Jalja 17 — Ch'amäwinak taypin Chiqa Yatiyäwi Jilxattayata

GSAM 265.1“Kunjamatix mä uñjirix ch'iqintat iwisanakap taypin urunxa iwisanakapar thaqhki ukhama; ukhamarakiw nayax iwisanakajar thaqhä, ukatsti qhinayampi ch'amakampi urunxa kawkhantix ch'iqintatäpkän uka taqi chiqanakat qhispiyä.”¹

GSAM 265.2Uka pachakama (1847) kimsïr angelan arunakap iyawsirinakaxa, aka pachanxa pisi qullqinipxänwa, ukatwa uka arunaka yatiyañatakix juk'akiw qullqimp yanapt'apxirïna. Pastor White, warmipampi, ukhamaraki Pastor Bates jupanakaxa, ch'iqintat jilatanak taypin sapa mayni ch'amachasiñan wakiskirïtap amuyapxänwa, ukhamaraki jaqinakan amparapar chiqañ uñt'añapataki yanapt'añatak qillqatanaka wakichañan wakiskirïtap amuyapxarakïnwa. Pastor Bates jupax samarañ uru tuqit yatichäwip uñacht'ayañatakix uka tuqit qillqat pankapampiw wal yanapt'ata jikxatasïna, kunayman chiqanakar sarasina, ukhamarak correo tuqir apayasina. Jupax wali ch'amampiw irnaqäna.

GSAM 265Mä Tawaqu Kullakan Chiqataki Luqtawipa

GSAM 265.3Mä kutixa, pasaje pagañatakix qullqipax jan utjipanxa, Massachusetts markat New Hampshire markarux kayukiw sarañatakïskäna. Uka pachparakiw mä tawaqu kullakan mä qillqatap katuqäna, jupax sapa simanat mä dolarampi uta irnaqañatak arust'asïna, ukhamat uka irnaqäwir yanapt'añataki. Mä simana irnaqasina, Pastor Bates-ax qullqi munatap amuyt'awix wali chuymapar puritayna, ukhamat irnaqayiripar sarasina nayraqat pagop katuqäna, ukhamat jank'aki phisqa dólar jupar apayañapataki. Uka qullqimpix New Hampshire-aru sarañatakix saräwip pagäna, taqinin apnaqat saräwin. Sapa markanx suma tantachäwinakaw utjäna, ukat walja ajayunakaw chiq uñt'awayapxäna.

GSAM 266Mayt'ata Yänakampi Uta Uñjaña

GSAM 266.1Aka yatiyäwin nayrïr qalltir jaqinakana luqtañ amuyup uñacht'ayañataki, Mama White-an 1847-48 marana juyphi pachan jikxatasipkäna uka tuqita arst'äwipat akham amuyt'tanwa, kunapachatix jupanakax S. Howland-an jach'a utapan, Topsham, Maine markan, uta katuqasipkäna, mayt'ata yänakampi uta wakichasipxäna ukhaxa:—

GSAM 266.2“Jiwasanakax pisiñan jakasipxayätwa, ukat wali ch'ama pachanak uñjapxayätwa. Chachajax tren thakhin qalanak apasin irnaqäna, ukampix luk'ananakapan lip'ichipax chhaqtayatayna, ukat walja chiqanakat wilax jalsunirakïna. Jiwasanakax jani maynit yanapt'asiñ amtapxayätwa, jan ukasti jiwaspachaw jakasiñataki, ukat mayninakar yanapt'añatakisa kunanïñataki. Ukampirus janiw jiwasatakix askïkänti. Chachajax wali ch'amampiw irnaqäna, ukampirus irnaqäwipat pagap katuqañx janiw atkänti.

GSAM 266Pastor White jupax Lawa Khuchhuqkasina

GSAM 266.3“Chachajaxa tren thakita sarxäna, ukatxa hachapampi quqa quqanaka taypiru nina quqa khuchhuqiri saräna. Chhiqhapa tuqina jan samart'iri usumpiw alwat ch'amakama irnaqäna, sapa uru niya phisqa tunka centavo jikxatañataki. Jach'a usumpiw arumanakaxa janiw ikiykänti. Jank'akiw may maya suyunakana jilatanakata qillqatanaka katuqapxayäta, jupanakaru tumpiri jutapxañapataki jawillt'asa; ukampirusa, Suyuta mistuñatakixa janiw qullqis utjkänti, ukhamasti jaysäwixaxa thakixa janiw jiwasatakixa jist'aratäkänti sasaw sasipxayäta.

GSAM 266.4“Jilata Chamberlain, Connecticut markankirit mä qillqata katuqapxta, uka markan mä tantachäwir sarañapataki ch'amanchistu. Sarapxañ amtapxta, kunatix sarapxañatakix qullqix utjaspäna ukhaxa. Chachajax irnaqayiripampix amtar puritayna, ukat tunka dólar jupar phuqhañapatakiw utjatayna. Uka chikatampix nayax wali munasir isinak alasta, ukatsti chachajan abriguap ch'allt'ayäta, ch'allt'anakax maynit maynikamaw apthapitäna, ukhamat amparanakan qallta isipax kuna chiqänsa uk yatiñax ch'amäxänwa. Dorchester, Mass. markaru sarañatakix phisqa dólar qhiparapxituwa. Cajanakasana aka uraqina taqi kunatix jiwasan utjkistu ukanakatxa niya taqpachaw utjäna. Ukampirusa, jiwasax chuym qhanampi, jan juchanïkasaw sarnaqapxta, ukat ukasti aka uraqina kusisiñanakat sipansa juk'amp chaniñchapxta.

GSAM 267.1“Jilata Nichols-an utaparuw sarapxta, ukat janïr mistkasaxa, Kullaka Nichols-ax chachajarux phisqa dólar churäna, ukampiw Middletown, Conn. markar sarañax phuqhasiwayi. Uka markanxa janiw khitis uñt'apkistuti, ukat uka suyunxa janiw mayni jilatanakarus uñjapkti. Phisqa tunka centavokiw qhiparapxitu. Chachajax uka qullqimp mä carruaje alquilañ axsarayasïna, ukhamat maletax mä tabla qutun ucharantäna, ukat jiwasanakax pachpa iyawsäwinïri khitirus thaqhasa sarantapxayätwa. Jank'akiw Jilata Chamberlain jupar jikxatapxayätwa, jupasti utaparuw irpapxitu.”

GSAM 267Rocky Hill, Conn. markan Tantachäwi.

GSAM 267.2Aka tantachäwix Rocky Hill markan apasiwayi, tantachasiñ utax Jilata Beldenan utapan mä jach'a, jan tukuyat cuarto ukhamänwa. Pastor White-an S. Howland-aru qillqat mä qillqatan akat qhipa chimp'apax, tantachäwit yaqhip suma yatiyäwinakwa uñacht'ayi:—

GSAM 267.3“Abril phaxsit pä tunk urunxa, Jilata Belden jupax Middletown markaruwa carruñap khitänxa jiwasanakataki ukhamaraki uka markan t'aqanuqata jilatanakataki. Jayp'u niya pusi urasaruwa jupan utaparu [Rocky Hill] puripxta, ukat mä qawqha minutunak qhipatxa Jilatanaka Bates ukhamaraki Gurney jupanakaw purinipxäna. Uka arumax niya tunka phisqhani jaqinakampiwa tantachäwi lurapxta. Wiyirnisa alwata jilatanakax purinipxäna, phisqa tunkaru jak'achasiñkama. Jupanakax janiw taqini chiqpach thakhinxa ukhamäpkänti. Uka urun tantachäwisax wali suma amuyt'ayiriwa. Jilata Bates jupax kamachinak qhanancht'äna, ukatsti ch'amani arsuwinakampiw kunja wakiskiris ukxat amuyt'ayäna. Arux ch'amaniw ukhamänxa, chiqankirinakarux sayt'ayañataki, ukat janïr taqpach amtkirinakarux sartayañataki.”²

GSAM 267Oswego County, N.Y. markaru jawillt'ata.

GSAM 267.4Pastor Bates-an panka Adventistanak taypin uñt'ayatapatxa, yaqha suyunakan jaqinakaw samarañ uru amtañ qalltapxäna. Port Gibson, N.Y. markankir Hiram Edson jupax mä jawillt'añ qillqata qillqäna, Pastor ukhamarak Mama White jupanakaru ukhamarak yaqhanakaru jawillt'asa, mä samarañ uru amtañirinakan tantachäwiparu Volney, Oswego County uksan, agosto, 1848 maran apasiñapataki. Jupax säna, jilatanakax jilpachax pisi qullqinipxänwa, ukat janiw jupax arsuñjamäkänti jupanakax gastunaka phuqañatakix wal yanapt'apxani sasa. Pastor White-ax pusi tunka dólar ($40) katuqäna, ch'iji yapun irnaqatapata. Uka qullqitxa, mä chiqax wali munasit isinaka alañatakiw apst'asïna, ukat puchux Volney markaru sarañataki ukat kutt'añatakiw gastapxäna.

GSAM 268.1Aka tantachäwixa Inti jalanta tuqinkir Nueva York markanxa, Tata Arnold jupan carruaje utapan apasiwayi. Niya kimsa tunka phisqhani jaqinakaw ukan jikxatasipxäna, uka markan tantachasiñjamäpkäna taqini, ukampirus jupanak taypitxa janiw payanïs jupanakpura iyaw sapkänti. Sapa mayniw jupan amuyupar sayt'asipxäna, uka amuyunakax Biblia tuqirjamaw sasina. Taqiniw amuyunakap nayrar sartayañataki ukat yatiyañatakis munapxäna. Jupanakarux sapxänwa, Pastor White jupampi warmipampix janiw akch'a jaya thakhit jumanakar ist'añatakik jutapkänti, jan ukasti chiqapa yatichañatakiw jutapxatayna. Tata Arnold jupax amuyäna, Apocalipsis 20-n uñstki uka waranqa maranakax nayra pachan tukusxataynawa, ukat Apocalipsis-an uñstki uka patak pusi tunka pusini waranqa jaqinakax Criston jaktäwipan jaktayatäpxänwa, sasa.

GSAM 268Tata Arnold jupax qullan luräwinakar saykati

GSAM 268.2Jiwasan jiwir Tatitasan unanchanakapax aka tantachäwin nayraqatapan uñjaskäna ukhaxa, ukat jupan t'aqhisiwinakap amtañatakïpkän ukhaxa, Tata Arnoldux sartasina, jupanakax lurañ munapkäna ukarux janiw iyawsañanïkiti sasaw säna, —Tatitun manq'añapax Pascua phunchäwin sarantawipawa, maran mä kuti sapaki amtañatakiwa.

GSAM 268.3Aka mayj mayja amuyunakaxa Mama White-ruw jach'a llakimpi liqt'ayäna. Jupax sum yatïnwa Tata Arnold-ax pantjasitapxa, ukat jach'a llakix ajayuparuw katuntäna, kunatix Diosarux jan yäqkaspas ukham amuyasïna. Yaqhipanakax jiwaskaspas ukham ajjsarapxäna; ukampirusa Pastornaka Bates, White, Chamberlain, Gurney, ukat Edson jupanakax jupatak mayisipxäna, ukat Tatitux khuyapayasiñampiw sirvientenakapan mayitanakap ist'äna, ukat jupax kutt'anxänwa. Alaxpachan qhanapaw juparux qhant'äna, ukat jank'akiw aka uraqin yänakapat armt'asxäna. Ukhamäskäna ukhaxa, ukan tantachasirinakan pantjasitanakapat yaqhipanakaw juparux uñacht'ayasiwayi, ukhamarak chiqax uka pantjasitanakamp chikachasa. Uka jan iyaw sat amuyunakax, Biblian arunakapawa sasin sapkäna ukaxa, jupanakan Biblian amuyunakapakiw sasaw uñacht'ayasiwayi, ukat pantjasitanakap jaytañapawa, kimsïr angelan arunapar mayachasiñapaw sasaw uñacht'ayasiwayi. Tantachäwix jach'a k'ajanakampi tukuyäna; chiqaw atipjäna. Uka mayj mayja amuyunïpkäna ukanakax pantjasitanakap iyawsapxäna, ukat kimsïri angelana yatiyäwipan jichha pacha chiqapar mayachasipxäna, ukat Diosax jupanakarux jach'atwa bendisipxäna.

GSAM 269Mä Uñjawi, Biblia Muspharkañ Apnaqata

GSAM 269.1Aka tantachäwit qillqatax Tata Alexander Ross jupan 1884 maran, enero phaxsit 4 urun qillqatawa, jupax uka jisk'a tantachäwin kimsa tunka phisqhanit maynïrïnwa. Jupax akham siwa:—

GSAM 269.2“Kullaka White, uñjawin jikxatasisax sayt'asisaw ch'iqa amparaparu familia Biblia apt'äna; uka pankax janiw jach'äkänti. Uka pankax jist'aratäskänwa, alayaru apt'ata, janiw ukaru uñkatasinxa, kupi amparapampiw qillqatat qillqataru muyt'ayäna, ukat luk'anapampiw qillqataru uchäna, ukhamarak uka pachpa arunak mayamp säna. Nayax walja qillqatanakaru uñch'ukiyätwa, jupax kawkir qillqataru uñacht'aykäna uk mayamp siskpachati janicha uk yatiñataki. Nayax jan ukax yaqha masinakax taqpach ukanak uñjapxta. Sapa kutiw jupax uñacht'ki uka qillqata arsuskäna, ukampis janiw uka qillqata uñkatirïkanti, jan ukasti nayranakapax alaxpachar uñch'ukiskasaw ukham luräna, Bibliat mayni tuqiruw uñkatarakïna. Uka qillqatanakaw Volney markan 1848 maran agosto phaxsin tantachasir samarañ uru imirinakan k'ari amuyunakap t'unji, ukat chiqapar mayachasiñatakix jiwasanakar yanapt'awayistu.”

GSAM 269.3Chiqpachansa, wali ch'amäpachänwa iyawsañax khititix janiw uka pachanakan, Biblia-t apst'at qhananchat qillqatanakampi, ukat aka muspharkañ thakhin chiqanchat yatichäwi pantjasiwipat jithiqtkänti ukataki. Aka Oswego County-nkir samarañ uru phuqhirinakan tantachäwipaxa, pantjasiwinakapax ukham chiqanchatäxän ukat chiqaru mayachasipxäna uka qhipatxa, uka tantachäwit mistuwayapxäna yaqhanakarux qhana yatiyapxañataki. Uka luratanakax chiqpachapuniw Diosan lurata ukham amuyayäna. Supayax sapa kutiw jaljtayañataki, ch'axwayañataki, ukhamarak t'aqanuqayañataki wakicht'ata, kuna lurañampis atki ukampi. “Diosax janiw ch'axwañan luriripäkiti, jan ukasti suma qamañan luriripawa, kunjamati taqi qullan jaqinakan tantachäwinakapan ukhamäki ukhama.”³

GSAM 270Muspharkañ Qullasiwinaka

GSAM 270.1Nayraqat aytat tantachäwi qhipatxa, Madison County, Port Gibson, Port Byron, ukatsti Nueva York markanakan tantachäwinakaw lurasïna. Ukanak qhipatxa, Connecticut markan mä jach'a tantachäwiw utjäna. Aka chiqanakat yaqhipanakanxa, Tatitux sirvirinakaparux wali jak'achasinwa, ukat Jach'a Qullirin qullañ ch'amapax usutanakarux purïna, jaqinakapan ch'amamp mayisitanakaparu jaysañataki, kunjamtix Jacobon qillqatapan iwxt'atäki ukhamarjam sarnaqapkän ukhaxa.⁴ Qullirinakax jan suyt'äwinïkiti sapkän uka jaqinakasa usunakapata qullasipxarakïnwa. Ukham lurañanakax 1845 maratpachax walja kutiw kunayman pachanakan uñjasirïna.

GSAM 270Nayrïr Saririnakax T'aqhisiwinak Aguantanipxäna

GSAM 270.2Pastor White, Review and Herald qillqatan, 1880 marana, febrero phaxsit 5 uruna, uka nayrïr urunakat aruskipkasaxa, akham siwa:—

GSAM 270.3“Qallta irnaqäwinakasanxa, suma manq'a jan utjatapatxa awtjasiwayapxta, ukat suma isinaka jan utjatapatxa thayt'asiwayapxta. Diosan luräwipataki qullqi imañatakiw jakañatak wakiskir yänaksa janiw apnaqapxirïkti. Uka pachparakiw wali qarjasipkayäta, qillqañan, askichañan, sarnaqañan, ukat markat markaru yatiyañan lurañatak wakiskir uka jach'a irnaqäwi phuqhañataki.”

GSAM 270.41848 marax janiw jutäw sarnaqäwinakakiti amtañatakix, jan ukasti política tuqitsa. Kimsïri angelan arunakapax wali qhananchataw sasaw, ukatsti luräwin jilxattañapatakix kunayman tuqiruw thakix jist'arasiskäna. Uka pachanxa, moral ukhamaraki política tuqinkir pachanxa, kunayman lurasitanakax profecía yatxatirinakan amuyunakap wasitat sartayañatakjamaw uñstasiskäna. Janiw Nayra Uraqpachankir markanaka taypin jach'a ch'axwaki utjkänti, jan ukasti, Hydesville, Wayne Co., N.Y. markanxa, jichha pacha Espiritismo uñstirinakapax qalltawayi, ukasti Biblia yatxatirinakax akham sapxänwa: “supayan ajayunakapawa, ukasti aka uraqpach markanakaru Tatitun urupan nuwasiwipataki tantachapxani.”

GSAM 2711848 maran Markanakan Ch'axwawipa

GSAM 271.11848 marana, febrero phaxsit pä tunka mayan uruna, Francia markankir Luis Felipe palaciopankir jaqinakapax jupa muytata tantachasipkäna ukhaxa, jupax akham säna: “Jichha arumax juk'amp ch'ullqitaw imperio qhapaq tiyanan qunt'atäxtxa, janipuniw ukhamäkänti.” Qhipüru jayp'u ch'amakt'kipana, mä “pea jacket” isimpi isthapt'ata, mä alquilasiñ karrun apnaqirjam k'arint'asisina, Paris markan pirqanakap anqaruw jaltxatayna, jupa pachpan jakañap qhispiyañataki mä imantasiñ thaqhasa. Aka jach'a ukhamarak jan suyat mayjt'äwin amuyupax akham sasaw sapxi: jupax Papa-n usurpacionap yanapt'añatakiw kun luratayna, ukasti markachirinakaparusa ukhamarak suldadunakaparusa phiñasiyäna. Uka urunxa, jupax Paris markanxa, Francia markan jach'a awqaqir taman uñakipäwipa tukuyäna; ukat armanakapax qutuchatäxän ukhaxa, palacio ukaruw kutt'xäna, ukapachaw mä jisk'a yuqallax mä cañon patar thuqt'äna, kimsa samin wiphala aytasa, “¡Papa-rux jaqnuqapxam! ¡PAPA-RX JAQNUQAPXAM!!” sasaw arnaqäna. Suldadunakax uka arumpi arnaqasipxäna, uka arnaqawix jank'akiw suldadunakan taypinakapana jilxattaskäna, ch'amachasiskarakïna, ukata “¡REYIRUS JAQUNUKUÑÄNI!” arnaqawimpi mayachasiñapkama. Mä qawqha urasanakatxa, taqi Paris markanx jach'a ch'axwawinakaw utjäna. Suldadunakax, armanakapampi amparapankasina, mä jach'a jaqi qutumpi chika, reyin palacionaparuw t'ijusipkäna. Jupasti, uka ch'axwawita yatiyatäkasaxa, imantasis jaltxañatakiw jank'akiw sarxäna.

GSAM 271Aka Ch'axwäwir Mantapkäna Uka Markanaka

GSAM 271.2Francia markan ch'axwawinakapasa jan samarañanakapas jank'akiw yaqha markanakaru ch'iqintawayi. Prusia, Hannover, Cerdeña, Sicilia, Nápoles, Venecia, Lombardía, Toscana, ukhamaraki Roma markanakax uka pachpa jaqi ch'axwañ amuyumpiw katuyasipxäna. Kimsa phaxsi manqhinxa, taqi Europa markaw khathatt'äna, ukat kimsa tunka jila jach'a apnaqawinakasa qhapaq suyunakasa jach'a ch'axwawin jikxatasipxäna. Qhapaq qunuñanakax kallinakan nakhantayatäna, qhapaqanakasa jach'a apnaqirinakasa jiwayatäñ ajjsarayasisa t'ijnaqapxäna ukhamaraki imantasisipxäna. Pulitiku jaqinakax akapachan jilïr irpirinakapan mä jach'a mayjt'äwi utjañapaw sasaw yatiyapxäna.

GSAM 272.1Walja Adventista ministrunaka, khitinakatix janïr kimsïr angelan yatiyäwipat ist'apkäna ukanakaxa, aka ch'axwäwi uñjasina, amuyapxäna, akax markanakana tantachasiwipawa “Taqi Ch'amani Diosan jach'a urupan nuwasiwipataki” sasa.⁵

GSAM 272Selluntaña Yatiyäwi Jikxatata

GSAM 272.2Uka pachparakiw Paqallqu uru Adventistanakax Qullan Qillqatanakat yatiqasipkäna, pusïri kamachin samarañ urupax jakiri Diosan chimpupawa, jan ukax sellopawa, ukatsti Apocalipsis 7:1-4 ukan sellu arunakap yatiyañ pachax purinxiwa, ukatsti uka arunaka jaqinakar puriyañatakix kunayman thakhinak thaqhasipkäna. Paqallqu uru Adventistanakax aka irnaqäwitak wakichasipkäna ukhaxa, Nayrïr uru Adventistanakax akham sapxänwa: “Jumanakax selluntañ yatiyäwimampix qhiphantapxtawa, kunatix jach'a uru nuwasiwimpi Tatitun chiqap jutäwipampix jiwasanakaruw jak'ankistu.”

GSAM 272Ch'axwäwix Akatjamat Ch'ujuktawayi

GSAM 272.3Kimsa phaxsi qhipatxa, markanak taypin jach'a ch'axwäwix chhaqtawayiwa; ukampirusa, janiw llakisiwinakap askichasaw ukhamäkiti, jan ukasti, qillqirinak pachpax janiw qhanañchañ atipkänti. Aka ch'axwäwitxa, Horace Greeley, New York Tribune qillqatanxa, akham siwa: “Taqinipunitakix mä jach'a muspharkañänwa kunas markanak taypin ukham jan suyat ch'axwäwi qalltayäna; ukampirusa, juk'amp jach'a muspharkañax kunas uk sayt'ayäna ukawa.”

GSAM 272Senador Choate-n Arunakapaxa Nayra Uraqpachan Sarnaqäwipat

GSAM 272.41851 mararu purt'asaxa, Senador Choate-ru jikxatastan, jupax Estados Unidos markan Congresopa nayraqatan mä arst'äwin, Nayra Uraqin kunaymaninakax kunjämäsis uka tuqit arsuwayi, akham sasa:

GSAM 272.4“Kuna pachasa, kuna uñnaqasa, kawkhansa ch'amaka, qinayata, ch'amakampi uka patxaru qunt'atäki ukxa, jumanakax taqpach amuyapxtawa; kunja taqpach ch'axwatasa. Nayataki amuyasiwa, kunjamatix coronanakan ch'amapa, jaqinakan chiqapa, ukat waranq maranakan imat phiñasiñanakax mä nuwasiwitaki espada apsuñatakïkaspas ukhamawa, kawkhantix wila jalsuni, apocalipsis uñjawjamaraki, ‘kaballunakan bridasanakapkama’, ukat kawkhantix mä taqpach jaqi ayllux chhaqtaniwa; ukana pachan jach'a campanapax mayampi horaruw jawst'ani; ukana jaqinakax nina ukhamarak acerompiw yant'atäpxani, pachamamat ukhamarak Pachamaman Diosapat janicha uk yatiñataki.”

GSAM 273“Testimonio” 18 uru noviembre phaxsit 1848 marana

GSAM 273.1Uka 1848 maran markanak taypin aka khathatiwix Tatitun jutäwip qalltayañatakiw sasina amuyapkäna ukanakax mä llakkañ llakisiwimp jikxatasipkäna ukhaxa, ¿kunjamarakäpachänsa “Jakkir Diosan sellopa” jaqinakar uñacht'ayañ pachax jichhax purinxiwa sasina amuyapkäna uka Paqallqu uru Adventistanakaxa? Jaysäwipatxa, Pastor Joseph Bates jupan 1849 marana, enero phaxsin uñstayat mä qillqatata uñacht'ayapxäma. 1848 marana, noviembre phaxsit 18 urun mä luräwit aruskipasina, akham siwa:—

GSAM 273.2“Jisk'a tama jilatanakampi kullakanakampi mä tantachäwin tantachasipxäna Dorchester markan, Boston, Mass. jak'ana. Tantachäwix janïr qalltkipanxa, jiwasanak taypit yaqhipanakax sellado yatiyäwin yaqhip chiqanakapwa uñakipaskapxäyätwa; ‘makhataski’ arut amuyun chiqäñapatxa mayj mayja amuyunakaw utjäna, ukhamarak, Topsham [Maine] tantachäwin juk'a nayrax uka yatiyäw yatiyañatak mayisipxayätwa, ukampirus yatiyañ thakix janiw qhanapunïkänti, ukhamasti taqpach mayacht'asis Diosan amtarjam lurañ amtapxayätwa. Qhananchañataki ukhamaraki yatichañataki ch'amampi mayisiskasina mä juk'a pacha qhipatxa, Diosax Kullaka White-aruw aka uñjawin uñacht'ayäna.”

GSAM 273.2Jupan uñjawin arst'ataparjamaw arunakax qillqt'ata:—

GSAM 274Uñjawin Arst'at Arunaka

GSAM 274.1“¿Kawkhantï qhanax qhant'awayi? ¡Angelamax yatichapxitpan kawkhantï qhanax qhant'awayi uk! Jisk'at qalltawayi, jumax maynit maynikam qhan churkäta ukhaxa. Testimonio ukat kamachinakax mayacht'atawa, janiw jaljtayasiñjamäkiti; nayraqatx tunka kamachinakaw utji, Diosan lurata. Jupax wali kusisitayna kamachipax ch'amamp sartañ qalltkäna ukhaxa, ukat ch'usa chiqanakax wasitat utt'ayasiñ qalltaraki. Jan ch'amanïñatpachaw arunakap thaqhasax ch'amanchasiwayi. Yant'awipax juk'a pachakiw utjäna. ¡Ukax sellopawa! ¡Jutaskiwa! Inti jalsu tuqit qalltasaw sartaski. Inti uñata, nayraqat thayawa, ukat junt'uptasaw qhananakap khiti. Uka chiqawix sartankäna ukhax juk'a qhanakiw utjäna, ukampirus jilxattaskiwa. ¡Ay, aka qhananakan ch'amapa! Ch'amapan jilxattaskiwa. Jach'a jathi ukhamaraki qhanax uka chiqawinwa utji, kunatix wiñayatakikiwa, Bibliax jan munasxani ukhaxa. Inti jalsu tuqinwa sartawayi; jisk'a qhanampiw qalltawayi, ukampirusa qhananakapax qulliriwa. ¡Ay, qawqha ch'amanisa uka chiqawixa! Aski uraqir mantapxani uka qhipatxa taqit sipan jach'awa, ukampirus jan jiwir tukuyapkama jilxattaskakiniwa. Inti jalsu tuqitwa qalltawayi, inti ukhamarakiw thakhip sarantaski, ukampirus janipuniw jayp'uptkiti.

GSAM 274.2“Angelanakax pusi thayanak katxarupxiwa. Diosaw ch'amanak jark'i. Angelanakax janiw antutapkiti, kunatix santunakax janiw taqini sellatäpkiti. Kunapachatix Miguelax sayt'asini, aka llakix taqi uraqpachan utjani. ¡Jïsa, jupanakax phust'añatakikiw wakicht'atäpxi! Mä jark'äwiw utji kunatix santunakax janiw sellatäpkiti. Jïsa, uñjta ukat ist'ta ukanak yatiyma, ukat Diosan bendicionapax jumamp chikachasiniwa. ¡Uñjapxam! Uka jalsuwix ch'amampiwa, ukat juk'amp juk'amp qhanart'askiwa.”⁶

GSAM 274.3Aka uñjawit mistuwayasinxa, Mama White jupax chachaparux akham sänwa,

GSAM 274.3“Jumatakix mä arunïtwa. Jisk'a panka qillqata luraña qalltañamawa ukat jaqinakar apayañamaraki. Qalltanx jisk'akïpan; ukampis jaqinakax ullaqasax imprimiñatakix qullqi apayanipxätamwa, ukat qalltatpachax wali askipunïniwa. Aka jisk'a qalltatxa, nayaruw uñacht'ayitäna qhanan jawiranakjamawa, ukax akapach muytas qhanapun sarirjamänwa.”

GSAM 275Jaqin amuyuparjamax pächasiñawa

GSAM 275.1Aka arunakax 1848 maran arst'ataw samarañ uru chiqawin jilxatatapata ukhamarak ch'iqiyatapatxa. Uka pachan jaqin amuyuparjama uñjasaxa, amuyux akham saspawa: “Uka arst'atax janipuniw phuqhasispati.” Uka arst'äwix luratäxän uka qhipatxa jank'aki, mayni jaqix mayni irnaqir masisaru akham säna: “Jumanakan amtatam lurañatakix 144,000 maranakaw munasini.” “¡Kuna!” sasaw sapxaspäna, “kimsa yatiyirinaka—Pastor White warmipampi, ukhamaraki Pastor Bates—taqiniw jan qullqini, patakat sipan juk'a arkirinakampi, jupanakax taqiniw jan qullqini, kimsa pataka, pusi pataka qillqatanakampi, samarañ uru tuqit kimsaqallq tunka laphini qillqata, taqi akapacharu mä amuyt'ayawi yatiyawi churañataki mistusipki! ¡Jan amuyt'kay amuyt'awiwa!” ukham amuyt'apkän ukanakaxa, “¡Janiw lurañjamäkiti!” sapxänwa, ukampirusa yatiyäwir iyawsañampi, ukhamaraki suma tukuyäwipat qhananchäwimpixa, “¡Israelan Diosapan sutipanxa lurasiniwa! ¡ukat ch'amapar atinisisaxa lurañapuniwa!” sasaw säna.

GSAM 275Kunjamasa Nayrïri Paqallqu Uru Adventista Qillqata Uñstayatäna

GSAM 275.2Yatiyäwi lurañ tuqit testimonio arsutäkäna ukatpachaxa, paqallqür uru imasirinakax walja mayisïwinakwa lurapxäna, Tatitux mä “jisk'a panka” uñstayañatak thakhi jist'arañapataki. Jach'a pisinkäwix qullqiwa, nayrïr yatiyäwi uñstayasiñapataki. 1849 marana, junio phaxsinxa, Pastor White jupax pusi tunka acre timothy q'achu, amparamp apnaqañ guadañampi khuchhuñatakix mä irnaqäwi jikxatäna, sapa acre paqallq tunka phisqani centavonakampi; ukhamatwa jupax jisk'a qillqatan nayrïr yatiyäwip uñstayäna. Jichha chiqanxa, jisk'a pankan nayrïr laphin uñacht'äwip uchañax walikïspawa. Ullaqirix nayrïr siq'inxa, Pastor White-n arunakap uñjaniwa, kawkhantix akham siwa: “Jichhakamaw aka luräwi qalltañatakix thakix janiw jist'aratäkänti.” Ukatsti uñjarakismawa, jupan jupa pachpa ch'amachasiñapaw “thak jist'arawayi”.

GSAM 276Mama White-an Qallta Qillqatanakat Yatiyäwipa

GSAM 276.1Mama White jupax qillqatanak uñstayäw qalltawipat akham siwa:—

GSAM 276.2“Chachajax Rocky Hill, Conn. markat kimsaqallqu milla jayan Middletown markan mä jisk'a panka uñstayäna, ukat jilpachax uka thakhi sarirïnwa kutt'anirakïnwa, ukapachax ch'ankhäkäna ukhamarusa. Jupax nayrïr yatiyäwi imprenta utata apanïna ukhaxa, taqiniw p'iqi alt'asis muyuntapxayäta, Tatitur mayisisa, llamp'u chuymampi ukhamaraki walja jachampi, sirviripan ch'amaki ch'amachäwipar bendicionapampi yanapt'añapataki. Ukatsti, jupax uka qillqata taqi khitinakatix ullañap amuykäna ukanakar apayañatakiw wakicht'äna, ukat mä carpet-bag ukana correo utaru apxatarakïna. Sapa yatiyäwix Middletown-t Rocky Hill-kama apasïnwa, ukat sapa kuti correo-taki wakichañat nayraqatax Tatitur uñacht'ayasïnwa, ukat ch'amampi mayisïwinakax jachanakampi chikt'ata Diosar luqtasïnwa, uka amuki yatiyirinakar bendicionapax arknaqañapataki. Jank'akiw qillqatanakax purinïna, uka panka uñstayañatak qullqi apanisa, ukat walja ajayunakax chiqaru iyawsapxatapata suma yatiyäwinakampi.”⁷

GSAM 276Qillqat Arxatañataki Yatiyäwix Phuqhasiwayiwa

GSAM 276.3Janiw mä yatiñ munañakikiti, jan ukasti juk'amp jach'a chuymampiw Paqallqu uru Adventistanakan uñstayat nayrïr qillqatapan nayrïr laphi uñacht'ayapxta. The Present Truth uka qillqatan taqpach pankapax tunka mayani jakhüwinakaniwa, sapa maynix kimsaqallqu laphinakani, sapa laphinsti paya sayt'unakaniwa. Laphin qillqatanakan tupupax 4⅝ × 8 pulgadänwa. 1 ukhamaraki 4 jakhüwinakaxa julio, agosto, ukhamaraki septiembre phaxsinakanwa Middletown, Conn. markan uñstayatäna. 5 jakhüwita 9 jakhüwikamaxa Oswego, N.Y. markanwa uñstayatäna, ukhamaraki 1849 marana diciembre, 1850 marana marzo, abril, ukhamaraki mayo phaxsinakana urunakaniwa. 11 jakhüwixa 1850 marana noviembre phaxsin urunïxiwa, ukhamaraki Paris, Maine markanwa uñstayatäna. Suxtïri jakhüwinxa, Pastor White jupax akham säna: “Nayrïri pusi jakhüwinaka uñstaykasaxa, qillqatanakataki phuqhañat sipansa jila qullqiw purinïna. Uka qullqixa sarapkta uka tantachäwinakana gastunakas phuqhañatakiw apnaqasiwayi.” 1849 maranxa, aka qillqatanakana ch'amapampi, ukhamaraki Pastor Bates jupan nayrïr irnaqäwipampi, waljanirakiw Vermont, Michigan, ukhamaraki yaqha suyunakanxa uka arunaka iyawsapxäna.

GSAM 278.11848 maran irnaqäwix jan wali qalltawaykän uka pachata sipansa, jichhax 1905 maran kunjamäs uka tuqit mä qawqha chiqanak uñjañäni, ukhamat aka amtawin qhipa tukuyapatxa sum amuyt'añataki, yatiyäwin jisk'a qalltawipar sayt'asirinakax chiqapän janicha, jan ukax alaxpachankir Diosax chiqapän, khititix “chimpuntañ” irnaqäwin “jiltir” ch'amapat aruntt'äna, uka aruntt'äwix sirvirip taypiw mistüna.

GSAM 278Yatiyäwi Luräwin Jilxattatapa

GSAM 278.2Aka chiqawix jichhax akapachan niya pusi tunka jilïr arunakaruw yatiyasiski ukat qillqantaski. Kimsa ministrunakat sipansa, ordenatäpki ukanaka ukat licencia-ni ukanakampi jakhthapisax, suxta patakat sipansa jilaw utji, ukat patak patak yaqhanakaw qullirinaka, Biblia tuqit irnaqirinaka, yatichirinaka, ukat qullañ tuqit misioneronaka ukham irnaqapxi. Aka tamankir qillqatanakax phisqa tunka jila may maya panka sapa kuti misturinakana uñacht'ayatawa, ukasti Europa, Asia, Africa, Norte ukhamaraki Sur America, Pacifico quta taypi islanakana, ukhamaraki Australia markanakana utjki uka niya pä tunka qillqata uñstayir utanakana imprisita. Aka qillqata uñstayir utanakana waranqa patakat jila may maya pankanaka, jisk'a pankanaka, ukhamaraki jisk'a qillqatanaka imprisita. Sapa maynit mä copia, mä maratak periodiconakampi chika, katuqañatakix niya $340 munasispawa. Patak arkirinakaki lanti, niya 100.000 ukha jaqinakaw aka chiqawin kusisipki. Chiqpachansa aka yatiyäwixa, inti ukhamarakiw “jalsuski”, ukatxa 1848 maran testimonio arunakapjamaxa, akham sañjamawa: “¡Ay, aka qhananakana ch'amapa!”

GSAM 278Markanakan Sarnaqäwipa

GSAM 278.3Yatiyäwix ukham jilxattaskipanxa, ¿kunjamarak markanakax jikxatasipxäna? Uka pachata jichhakamaxa, qillqat yatiyäwinakanxa, Europa markan jank'aki utjani uka jach'a nuwasiwit walja arunakaw uñstawayi. Aka chiqan ch'axwäwinakax utjkchisa, ukat mayni chiqan qalltawinakas utjkchisa, jach'a “thayax” jark'atawa,—“pusi thayanakax” janiw mayak thayt'añatak jaytatäpkiti, “Diosan sirvirinakapax sellatäñapkama.” Ch'axwañanakasa nuwasiñanakasa utjkchisa, ukampirus jark'ataw utji, ukat janiw qalltkiti, ukax taqinitakiw qhanawa.

GSAM 279.1Henry Ward Beecher, janïr jiwkipana, juk'a pacha nayra, Europa markan ukham jach'a ejercitunaka imañaxa, “wila wartasiñap axsarasisa, wila ch'amapa nayraqatpach apsuñawa” sasaw säna. Markanak taypinxa, uñisisiñanakapampi, jan walt'añ munañanakapampi, maynit maynikam axsarayasisipxatapampixa, mä “jark'asiwi” ukhamar uñtasïna, kunjamatix mä qutu chachanakax mä ch'axwa cuchillunakampi maynit maynikam qhasqunakapar uñtayasipxaspa, ukampirus janiw maynis nuwasiñ atkaspa, jupanak pachpa nuwatäñ axsarayasisa. “Ukampirusa,” sasaw säna, “jupanakat maynix jank'akiw nuwasiñatakix aski pach uñjani, ukatsti taqpach ch'axwawix purininiwa.”

GSAM 279Nuwasïwi Yänakan Uñtasïwipa

GSAM 279.21848 maratpachax nuwasiñ yänakaw lurasiski, uka pachan juk'amp suma yänakax jichhürunakanx jisk'a anatañanakjamakiw uñjatäspaxa. America markan “Peace Association” ukaxa, Sumaqañataki Tuminku urunxa —15 uru diciembre phaxsit 1895 marana— sumaqañataki yupaychañ tantachäwinakar jawillt'kasax akham siwa: “Jichhax jaqinakan jakäwipax wali jiltaski ukhaxa, mayni tuqitxa, markanak taypin nuwasiñataki wakichäwinakax nayrat sipan juk'amp jach'awa.”

GSAM 279General Miles-an Ch'axwañataki Wakichasiñat Arst'äwipa

GSAM 279.3General Nelson A. Miles, Washington, D.C. markan, 12 uru enero phaxsit 1904 maran mä jach'a tantachäwin arst'äwipan akham säna:—

GSAM 279.4“Aka qhananchata, jilxattiri, amuyt'asiri, suma k'achachata civilización pachanxa, nuwasiñan jathinakapasa, jan walt'awinakapasa jisk'aptayatap amuyañ muniristwa; ukampirusa, muspharkañjamäkchisa, akapachan sarnaqäwipanxa janiw kunapachas ukham walja qamir kankañax nuwasiñatak wakichasiñan t'unxayatäkänti, janirakiw kunapachas ukham walja waranqa waranqa yatiqata, ch'ikhi, ukhamaraki kamachirjam sarnaqiri chachanakax, taqit sipan t'unxayiri armanakampi armatäpxäna, suma qamañ irnaqäwinakat apsutäpxäna, jichha pachjam.”

GSAM 280.1Ukampisa nuwasiñan jach'a thayapax suyt'ayaskiwa, selluñ lurañax sarantaskipanxa.