛfoɔ no adwene mu sɛ: “Onipa ba, hwɛ, Israel fiefoɔ ka sɛ, Anisoadehunu a ɔhunu no yɛ nna pii akyi adeɛ, na ɔhyɛ nkɔm wɔ mmerɛ a ɛwɔ akyirikyiri ho.” Saa asɛm no ara mu na wɔnyaa mmuaeɛ a Akwanhwɛfoɔ no de dii dwuma sɛ, “Enti ka kyerɛ wɔn sɛ, Awurade Nyankopɔn seɛ ni: Me nsɛm no mu biara renkyɛ bio; na asɛm a maka no bɛba mu, Awurade Nyankopɔn na ɔseɛ.”20
GSAM 194“Ɛsɛ sɛ Wosan Hyɛ Nkɔm”
GSAM 194.3Wɔn a ‘wɔdii’ nwoma no na wɔkaa ‘bere’ nkrasɛm no, susuwii sɛ wɔn adwuma a wɔde ma wiase no aba awiei; enti na wɔka kyerɛɛ wɔn sɛ ɛsɛ sɛ wɔsan kyerɛ aman ne kasa ne ahene. Na ɛsɛ sɛ wɔyɛ adwuma foforɔ bi a na wɔnnya nhuu, sɛ wɔde Onyankopɔn asɔredan a ɛwɔ ɔsoro no ne n’afɔrebɔbea adwuma no su ankasa bɛkyerɛ nnipa. Ahyɛdeɛ a wɔde ma sɛ wɔmmɛsusuw asɔredan no21 no ho hia na ama wɔanya nimdeɛ wɔ adeɛ a ɛbɛba no su ho wɔ nkɔmhyɛ bere no awiei, na wɔnam saa so akyerɛ nsɛm yi ase: “Afei wɔbɛtew kronkronbea no ho.”
GSAM 194.4Hyɛ no nsow sɛ ɔbɔfoɔ a ɔde saa bere nkrasɛm yi baeɛ no firi ɔsoro, na ansa na n’adwuma no aba awiei no, ɔde ahyɛdeɛ ma sɛ wɔnsan nkɔkyerɛ nnipa. Enti, nkrasɛm a ɛbɛkyerɛ kronkronbea no ho asɛm, ama wɔn a wɔanya abasamtuo no anya ahotosoɔ, na ɛbere koro no ara de ‘demmire,’ anaa ‘abaa,’ anaa mmara bi ama Onyankopɔn nkurɔfoɔ de asɔ wɔn abrabɔ gyinabea ahwɛ wɔ n’anim no, ɛsɛ sɛ ɛda adi pefee sɛ ɛfiri ɔsoro, na ɛnyɛ nnipa nsa ano adwuma.
GSAM 195Adwene a Wɔde Sɔre Tiaa no Bɔɔ Nnipa no Kwan Mu
GSAM 195.1Adwemmɔne a na ɛwɔ hɔ dada wɔ Kristo mmaeɛ ho nkyerɛkyerɛ no ho no yɛ akwansideɛ a ɛkame ayɛ sɛ obiara ntumi ntra; na sɛ wɔbɛsan akyerɛ nnipa a hann a ɛda adi na ɛyɛ pintinn a ɛkyerɛ abasamtuo no deɛ nni hɔ a, anka ɛrenyɛ hwee. Ná ɛsɛ sɛ Akwanhwɛfoɔ agyidifoɔ no ankasa nya ɔsoro ahyɛdeɛ no wɔ wɔn kra mu bio ansa na wɔatumi akyerɛ nnipa no nokorɛ; na ɔkwan bɛn so na wɔbɛyɛ eyi? So na nnipa nyansa nko ara na ɛbɛtumi ayɛ? Anaa wɔn a wɔanya Onyankopɔn Honhom no adwuma a emu dɔ wɔ kuo a atwam no mu no bɛtena ase wɔ nnipa adwene nko ara so? Biribiara a ɛnyɛ adwuma a ɛte sɛ ‘ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm’22 rentumi nnyi wɔn mfiri wɔn adwenemhaw mu; na wɔde eyi, anammɔn biara anammɔn, sɛnea wɔtumi gyee no no, fii aseɛ sɛ adwuma a ɛmaa adanseɛ a ɛkyɛn so kyerɛe sɛ ɛfiri ɔsoro.
GSAM 195Sɛ́ Nguankuw a Odwanhwɛfoɔ Nni Hɔ
GSAM 195.2Ɛha na na Kristo mmaeɛ ho kuo kɛseɛ no teɛ, wɔ nteaseɛ bi mu, sɛ nguan a odwanhwɛfoɔ nni hɔ; wɔn mu mpempem pii, nnawɔtwe kakra a atwam no, na wɔatew wɔn ho afi asafo ne gyidie ahodoɔ nyinaa ho, na nnipa nhyehyɛeɛ biara nni hɔ a na ɛhwɛ wɔn honhom mu yiyedi so. Ná wɔnni wiase yi so afotufoɔ biara a wɔtumi de wɔn ho to wɔn so; Onyankopɔn nko ara so na na wɔn ahotosoɔ wɔ.
GSAM 195.3Nanso na wɔwɔ ahotosoɔ wɔ adeɛ baako ho, na eyi yɛɛ wɔn sɛ hyɛn sɛkyɛ: bere nkrasɛm no yɛ nokorɛ.23 Nanso sɛ nnipa no, na wɔwɔ gyinabea bi a, gye sɛ Onyankopɔn kyerɛ wɔn kwan na ɔhwɛ wɔn so a, anka wɔbɛgye nkyerɛaseɛ a ɛnyɛ nokorɛ no atom, anaa wɔbɛhwere ‘ntoboaseɛ’ na wɔagyae gyidie a na wɔwɔ wɔ wɔn suahunu dada no mu. Ebinom yɛɛ saa; nanso afoforɔ de gyidie aniwa hwɛɛ nea wɔn kra dɔ no, na wɔbisaa no denneennen sɛ, “Ɔwɛnfoɔ, anadwo no ho asɛm ne dɛn? Ɔwɛnfoɔ, anadwo no ho asɛm ne dɛn? Ɔwɛnfoɔ no kaa sɛ, Anɔpa reba, na anadwo nso reba: sɛ mobɛbisa a, mubisa; monsane mmra.”24
GSAM 196J. N. Andrews Kasaeɛ Wɔ Abasamtuo no Ho
GSAM 196.1Ɔsɔfoɔ J. N. Andrews, obi a ɔfaa saa suahunu yi mu wɔ 1844 mu, kasa fa abasamtuo no ho sɛ:—
GSAM 196.2“Wɔn a na wɔhwɛ Awurade kwan wɔ 1843 ne 1844 mu no na wɔn abasamtuo baeɛ. Saa nokwasɛm yi yɛ nea ɛso wɔ nnipa pii fam ma wɔpo adanseɛ nyinaa wɔ asɛm yi ho. Yɛgye abasamtuo no tom, nanso yɛrentumi nnye ntom sɛ eyi yɛ nteaseɛ pa a enti ɛsɛ sɛ wɔka sɛ Onyankopɔn nni nsa wɔ saa adwuma yi mu. Yudafoɔ asafo no nyaa abasamtuo bere a, Yohane Osuboni adwuma no awiei, Yesu yii ne ho adi sɛ Mesia a wɔahyɛ ne ho bɔ no. Na asuafoɔ a na wɔde wɔn ho ato no so no nyaa abasamtuo kɛseɛ bere a wɔde nsa a ɛyɛ bɔne faa nea na wɔhwɛ kwan sɛ ɔbɛgye Israel no na wokum no. Na ne wusɔreɛ akyi nso, bere a na wɔhwɛ kwan sɛ ɔbɛsan de ahennie no ama Israel no, wɔantumi annyɛ sɛ wɔrennya abasamtuo bere a wɔtee aseɛ sɛ ɔrekɔ n’agya nkyɛn, na wɔbɛgya wɔn akyɛ wɔ amanehunu ne ahohiahia mu. Nanso abasamtuo nkyerɛ sɛ Onyankopɔn nni nsa wɔ ne nkurɔfoɔ akwankyerɛ mu. Ɛsɛ sɛ ɛma wɔsiesie wɔn mfomsoɔ, nanso ɛnsɛ sɛ ɛma wɔtow wɔn ahotosoɔ gu Onyankopɔn mu. Esiane sɛ Israel mma nyaa abasamtuo wɔ sare so nti, na wɔtaa po ɔsoro akwankyerɛ no. Wɔde wɔn asi hɔ sɛ afotu ama yɛn, sɛ ɛnsɛ sɛ yɛdi wɔn nhwɛsoɔ a ɛyɛ gyidie a wonni no akyi.”25
GSAM 196Nokorɛ Nya Asubɔ a Ɛma Nnipa Pii Tan No
GSAM 196.3Ɛte sɛ Awurade nhyehyɛeɛ sɛ ɔde nokorɛ a ɛho hia no bɛsi ɔkwan a nnipa pii mpɛ so, baabi a gye sɛ obi fa asɛnnua sɛ ɔbɛgye na wadi so.26 Eyi yɛ nokorɛ paa wɔ nna a edi akyire yi mu. Petro, bere a ɔkasa faa bere a adeɛ nyinaa awiei ‘abɛn’ no, ne bere a ‘atemmuo’ bɛfiri aseɛ wɔ Onyankopɔn fie no ho no, ɔseɛ sɛ, “Adɔfoɔ, mommfa ogya sɔhwɛ a ɛreba mo so sɛ ɛresɔ mo ahwɛ no sɛ adeɛ foforɔ bi, sɛnea ɛyɛɛ sɛ adeɛ foforɔ bi aba mo so; na mmom monsɛpɛw mo ho, sɛ moyɛ Kristo amanehunu no mu kyɛfafoɔ nti, na sɛ wɔda n’anuonyam adi a, mo nso mo ani nnye wɔ anigyeɛ kɛseɛ mu. Sɛ wɔyɛ mo ahohora esiane Kristo din nti a, anigyeɛ nka mo; na anuonyam ne Onyankopɔn Honhom no te mo so: wɔn deɛ, wɔka ne ho bɔne, na mo deɛ, wɔhyɛ no anuonyam.”27
GSAM 197.1Sɛ nokorɛ no anya asubɔ a ɛma nnipa pii tan no a, sɛ obi bɛgye atom a, ɛhwehwɛ adom pii sen sɛ obi bɛdi nnipa dodoɔ no gyidie akyi kɛkɛ. Nyaatwomfoɔ no nhunu mfasoɔ kɛseɛ biara wɔ nokorɛ a ɛhwehwɛ sɛ wɔyɛ adwuma, te sɛ obi a ɔrehare ɔkorow akɔ asuten no atifi ‘atia mframa ne asorɔkye’ no, sɛ wɔbɛgye atom. Enti nokorɛ no bɛyɛ sɔhwɛ ama wɔn a wɔdi nokorɛ, wɔn a wɔn akoma di mu, wɔn a wɔyɛ nokwafoɔ, ne wɔn a wɔyɛ ahwɛyiyefoɔ.
GSAM 197.2Yɛada no adi dada sɛ Kristo mmaeɛ ho kuo no nkɔmhyɛ hwehwɛ abasamtuo. Ɛbaeɛ; na saa kwan yi so, Onyankopɔn ahwɛyie mu no, sɛ wɔbɛgye saa nkrasɛm no atom a, na ɛsɛ sɛ wɔsoa wɔn asɛnnua.
Notes
- Adiyisɛm 10:10, 11; 11:1. ↩
- Hesekiel 3:1-3. ↩
- Yeremia 15:16. ↩
- Pikra—nnuro nwono a ɛyɛ tan paa, a wɔde nsa a ano yɛ den, alo ne kurobow yɛ. ↩
- Yohane 20:13. ↩
- Yeremia 15:16-18. ↩
- Hebrifoɔ 10:35-39. ↩
- Ellen G. White Asetena Ho Nsɛm, nkr. 107-109. ↩
- Saa berɛ no, na obiara nnim sɛ kronkronbea bi wɔ ɔsoro. ↩
- Ɛksodɔs 15:17. ↩
- Nnwom 78:54. ↩
- Nnwom 78:68, 69. ↩
- Mika 1:3, 4. ↩
- Yohane 12:16. ↩
- Sakaria 9:9. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Luka 24:21. ↩
- Marko 11:10. ↩
- Habakuk 2:3. ↩
- Hesekiel 12:27, 28. ↩
- Wɔ susudua bi a wɔmfa akontaabu biara mma sɛ nea wɔsusuw no, adeɛ a ɛho hia ne ne su, na ɛnyɛ ne kɛseɛ anaa ne tenten. ↩
- Adiyisɛm 14:9-12. ↩
- Wɔsan hwɛɛ nna 2300 no akontaabu mu yiye paa, na wɔanhu mfomsoɔ biara; na ɛnnɛ mpo obiara ntumi nhu bi. ↩
- Yesaia 21:11, 12. ↩
- Adiyisɛm 14:6-12 ho Nkrasɛm Mmiɛnsa, kratafa 33. ↩
- Mateo 16:24. ↩
- 1 Petro 4:7, 17, 12-14. ↩