Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
20 / 31

Ti 17 — Nokorɛ no Nkɔsoɔ wɔ Ɔhaw Mu

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“Sɛdeɛ odwanhwɛfoɔ hwehwɛ ne nnwankuo no, da a ɔwɔ ne nnwan a wɔahwete no mu no, saa ara na mɛhwehwɛ me nnwan, na mɛgye wɔn afiri mmeaeɛ nyinaa a wɔhwete kɔɔ hɔ mununkum ne esum da no mu.”1

GSAM 265.2Wɔn a ɛbɛsi saa berɛ yi (1847) na wɔagye ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm no atom no, na wiase yi mu ahodeɛ a wɔwɔ sua; ɛno nti na wɔntumi mfa sika pii mmoa nkrasɛm no trɛ a wɔbɛtrɛ mu no. Ɔsɔfoɔ White ne ne yere ne Ɔsɔfoɔ Bates hunuu hia a ɛhia sɛ wɔkɔyɛ adwuma wɔ anuanom a wɔahwete no mu ankasa, ne hia a ɛhia nso sɛ wɔsiesie nwoma a wɔde bɛhyɛ nnipa nsa ma wɔakenkan, na aboa ama wɔahu nokorɛ no. Nwomawa a Ɔsɔfoɔ Bates twerɛ faa Homeda ho no boaa no pii ma ɔkyerɛkyerɛɛ saa asɛm no mu, berɛ a ɔkɔɔ mmeaeɛ ahodoɔ ne berɛ a wɔfaa posɔ so kyekyɛɛ nwomawa no. Ɔde boasetɔ ne mmɔdemmɔ kɛseɛ yɛɛ adwuma no.

GSAM 265Afɔreɛ a Onuawa Babaa Bi Bɔ maa Nokorɛ no

GSAM 265.3Berɛ bi, ɛsiane sɛ na ɔnni sika a ɔde bɛtua n'akwantuo ka nti, na ɔrebɛfiri Massachusetts anante akɔ New Hampshire. Saa berɛ no ara na ne nsa kaa krataa bi firii onuawa babaa bi hɔ. Na wabɔ ne ho paa sɛ ɔbɛyɛ fie nnwuma agye $1 nnawɔtwe biara, sɛdeɛ ɔbɛnya biribi de aboa adwuma no. Ɔyɛɛ adwuma nnawɔtwe baako akyi no, adwene a ɛbaa ne mu sɛ Ɔsɔfoɔ Bates hia sika no mu yɛɛ den ara ma ɔkɔɔ n'adwumam wura hɔ kɔgyee akatua bi ansa na akatua berɛ no reduru, sɛdeɛ ɔbɛtumi de $5 asoma no ntɛm ara. Ɔde yei tuaa n'akwantuo ka, faa ɔmanfoɔ akwantuo teaseɛnam kɔɔ New Hampshire. Ɔnyaa nhyiamu pa wɔ beaeɛ biara, na nnipa pii gyee nokorɛ no toom.

GSAM 266Wɔde Afie Nneɛma a Wɔafɛm Hyehyɛ Wɔn Fie

GSAM 266.1Sɛdeɛ yɛbɛkyerɛ afɔrebɔ honhom a ɛkanyan wɔn a wɔdii kan yɛɛ adwuma wɔ nkrasɛm yi mu no, yɛde nsɛm a ɛdidi soɔ yi firi Awuraa White asɛm a ɔka faa wɔn tebea wɔ awɔ berɛ a ɛwɔ 1847-48 no mu no ba. Saa berɛ no na wɔte S. Howland fie kɛseɛ no mu adan bi mu wɔ Topsham, Maine, na wɔde afie nneɛma a wɔafɛm hyehyɛɛ wɔn fie:—

GSAM 266.2“Na yɛyɛ ahiafoɔ, na yɛhunuu ahokyere. Me kunu yɛɛ aboɔ a wɔtwe gu keteke kwan so adwuma, ma ne nsateaa ho were pɔmpɔneeɛ, na mogya firii mmeaeɛ pii. Na yɛasi yɛn bo sɛ yɛrennyina afoforɔ so, na mmom yɛbɛhwɛ yɛn ho, na yɛanya deɛ yɛde bɛboa afoforɔ. Nanso nneɛma ankɔ yie amma yɛn. Me kunu yɛɛ adwuma den paa, nanso wantumi annya akatua a na ɛsɛ sɛ wɔde ma no wɔ n'adwuma no ho.

GSAM 266Ɔsɔfoɔ White Twa Nnua ma Wɔde Yɛ Ogya

GSAM 266.3“Me kunu gyaee keteke kwan adwuma no, na ɔde n'akuma kɔɔ kwaem sɛ ɔrekɔtwa nnua a wɔde bɛyɛ ogya. Ɔde ɛyaw a na ɛwɔ ne nkyɛnmu daa no yɛɛ adwuma firi anɔpatutuutu kɔsii anadwo sum, sɛdeɛ ɔbɛnya bɛyɛ sɛnt aduonum da biara. Ɛyaw kɛseɛ nti na ɔntumi nna anadwo. Ankyɛ na yɛnyaa nkrataa firii anuanom a wɔwɔ amantam ahodoɔ mu hɔ, a wɔreto nsa afrɛ yɛn sɛ yɛmmɛsra wɔn; nanso ɛsiane sɛ na yɛnni sika a ɛde yɛn bɛfiri mantam no mu nti, mmuaeɛ a yɛde maeɛ ne sɛ na kwan biara mmue mma yɛn.

GSAM 266.4“Yɛn nsa kaa krataa firii Onua Chamberlain a ɔwɔ Connecticut hɔ, a ɔhyɛɛ yɛn nkuran sɛ yɛmmra nhyiamu bi ase wɔ saa mantam no mu. Yɛsii gyinaeɛ sɛ, sɛ yɛnya sika a, yɛbɛkɔ. Me kunu ne n'adwumam wura buu akontaa, na ɔhunuu sɛ ɛsɛ sɛ wɔtua no dɔla du. Mede emu fã tɔɔ ntadeɛ a na yɛhia no paa, na afei mepam sisii me kunu ataadeɛ tenten a ɔhyɛ gu ne ntadeɛ so no. Mpo mekaa ntoma a mede sisii mu no bi boom ansa na mede sisi mu, ma ɛyɛɛ den sɛ obi bɛhunu ntoma dada no ankasa wɔ nsa no mu. Yɛn sika a ɛkaa yɛn hɔ yɛ dɔla num a yɛde bɛkɔ Dorchester, Mass. Na yɛn adaka no mu nneɛma ne deɛ ɛkame ayɛ sɛ yɛwɔ nyinaa wɔ asase so. Nanso na yɛwɔ asomdwoeɛ wɔ yɛn adwenem ne ahonim a ɛho te, na yɛbuu yeinom sɛ ɛsom bo sene wiase ahotɔ.

GSAM 267.1“Yɛkɔsraa Onua Nichols wɔ ne fie, na ansa na yɛrefiri hɔ no, Onuawa Nichols de dɔla num hyɛɛ me kunu nsa, a ɛtuaa yɛn akwantuo ka kɔɔ Middletown, Conn. Na yɛyɛ ahɔhoɔ wɔ saa kuro no mu, na na yɛnhunuu anuanom a wɔwɔ mantam no mu no mu baako mpo da. Sɛnt aduonum pɛ na ɛkaa yɛn hɔ. Me kunu annya akokoduro sɛ ɔde bɛgye teaseɛnam, enti ɔtoo adaka no guu ntaboo a wɔaboa ano so, na yɛnanteeɛ kɔhwehwɛɛ obi a ɔne yɛn kura gyidie baako. Ankyɛ na yɛhunuu Onua Chamberlain, na ɔde yɛn kɔɔ ne fie.”

GSAM 267Nhyiamu wɔ Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2Wɔyɛɛ nhyiamu yi wɔ Rocky Hill, na ɛdan a wɔhyiaam wɔ mu no yɛ ɛdan kɛseɛ bi a na wɔnsii nwieeɛ wɔ Onua Belden fie. Nsɛm a ɛdidi soɔ yi firi krataa a Ɔsɔfoɔ White twerɛ kɔmaa S. Howland no mu, na ɛka nhyiamu no ho nsɛm bi a ɛyɛ anigyeɛ:—

GSAM 267.3“Bosome a ɛtɔ so 4 no da a ɛtɔ so 20 [1848] no, Onua Belden somaa ne teaseɛnam baa Middletown sɛ ɛmmɛfa yɛne anuanom a wɔahwete wɔ saa kuro no mu no. Yɛduruu ne hɔ [Rocky Hill] bɛyɛ awia nnɔn ɛnan, na simma kakra akyi no, Anuanom Bates ne Gurney baeɛ. Saa anwummerɛ no yɛyɛɛ nhyiamu a na nnipa bɛyɛ dunum na ɛwom. Fida anɔpa no, anuanom no kɔɔ so baeɛ kɔsii sɛ yɛn dodoɔ yɛɛ bɛyɛ aduonum. Na ɛnyɛ wɔn nyinaa na wɔagye nokorɛ no nyinaa atom. Saa da no yɛn nhyiamu no yɛɛ anigyeɛ paa. Onua Bates kyerɛkyerɛɛ mmara nsɛm no mu pefee, na wɔde adanseɛ a tumi wom sii hia a ɛho hia no so dua wɔ atiefoɔ no akoma mu. Asɛm no hyɛɛ wɔn a wɔwɔ nokorɛ no mu dada no den, na ɛkanyanee wɔn a wɔnnya nsii gyinaeɛ korakora no.”2

GSAM 267Wɔtoo Nsa Frɛɛ Wɔn Kɔɔ Oswego Mansini, N.Y.

GSAM 267.4Esiane Ɔsɔfoɔ Bates nwomawa no a wɔkyekyɛɛ wɔ Akwanhwɛfoɔ no mu nti, nnipa a wɔwɔ amantam foforɔ mu fii aseɛ dii Homeda. Hiram Edson a ɔwɔ Port Gibson, N.Y., twerɛɛ krataa too nsa frɛɛ Ɔsɔfoɔ White ne Awuraa White ne afoforɔ sɛ wɔmmra Homeda difoɔ nhyiamu bi ase wɔ Volney, Oswego Mansini mu, wɔ 1848 bosome a ɛtɔ so 8 mu. Ɔkaa sɛ anuanom no mu dodow no ara yɛ ahiafoɔ, na ɔntumi nhyɛ bɔ sɛ wɔbɛtumi aboa pii wɔ ɛka no tua ho. Na Ɔsɔfoɔ White anya $40 afiri adwuma a ɔyɛeɛ wɔ ɛserɛ a wɔtwa de yɛn mmoa no afuo mu no mu. Wɔde emu bi tɔɔ ntadeɛ a na wɔhia no paa, na deɛ ɛkaeɛ no tuaa wɔn akwantuo ka kɔɔ Volney ne wɔn san ba.

GSAM 268.1Wɔyɛɛ nhyiamu yi, a na ɛwɔ New York atɔeɛ fam no, wɔ Owura Arnold teaseɛnam dan mu. Nnipa bɛyɛ aduasa num na wɔbaeɛ; wɔn ne nnipa a wɔtumi boaa wɔn ano wɔ mantam no fa hɔ nyinaa. Nanso na mpo ɛkame ayɛ sɛ wɔn mu mmienu biara adwene nhyia. Na obiara kura n'adwene mu denneennen, na ɔka sɛ ɛne Bible no hyia. Na wɔn nyinaa pɛ sɛ wɔtrɛ wɔn adwene mu na wɔka kyerɛ afoforɔ. Wɔkaa kyerɛɛ wɔn sɛ Ɔsɔfoɔ White ne ne yere antu kwan tenten saa sɛ wɔrebɛtie wɔn, na mmom wɔaba sɛ wɔrebɛkyerɛ wɔn nokorɛ no. Owura Arnold kuraa adwene sɛ mfeɛ apem a ɛwɔ Adiyisɛm 20 no atwam, na nnipa mpem ɔha aduanan ɛnan a wɔaka wɔn ho asɛm wɔ Adiyisɛm no yɛ wɔn a wɔnyanee wɔn wɔ Kristo wusɔreɛ no mu.

GSAM 268Owura Arnold Kasa Tia Som Amanneɛ no

GSAM 268.2Berɛ a na yɛn Awurade wuo ho sɛnkyerɛnneɛ wɔ kuo yi anim, na wɔrebɛkae n'amanehunu no, Owura Arnold sɔre kaa sɛ ɔnni deɛ wɔrebɛyɛ no mu gyidie; sɛ Awurade adidie no yɛ Twam Afahyɛ no ntoasoɔ, a ɛsɛ sɛ wɔdi no pɛnkoro pɛ afe biara.

GSAM 268.3Adwenkyerɛ ahodoɔ a ɛyɛ nwanwa yi de adesoa duruduru too Awuraa White so. Na ɔnim yie sɛ Owura Arnold adi mfomsoɔ, na awerɛhoɔ kɛseɛ hyɛɛ ne kra so, ɛfiri sɛ na ɛte sɛ deɛ wɔregu Onyankopɔn anim ase. Ebinom suroo sɛ ɔrewu; nanso Asɔfoɔ Bates, White, Chamberlain, Gurney ne Edson bɔɔ mpaeɛ maa no, na Awurade nam mmɔborɔhunu so tiee ne nkoa mpaeɛ no, na n'ahoɔden san baa ne mu. Ɔsoro hann baa ne so, na ankyɛ na wanhu asase so nneɛma bio. Berɛ a na ɔwɔ saa tebea yi mu no, wɔkyerɛɛ no wɔn a wɔahyia hɔ no mu bi mfomsoɔ, ne nokorɛ a ɛda mfomsoɔ yi adi nso. Wɔkyerɛɛ no sɛ adwene a ɛne wɔn ho nhyia yi, a wɔkaa sɛ ɛne Bible no hyia no, yɛ deɛ wɔn ankasa dwene wɔ Bible no ho kɛkɛ, na ɛsɛ sɛ wɔgyae wɔn mfomsoɔ no na wɔyɛ baako wɔ ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm ho. Nhyiamu no baa awieeɛ wɔ animuonyam mu; nokorɛ no dii nkonim. Wɔn a wɔkuraa adwenkyerɛ ahodoɔ a ɛyɛ nwanwa yi gyee wɔn mfomsoɔ toom, na wɔyɛɛ baako wɔ ɛnnɛ berɛ yi mu nokorɛ a ɛwɔ ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm mu no ho, na Onyankopɔn hyiraa wɔn pii.

GSAM 269Anisoadehunu a Wɔde Bible Yɛɛ Adwuma wɔ Anwanwakwan So

GSAM 269.1Owura Alexander Ross, a na ɔka nnipa aduasa num a na wɔwɔ nhyiamu ketewa no ase no ho no, kaa nhyiamu yi ho asɛm a ɛdidi soɔ yi wɔ 1884 bosome a ɛdi kan no da a ɛtɔ so 4. Ɔkaa sɛ:—

GSAM 269.2“Berɛ a Onuawa White wɔ anisoadehunu mu no, ɔsɔre gyinaa ne nan so na ɔfaa abusua no Bible too ne nsa benkum so; na nwoma no kɛseɛ te sɛ Bible a nnipa taa de di dwuma no. Berɛ a ɔbuee mu kuraa no wɔ soro, a na ɔnhwɛ n'afa no, ɔde ne nsa nifa dannanee nkratafa no firii Twerɛnsɛm baako so kɔɔ foforɔ so, na ɔde ne nsateaa sii Twerɛnsɛm no so kaa asɛm no. Mehwɛɛ nsɛm no mu pii sɛ ɔreka deɛ ne nsa kyerɛ no anaa. Me anaa wɔn a wɔahyia hɔ no mu bi hwɛɛ ne nyinaa. Emu biara mu no, ɛnyɛ sɛ ɔkaa asɛm a ne nsa kyerɛ no nko ara, na mmom ɔkaa saa berɛ a na n'ani hwɛ soro, kɔ ɔfa a ɛne Bible no bɔ abira. Twerɛnsɛm a ɔkaeɛ yi na ɛsɛee nkyerɛkyerɛ a ɛnyɛ nokorɛ a na Homeda difoɔ a wɔahyia wɔ Volney wɔ 1848 bosome a ɛtɔ so 8 mu no kura no, na ɛmaa yɛyɛɛ baako wɔ nokorɛ no ho.”

GSAM 269.3Ampa, obi a ɔmpa nkyerɛkyerɛ mu mfomsoɔ a wɔde Bible mu nsɛm a ɛmu da hɔ tene wɔ saa tebea yi mu, wɔ ɔkwan nwanwasoɔ yi so no, ɛbɛyɛ sɛ na ɛyɛ den paa sɛ wɔbɛma wagye nokorɛ atom. Homeda difoɔ kuo yi a wɔwɔ Oswego Mansini mu no, berɛ a wɔtenee wɔn mfomsoɔ saa, na wɔyɛɛ baako wɔ nokorɛ no ho no, wɔfirii nhyiamu no mu kɔtrɛɛ hann no mu kyerɛɛ afoforɔ. Deɛ ɛfirii mu baeɛ no dii ho adanseɛ pefee sɛ na ɛyɛ Onyankopɔn adwuma. Satan ayɛ krado daa sɛ ɔde ɔkwan biara a ɔbɛtumi de adi dwuma bɛma mpaapaemu, ayɛ sakasaka na wahwete nnipa. “Onyankopɔn nyɛ basabasayɛ Nyankopɔn, na mmom asomdwoeɛ Nyankopɔn, sɛdeɛ ɛte wɔ ahotefoɔ asafo nyinaa mu.”3

GSAM 270Ayaresa a Ɛnam Anwanwadeɛ So Baeɛ

GSAM 270.1Nhyiamu a yɛaka ho asɛm no akyi no, wɔyɛɛ nhyiamu ahodoɔ wɔ Madison Mansini, Port Gibson, Port Byron ne New York Kuro mu. Yeinom akyi no, wɔyɛɛ amansan nhyiamu bi wɔ Connecticut. Saa mmeaeɛ yi bi no, Awurade bɛn ne nkoa paa, na Ɔyaresafoɔ Kɛseɛ no ayaresa tumi baa ayarefoɔ no so de buaa ne nkurɔfoɔ no mpaeɛ a wɔde ahokeka bɔeɛ no, berɛ a wɔdii akwankyerɛ a ɛwɔ Yakobo Krataa no mu no akyi no.4 Nnipa a na nnuruyɛfoɔ aka mpo sɛ wɔn ho remma wɔn tɔ bio no nyaa ayaresa firii wɔn yareɛ mu. Nsɛm a ɛte sei taa asi wɔ mmerɛ ahodoɔ mu firi 1845.

GSAM 270Wɔn a Wɔdii Kan no Gyinaa Ahokyere Ano

GSAM 270.2Ɔsɔfoɔ White, berɛ a ɔreka nna a na wɔrefiri adwuma no ase no ho asɛm wɔ Nhwehwɛmu ne Ɔdawurubɔfoɔ a ɛbaa 1880 bosome a ɛtɔ so 2 no da a ɛtɔ so 5 mu no, kaa sɛ:—

GSAM 270.3“Wɔ yɛn mfitiaseɛ nnwuma mu no, yɛhunuu ɛkɔm amane ɛfiri sɛ na yɛnni aduane a ɛfata, ne awɔ amane ɛfiri sɛ na yɛnni ntadeɛ a ɛfata. Yɛde nneɛma a ɛho hia ma asetena mpo kamee yɛn ho, sɛdeɛ yɛbɛkora sika so ama Onyankopɔn adwuma no. Saa berɛ no ara nso na yɛreyɛ adwuma abrɛbrɛ yɛn ho mmorosoɔ, sɛdeɛ yɛbɛtumi awie adwuma bebree a na ɛte sɛ deɛ ɛsɛ sɛ yɛyɛ wɔ ntwerɛeɛ, nwoma siesie, akwantuo ne mantam baako so kɔ foforɔ so asɛnka mu no.”

GSAM 270.4Afe 1848 yɛ afe a wɔkae no, wɔ Kristo mmaeɛ ho abakɔsɛm mu ne amammuisɛm mu nso. Na wɔakyerɛkyerɛ ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm mu nokorɛ no mu yie, na na akwan rebue wɔ mmeaeɛ ahodoɔ ama adwuma no anya nkɔsoɔ. Saa berɛ yi mu no, na nsɛm a ɛresisi wɔ nnipa abrabɔ ne amammuisɛm mu no reyɛ deɛ ɛbɛsan atwe wɔn a wɔsua nkɔmhyɛ no adwene. Na ɛnyɛ basabasayɛ kɛseɛ nko na ɛwɔ Wiase Dada no mu aman mu, na mmom wɔ Hydesville, Wayne Mansini mu, N.Y., no, awufoɔ ahonhom ne ateasefoɔ nkitahodie ho nsɛnkyerɛnneɛ a ɛwɔ yɛn berɛ yi mu no fii aseɛ. Bible asuafoɔ kaa sɛ ɛsɛ sɛ yeinom yɛ “adaemone ahonhom a wɔrebɛboaboa asase so aman ano akɔ Awurade da no mu ɔko no.”

GSAM 271Aman no mu Basabasayɛ wɔ 1848

GSAM 271.11848 bosome a ɛtɔ so 2 no da a ɛtɔ so 21 no, berɛ a France hene Louis Phillippe ahemfie asomfoɔ atwa ne ho ahyia no, ɔkaa sɛ: “Da biara nni hɔ a metenaa ahemman no adwa so pintinn sene anadwo yi.” Adeɛ kyeeɛ no anwummerɛ a adeɛ resuma no, na wahyɛ atadeɛ tiawa a ɛmu yɛ duru de asesa ne ho sɛ obi a ɔka teaseɛnam gye akatua, na ɔdwane firii Paris kuro no afasuo akyi kɔhwehwɛɛ hintabea a ɔde bɛbɔ ne nkwa ho ban. Wɔka sɛ adeɛ a ɛde nsakraeɛ kɛseɛ a ɛbaa mpofirim yi baeɛ ne anammɔn bi a ɔtuiɛ de boaa paapa no tumi a ɛmfata a ɔde fa afoforɔ so no, a ɛhyɛɛ ne manfoɔ ne n'asraafoɔ abufuo. Saa da no, na ɔyɛɛ France asraafoɔ no nhwehwɛmu kɛseɛ bi wie wɔ Paris kuro mu; na berɛ a wɔboaboaa wɔn akodeɛ ano no, ɔsan kɔɔ ahemfie. Afei mpofirim, abarimaa ketewa bi huruu kɔgyinaa topaeɛ tuo bi so, na ɔrehim frankaa a ɛwɔ ahosu mmiɛnsa teɛɛ mu sɛ: “WƆNTU PAAPA NO NGU! WƆNTU PAAPA NO NGU!!” Asraafoɔ no nso gyee nteɛmu no so, na ɛtrɛɛ ntɛm faa wɔn ntoatoasoɔ no mu nyinaa, na ɛmu yɛɛ den ara kɔsii sɛ wɔde nteɛmu yi kaa ho sɛ: “NA WƆNTU ƆHENE NO NSO NGU!” Nnɔnhwereɛ kakra mu no, basabasayɛ a ano yɛ den hyɛɛ Paris nyinaa ma. Asraafoɔ a wɔkura atuo, a dɔm a wɔn ani abere ka wɔn ho no, de mmirika rekɔ ɔhene ahemfie. Berɛ a wɔbɔɔ no amaneɛ wɔ basabasayɛ no ho no, ɔyɛɛ ntɛm sesaa ne ho dwaneeɛ.

GSAM 271Aman a Wɔde Wɔ Ɔko no Mu

GSAM 271.2Basabasayɛ ne ahokyere a ɛbaa France no trɛw ntɛm kɔɔ aman afoforo so. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany, ne Rome nso nyaa atuateɛfoɔ no honhom korɔ no ara. Wɔ asram abiɛsa mu no, Europa nyinaa yɛɛ basaa, na ahennie ne ahenkuo bɛboro aduasa kɔɔ basabasayɛ kɛseɛ mu. Wɔhyew ahennwa wɔ mmɔnten so, na ahemfo ne ahemmanfoɔ guan hyɛɛ wɔn ho, ɛsuro sɛ wɔbɛhwere wɔn nkwa. Amanyɔsɛm mu animdefoɔ hyɛɛ nkɔm sɛ wiase yi ahennie nyinaa bɛkɔ ɔsesɛw kɛseɛ mu.

GSAM 272.1Akwanhwɛfoɔ asɔfoɔ pii a na wɔntee ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmiɛnsa no nkrasɛm no da, huu saa basabasayɛ yi, na wɔsusu sɛ ɛyɛ aman no nyinaa reboaboa wɔn ho ano ama “Onyankopɔn Tumfoɔ Da Kɛseɛ no ko.”5

GSAM 272Nsɔano Nkrasɛm no Nyaa Adi

GSAM 272.2Saa berɛ yi ara na Memeneda Akwanhwɛfoɔ resua afiri Kyerɛwnsɛm no mu sɛ mmara nsɛm a ɛtɔ so nnan no Homeda yɛ Onyankopɔn a ɔte ase no nsɛnkyerɛnneɛ, anaa nsɔano, na berɛ no adu sɛ wɔbɔ Adiyisɛm 7:1-4 nsɔano nkrasɛm no dawuro, na wɔresusu akwan ne nneɛma a wɔbɛfa so de saa nkrasɛm yi akɔma nkurɔfoɔ. Bere a Memenedafoɔ no resiesie wɔn ho ama saa adwuma yi, Akwanhwɛfoɔ a wɔdi nnawɔtwe mu da a ɛdi kan no reka sɛ, “Moaka akyi dodo wɔ mo nsɔano nkrasɛm no ho, ɛfiri sɛ da kɛseɛ no ko ne Awurade mmaeɛ ankasa abɛn yɛn paa.”

GSAM 272Basabasayɛ no Twaa Mpofirim

GSAM 272.3Asram abiɛsa bi akyi no, aman no mu atuateɛ no dwoeɛ; nanso ɛnyɛ wɔn anwiinwii no ano aduru nti, na mmom wɔ ɔkwan bi a nsɛmma nhoma kyerɛwfoɔ ankasa antumi ankyerɛ mu. Saa ɔhaw yi ho no, Horace Greeley kaa wɔ New York Tribune mu sɛ: “Na ɛyɛ yɛn nyinaa nwanwa kɛseɛ sɛdeɛ saa basabasayɛ no fii ase mpofirim wɔ aman no mu; nanso ɛyɛ nwanwa kɛseɛ bio sɛdeɛ ɛgyaee.”

GSAM 272Senator Choate Fa Wiase Dedaw no Tebea Ho

GSAM 272.4Yɛba afe 1851 mu, na yehu sɛ Senator Choate, wɔ ɔkasa bi a ɔmaa wɔ United States Mmarahyɛ Bagua mu no, kaa Wiase Dedaw no mu nsɛm tebea ho sɛnea ɛte, na ɔkaa sɛ:

GSAM 272.4“Tebea ne su pɔtee a sunsuma, omununkum, ne sum da so no, mo ankasa mote ase yiye; na sɛdeɛ ɛyɛ a biribiara nnyina pintinn no nso, mohu no. M’ani so ayɛ me sɛ ahennwa hokwan, ne nnipa hokwan, ne abufuo a wɔakora ano mfeɛ apem no rebɛyi afoa no adi ama ɔko bi a mogya bɛsen sɛnea wɔdaa no adi wɔ adiyisɛm mu no, ‘akɔsi apɔnkɔ no nnareka’; ɔko a nnipa abusua bi nyinaa bɛyera wɔ mu; ɔko a berɛ dɔn kɛseɛ no bɛbɔ dɔn foforɔ; ɔko a wɔde ogya ne dadeɛ bɛsɔ ɔmanfoɔ ankasa ahwɛ, sɛ ɛyɛ abɔdeɛ ne abɔdeɛ no Nyankopɔn deɛ anaa ɛnyɛ.”

GSAM 273“Adanseɛ” a Ɛfiri Nov. 18, 1848

GSAM 273.1Bere a wɔn a wɔkyerɛe sɛ saa basabasayɛ a ɛbaa aman no mu wɔ 1848 mu no bɛma Awurade aba no hyiaa abasamtuo awerɛhoɔ no, na ɛyɛɛ dɛn maa Memeneda Akwanhwɛfoɔ a wɔkyerɛe sɛ afei berɛ no adu sɛ wɔde “Onyankopɔn a ɔte ase no nsɔano” no bɛkyerɛ nkurɔfoɔ? Yɛde asɛm a ɛfiri nwoma ketewa bi a Ɔsɔfoɔ Joseph Bates tintimii wɔ bosome a ɛtɔ so baako, 1849, mu bua. Bere a ɔreka asɛm bi a esii Nov. 18, 1848 ho no, ɔkaa sɛ:—

GSAM 273.2“Onuanom mmarima ne mmea kuw ketewa bi hyiae wɔ nhyiamu bi ase wɔ Dorchester, Boston Mass. nkyɛn. Ansa na nhyiamu no rebɛhyɛ ase no, yɛn mu bi resua nsɔano nkrasɛm no mu nsɛm bi; na adwene mu nsonsonoe bi wɔ sɛ asɛm a ɛfa ‘ɔforo kɔ soro’ no teɛ anaa ɛnteɛ, ne nea ɛkeka ho. Na esiane sɛ yɛde nkrasɛm no tintimii yɛɛ mpaeɛ asɛm wɔ Topsham [Maine] nhyiamu no ase kakra ansa na ɛreba, na na ɛda adi sɛ ɔkwan a wɔbɛfa so atintim no nni hɔ pefee nti, yɛyɛɛ biako sɛ yɛde ne nyinaa bɛhyɛ Onyankopɔn nsa. Yɛde berɛ bi yɛɛ mpaeɛ a emu yɛ den srɛɛ hann ne akwankyerɛ, na Onyankopɔn maa Onuawa White nea ɔdii so wɔ anisoadehunu mu no.”

GSAM 273.2Yɛfa nsɛm a ɔkaa no bere a na ɔwɔ anisoadehunu mu no sɛnea ɛte sɛ:—

GSAM 274Nsɛm a Wɔkae wɔ Anisoadehunu no Mu

GSAM 274.1“Ɛhe na hann no pae fii? Ma w’ɔbɔfoɔ no kyerɛ yɛn baabi a hann no pae fii. Ɛfii ase fii ketewa bi mu, bere a wode hann baako dii hann foforɔ akyi. Adanseɛ ne mmara nsɛm no aka wɔn ho, wontumi nkyɛ wɔn mu; nea ɛdi kan ne mmara nsɛm du no, a Onyankopɔn de maeɛ. N’ani gyee paa bere a ne mmara no fii ase yɛɛ den, na mmeaeɛ a asɛe no fii ase sɛ wɔresi bio. Ɛfiri mmerɛwyɛ mu abɛyɛ den, ɛnam n’Asɛm no hwehwɛ mu. Bere a wɔresɔ no ahwɛ no yɛ bere tiaa bi pɛ. Ɛyɛ nsɔano! Ɛreba! Ɛsɔre, na ɛfiri owia apueeɛ. Sɛnea owia te no, ɛdi kan yɛ nwunu, na ɛyɛ hyew kɛseɛ na ɛsoma ne hann. Bere a saa nokorɛ no sɔree no, na hann kakra bi pɛ wɔ mu, nanso ɛkɔɔ so dɔɔso. O, saa hann yi tumi! Ɛyɛ den kɛseɛ. Saa nokorɛ no na ɛwɔ duru ne hann a ɛsen biara, ɛfiri sɛ ɛtena hɔ daa, bere a wɔnhia Bible no bio mpo. Ɛsɔree wɔ apueeɛ hɔ; ɛfii hann ketewa bi ase, nanso ne hann no sa yareɛ. O, saa nokorɛ yi yɛ kɛseɛ dodo; ɛyɛ nea ɛkorɔn paa wɔ bere a wɔakɔ asase pa no mu akyi, nanso ɛbɛkɔ so ayɛ kɛseɛ kɔsi sɛ wɔbɛdan wɔn nnipa a wɔnwu da. Ɛfii owia apueeɛ, ɛkɔ so wɔ ne kwan so sɛ owia, nanso ɛnsi da.”

GSAM 274.2“Abɔfoɔ no kura mframa nnan no. Onyankopɔn na ɔsi tumi no kwan. Abɔfoɔ no nnyaa wɔn mu, ɛfiri sɛ ahotefoɔ no nyinaa nnyaa nsɔano no. Sɛ Mikael sɔre a, saa ɔhaw yi bɛtrɛw akɔ asase nyinaa so. Hwɛ, wɔreyɛ pɛ sɛ wɔbɔ. Wɔde akwansideɛ asi ho, ɛfiri sɛ wɔnsɔɔ ahotefoɔ no ano. Aane, tintim nsɛm a woahu na woate no, na Onyankopɔn nhyira bɛka ho. Monhwɛ! Saa sɔreeɛ no yɛ den, na ɛkɔ so hyerɛn kɛseɛ daa.”6

GSAM 274.3Bere a Awuraa White fii anisoadehunu yi mu baeɛ no, ɔka kyerɛɛ ne kunu sɛ,

GSAM 274.3“Mewɔ nkrasɛm bi ma wo. Ɛsɛ sɛ wufi ase tintim krataa ketewa bi na wode kɔma nkurɔfoɔ. Ma ɛnyɛ ketewa mfiaseɛ; nanso sɛ nkurɔfoɔ no kenkan a, wɔde sika bɛsoma wo a wode bɛtintim, na ɛbɛyɛ nkonimdiɛ firi mfiaseɛ. Saa mfitiaseɛ ketewa yi mu no, wɔdaa no adi kyerɛɛ me sɛ ɛbɛyɛ sɛ hann nsuwansuwa a ɛkɔ twa wiase nyinaa ho.”

GSAM 275Sɛ Yɛhwɛ no wɔ Onipa Hwɛbea a, Na Ɛyɛ Akyinnyeɛ

GSAM 275.1Wɔhyɛɛ saa nkɔmhyɛ ahodoɔ yi wɔ 1848 mu faa Homeda nokorɛ no sɔreeɛ ne ne trɛw ho. Sɛ́ anka yɛbɛhwɛ tebea no saa berɛ no wɔ onipa ani so no, na adwene aka sɛ, “Saa nkɔmhyɛ yi rentumi mma mu da.” Ɔbarima bi ka kyerɛɛ yɛn adwumayɛfoɔ no mu baako nkɔmhyɛ no akyi pɛɛ sɛ, “Ɛbɛhia mfeɛ 144,000 ansa na moayɛ nea morebɔ mmɔden sɛ mobɛyɛ no.” Wɔbɛka sɛ, “Dɛn! asɔfoɔ baasa—Ɔsɔfoɔ White ne ne yere, ne Ɔsɔfoɔ Bates—a wɔnni sika biara, na wɔn akyidifoɔ nnɔɔso sɛ ɔha, na wɔn nyinaa nni sika, na wɔde nwoma ketewa a ɛyɛ kratafa aduɔwɔtwe a ɛfa Homeda asɛm ho no bi ɔhaha kakra rekɔ akɔma wiase nyinaa sɛ kɔkɔbɔ nkrasɛm! Ɛyɛ nkwaseasɛm a ɛnni nnyinasoɔ!” Bere a wɔn a wɔresusu saa no reka sɛ, “Ɛrentumi mma!” no, gyidie a wɔwɔ wɔ nkrasɛm no ne adanseɛ a ɛma wɔgye di sɛ ɛbɛyɛ yiye kaa sɛ, “Israel Nyankopɔn din mu no, wɔbɛyɛ! Na esiane sɛ yɛde yɛn ho ato ne tumi so nti, ɛsɛ sɛ wɔyɛ!”

GSAM 275Sɛnea Wɔtintimii Memeneda Akwanhwɛfoɔ Krataa Ketewa a Ɛdi Kan No

GSAM 275.2Firi bere a wɔmaa adanseɛ faa nwomatintim adwuma no ho no, wɔn a wɔdi Memeneda no yɛɛ mpaeɛ pii sɛ Awurade bue ɔkwan ma wɔtintim “krataa ketewa bi.” Ade kɛseɛ a na ɛhia ne sika a wɔde bɛtintim krataa no nɔma a ɛdi kan. Afe 1849 bosome a ɛtɔ so nsia mu no, Ɔsɔfoɔ White nyaa hokwan sɛ ɔde nsɔsɔwa nsa twa timothy sare eka aduanan, na wɔmaa no sɛnt aduɔson anum wɔ eka baako biara ho; enti ɔnyaa kwan yɛɛ krataa ketewa no nɔma a ɛdi kan. Ebia ɛrenyɛ mfomsoɔ sɛ yɛde krataa a ɛyɛ krataa ketewa no kratafa a ɛdi kan no yɛ pɛɛpɛɛ kyerɛ wɔ ha. Ɔkenkanfoɔ bɛhu sɛ wɔɔfa a ɛdi kan no mu nsɛm a Ɔsɔfoɔ White kae sɛ, “Ɛde besi saa bere yi, wɔanbue ɔkwan sɛ wɔmfi adwuma no ase.” Na wobɛhu nso sɛ ne ho a ɔde bɔɔ afɔreɛ na “ɔbuee ɔkwan no.”

GSAM 276Awuraa White Kyerɛw Nkrataa a Ɛdi Kan no Ho Asɛm

GSAM 276.1Awuraa White ka nwomatintim adwuma no mfiaseɛ ho sɛ:—

GSAM 276.2“Me kunu fii ase tintim krataa ketewa bi wɔ Middletown, akwansin nwɔtwe firi Rocky Hill, Conn., na mpɛn pii ɔnantee kwan yi kɔɔ hɔ na ɔsan baeɛ, ɛwom sɛ saa berɛ no na ɔyɛ apakye. Bere a ɔde nɔma a ɛdi kan no firi nwomatintimbea baeɛ no, yɛn nyinaa kotow twaa ho hyiaeɛ, srɛɛ Awurade wɔ ahobrɛaseɛ koma ne nisuo pii mu sɛ ɔmma ne somfoɔ no mmɔdenbɔ a ɛyɛ mmerɛ no so ne nhyira ntena. Afei ɔde krataa no kɔmaa wɔn a osusuu sɛ wɔbɛkenkan, na ɔde kotokuo a wɔde ntama ayɛ kɔɔ no post adwumayɛbea. Wɔde nɔma biara firi Middletown kɔɔ Rocky Hill, na ansa na wɔresiesie no de akɔ post adwumayɛbea no, wɔtrɛw no guu Awurade anim, na wɔde mpaeɛ a emu yɛ den ne nisuo afra maa Onyankopɔn sɛ ne nhyira nka saa abɔfoɔ a wɔyɛ komm no ho. Ankyɛ na nkrataa baeɛ a na sika ka ho sɛ wɔmfa ntintim krataa no, ne asɛmpa sɛ akra pii agye nokorɛ no atom.”7

GSAM 276Krataa no Aboafoɔ Ho Nkɔmhyɛ no Aba Mu

GSAM 276.3Ɛyɛ nkateɛ a emu dɔ sen anigyeɛ ara kwa na yɛde da krataa a ɛdi kan a Memeneda Akwanhwɛfoɔ tintimii no kratafa a ɛdi kan yi adi. The Present Truth (Ɛnnɛ Berɛ Yi Mu Nokorɛ) krataa no nyinaa yɛ nɔma dubaako a na nɔma biara yɛ kratafa nwɔtwe, na wɔɔfa mmienu wɔ kratafa biara. Krataa no so akenkan nsɛm no tenten yɛ nsateakwaa nnan ne nkyɛmu nwɔtwe mu anum, na ne tɛtrɛɛ yɛ nsateakwaa nwɔtwe. Wɔtintim nɔma 1 ne 4 wɔ July, August, ne September wɔ Middletown, Conn. Wɔtintim nɔma 5 kɔsi 9 wɔ Oswego, N.Y., na nna a wɔde hyɛɛ ase ne December, 1849, March, April, ne May, 1850. Nɔma 11 wɔ November, 1850, na wɔtintimii wɔ Paris, Maine. Wɔ nɔma 6 mu no, Ɔsɔfoɔ White kae sɛ, “Bere a yɛretintim nɔma nnan a ɛdi kan no, sika a ɛboro nea ɛhia sɛ yɛtua krataa no ho kaa baeɛ. Yɛde ayɛ yɛn akwantuo ho ka akɔ nhyiamu a yɛakɔ so.” Afe 1849 mu, saa nkrataa yi ne Ɔsɔfoɔ Bates akwampaeɛ adwuma no nkɛntɛnsoɔ nti, nnipa pii gyee nkrasɛm no dii wɔ Vermont, Michigan, ne mantam afoforo mu.

GSAM 278.1Sɛ yɛde 1848 mu adwuma no tebea a na ɛnhyɛ bɔ no toto ho a, yɛbɛhwɛ nokwasɛm kakra sɛnea ɛte wɔ 1905 mu, na yɛnam so atumi abu saa adwuma yi awieeɛ ho atɛn yiye: sɛ wɔn a wɔsɔre tiaa nkrasɛm no mfiaseɛ a na ɛyɛ ahobrɛaseɛ no na wɔyɛɛ nokorɛ anaa ɔsoro Nyankopɔn a ɔnam ne somfoɔbea so kasa faa “nsɔano” adwuma no “den a ɛredɔɔso” no ho no na ɔyɛɛ nokorɛ.

GSAM 278Nwomatintim Adwuma no Nkɔsoɔ

GSAM 278.2Afei wɔreka saa nokorɛ yi na wɔretintim wɔ wiase yi kasa titire bɛyɛ aduanan mu. Sɛ́ anka asɔfoɔ baasa bɛyɛ no, sɛ yɛkan wɔn a wɔahyɛ wɔn sɔfoɔ ne wɔn a wɔwɔ tumi krataa no a, wɔboro 600, ka nnipa ɔhaha pii a wɔyɛ adwuma sɛ nnuruyɛfoɔ, Kyerɛwnsɛm adwumayɛfoɔ, akyerɛkyerɛfoɔ, ne nnuruyɛ asɛmpatrɛfoɔ ho. Asafo no nwoma ahodoɔ wɔ nsɛmma nhoma bɛboro aduonum mu, na wɔtintim no wɔ nwoma tintimbea bɛyɛ aduonu a ɛwɔ Europa, Asia, Africa, Amerika Atifi ne Anaafoɔ, Pacific nsupɔ no, ne Australia. Wɔ nwoma tintimbea ahodoɔ yi mu no, wɔtintim nwoma, nwoma nketewa, ne nwoma tiawa ahodoɔ bɛboro apem ne ɔha. Sɛ obi pɛ sɛ ɔnya biara, na ɔde nsɛmma nhoma no nso ka ho afe baako a, ɛbɛhia bɛyɛ $340. Sɛ́ anka akyidifoɔ bɛyɛ ɔha pɛ no, wɔn a wɔdi saa nokorɛ yi mu ahurisie no bɛyɛ 100,000. Nokorɛ, saa nkrasɛm yi, sɛnea owia te no, “resɔre,” na yɛbɛtumi aka wɔ 1848 adanseɛ no kasa mu sɛ, “O, saa hann yi tumi!”

GSAM 278Aman no Tebea

GSAM 278.3Bere a nkrasɛm no rekɔ so saa no, aman no tebea yɛɛ dɛn? Firi saa berɛ no besi nnɛ, wɔ ɔmanfoɔ nsɛmma nhoma mu no, yɛtaa kenkan nsɛm a ɛfa ɔko kɛseɛ bi a ɛrebɛba Europa ntɛm ho. Bere a ɔko wɔ ha na atuateɛ si wɔ hɔ no, wɔkura “ahum” kɛseɛ no; wɔmma “mframa nnan” no mmɔ ne nyinaa prɛko pɛ, “kɔsi sɛ wɔbɛsɔ Onyankopɔn asomfoɔ no ano.” Sɛ ɔko ne basabasayɛ no nneɛma wɔ hɔ, nanso ɛmpaeɛ efisɛ wɔasi wɔn kwan, ɛda adi ma obiara.

GSAM 279.1Henry Ward Beecher, ansa na ɔrewu no kakra, frɛɛ sraadi dɔm akɛseɛ a wɔkura wɔ Europa no sɛ, “wɔdi kan retwe nkwa mogya no, ɛsuro sɛ anka ɛbɛhwie agu.” Aman no mu tebea, wɔn abufuo ne wɔn tan, ne wɔn suban a ɛhaw wɔn ho wɔn ho no, ɔde totoo “ɔhaw a wɔato mu” ho; na ɛyɛ nnipa kuw bi a wɔde afoa rekyerɛ wɔn ho wɔn ho koko, nanso wɔn mu biara antumi anbɔɔ wɔn yɔnko, ɛsuro sɛ wɔbɛbɔ no. Ɔkaa sɛ, “Nanso wɔn mu baako bɛhu bere pa a ɔbɛbɔ, na afei ɔko kɛseɛ no bɛpae.”

GSAM 279Ɔko Nnwinnadeɛ Ho Ntotoho

GSAM 279.2Firi 1848 no, wɔayɛ ɔko nnwinnadeɛ a sɛ wɔde toto nea na ɛyɛ papa paa saa berɛ no ho a, ɛnnɛ wɔbɛbu nea na ɛwɔ hɔ no sɛ agodeɛ nko ara. Amerika “Asomdwoeɛ Fekuo” no, bere a ɛreto nsa frɛ asomdwoeɛ som wɔ Asomdwoeɛ Kwasida—Dec. 15, 1895—no, ɛkaa sɛ: “Afei, ɛwom sɛ nkɔsoɔ a ɛda adi wɔ ɔmanfoɔ asetena mu wɔ hɔ deɛ, nanso ɛkwan foforɔ so no, aman no resiesie wɔn ho ama ɔko sen bere biara dada.”

GSAM 279Ɔsahene Miles Fa Ɔko Ho Ahoboa Ho

GSAM 279.3Ɔsahene Nelson A. Miles, wɔ ɔkasa bi a ɔmaa wɔ Washington, D.C., ɔmanfoɔ nhyiamu kɛseɛ ase, Jan. 12, 1904, kae sɛ:—

GSAM 279.4“Wɔ saa nimdeɛ ne nkɔsoɔ ne ɔmanfoɔ asetena a wɔasiesie no yi mu no, anka yɛn ani bɛgye sɛ yɛgye di sɛ ɔko ho adesoa ne emu asiane no so ate; nanso sɛnea ɛyɛ nwanwa no, ɛnyɛ bere biara wɔ wiase abakɔsɛm mu a wɔsɛee ahonyadeɛ pii saa wɔ ɔko ho ahoboa mu, na ɛnyɛ bere biara a wɔfaa nnipa ɔpepem pii a wɔakyerɛ wɔn ade, wɔwɔ nimdeɛ, na wɔatete wɔn, a wɔde akodeɛ a ɛsɛe adeɛ kɛseɛ no, firi asomdwoeɛ adwuma akwan so, sɛnea ɛte nnɛ no.”

GSAM 280.1Nanso ɔko ahum no da so twɛn, bere a nsɔano adwuma no kɔ so.

Notes

  1. Hesekiel 34:12. ↩
  2. Ellen G. White Abrabɔ Ho Nsɛm, kr. 108. ↩
  3. 1 Korintofoɔ 14:32. ↩
  4. Yeremia 5:14, 15. ↩
  5. Adiyisɛm 16:13-15. ↩
  6. Onyankopɔn a Ɔte Ase no Nsɔano, kr. 24-26. ↩
  7. Ellen G. White Asetra Ho Nsɛm, kr. 125-127. ↩

Note

Back