Jalja 4 — Tukuy Pacha

GSAM 77.1“Ukatwa nayax sista, ¡Ay Tatitu, kunas aka yänakan tukuyapaxäni? Ukatsti jupax sänwa: Saram, Daniel, kunatix aka arunakax tukuy pachatakix jist'antatawa ukat sellantatawa. ... Jan wali jaqinakax jan wal lurapxaniwa, ukat jan wali jaqinakat maynis janiw amuyapkaniti, ukampirus yatiñan jaqinakax amuyapxaniwa.”¹

GSAM 77.1“Jupax nayarux akham siwa: Amuyt'am, jaqin yuqapa: kunatix aka uñjäwix tukusiñ pachankaniwa.”²

GSAM 77.1“Jumasti, Daniel, arunak jist'antam, ukat panka sellt'am, tukusiñ pachakama; waljaninakaw akat qurut t'ijunipxani, ukat yatiñax jilxattaniwa.”³

GSAM 77.1Akanxa, ¿akanxa, kunas “qhipa pacha” sañ muni? Janiw chiqpach tukusiñapäkiti, kunatix ukhamäspaxa, Danielan profeciapata “sellatäkäna” uka chiqax jaqinakatakix janirakiw askïkaspati. Kunjamatix “qhanstayat yänakax jiwasankistuwa,”⁴ aka chiqax mä pachanx yanapt'añapawa. Ukhamasti, “tukusiñ pacha” arunakax tukusiñ pachpata mä juk'a nayraqat pachat arsuñapawa, uka pachanwa Danielar arsuwayat yänakax amuyasini.

GSAM 77Jupan Wakichasiñ Urupa

GSAM 77.2Chiqpachapuniw Nahum profetax “wakichäwipan urupa” sasin sutichkäna uka pachata arsu. Akanxa profetax Nínive markan t'unjañapatwa aruskäna, “chikutin t'uqkiripa, ruedanakan khathatir t'uqkiripa, t'iskur qawallunakan t'uqkiripa, ukhamarak thuqt'ir carruajenakan t'uqkiripampi.”⁵ Profetax nayraqatax taqi akapacharu purini uka juk'amp jach'a llaki tuqit amuyt'ayatawa, kunawsatix “qullunakax jupat khatatatani, qullu jisk'anakas chullupxani, ukat uraqis nayraqatapan nakhantani, jïsa, akapachas, ukat taqi uka taypin jakasirinakas. Khitis jupan colerasiñap nayraqatan sayt'asispaxa? Ukat khitis jupan jach'a phiñasiñapan qhiparasispaxa? Jupan phiñasiñapax ninjam warasi, ukat jupaw qalanak jaqti.... Jupax taqpach tukjaniwa; t'aqhisiñax janiw payïr kuti sartkaniti.”⁶

GSAM 78Nina K'anchayirinakani Carruaje-naka

GSAM 78.1Ukatsti profetax aka wakichäwi urutxa juk'ampiwa arsu: “Carruajenakax nina nakhantir antoranakampiwa wakichäwi urupanxa utjani, ukat abeto quqanakax wali khatatataniwa. Carruajenakax callinakana jach'at t'ijupxani, jach'a thakhinakana maynit maynikama ch'axwapxani: antora nakhantirinakjamäpxaniwa, qhanir qhanirjam t'ijupxaniwa. Jupax suma jaqinakaparu jakthapiniwa: sarnaqäwipana lankt'asipxaniwa; pirqaparu jank'akiw puripxani, ukat jark'aqasiñax wakicht'atäxaniwa.”⁷

GSAM 78.2¡Kuna chiqap uñacht'ayasa jichha pacha jank'a trenata, tren apnaqirix sapa kuti saririnakapar jakhuñapampi, may estación-t may estación-aru, ukat trenax sarnaqkipan jupanakax sarnaqkasax lankt'asipxi. Ukatsti, abeto quqanakaxa jach'a tukusirjamaw thakhi katxaruñataki, chaka lurawinakataki, tren thakhi khunut jark'aqir utachäwinakataki, ukat yaqhanakatakisa apnaqasi. Satawa, Sierra Nevada qullunaka patxan mä thakhixa pusi tunka paqallquni milla abeto quqan lurat tren thakhi khunut jark'aqir utachäwiniwa. Ukatsti, aka profetaxa “wakichasiñ urupanwa” ukhamäni sasaw säna.

GSAM 78.3Aka tukusiñ pacha tuqitxa Joel profetax ukhamarakiw arsuwayi, kunapachatix Tatitun sirvirinakaparux kamachix churatäna: “Sion markan trompeta phust'apxam, ukat qullan qulluxajanxa mä amuyt'ayir arumpi yatiyapxam: aka uraqin jakasirinakax taqiniw khathatipxañapa; kunatix Tatitun urupax jutaskiwa, jak'ankxiwa.”⁸

GSAM 78.4Ukhamaraki profeta Sofonías-ampi siwa: “Tantachasipxam, jïsa, tantachasipxam, jan munat markaxa; janïr kamachix mistunkipan, janïr urux jipjam pasankipan, janïr Tatitun jach'a phiñasiñapax jumanakar purinkipan, janïr Tatitun colerasiñ urupax jumanakar purinkipan. Jumanakax Taqi Akapachankir llamp'u chuymanakax Tatitur thaqhapxam, jupan chiqanchäwip lurapxta; chiqanchäwi thaqhapxam, llamp'u chuymanïñ thaqhapxam: inas Tatitun colerasiñ urupan imantatäpxchiyäta.”⁹

GSAM 79.1“Tukusiñ pacha” arun kun sañs muni ukhamarak kunapachas qallti uk sum amuyt'añatakixa, pachpa arumpi apnaqat yaqha chiqaru uñjañäni. Danielan tunka mayan jaljapanxa, mä t'aqhisiyir ch'ama uñt'ayasi, ukax tukusiñ pachakama apnaqäwip katxaruñapänwa. Tatituxa uka t'aqhisiyir ch'amxata akham siwa: “Yaqhipa amuyt'irinakaxa jaquqatasipxaniwa, yant'añataki, q'umachañataki, janq'uptayañataki, ukhamaraki tukuy pacha kama: kunatix [tukuy pachaxa] mä pachatakiw utt'ayata.”¹⁰

GSAM 79Jisk'a Wajran Luräwipa

GSAM 79.2Protestante amuyt'irinakaxa niya taqiniw iyaw sapxi, aka ch'amampi ukhamaraki Daniel paqallqun “jisk'a wajra” satampi, Roma markan iglesiapata arsuñataki, kawkiritix “uchata” pachanxa civil ch'amampi katxarutayna. Uka uchata pachax “mä pacha, paya pacha, chikatampiwa” sataynawa.¹¹ Akax 1260 profético urunakänwa—1260 maranaka—jisk'a wajran civil apnaqäwipa, 538 marat 1798 marakama. Qhipa maranxa, jisk'a wajran civil ch'amapax apsutänwa, “uchat pachan”. Ukhamasti uka pachanxa, jaqinakaxa janiw nayrjam uka ch'aman amparapamp “jaquqantasixapxänti”. Ukatsti aka mara, 1798 maraxa, aka profecíana “tukuy pacha” sutini uka pachan qalltawip uñacht'ayi.

GSAM 79.31798 maraw “waranqa pä pataka suxta tunka urunaka”—1260 maranaka—tukuyäna, kawkhantix Tatitun “Pä Testigonakapa” (Nayra ukhamaraki Machaq Testamento) “salk'u isimpi isthapt'ata... profetizañapäna”.¹² T'aqhisiyañ Ch'amak Pachanakanxa, Qillqatanakax Griego ukhamarak Latín arunakat imatäna, ukat uka arunakxa jaqinakax janiw amuyapkänti. Aka Qillqatanak imañax “sako isimpi isthapita” ukar uñtasitawa.

GSAM 80Paya Testigonakan Jiwayata

GSAM 80.1“Testimonio apayanipxani ukhaxa [sako isimpi isthapt'ata], jan tukuskir manqha pachat mistuniri sallqa uywax jupanakar nuwasiniwa [Supayax aka pacha jaqinak taypin sartayasa ukat irnaqayasa], ukat jupanakar atipjaniwa ukat jiwayaniwa. Jupanakan jiwat janchinakapax jach'a markan thakhipan uñstayatäniwa, uka markasti ajayunxa Sodoma ukhamarak Egipto sutimpi uñt'atawa, kawkhantix Tatitusasax kurusiruw churatäna [‘kurusiruw churatäski,’ Danés ukat Revised Version qillqatanakana]. Ukat jaqinakasa, ayllunaka, arunaka, markanakampis jupanakan jiwat janchinakap kimsa uru chikat uñjapxaniwa, ukat janiw jiwat janchinakap panteonar uchañ jaytapxaniti.”¹³

GSAM 80Ajjsarañ Apnaqäwi

GSAM 80.2Aka Testigonakan jiwayatapax Francia markan “Ajjsarañ Pacha” ukhan phuqhasiwayi, 1792 marat 1795 marakama—kimsa mara chikatampi. Francia markan Jach'a T'uqkiripax suxta jan ukax paqallqu maranak juk'amp sarantaskchïnsa, nayrïr kimsa mara chikatpachanwa jach'a ch'amapampix Biblia, religión, ukat khitinakatix Biblia jan ukax religión arxatas arsuñ atrevipkäna ukanakar chhaqtayañatak ch'amachasipxäna. Francia markan Jach'a T'uqkirixa reyir apnaqäwirusa sacerdotewinakan apnaqäwiparusa nuwasiskirïtwa saskchïnsa, chiqpachanxa Diosarusa Bibliapampiru chhaqtayañatakiw nuwasiw tuküna. Uka Jach'a T'uqkirit juk'a nayra pachanakatxa akham liyt'tanxa,

GSAM 80.2“Janipuni armasiñäniti, 1792 maran Jach'a T'uqkirin nayraqatapanxa, Francia markan jan iyawsirinakan p'iqinchirinakapaxa jupanak pura tantachasisa mä maranxa £900,000 [$4,500,000] qullqi apthapipxatayna ukat gastapxatayna, jan ukasti, wasitat wasitatwa, jaqinakan amuyunakap jan walir tukuyañataki ukhamaraki jan wali lurañanakar wakicht'añataki pankanaka alañataki, imprimiñataki ukhamaraki ch'iqiyañataki.”¹⁴

GSAM 80Iyawsäwi jan iyawsir qillqirinaka

GSAM 80.3“Ukham Jach'a T'uqkiritakix thakix Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau, ukat yaqha ukham amuyun qillqirinakan qillqatanakapampiw wakichatäna, kawkintix jupanakax pachamamatpach ukat yatiyat iyawsäwinak t'unjañatak amuyunak ch'iqiyañ yant'apxäna. Revelación ukax janiw jisk'achatakikanti, jan ukasti taqpach chhaqtayatänwa; Diosax taqi akapachat jaqsutänwa, ukatsti Diosa de la Razón sutini mä amuyt'at samkakiw uka chiqaru uchasiwayi.”¹⁵

GSAM 81.11793 maranxa, jaqinakan amuyunakapax ukhamänwa, anatañ utanakan anatañirinakax Diosaru ukhamarak Biblia-ru k'umisiñ arunakamp k'umisipxatapata jach'at jach'añchatäpxänwa. Uñacht'äwipatakiw akham siwa:

GSAM 81.1“Monert sutini anatañ yatiri jaqixa, San Róque [París] iglesianxa, Diosar jan yäqañxa jach'a pataruw aptäna. ‘¡Diosay, utjstaxa,’ sasaw säna, ‘¡sutima jan walt'ayatata layku kutkatasim! ¡Nayax jumaruw saykatsma! ¡Amukt'asktawa! ¡Janirakiw q'ixu q'ixuma jaquntañatak qamasanïktati! ¿Aka qhipatxa khitis utjatam iyawsani?’”¹⁶

GSAM 81Lyon, Francia markan Diosar k'umiñ arunakampi luräwi

GSAM 81.2Kunjamsa Testigonakar jiwayirinakaxa, “Diosan Yuqaparux wasitat kurusur churasipki, ukat juparux taqi jaqin nayraqatan p'inqachapki” (Hebreos 6:6), ukax uñstaniwa mä phunchäwin sarnaqäwipan, ukax Fouché-n wakicht'atawa, Lyon markan, Chalier, Lyon markan Gobernadorapata, khititix jiwayatäna, jupan yäqäwipataki. Lyon markar puriñapata nayraqata, Fouché-x kamachïna

GSAM 81.2“taqi yupaychañ unanchanakax t'unxatäñapawa; ukatsti panteonanakan punkunakap patxarux akham qillqatäñapawa: Jiwäwix wiñay ikitawa.... Chalier-an p'iqin uñacht'äwipax callinaknam apayatäna, walja jiwayirinakampi ukhamarak q'añu warminakamp arkata. Jupanak qhipatxa, mä asno jutäna, suma yatiyäwi, kurusu, ukhamarak komunion vasunak apasisa, ukax jank'akiw ninaru jaquntatäna, ukampirus asnox komunion copat qullan vinu umañapatakiw obligatäna.”¹⁷

GSAM 81.3París markan Lurat Amuyun Phunchhawipax akham qillqatawa:

GSAM 81.3“Jupanakax tantachäwirux sarnaqäwin sarawayapxäna, ukat jaqi ch'axwirinakax ... yupaychañ lurañanakxa juk'amp larusiñjamaw k'umicht'ayapxäna.... Chachanakax, yupaychañ isinakampi, jach'a isinakampi isthapt'ata, aleluya jayllintasa, Carmagnole thuqt'asa, tantachäwi chiqaru puripxäna. Ukanxa jupanakax hostia, uka imañatak kajanaka, ukat quri qullqit lurat estatuanak ucharapxäna. Larusiñ arunaka arsupxäna.... ‘¡Jumanakaxa!’ sasaw San Denis markat jutir mä tamax arnaqäna, ‘¡Jumanakaxa, jan amuyt'asir iyawsäwin irnaqirinaka, taqi kasta bendicionani santunakaxa, qhipharux markan munirinakapxäta, taqpachani sartapxam, ukat markarux qullqi lurañ utar chulluyasiñatak sarasaw yanapt'apxam!’”¹⁸

GSAM 82Diosan Arupax Ch'amakata Mistuni

GSAM 82.1“Kimsa uru chikat qhipatxa, Diosan jakañ ajayupax jupanakarux (Testigonakarux) mantawayiwa”, ukatsti “qinayan alaxpachar makhatapxatayna”.¹⁹ Diosan pachapax purinxiwa, arunakapax ch'amakanit mistuñapataki ukatsti akapachan nayraqatan uñacht'ayasiñapataki. Pachax purinxänwa (1798) taqi akapachan misionero irnaqäwi lurañataki. 1804 maranxa, British Bible Society ukax utt'ayasïna. Uka qhipatxa, walja yaqha Biblia sociedades ukanakaw utt'ayasïna, jichhaxa Bibliax taqi akapachan jach'a arunakaruw jaqukipata. Ukhamasti, Qillqatanaka, Paya Testigonaka, taqinin uñjañapataki ukat liyt'añapataki qhanar mistuñapaxa, mä qinayana alaxpachar makatañapampiw uñtasita.

GSAM 82.2Francia markan Jach'a T'uqkirinakapan pachanxa, Voltaire sat jaqix akham sänwa: patak maranakanxa Bibliax jan apnaqatäxaniwa, sasina. Uka arunak arsusitapat patak mara phuqhatax, Francia markan sapakix juk'amp Bibliapuniw uñt'ayatäna, kunatix Voltaire-an jan kuns valir arunakampi jach'a jach'a tukusitap pachanxa uñt'atäkäna ukat sipansa. Ukatsti, kawki utansa uka arunak arsusïna ukax jichhax mä Biblia utjam apnaqatawa, sasaw sapxi.

GSAM 82Rosetta Qala Jikxatata

GSAM 82.3Uka 1798 mara ukat Francia markamp chikt'ata pä amuyt'añanakaw utji: Nayrïri, uka maranxa, General Berthier p'iqinchata Francia suldadunakapaxa, Roma markan papa apnaqäwipa t'unxapxatayna, ukham lurasaxa (jupanak pachpa jan yatkasina) uka lurañataki arsuwi phuqhapxatayna, kawki panka contra nuwasipkäna ukapachan qillqatäki uka pankana; payïri, uka pachpa marana, Fort St. Julien uksana, Nilo jawiran Rosetta jawiraparu jak'ana, Francés suldadunaka, p'iyjasipkäna ukhaxa, uñt'at Rosetta qala jikxatapxatayna, ukasti jichhaxa Museo Británico uksana imatäskiwa. Aka qalana kimsa kast qillqatanakaw utji: Jeroglífico, sacerdotenakan qillqatapa; Demótico, jaqinakan qillqatapa; ukat Griego. Akax uka llawiwa, uka nayraqat jan amuykay demótico ukat hieroglífico qillqatanak jist'arañataki. Jichhax, kunjamatix maynix siwa, “pikana ukat pala, aka demótico qillqanak apsusina, nayra Biblia qillqatanakan chiqäwipat juk'amp chiqañchäwinak uñacht'ayaski, kunatix Qillqatanakat anqan yaqha kawkirit jutaski ukat sipansa.” Ukhamasti, Biblia chhaqtayañ amtapkäna uka jaqinakaxa, jani amuyt'asisaw, 1260 maranaka tukuyataru papa-n apnaqäwipa chhaqtayasa profecía phuqhachañataki apnaqatäpxänwa, ukatsti chhaqtayañatak ch'amachasipkäna uka Qillqatanakan chiqäwipa chiqanchiri qillqatanakan llawinakap jikxatapxarakïnwa.

GSAM 83“Jumax Chiqaman Sayt'ätawa”

GSAM 83.1Kunsa angelax Danielarux tukuy pachatakix sänxa? Qullan jaqin “Pä waranqa kimsa patak urunakamawa, ukatsti santuariox q'umachatäniwa” sasin ist'käna ukhatpacha,²⁰ jupan amuyupax llakisiñampi phuqhantatänwa, “aka yänakan tukuyapax kunänisa” ukat “qawqha pachasa” uk yatiñ munasa.²¹ Qhiparusti, juparux amuyt'ayapxiwa, pacha yatiñax janiw jupan urupatakikiti. Juparux sapxiwa: “Jumax sarakim tukuykam: kunatix jumax samart'ätawa, ukat urunakan tukuyapanx juman ch'iqimat sayt'ätawa.”²²

GSAM 83.2Yaqhipanakax amuyapxiwa aka arunakax akapachan tukusïwipat arsu, ukat uka pachan Danielax Tatitun jaqinakapamp chikax payllap katuqani, ukat herenciapankir chiqapan sayt'asini. Hebreo arunxa herencia chiqata, markan chiqapa, ukat yaqhanakat arsuñatakix, jiwasarux sapxiwa, gheh-vel aruw utji. Janiw uka aruw aka qillqatan lot sasin jaqukipataxa; akankir aruxa goh rahl satawa. Hebreo aru yatxatt'atanakax sapxistu, aka aruxa, goh rahl, Nayra Testamentonxa paqallq tunka suxtan kuti uñsti, ukatxa pachpa arurakiwa Santuarion uñanchäwjam q'umachäwipat arsuñataki, kawkhantixa lotenakax jaquntasïna, pä urqu cabrat maynïrix jiwayatäñapataki uk amtañataki. Jilïr sacerdotex Tatitun urqu cabran wilap apt'asina santuarionar q'umachañ luräwip lurañataki mantkäna ukhaxa, taqi Israel markax anqan sayt'asipxäna, ajayunakap llakisiñampi ukat juchanakap arsuñampi, q'umäpxañapataki, ukat jilïr sacerdotex santuarionat mistunkäna ukhax jupan bendicionap katuqañataki. Ukhamasti, uka urunxa, Israelax sapa mayni chiqapan sayt'asipxäna.

GSAM 84.1Santuario qhipa q'umachäwipax purinkani ukhaxa, pä waranqa kimsa patak urunaka tukuyataruxa, Danielan jakäwipa, taqi chiqap jiwatanakan jakäwinakapampi chika, Diosan nayraqatapan uñakipatañapänwa. Ukhamasti, Danielax chiqapan sayt'atawa.

GSAM 84Arunakax 1798 marakama sellata

GSAM 84.2Danielan jiskt'awiparuxa, “¿Ay Tatitu, aka yänakax kunjam tukusini?”²³ sasina, juparux akham sasaw satäna: “Aka arunakax tukusiñ pachakama jist'antatawa ukat sellantatawa.”²⁴ Danielan amuyuparux wali llakisiyirïnwa “kunapachas?” “qawqha pachasa?” ukat “kunjamarak tukuyasini?” ukawjanakaxa. Uka amuyunakaw profetarux ch'amakt'ayirïna ukat llakisiyirïna, ukat uka amuyunakakiw “tukuy pacha” kama jist'antatäñapäna ukat sellatäñapäna, janiw Danielan taqpach pankarapax ukhamäñapäkänti, kunjamtix yaqhipanakax amuyapkixa. 1798 maran pachat nayraqataxa, profecíat yatxatt'irinakaxa paqallq tunka simanata tuqita qhanancht'ataw jikxatasipxäna, ukatxa amuyapxarakïnwa ukax 457 a.C. maran qalltawayatapata, Criston taqinin uñjañapataki irnaqäwipa, jiwäwipa, ukat yaqhanakampi, taqi kunas chiqapuniw suxta tunka llätunkani ukat paqallq tunka simanana jakhuwiparjam phuqhasitayna. Qhispiyirina irnaqäwipana aka jakthapimpi chiqap phuqhasiwipax jupanakarux mä jach'a chiqañchäwi churäna, jupax chiqpach Mesías ukhamatapata, ukat paqallq tunka simananakan qalltañ urupax ukham jan mayjt'kayjam utt'ayatäxatapata. Paqallq tunka simananakax pa waranqa kimsa patak urunakan nayrïr chiqapätap jan amuyapxatap layku, aka yatiyäwix 1798 marat qhipakama jist'antatäskänwa, kunjamatix yatiyatän ukhamarjama.

GSAM 842300 Urunakan Llawi

GSAM 84.3Jichhax aka tuqit chiqanak uñjañäni. 1798 marakamax profecía qhanañchirinakax janiw qhananïpkänti kunapachas 2300 urunakax tukusini ukata. Jupanakax Danielan qillqatapat unanchanaka, uñnaqa ukat uywanaka amuyapxirïna, ukampirus janiw sapxirïkanti kawkins 2300 urunakax tukusini ukata, kunatix janïraw amuyapkänti kunapachas uka urunakax qalltawayi ukata. Aka tuqit chiqañchañatakixa, Midnight Cry, uka pacha Nueva York markan uñstayat mä Adventista qillqatan, 15 uru junio phaxsit 1842 maran qillqatapana akham liyt'tan: “Chiqpachapuniw muspharkañaxa uka 1798 maratpacha kunayman sapa mayni qillqirinakax kunatix nayraqat janipuni amuyatäkäna uk uñjapxatapata—ukax paqallq tunka simananakax pä waranqa kimsa patak urunakatakix mä jist'arañäpxänwa.”

GSAM 85Waljaninakaw Qhanar Jikxatasipki

GSAM 85.1Kunjamatix aka yatiñax “sellata” ukhamänwa, Tatitun jaqinakapan amuyt'añapatak jist'arañ urupax purinkama, ukhamarakiw chiqpachapuni “qhipa pacha” purinxän ukhaxa, waljanix Qullan Qillqatanak taypin “aka yänak thaqasa akat qurut t'ijtañapänwa”. Qillqatan mä qawqha jaqukipäwinakap uñtasaxa, aka amuyux wali qhanaw uñjasini.

GSAM 85.2Dr. Adam Clarke jupax akham siwa: “Waljaninakaw amuyt'añ thaqhañatak ch'amachasipxani; ukat yatiñax aka tuqit jilxattaniwa.”

GSAM 85.3Lutero-n askichat Aleman markan Bibliapanxa akham siwa: “Ukhamaw waljanix uka tuqir purinipxani, ukat jach'a amuyt'äwi jikxatapxani.”

GSAM 85.4Alemán Aru Paralelo Bibliax akham siwa: “Waljaninakaw jank'ak uñakipapxani, ukhamat yatiñax jilxattaniwa.”

GSAM 85.5L. Van Ess-an Alemán Bibliapaxa, Papa-mpis Católico liyirinakatak iyaw satäki ukaxa, akham jaqukipi: “Waljaninakaw taqpach thaqhapxani, ukat yatiñax jach'äniwa.”

GSAM 85.6Suecia markan Bibliapax akham siwa: “Waljaninakaw ukan thaqhapxani, ukat yatiñax jach'aptaniwa.”

GSAM 85.7Danés-Noruego, askichata, akham siwa: “Waljanix wali ch'amampiw thaqhapxani, ukat yatiñax wal jilxattaniwa.”

GSAM 85.81842 marana, junio phaxsit 15 urunka Midnight Cry qillqatanxa, aka 1798 marat nayraqat jist'antatäkäna uka tuqita yatxatañataki ukat jikxatañatakix akham siwa: “¿Janit muspharkañäki, ukham walja qillqirinakaxa, maynit maynikama jan uñt'asisina, pachpa pachana pachpa amtar puripxatapaxa?”

GSAM 86.1Jichhax pä tunka may maya tamanakan sutinakap uñacht'ayapxta, jupanakax pä waranqa kimsa pataka urunakan tukusitapata chiqap jikxatapxatayna, jani maynit maynikam yatiyasisa, jan ukasti Diosan Ajayupan irpt'ata, Qullan Qillqatanak ch'amampi thaqhasaw. Aka sutinchañan nayraqatapanxa, Nueva York markankir William Miller juparuw ucht'apxta; ukatsti A. J. Krupp, Filadelfia, Pa. markankiri; David McGregor, Falmouth, Maine markankiri; Edward Irving, Inglaterra markankiri; Archibald Mason, Escocia markankiri; W. E. Davis, South Carolina markankiri; Joseph Wolff, jupax Asia uksana kunayman chiqanakan irnaqäna; Alexander Campbell, 1829 maran Robert Owen jupamp ch'axwäwipanxa; Capitán A. Landers, Liverpool, Inglaterra markankiri; Leonard Heinrich Kelber, Stuttgart, Alemania markankiri; Lacunza, España markankiri; Hentzepeter, La Haya, Holanda markankiri; Dr. Capadose, Ámsterdam, Holanda markankiri; Rau, Baviera markankiri; Tartaria markankir padrenaka, 1821 marana; Yemen markankir Biblia yatxatirinaka, “Seera” sutini pankanpan; Hengstenberg, Alemania markana yaqha chiqapan; Caspio quta thiyan Rusianaka; Báltico quta thiyan Molokanunakaxa, ukhamanakampi.

GSAM 86.2Kunjamsa aka yatiñax profecíat yatiqirinakatakix pachap pachaparux jist'arasïna, ukat janiw maynit maynikam uñt'asisa, akaw uñacht'ayani:—

GSAM 86.315 uru junio phaxsit 1842 maran Midnight Cry qillqatanxa, akham arunakaw utji: “Jichhakiw katuqasiwayi, mä panka, akham sutini: ‘Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, Archibald Mason, evangelio ministru, Wishawtown, Escocia, Newberg markankir qillqata. Glasgow markan ediciónapat Ward M. Gazeley-mpi 1820 maran uñstayata.’ Aka pankanxa Mason-ax akham siwa: ‘Jichhakiw mä jisk'a panka uñjta, ukax nayraqat America markan uñstayatawa, South Carolina markankir Rev. Wm. E. Davis-ampi, ukat 1818 maran Warkington, Inglaterra markan aynach tuqin wasitat uñstayatarakiwa. Aka qillqirixa siwa, pä waranqa kimsa pataka urunakaxa paqallq tunka simananakampiwa qalltawayi (kap. 9:24). Aka amuyunxa, nayax iyaw sañajawa.’”

GSAM 87Davis, South Carolina-nkir

GSAM 87.1Uka pachpa Midnight Cry qillqatanxa, qillqiripax akham siwa: “Davis-an pankapax 1810 maranakan qillqatäpachänwa”. Pankana uñstayat amuyt'awinakat aruskipasaxa, jupax akham siwa: “Ullirix chiqpachapuniw amuyaspa Miller, Litch, Stores, jan ukax Hale jupanakana qillqatanakap liyt'kaspa ukham, ukampirus jiwasax iyawsapxtanwa jichha payïr jutäw qillqirinakat maynis janiw aka pankana utjatapat yatipkänti qhipa simanakamasa. Aka qillqata [Cry] ukan qillqiripax janiw nayraqatpach uka tuqit ist'känti. Davis-an pachata amuyupax, Mason-amp iyaw satäna, akänwa: pä waranqa kimsa patak urunakax 1843 maran judionakan marapampiw tukusini — jiwasan marasax 1844.”

GSAM 87Joseph Wolff ukat Pä Tunka Yaqhanakampi

GSAM 87.2Midnight Cry, 31 uru agosto phaxsit 1843 maran qillqatanxa, akham liyt'tanwa: “1822 maranxa Joseph Wolff (Inglaterra markankiri) jupax mä panka uñt'ayäna, ‘He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven’ sutini.” Ukatsti, “1826 maranxa pa tunk jaqinakaw, taqi chiqap iyawsäwinitpacha, Londres markan tantachasipxäna, Tata Wolff jupampi chika, Biblia yatxatañataki. Jupanakax mayak amtaruw puripxäna. 1260 mararux 45 maranak yapxatapxäna.” 1798 maran tukuskäna uka 1260 maranakar 45 maranaka yapxatasax, judionakan marapata 1843 maran tukuyaparuw puriyistu, ukasti chiqpachansa jiwasan 1844 marasawa.

GSAM 87Alexander Campbell-an Amuyupa

GSAM 87.3Uka pachpa qillqatanxa Alexander Campbell-at akham siwa: “1829 maranxa jupax Robert Owen, jan iyawsirimpi, uñt'at aruskipäwip utjayatayna, ukanxa jupax arxayatayna Danielan uñjawinakapax pachan tukusipkama puriniwa, uka pä waranqa kimsa pataka urunakax maranakawa, ukat Criston yurïwipatpacha waranqa kimsaqallqu patak pusi tunka paqallquni maranak qhiparux tukusiniwa, ukasti, jupan uñacht'ayawiparjamaxa, Criston yurïwipax pusi maranakaw taqinin jakhuwipat nayraqatäna.” Ukhamasti, jupan jakhüwipax chiqpachanx uka pä waranqa kimsa patak urunakax 1843 maran tukuyaparuw puriyäna, Cristo-n jalsuñapatpacha phuqhat judío maranakarjama—chiqpachanx 1844 maranwa.

GSAM 88.1Septiembre 21, 1843 maran Midnight Cry qillqatanxa, mä yatiyäwiw utji mä panka katuqata tuqita, akham sutini: “A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, ‘Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven,’²⁵ Liverpool markankir Capitán A. Landers-an qillqata, S. Kent and Co. jupanakamp 1839 maran uñt'ayata.”

GSAM 88.2“Jupax, mayninakjamarakiw, pacha jakhüwi uñacht'ayi, pä waranqa kimsa pataka urun tukusiwipax Criston chiqpach yurïwipatpach 1847 maran tukusini sasina.” Ukax jiwasan 1844 maraw sasispawa, kunatix jupax pusi mara juk'amp nayraw yurïna, taqinin jakhüwipat sipansa.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3Review and Herald qillqatanxa, 17 uru mayo phaxsit 1892 maranxa, mä qillqataw utji Hamburgo, Alemania markankir Pastur L. R. Conradi jupan qillqata, ukanxa akham siwa:—

GSAM 88.4“Jilapart liyt'irinakasax inas uka uñt'at Lutirana p'iqinchiri Bengel-at ist'apxchïna, jupax qhipa patak marana [Schaff-an arunakaparjama, Bengel-ax 1751 maran jiwawayi], Tatitusan uñstaniñapax 1836 maran ukhamäni sasaw qhananchawayi, jakhuwinakapax Apocalipsis qillqatan 666 jakhuñarjam luratäkasina. Ukampisa, uka pacha janïr purinkipanxa, yaqha jaqix qillqañ qalltäna, jupax mä jach'a yatichiriwa, Leonard Heinrich Kelber sutini. Jupan nayrïr jisk'a qillqatapax 1824 maran uñstawayi, ‘The End Near’ sutini, ukax Mateo 24 ukhamaraki 25 jaljanakan qhanañchäwip apaniraki. Ukax Baviera markan imprimiwayi. Ukampisa 1835 maranxa, Stuttgart markanxa, pachpa sutini, juk'ampi jach'a panka'ita uñstawayi, 126 laphi qillqani. Akax juk'ampi amuyt'añatakix wali askiwa, ukat liyt'irinakasarux juk'ampi sum amuyt'ayañatakix, sutipana laphipata mä jaqukipawi yapxatta: ‘Tukusiwix Jutaniwa, Diosan arupata ukhamaraki qhipa lurawinakata suma qhananchata ukhamaraki chiqapuni uñacht'ayata; jiwasan Tatasan jutäwip suyt'añataki jan ukax pach jakthapiñataki taqi kasta jan wali amuyunak taqpach chhaqtayasa; qhanpach uñacht'ayasa kunjams prelado Bengel jupax paqallqu maranak pantjasitayna uka jach'a tukuyir marata; kunatix janiw 1836 maräkiti, jan ukasti 1843 marawa, uka tukuy pachawa, kawkhantix qhanampi ch'amakampin jach'a nuwasiwipax tukusini, ukatsti jiwasan Tatasa Jesusan unay suyt'at suma qamañ apnaqäwipax aka uraqin qalltani.’

GSAM 89.1“Payïr uñstayäwix 1841 maran uñstarakïna, Stuttgart markan ukhamaraki, ukat nayax yatkta ukhamarux maynïristi Saxony markan uñstarakïna. Kunjamatix panka sutinchäwipax uñacht'ayki ukhama, jisk'a qillqatax, jaqinakan jan wali amuyunakap uñkatasina, qhanpachapuniw uñacht'ayi kunjamsa Daniel 8-n pä waranqa kimsa pataka urunakampi ukhamaraki Daniel 9-n paqallq tunka simananakapampix mayachatawa, ukatsti ukanakax 1843 mararu (judionakan 1843—jiwasan 1844) apayi. Ukatsti, panka qhiparuxa, pachan señalanakapampiwa uñacht'ayi aka luräwixa jak'ankxatapata.

GSAM 89.2“Walja kuti uñstayatax ukapachpakiw uka qillqatax kuna ch'amanchäwsa uñstayäna uk uñacht'ayaspäna. Jilata Schäche, jichhax Australia markan jakaski ukaxa, Silesia jaya suyuna ukata mä yatiyäwi uñjäna, ukat mayt'asisaxa, wali amuyumpi, jist'antat punkunaka qhipäxan liyt'äna. Uka pankanxa janiw kuna uñacht'äwis jikxatasispati, qillqirix akapachan ukham yaqha sarnaqäwinakat yatïna ukata, ukampirusa Diosan Ajayupampiwa pachpa amuyunakar purïna.

GSAM 89.3“1842 maranxa, jupax Stuttgart markanwa, mä juk'amp jach'a panka qillqat luräna, 286 laphi qillqata, ‘Cardinal and Scriptural Thoughts Concerning the Creation and Duration of the World; or a thorough answer to the question: Why God has created the world in six successive days—the nearness of our Lord to judge antichrist—the great and joyful events of the year 1843.’”

GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)

GSAM 89.4Niya 1812 maranxa, Lacunza jupax España markanxa, The Coming of Messiah in Majesty and Glory sutini mä panka uñstayäna. Qillqirix “Ben Ezra” sutimpiw uñt'ayasïna, ukatx mä Cristor kutt'at judío jaqïpachänwa sasaw amuyasi. Edward Irving, Inglaterra markankirixa, payïr jutäwipat irnaqäwip qalltkäna ukata, uka panka inglés arur jaqukipäna. Ukhamatwa, uka sarnaqäwipax pä arunsa yatiyatäna.

GSAM 89.5Chiqpachapuniw muspharkañaxa, walja maranak qhipatxa, qhipa patak maran qalltatpacha 1840 marakama, pä waranqa kimsa patak urunaka jakhupxir, ukat paqallq tunk simananaka uka pachan nayrïr chiqaparu uñt'ayir kunayman yatxatt'atanakan amuyt'awinakap mayachthapiña, ukatxa taqiniw uka pacha 1844 maran tukusitapata mayak amuyt'apxatap jikxataña.

GSAM 901844 maranwa 2300 urunakan chiqap tukusiwipa

GSAM 90.1Aka jiskt'awix utjaspa: ¿Chiqapuniti 1844 marax pä waranqa kimsa patak urunakan tukusiñapatakix chiqap marapaxa? Jisa! Kunatix, kunjämatix mä profecian k'ari phuqhawipax janiw chiqap phuqhawipatakix pachapar purkaspati, ukhamarakiw amuyt'añasa 1844 marax pä waranqa kimsa patak urunakan chiqap tukusiñapawa. Diosax, uka yatiñax 1798 marakama jist'antatayna, ukat uka pachan qhanax qhant'aniwa sasaw arsuwayatayna, jupax jan pantjasir Ajayupampiw pachan chiqap amuyt'añataki jupar ch'amamp thaqhirinakar irpxaruwayatayna. Pachapaw purinïna uka tuqit “yatiñax” “jiltayañapataki”, ukat jupax chiqap qhana churawayi.

GSAM 90.2“Qhipa pacha” ukan jaqinakaru amuyt'ayata uka pachan tukusïwipa jikxatasaxa, uka jikxatäwin amuyt'äwipat jiskt'asiñax wali askiwa. Uka pachanxa, suma yatiyäwin irnaqäwipax tukuykasinxa, taripäwin qalltañapatakix mä chiqap pacha yatiyasiñapaw utjañapa uk jikxatastanwa. “Ukat nayax uñjta,” sasaw Juan-ax si, “mayni angelax alaxpach taypin jalir uñjta, wiñay suma yatiyäwi apasina, aka uraqin jakasirinakarusa, taqi markanakaru, ayllunakaru, arunakaru, jaqinakaru yatiyañataki, jach'a arumpi sasin: ¡Diosarux ajjsarapxam, juparux jach'añchapxam! Kunatix jupan taripäwipan urapax purinxiwa. ¡Ukat alaxpach, uraqi, lamar quta, umanakan phuch'unakap luririrux yupaychapxam.”²⁷ Chiqpach angelanakax janiw jaqinakar suma yatiyäwi yatiyapkiti. Jaqix Tatitun pachpa ajllitapawa, suma yatiyäwip akapach tukuykama yatiyañapataki.²⁸ Aka angelax, ukhamasti, mä suma yatiyäwi unanchapawa, ukax yatiyiwa taripäwix “Diosan utapat qalltañ” pachax purinxiwa.²⁹ Ukham yatiyäwix janiw Qillqatanakatxa churasiñjamäkänti, janïr Qillqatanakan taripäwir irpir pacha jikxataskäna ukakama. Pä waranqa kimsa pataka uru pachaxa, kunjamtix nayraqat siskäna ukhamarjama, Diosan jaqinakapan yatxatäwi taripäwiparuw puri.

GSAM 91Juchanaka Pampachañ Uru, Taripañ Pacha

GSAM 91.1Juchanaka pampachañ uruxa, aka uraqina santuario q'umachañaxa, judionakatakix nayratpach jichhakamaw mä taripañ uru ukham amuyata. Jichhürunakanxa, jupanakax t'aqanuqtata jakasipkchisa, uka jach'a urumpi chikt'at nayra pachana taqi luqt'awinakapa jan phuqhapkchisa, ukhamarusa mä taripañ uru ukhamaw amtasipki. Uka tuqitxa, nayraqatax California markan San Francisco uksan uñstayat mä judionakan qillqatapata, The Jewish Exponent sutini, ukax Rocky Mountains qullunakan inti jalant tuqinkir chiqap iyawsäwin judionakan arunipawa, ukat mä arsuwi apthapiñäni. 1892 maran septiembre phaxsin uñstayatapanxa, akham sasaw yatiyäna: qhipa yatiyäwi janïr mistunkipanxa, paqallqïr phaxsi ukhamarak pampachäwi urux purininiwa. Jupanakax paqallqïr phaxsiru Tishree sapxiwa, suxtïrirusti Ellul; ukhamaw qillqatax säna, “Ellul phaxsix purinxiwa, ukat Shofar [paqallqïr phaxsin nayrïr urut tunka urukama phust'añataki trompeta, Salmo 81:3, 4] ukan amuyt'ayir phust'awinakapax sapa alwa ortodoxo sinagoganakana ist'asiñapawa, amtañ urutaki, ukat Yom Kippur ukan qhipa taripawipataki wakichasiñataki iwxt'asa.” Ellul suxtïr phaxsi tukuyaru, Tishree paqallqïr phaxsi qalltañampïkipanxa, tunka urunaka sapa alwata, uka uñanchäwi sarnaqäwinxa maran tukuy taripäwip yatiyiri trompeta ist'apxirïna.

GSAM 91Mä Judío Rabinon Testimoniapawa

GSAM 91.2Ukhamaraki, 1902 marana, San Francisco, California markan mä jach'a judionakan tantachäwipan Rabbi Isidore Myers sat jilatax, pampachäwi uru yatiyasax akham säna: “Mä marat yaqha mararu pacha punkuru mantkasina, Israelita jaqixa ch'amampi amuyt'ayatawa luratapat ukat Luririn taqi uraqpachan apnaqäwipat, ukatsti jawillt'atawa trompeta phust'ampi amtañataki, ukham sañäni, pachan yurïwipan urupa ukat Jach'a Reyin corona katuqäwipan urupa. Ukhamarakiw pachpa trompeta, jan ukax Shofar satarjam, arupamp jawillt'atawa, nayra maran luratanakap qhipäxar k'uskinchañapataki, taqi kun uñjiri Wiñay Chiqañchan qunuñapana taripañan, khathatt'asis sayt'atäkasina.”

GSAM 92.1Kunjamatix judionakana templopan sapa mara santuarionax q'umachäna ukhama, Danielatakix qhanäpachänwa, aka pä waranqa kimsa patak urunak tukuyana santuarion q'umachäwipax janiw sapa maran uñacht'äwi luräwipakikiti, jan ukasti yaqha kunampis chikachasiñapänwa. Tatitux jaqinakaparux nayraqatpachaw yatichäna, profecian uñacht'äwinak apnaqkasax, churat pachax “sapa urux mä marawa” ukham jakthapitäñapa.³⁰ Ukhamasti, aka pä waranqa kimsa patak uru pachaxa, kunjamtix uñjktanxa, Criston alaxpach santuariona jach'a sacerdotjam irnaqäwipan tukuyaparuw puri—ukatsti, juchanakapax arsusitap layku alaxpach santuarioru apanitäki uka jaqinakan yatxatäwi taripäwipawa.

GSAM 921844 Maran Taripäwi Yatiyäwi

GSAM 92.2Qhispiyatanakan taripäwipax kunapachas qallantani uk pachax jikxatatäxän ukhaxa, thakix jist'arasïnwa, ukhamat Tatitun profecian uñacht'ayata luräwinakapanxa, aka yatiyäwix churasiñapataki: “Jupan taripäwipan urapax purinxiwa.” Amuyt'añäni, janiw siwa uka pacha jikxatatatpach yatiyäwix yatiyasini sasina, jan ukasti nayraqat “sellata” qhanaw qhanancht'asiñapa sasawa. Qhanaw uñjtanxa akax phuqhasitaynawa. Jutir jaljanakanxa uñstaniwa kunjamtix Tatitux pachpa chiqaparu chimpuntatayna kunapachas jutäwipat yatiyäwix yatiyasini, ukhamarakiw uka yatiyäwix chiqaparu akapachan yatiyasitayna.