Jalja 3 — Arsut Jathan Jutäwipa

GSAM 57.1“Pachan phuqhäwipax purinxäna ukhaxa, Diosax Yuqaparuw khit'äna, ... kamachin manqhan yuritayna, kamachin manqhan jikxatasirinakar qhispiyañataki, ukhamat jiwasanakax wawanakjam katuqatäñasataki.”¹

GSAM 57.2“Jichhax juparu, khititix ch'amaniwa jumanakar sayt'ayañatakix nayan suma yatiyawijarjama, Jesus Criston yatiyawiparjamaraki, imantat amuyun uñstayataparjama, ukax akapach qalltatpach imantatänwa, ukampirus jichhax uñstayatawa, ukat profetanakan qillqatanakapampi, wiñay Diosan kamachiparjama, taqi markanakaru iyawsañan ist'asiñapataki yatiyata: Sapa yatiñani Diosaru, Jesus Cristompi wiñay wiñay jach'añchäwi utjañapawa.”²

GSAM 57.3“Uñacht'äwimpiw jupax nayarux aka imantat yatiyäwi yatiyitu; kunjamtix nayrax juk'a arunakamp qillqt'kayäta ukhama, ... ukax nayra pachanakanx jaqin wawanakaparux janiw uñt'ayatäkänti, kunjamtix jichhax Qullan Apóstolanakaparusa profetanakaparusa Ajayumpi uñacht'ayataxiwa.... Nayarusti, taqi qullan jaqinakat sipan juk'amp jisk'a jaqiruw aka khuyapayasiwix churatäna, Gentu jaqinak taypin Criston jan jikxatkay qamir kankañanakap yatiyañajataki; ukatsti taqi jaqinakax uñjañapataki kunas aka imantat amuyun masichasiñapaxa, ukasti akapach qalltatpachaw Diosan imantatäna, jupasti taqi kunsa Jesus Criston taypi lurawayi.”³

GSAM 57.4Satawa, Nayra Testamento ukana evangeliox imantatawa; Machaq Testamento ukana uñacht'ayatawa. Kunjamatix maynix siwa: “Diosat jithiqtasaxa, Judionakax wali jach'at chhaqtayapxatayna ritual servicio ukan yatichäwinakapxa. Uka serviciux Cristomp pachpaw utt'ayatäna. Sapa chiqan jupat mä unanchäwïnwa; ukat jakañampi ajayu suma k'achampi phuqhantatänwa. Ukampirus Judionakax ceremonianakapat ajayu jakañ chhaqtayapxatayna, ukat jiwat uñanchäwinakarukiw katxarupxatayna. Jupanakax sacrificionakaru kamachinakaru pachparuw iyawsapxatayna, janiw khitirus uñacht'aykäna ukar samart'asipxänti.

GSAM 58Aka Pacha Apnaqäwi Thaqasa

GSAM 58.1“Judionakax Mesías-an purinitapa munapkchïnsa, janiw jupan luräwipatxa amuyapkänti. Janiw juchat qhispiyasiñ thaqhapkänti, jan ukasti Romanonakat qhispiyasiñwa. Jupanakax Mesías-an mä atipjirjam purinitapa suyapxäna, t'aqhisiyirinakan ch'amapa p'akjañapataki, ukat Israel markaru taqi uraqpachan apnaqir jach'anchayañapataki. Ukhamatwa jupanakatakix Thakhi wakichatäxäna Qhispiyiriru jittayañapataki.

GSAM 58.2“Jaqinakaxa, ch'amakankasina, t'aqhisiyata, ukatsti apnaqirinakaxa, ch'am munasisa, mä jaqin purinitapa munapxäna, khititix awqanakapar atipjani ukatsti Israel markar apnaqäwip kutt'ayanini. Jupanakaxa profecianaka yatxatapxänwa, ukampirusa ajayu tuqita amuyt'äwimpixa janiwa. Ukhamasti, Criston nayrïr purinitapan jisk'achasiñapataki uñacht'ayiri qillqatanaka jan amuyapxänti, ukatsti payïr purinitapan jach'añchäwipat parliri qillqatanakxa pantjasaw apnaqapxäna. Jach'a jach'a tukusïwipaw amuyunakap ch'amakt'ayäna; profecianakxa jupanakan munañaparjamaw amuyapxäna.

GSAM 58.3“Waranqa marat jiläxa, Judío jaqinakaxa Qhispiyirina jutäwipa suyapxatayna. Aka lurañaruwa jupanakaxa juk'ampi suma suyäwinakapxa uchapxatayna. Kirkinakana ukhamaraki profecianakana, templona luräwinakana ukhamaraki utanakana mayisïwinakana, jupan sutipxa jach'añchapxatayna. Ukampirusa, jupan jutäwipanxa, janiw jupar uñt'apkänti. Alaxpachan Munatax jupanakatakix ‘wañi uraqit misturi saphjamänwa’; ‘janiw uñnaqapasa, ni suma uñnaqapasa utjkänti’; ukat jupanakax janiw kuna suma kankañapsa uñjapkänti, ukhamat munañapataki. ‘Jupax jupan jaqinakaparuw jutäna, ukampirus jupan jaqinakapax janiw katuqapkänti.’”⁴

GSAM 58David-an Wila Masipat

GSAM 58.4Danielan yatiyat pacha jak'achasiski ukhaxa, kunapachatix “Mesías Apu” —Jawintata— uñstañapäna, judío jaqinakax akham amuyt'apxaspäna, ukat chiqpachapuniw ukham lurapxäna: Aka uraqina Mesías satäkis ukaxa Davidan utapat, wila masipat jutiriwa, ukhamaxa, jupan yurïwipax uka wila masin yurïñapawa; ukat judionakan kamachinakaparu, saräwinakaparjamaraki, kimsa tunka maranïkasaw taqi markatak irnaqañapatakix jawintatäñapa; ukat uka maran jawintatjam uñstani ukhaxa, jupan yurïwipax maranakat lurat suxta tunka llätunkani simananakana tukusitapat kimsa tunka mara nayraw utjañapa, uka simananakax Mesías jutañapkama puriniwa.

GSAM 59Simeonampi Anampi-n Yatiyäwinakapa

GSAM 59.1Uka pachanakana taqi Israel markax suyaskänwa. Qillqatanakata ch'amampi, iyawsampi yatiqirinakaxa, jupanakan Apnaqiripa ukhamaraki Jilïripäñapän uka jaqin yurïwipa suyasipkäna. Jilïri ukhamaraki yupaychiri Simeon-aruwa “Qullan Ajayun tuqi uñacht'ayasiwayi, jupax Tatitun Cristopa uñjañapkama jan jiwäwipa uñjañapänwa.”⁵

GSAM 59.2Qhispiyir wawax temploru apanitäkäna ukhaxa, Simeonax yatïnwa aka wawax uka arsuwin aruskata—Cristoxa. “Ukatsti wawaru amparanakapar aptasinxa, Diosaruw bendiciwayi, akham sasa: Tatitu, jichhax arunakamarjamaw sirviriwamarux sumankañan sarxayäta; kunatix nayranakajax qhispiyäwima uñjawayi, kawkïritix taqi jaqinakan nayraqatapan wakicht'awaykta: jani judío jaqinakaru qhant'ayañataki, ukhamarak Israel markaman jach'añchäwipataki....

GSAM 59.3“Ukatsti Simeonax jupanakarux [José ukat Maríarux] bendiciwa, ukatsti María taykaparux akham siwa: ¡Uñjam!, aka wawax Israel markan waljaninakax tinkuñapataki ukhamarak sartañapatakiw uskutäna; ukhamarak mä señalanitakiw, ukasti juparux saykatasa arsupxaniwa (¡jïsa, mä espadaw jumankir ajayumarux ch'iyanuqani!), ukhamat walja chuymanakan amuyunakapax qhanstayañapatakiwa.

GSAM 59.4“Ukhamarakiw Anan sat mä profetisa warmix utjäna, Fanuelan phuchapa, Aser ayllunita.... Jupasti uka pachpar mantasinxa, Tatituruw yuspärarakïna, ukatxa Jerusalén markan qhispiyäwi suyir taqi jaqinakarux jupat yatiyarakïna.”⁶

GSAM 59Angelanakax Iwija Uywirinakaruw Tumpapxi

GSAM 59.5Uka nayraqatax Qhispiyirin yurïwipat suma yatiyäwix angelanakatpachaw Belén pampanakan uywa uywirinakar yatiyatäna. Uywä uywirinakan ist'añ munir jinchuparux, angelanakax aka suma q'uchunak q'uchupxäna:—

GSAM 60Yatiñan Jaqinakaxa Belén markaruw tumpapxi

GSAM 60.2Ukatsti Inti jalsu tuqinkir yatiñan jaqinakaw purinipxäna, jupanakasti Balaam-an yatiyataparjama “warawara jalsu” uñjapkäna ukanaka. Uka warawaran irptatapampiw Jerusalén markaru puripxäna, ukansti machaq yurit Reyit jiskt'asiñax wakisïna. Qhispiyirix Belén markan yuriniwa sas yaticht'ataxäna ukata, sarantaskakipxänwa; ukatsti mayamp uñstaniri warawarampiw uka jisk'a utaru irptataxapxäna, kawkhantix Qhispiyirix ikiskäna. Ukanxa qullan Wawaru yupaychapxäna, quri, incienso, mirra ukamp churasina, ukatsti jaya utanakaparuw kutt'xapxäna.

GSAM 60Qhispiyirix Tunka Payan Maranïkasina

GSAM 60.3Wawäkasinxa tunka payan maranïñapkama, Qhispiyiritxa juk'akiw qillqata utji, jan ukasti yatiñapan jilxatatapata, janchipan jilxatatapata, ukat awk taykaparux suma ist'atapata. Ukampirus tunka payan maranïkasaxa, Josempi Mariamp chikaw sapa maran phunchäwir sarañataki Jerusalenar saräna, ukanxa sacerdotenakarux jiskt'äwinakapan yatiñapampi, ukat jupanakan ch'ama jiskt'äwinakapar jaysäwinakapampiw muspharayi. Uka pachata, taqinin uñjañapataki irnaqäwip qalltkama, jupax María-n chachapa José-mp chika irnaqkasin, carpintero-n llamp'u chuymani irnaqäwip jach'anchayäna.

GSAM 60Juan Bautista-n Lurañapa

GSAM 60.4Suxta phaxsi jach'a irnaqäwip qalltkipan nayraqata, Criston irnaqäwipax Juan Bautista-mpiw yatiyatäna. Jaqinakax walja tantachasipxäna Juan-aru ist'añataki, ukat jupamp bautisasiñataki. Jupanakax “suyaskäna [Mesías-an purinitapa suyasa] ukat taqi jaqinakax chuymanakapan amuyt'asipkäna [‘amuyt'apxäna jan ukax aruskipapxäna,’ qillqata thiyan] Juan-at, jupax Cristochati janicha; Juanax jupanakarux sänwa: Nayax chiqpachapuniw umampiw bautisirapxsma; ukampis nayat sipan juk'amp ch'amaniw jutani, jupan wisk'un ch'ankhap jist'arañatakisa nayax janiw askïkti. Jupaw Qullan Ajayumpi ninampi bautisirapxätam. Jupax amparapanwa trigo wayrañani, ukat pampapxa sum q'umachaniwa, ukat trigoruxa pirwaruw apthapini; ukampis jipinakasti jan jiwiri ninampiw nakhantayani.”⁷

GSAM 61Jesusax Bautisatäna

GSAM 61.1Juanax bautismo lurañkaskäna ukhaxa, Jesusaruw bautisasiñatak jupar jak'achkasir uñjäna, ukat akham säna: “¡Uñtapxam Diosan Uwij Qalluparuxa, khititix akapachan juchap apsuski ukaruxa.... Ukat Juanuxa akham sasaw qhanañchäna: Nayaxa Ajayu Qullanaru paluma ukham alaxpachat saraqanir uñjta, ukat juparu patxaru qhiparäna. Ukat nayax janiw jupar uñt'kayätti: ukampirus khititix umampi bautisañatak khitanitu ukaxa, jupaw nayarux akham sänitu: Khitiru Ajayu Qullanaru saraqanir ukat juparu patxaru qhiparir uñjkäta, jupaw Qullan Ajayuampi bautisirixa. Ukat nayax uñjta, ukat qhanañcharakta akax Diosan Yuqapawa.”⁸

GSAM 61Alaxpachata Aru

GSAM 61.2Criston Mesías ukhamäwipax janiw Espiritu Santun palumjam aycha uñnaqamp uñjkañjam saraqantatapampiki chiqanchatäkänti, jan ukasti alaxpachat jutir mä arumpiw ukhamarak chiqanchatarakïna. Mateon Qullan Qillqapan akham siwa: “Jesusax, bautisatäxän ukhaxa, jank'akiw umat mistuwayxäna: ukatxa, alaxpachax jupatak jist'arasïnwa, ukat jupax Diosan Ajayupax palumjam saraqanisina jupar saraqantir uñjäna: ukatxa alaxpachat mä aruw ist'asïna, akham sasa: Akax munat Yuqajawa, khitimpitix nayax wali kusisitaw jikxatasta.”⁹

GSAM 61.3“Juanax janiw milagro lurkänti,” ukampirus jaqinakaxa, Criston irnaqäwipan ch'amapa uñjasaxa, akham sañatakiw ch'amancht'ata uñjasipxäna: “Taqi kunatix Juanax aka jaqit arskäna ukax chiqapunïnwa.”¹⁰

GSAM 61Cristox Kamachirjam Jawintata

GSAM 61.4Lucas-an bautismot qillqatapampi, ukhamaraki Paloma jamuqan Qullan Ajayumpi jawisitäwipat qillqatapampixa, akham siwa: “Jesusax pachpa niya kimsa tunka maranïnwaw irnaqañ qalltäna.”¹¹

GSAM 62.1Tatitusan pusi tunka uru jaya ayunasiwipa tukuyatatxa, ukatsti bautisasiwip qhipatpach ch'usa pampan supayan jach'a yant'awinakap qhipatxa, jupax “Nazaret markaruw kutt'awayi, kawkhantix jilsuwaykäna ukaru; ukatsti, kunjamtix yatiqatäna ukhamarjama, samarañ urun sinagogaruw mantawayi, ukatsti ullañatakiw sayt'asïna.... Tatitun Ajayupax nayanwa, kunatix jupaw wakxaritanakar suma yatiyäwi yatiyañatakix jawintitu.... Ukat jupax jupanakar sañ qalltäna: Jichhüruw aka Qillqatax jumanakan jinchunakamana phuqhasi.”¹²

GSAM 62Pachax Phuqhatawa

GSAM 62.2Marcosax, uka pachpa luräwi qillqkasax, akham siwa: “Pachax phuqhataxiwa, ukat Diosan apnaqäwipax jak'ankiwa: juchat kutt'apxam, ukat suma yatiyäwir iyawsapxam.”¹³ Jawintatana uñstañapataki yatiyat pachax purinxänwa. Qullan Ajayuwan jawiñapax bautismopan lurasinxänwa, ukat jichhax jupax irnaqäwip qalltaskäna, nayra qullan profetanakana yatiyat pachan ukhamaraki sarnaqäwirjama.

GSAM 62Criston Mesíasätapat Uñjañjam Chiqanchäwi

GSAM 62.3Criston irnaqäwipax sapa kuti milagrunak lurasaw sarantäna, ukax jaqinakatakix, parabulanakapasa arunakapasa janis sum amuyapkäna ukhaxa, mä uñjañjam chiqäwïnwa jupax Emanuel, jan ukax “Diosax jupampïnwa” ukhamätapata.¹⁴ Aka milagrunakanxa Cristux akapachanirux janiw jupan pachpan Diosan ch'amapakix uñacht'aykänti, jan ukasti Diosan kankañapata ukhamarak munasiñapata mä suma uñacht'äwi churarakïna. Kunapachatix Felipe, kimsa mara Cristompi sarnaqasina, jach'a milagrunakap uñjasina, akham sänxa: “Tatitu, Awkiru uñacht'ayapxita, ukax jiwasatakix askïxiwa,” Jesusax juparux akham sänwa: “¿Ukham unayti nayax jumampïtwa, ukampirus janiw nayaru uñt'kitati, Felipe? Khititix nayaru uñjitu ukax Awkiru uñjiwa: ukhamasti, ¿kunjamatsa jumax Awkiru uñacht'ayapxita sistaxa? ... Nayaru iyawsapxita, nayax Awki taypin jikxatasta, ukat Awkix nayana jikxataski ukhamaraki; jan ukasti, uka lurañanakaj layku iyawsapxita.”¹⁵

GSAM 63Juanax Musphart'ata

GSAM 63.1Criston bautismopanxa, Juanax Qullan Ajayun uñjkay saraqantatap uñjkchïnsa, alaxpachat Diosan Yuqapawa sas arsuñ ist'kchïnsa, ukat jupapachax “Akapachan juchap apsusiri Diosan Uwij Qallupaxa” sasin yatiykchïnsa, kunatix paskäna ukax jupan amuyatapatxa mayjapunïnwa, ukata jupax llakita carcelanxa llakita ukat pächasita jikxatasïna.

GSAM 63.2“Qhispiyirin arkirinakapjamaraki, Juan Bautisirix janiw Criston apnaqäwipan kunjamäñapsa amuykänti. Jupax Jesusax Davidan qhapaq qunuñap katuqañap suykäna; ukat pachax saraskipan, Qhispiyirix janiw reyjam apnaqañataki ch'amanïtap arsuskänti ukhaxa, Juanux muspharayasitayna ukat llakitäna.”¹⁶ “Paya arkirinakapar jawst'asina, [jupax] Jesusar khit'äna, akham sasa: Jumati jutañapäna? Jan ukax yaqhar suyt'apxañäniti?” “Uka pachparakiw jupax [Jesusax] walja usunakapata, usunaka, ukhamaraki jan wali ajayunakat qulläna; ukat walja juykhu jaqinakarux uñjañ churäna. Ukat Jesusax jaysasax jupanakarux akham säna: Sarapxam, ukat Juanarux kunanaktix uñjapxta ukat ist'apxta uk yatiyapxam.”¹⁷

GSAM 63.3Judionakatakisa, discipulunakatakisa ch'amänwa Qhispiyirina arst'at walja chiqanak qhan amuyt'añaxa, kunatix jupanakax ukham iyawsäwin wali sayt'atäpxänwa, Mesías purinini ukhaxa Romano irpirinakana katuntawipa, jupanatakix wali llakisiñäkäna ukaxa, p'akjaniwa, ukatsti Davidana reinop jank'aki kutt'ayaniwa, ukatsti aka pacha reyjamaw reinani, sasa.

GSAM 63.4Jesusax yatiyäwip qalltawayi akham sasa: “Juchat kutt'apxam, kunatix Alaxpachan qhapaq suyupax jak'ankxiwa.”¹⁸ Tunka payan apostolanakapax khitataxäna ukhaxa, jupanakax pachpa arunak yatiyapxarakïna: “Alaxpachan qhapaq suyupax jak'ankxiwa.”¹⁹ Qhiparux irnaqäwipanxa, paqallq tunkanakax khitataxäna ukhaxa, akham arunakampiwa: “Diosan qhapaq suyupax jumanakar jak'ankxiwa.”²⁰

GSAM 64Criston Luratanakapat Jaqinakax Muspharapxiwa

GSAM 64.1Criston muspharkañ arunakapasa yatichäwinakapas jaqinakaruw akham sañapatak irpxaruwayi: “Janiw khiti jaqis aka jaqjam aruskipasirïkiti.”²¹ Ukat jupax mä juykhu ukhamarak jan arsuñ atiri jaqir qullkäna ukhaxa, “Taqi jaqinakaw muspharapxäna, ukat sapxäna: ¿Janit akax Davidan yuqapaxa?”²² jan ukax yaqha arunxa, ¿Janit akax Davidan jathapaxa, arsut Qhispiyirixa? “Jupan markaparu purinxäna ukhaxa, sinagogapan jupanakar yatichäna, ukhamat jupanakaxa muspharataw akham sapxäna: ¿Kawkitsa aka jaqixa aka yatiñanïpacha, ukat aka ch'amani lurañanakapaxa? ¿Janit akaxa carpintero-n yuqapaxa? ¿Janit mamapaxa María sutinïpacha? ¿Ukat jilatanakapaxa, Jacobo, José, Simón, ukat Judas?”²³

GSAM 64.2Criston irnaqäwipan niya kimsïr marapanxa, templun dedicación phunchäwin jikxatasiskäna ukhaxa, judionakax muyuntapxäna, ukat sasa: “¿Qawqha pachakamasa pächasiyistaxa? Cristo jumätaxa, chiqapuni sapxita.”²⁴ Nayra maranxa, phisqa waranqa jaqinakaru “phisqa siwara t'ant'ampi paya jisk'a challwanakampi” manq'ayäna uka jach'a muspharkay luräwipa tukuyasaxa, jupax “amuyasïnwa jupanakax jupar ch'amampi katuntañataki, mä reyiru lurañataki jutapxaniwa, [ukatwa] wasitat mä qulluru sarxatayna.”²⁵

GSAM 64Cristox Yatiqirinakapar Jiwäwipat Yatichäwipa

GSAM 64.3Yatiqirinakapar yatichkasaxa, Cristox wali ch'amampiw uka amuyt'awi chhaqtayäna, jank'aki aka pachan apnaqañ qalltañapataki, ukat jupanakar uñacht'ayañatakiw jiwañapa ukat jaktäñapasa, sarxañapa ukat kutt'añapasa. Ukhamasti jupanakar jiskt'äna: “¿Kunjamarakis jumanakax Jaqin Yuqapar nayraqat utjkäna ukar makhatir uñjapxasma?”²⁶ Jupanakar “janiw khitirus jupax Jesus Cristoxa sasina yatiyapxañapäkiti” sasina iwxt'asaxa, akham siwa: Uka pachata Jesusax discipulunakaparuw uñacht'ayañ qalltäna, kunjamatix jupax Jerusalenaruw sarañapa, ukat jilïrinakana, sacerdotenakan p'iqinchirinakapan ukhamarak escribanakana amparapan t'aqhisiñapa, jiwayatäñapa, ukat kimsürun jakatatäñapawa. Ukat Pedrux jupar katxarüna, ukat jupar tuqañ qalltäna, akham sasa: “¡Janiw ukhamäpan, Tatitu! Janiw jumax ukhamar purïtati.”²⁷

GSAM 65.1Uka pachparakiw jupanakarux säna, akana sayt'at yaqhipanakaw utji, jupanakax janiraw jiwapxaniti, janïr jaqin Yuqaparu qhapaqäwipan jutir uñjapkama.²⁸ Niya kimsaqallqu uru qhipatxa, aka arunakax phuqhasïnwa; ukat apostol Pedrox uka “Criston qhapaqäwipan jutir uñjawipata” arsu, ukax Criston qhiparux chiqpachapuni payïr kuti jutani ukata mä chiqañchäwjamawa.²⁹

GSAM 65.2Mä kutix Cristompi yatiqirinakapampix Galilea markan jikxatasipkäna ukhaxa, Jesusax jupanakarux akham sänwa: “Jaqin Yuqapax jaqinakan amparapar katuyataniwa; jupanakasti jiwayapxaniwa, ukampirus kimsürunx jakatataniwa. Jupanakasti wali llakipxänwa.”³⁰ Ukampirus jupanakax janiw amuyapkänti kunsa sañ munäna ukxa, kunatix jupax jiwäwipata ukhamarak jakthapitäwipata chiqapuni yatiyäna ukapachax jupanak pura khitis alaxpachan apnaqäwipan jilïrïni ukata aruskipasisipkäna.³¹

GSAM 65.3Yaqha urunxa, Pedrux Jesusarux akham sänwa: “Jiwasax taqi kunwa jaytanipxta, jumaruw arktapxta; ukhamax, ¿kuns jiwasax katuqapxäni? Jesusasti jupanakarux akham sänwa: Chiqpachapuniw sapxsma, nayar arktapkista ukanakaxa, Jaqin Yuqapax jach'añchäwipan qhapaq qunuñapan qont'atäni uka machaqaptäwinxa, jumanakax tunka payani qhapaq qunuñanakan qont'atäpxätawa, Israelan tunka payani ayllunakap taripasa.”³² Ukampirus jupanakax mä jank'aki utt'ayasiñapän uka qhapaq suyut amuyt'asisipkänwa, ukatsti, jaqikama, uka qhapaq suyuna jach'a chiqap thaqhañ qalltapxäna.

GSAM 65.4Ukatsti Zebedeonpa wawanakapa, Santiago ukhamaraki Juan, jupan taykapax jach'a munañaniw Cristor jak'achasïna, wawanakapax jach'a irpirinakäñapataki mayisa—maynix kupi tuqina, maynisti ch'iqa tuqina qamir siyalapana; jan ukax, inas maynix markan p'iqinchiripa, maynisti markan qillqiripäñapataki. Ukampirus Cristox qhanpach arsunïna: “Janiw yatipkätati kunsa mayipkta.”³³

GSAM 66Jerusalén markaru Jach'a Mantawi

GSAM 66.1Uka pachata janiw jayankänti, mä jach'a muspharkañ luräwiw utjäna. Ukax Lazaro, pusi uru jiwatäna uka, imäwita jaktayatawänwa. Ukham jach'a muspharkañ luräwix jaqinakaruw wal muspharayäna ukat chuymacht'äna, ukhamat Fariseonakax axsart'asipxäna, jupanakasti, sacerdotenakampi chika, jank'akiw mä tantachäwi apthapipxäna; ukat amuyt'asisipkäna ukhaxa, akham sasaw jiskt'asipxäna: “¿Kuns lurapxtan? Kunatix aka jaqix walja muspharkañ luräwinakwa luri. Juparux akham sapaki jayt'apxañäni ukhaxa, taqi jaqinakaw jupar iyawsapxani; ukat Romanonakax jutapxaniwa ukat markasasa, apnaqäwisasa apsupxarakiniwa.”³⁴ Aka pachparakiw manqhatpachax Supayan ch'amapax Cristuru t'unjañ munirinakar katuntaskäna ukhaxa, alaxpachatsti mä ch'amax jaqi masinakarux jupar jach'añchañatakiw kuynt'ayaskäna, ukat jupat arsuwaykäna uka phuqhachañataki.

GSAM 66.2Uka nayraqat aytat pachanxa, jaqinakax walja tantachasipxäna, janiw Jesusaru uñjiri sapakikiti, jan ukasti Lazarusaru uñjirimpiwa, khitirutix jiwatanakat jaktayäna ukaru. Jichhax jupanakatakix chiqapjamänwa Jesusax jaya pach suyt'at reyipänwa, ukat Jerusalén markar purinkirjam jikisina, mä asnun qallupar qunt'ata, Qillqatan arunakapax ch'amampiw amuyunakapana uñstawayäna, “¡Jan ajjsaramti, Sión phuchaxa! ¡Uñtam, reyimaxa puriniskistu, mä asnu qallu patxan qamasisa!”³⁵ Uka jach'a tantachawita mä jach'a atipjawi arnaqasiwixa mistuwayi, ukasti khuyapayasiñan pisi, amuyt'asiri fariseonakaruxa wali llakisiyäna. Jupanakpura akham sapxäna: “¿Janit amuyapxta kunjamasa jan atipjapkta? ¡Uñapxam, akapachaxa juparu arkaskiwa!”³⁶ Cristox jupanakan arnaqäwip jittayañapataki mayipxatapxäna ukhaxa, jupax sänwa: “Jumanakarux saskaktwa, aka jaqinakax amukt'apxaspa ukhaxa, qalanakaw jank'aki arnaqasipxaspa.”³⁷ Tatitux aka urutakix sänwa: “Arnaqasipxam,” ukat jaqinakax jupan arup jan phuqhapxaspa ukhaxa, jupax calle uksankir qalanakaruw arumpi churani, ukat jupanakax arnaqasipxaniwa; kunatix jupan arupax phuqhasiñapapuniwa.

GSAM 66Cristox Sarxañapataki ukhamaraki Kutt'anxañapataki

GSAM 66.3Qhispiyirisax janiw discipulonakapan amuyunakap jiwäñapataki ukatsti jaktasiñapataki ukak amuyt'ayañ munkänti, jan ukasti, jupax sarxasina kutt'anxani ukhakamaw Diosan apnaqäwipax jan purinkani uk yatiyañ munarakïna. Kurusiruwjatapat arsusina akham siwa: “Naya, aka uraqit aptatäxä ukhaxa, taqi jaqinakaru nayaru apthapï. Aka arunakax kuna jiwäwimpis jiwäni uk uñacht'ayasa arsuwayi. Jaqinakax juparux akham sasaw jaysapxäna: Kamachitxa ist'apxtwa Cristo wiñayatakikiw jakaski sasina; ukhamasti, ¿jumax kunjamatsa akham sistaxa, Jaqin Yuqapax aptatäñapawa? ¿Khitisa aka Jaqin Yuqaxa?”³⁸

GSAM 67.1Discípulunakarux juk'amp sum amuyt'ayañataki, jupax sarxaniwa ukat kutt'aniniwa, janïr qhapaq suyupax aka uraqin utt'ayatäkipana, akham sänwa: “Jisk'a wawanaka, juk'a pachakiw jumanakampïskä. Nayaru thaqhitaniwa; ukat kunjamtix Judionakar siskäyäta, Kawkhar sarksma ukarux janiw puripxasmati, ukhamarakiw jichhax jumanakar sissma.... Simón Pedrux juparux akham sänwa: Tatitu, ¿kawkirus saraskta? Jesusax juparux akham sasaw jaysäna: Jichhax kawkirus saraskta ukarux janiw nayar arkasmati; ukampis qhiparux nayar arkanitawa.”³⁹ Ukatsti llakita ukhamarak llakita chuymanakaparux akham arunakampiw ch'amachäna: “Janiw chuymanakamax llakiskpan: Diosar iyawsapxtawa, nayarus iyawsapxarakita. Awkijan utapanx walja utanakaw utji; jan ukhamäkaspa ukhaxa, jumanakarux siskäyätwa. Jumanakatakix mä chiqaw wakichir saraskta. Ukat nayax jumanakatakix mä chiqaw wakichir saräxa, kutt'anïwa, ukat jumanakarux nayamp chikachasiñamatakiw katuqir jutäxa; kawkhantix nayax jikxataskta, ukhantix jumanakas jikxatasipxañamataki.”⁴⁰

GSAM 67Jach'a Jaqin Parabolapa

GSAM 67.2Wasitat Qhispiyirix, jupampi yatiqirinakapampix Jerusalenar makatkäna ukhaxa, mä parábola arumpiw qhapaq suyux jank'akiw purinini sasina pantjasit amuyt'äwi chiqanchañ munäna: “Mä jach'a qamiri jaqixa mä jaya markaru sarxatayna, jupatak mä qhapaq suyu katuqiri, ukat kutt'aniri. Ukat tunka sirvirinakaparuw jawst'äna, ukat tunka libra qullqi churäna, ukat jupanakarux akham säna: Nayan puriniñajkama lurapxam.... Ukatsti, jupax mark katuqasin kutinxi ukhaxa, uka qullqi churatayna uka sirvirinakaparux jawst'ayapxañapatakiw kamachiwayi, sapa maynix aljañ qhathuñamp qawqha jilxattayapxatayna uk yatiñataki.”⁴¹ Aka parábolanxa, Tatitux uka jach'a jaqimpiw jupapach uñacht'ayasi. Jupax mä jaya markaruw sarañapäna—Awkiparuxa—ukatsti mark katuqañapänwa, janïr kutinisin apnaqañataki.

GSAM 68.1Yatiqirinakapan “¿Jutäwiman, ukhamaraki aka pachan tukusitapan señalanakapax kunänisa?”⁴² jiskt'äwiparuxa, Qhispiyirix mä lista churäna, ukax iglesia ukar purinkani uka jach'a t'aqhisiwi pachan pasañapäki uka luräwinakata, ukhamaraki uka chiqa señalanakata. Ukanakax uñstani ukhaxa, jupanakax yatiñapänwa jupan purinitapax jak'ankxiwa, punkunakankxiwa, ukat uka uñjir jaqinakax janiw aka uraqit sarxapxaniti jupax purinkama.⁴³

GSAM 68Taqi Yatiqirinakapan Jaytata

GSAM 68.2Ukampirusa, Cristox apostolanakar jiwäwipata ukhamaraki jisk'achasiñapata taqi kunat yatichkäna ukampisa, jupanakax juchanchäwipata ukhamaraki kurusir ch'akkatatäñapata yatichkäna uka chiqap amuyt'añatxa janiw atipxänti. Chiqap amuyt'äwipax ukham pisiw jupanakan utjäna, ukata juchanchäwix purinkäna ukhaxa, suyäwipax jiwxiwa, ukatxa taqiniw “jupar jaytawayapxäna ukat t'ijxapxäna.”⁴⁴ Pedrosa ukhamaraki, sapa kuti ch'amani Pedro, jupax wali ch'amampi sataynawa, taqi jaqinakax jaytjasipkchisa jupax janipuniw jaytjaniti, ukampirus mä qawqha uras qhipatxa, Tataparuw janiw uñt'kti sasin arsusiskäna, juramentompiw ukham säna. Tatapan arunakap amuyt'añanxa wali pisi amuyunipxänwa, crucificatäwipat kimsürun jiwatanakat sartaniwa sasin siskäna ukata, jupanakpura jiskt'asipxäna ukat amuyt'asipxarakïna “jiwatanakat sartañax kun sañs muni” sasa.⁴⁵ Chiqpachansa, ukham iyawsäw janinipxänwa, jupax jiwxän ukatsti janchipax Jose-n machaq imawipar uchataxän ukhaxa, jupanakax jan t'unjañapataki wakichapxäna. Suyäwipax chhaqhata—Cristompi imawin imantata—¡kunjamäpachasa discipulunakatakix uka samarañ uruxa! Llakimpi, chuym ch'allxtayasiñampiw chuymanakapax phuqhantatäna, ukat janiw khitis khuyapayasiñani, llakipayasiñani Qhispiyirix jakäwipax khuyapayasiñampi, llamp'u chuyman luräwinakamp phuqhantatäkäna, jupanakar ch'amañchañataki, chuymacht'añataki jak'ankänti, ¡ay, qawqha ch'usa jakäwinïpxänsa!

GSAM 69Jaktäwi Alwapan Muspharkañ Luräwinaka

GSAM 69.1¡Simanan nayrïr urupax qhant'aniwa! ¡Alaxpachan ukhamarak uraqinxa kunayman kuynt'awinakaw utjäna! Mä jach'a angelax qhapaq utanakata José-n imäwipar saraqani, Diosan Yuqapar sartañapataki mä arunimpi. “Ukatsti, mä jach'a uraqi khathatiw utjäna: kunatix Tatitun angelapax alaxpachat saraqanïna, ukatsti punkun qalan muytayäna, ukatsti patxar qunt'asïna. Uñnaqapax llijullijujamänwa, isinakapasti khunujam janq'urakïnwa: jupat ajjsarayasasti, imirinakax khathatipxäna, jiwatanakjamaw tukupxäna.”⁴⁶ “Ikipkäna uka walja qullan jaqinakana janchinakapax sartasina, jupan sartasiwipat qhipata, imäwinakapat mistunipxäna, qullan markaruw mantapxäna, ukat waljaniruw uñstanipxäna.”⁴⁷ Jerusalén markan amigonakapan utanakapan punkuparu, ukham jawsirinakaru amuyt'apxañäni, khitinakatix ch'akkatat Cristox jiwatanakat sartawayiwa, jupanakas ch'amapampiw jakatatäpxatayna sasaw yatiyapxäna, ukhamat jupan sartatapat testigüñataki. ¡Kunja ch'amampis discipulunakampi qullan warminakampix irnaqapxäna—akïna ukïna kusisita yatiyäwi yatiyir t'ijnaqasa: “¡Jiwatanakat sartawayiwa, kunatix jupar uñjapxtwa ukat parlaxtwa!”

GSAM 69Jesusax Pampa Tuqiruw Sarnaqi

GSAM 69.2“Ukatsti, uka pachpa urunxa, payanipuniw Emmaus sutini jisk'a markaru sarapxäna, ukax Jerusalenat suxta tunka furlongs [paqallqu milla chikatampi] ukch'a jayanänwa. Ukatsti taqi uka lurasitanakata mayacht'asis aruskipapxäna. Ukatsti, jupanakax aruskipasis amuyt'asisipkäna ukhaxa, Jesus pachpaw jak'achasisinx jupanakamp chik sarxäna. Ukampirusa, jupanakan nayranakapax jark'antatänwa, jan uñt'añapataki. Jupasti jupanakarux sänwa: ¿Kuna aruskipäwinakas aka sarnaqapkta ukhax maynit maynikam aruskipapxta, ukham llakitäpkasina? Sasa. Jupanak taypit mayniri, Cleofas sutini, juparux jaysasin sänwa: ¿Jumax Jerusalén markan machaq jaqikïtamti, ukat janiw aka qhipa urunakan ukan kunanakas pasawayki uk yatkätati? Sasa. Jupasti jupanakarux sänwa: ¿Kuna kunanakasa? Sasa. Jupanakasti saskakiwa: Nazaretankir Jesusat, jupax Diosan nayraqatapanxa ukhamarak taqi jaqinakan nayraqatapanxa lurañanakansa arunakas ch'amani mä profetänwa; ukhamarak kunjams jilïr sacerdotenakasa jiwasan p'iqinchirinakas juparux jiwayañataki katuyawayapxi, ukhamarak kurusaruw ch'akkatapxi. Ukampirus jiwasax jupaw Israel markar qhispiyañapäna sasaw iyawsapxayäta; ukat taqi ukanakat sipansa, jichhürux kimsa uruw tukusitayna taqi akanakax lurasitayna ukhatpacha. Jïsa, ukatsti jiwasan tamasankir yaqhip warminakasaw muspharayapxitu, jupanakax alwat imäw utaru puripxatayna; ukat janchip jan jikxatasax, kutinipxatayna, akham sasa: Mä uñjäwin angelanakar uñjapxarakta, jupanakasti jupax jakaskiwa sapxituwa. Ukat jiwasampi chikäpkäna yaqhipanakax imäw utaru sarapxatayna, ukat warminakan siskäna ukhamarjamaw jikxatapxatayna; ukampirus janiw juparux uñjapkänti.

GSAM 70.1“Ukatsti jupanakarux akham sänwa: ¡Ay, jumanakax jan amuyt'asiripxtaxa, ukat iyawsañatakix k'achapxtaxa, kunatix profetanakax parlapkäna taqi ukanaka! ¿Janit Cristox akirinak t'aqhisiñapa, ukat jach'añchäwipar mantañapax wakiskäna? Ukat Moisesat qalltasa, taqi profetanakatpachasa, jupax Qillqatanakan jupat parlir taqi kunanaksa jupanakarux qhanañcht'äna.”⁴⁸ Jupax jupanakamp manq'añ qalltañampïkäna ukhaxa, t'ant'a p'akintawayi ukat yuspäräna, “ukatsti nayranakapax jist'arasïna, ukat jupar uñt'apxäna.... Ukat maynit maynikam sasinakäpxäna: ¿janit chuymasax jiwasan manqhasin nakhantkistu, thakin jiwasamp aruskipkasin, ukat Qillqatanak jist'arapkistu ukhaxa?”⁴⁹

GSAM 70.2Jichhaxa, qhipharuxa, yatichatanakaxa uñjapxiwa, kunatix jupanakan nayraqatapan uñacht'ayasiwayi uka qhipatxa, Qhispiyirina irnaqäwipampi chikachata jiwäwimpi jaktäwimpix utjatapata. Ukampirusa, ¿kunjamsa jupan qhapaq suyupata jiskt'äwita amuyapxani?

GSAM 70.2“Jupax t'aqhisiwipat qhipatax walja chiqap uñacht'äwinakampiw jakir uñstawayi, pusi tunka urunakaw jupanakar uñjayasisa, ukat Diosan apnaqäwipat aruskipasa; ukat jupanakamp tantachasisa, janiw Jerusalén markat mistuñapäkiti sasaw sänwa, jan ukasti Awkin arust'äwip suyt'apxañapawa, ukax akham siwa, jumanakax nayat ist'apxtawa. Kunatix Juanax chiqpachapuniw umamp bautisäna; ukampirus jumanakax janiw walja urutkiti Qullan Ajayumpi bautisatäpxätawa.

GSAM 71Jichhax Qhapaq Suyu Kutt'ayanitati?

GSAM 71.1“Ukatsti jupanakax tantachasipxäna ukhaxa, juparux jiskt'apxäna, akham sasa: Tatitu, ¿jichhax Israel markarux apnaqäwip kutt'ayanitati? [ukax sañ muni: Qillqatanakarjamaxa, jumax kurusur ch'akkatatäñamasa, jiwatanakat sartañamasa wakisiritaynawa yatipxtwa, ukampirus ¿jichhax janiw apnaqäwip kutt'ayanïktati?] Jupasti jupanakarux akham siwa: Pachanaksa jan ukax pachapachanaksa yatiñax janiw jumanakatakikiti, kunatix Awkix jupan pachpa ch'amaparuw ucht'asiwayi. Ukampirusa jumanakaxa ch'ama katuqapxätawa, Qullan Ajayu jumanakar purinkani ukhaxa: ukatsti jumanakaxa nayata testigonakäpxätawa Jerusalenana, taqi Judeana, Samarianxa, ukhamaraki aka uraqpachan qhipa chiqanakapkama. Ukatxa, aksti arunak arsusinxäna ukhaxa, jupanakaxa uñch'ukipkäna ukhaxa, alaxpachar aptatäxänwa; ukatsti mä qinayaw jupanakat uñjañapataki jark'antäna. Jupax alaxpachar makhatkäna ukhaxa, jupanakax ch'ikhi uñkatasipkäna ukhaxa, uñjapxam, pä chachanakaw janq'u isinakampi isthapt'ata jupanakar jak'achasipxäna; jupanakasti akham sapxarakïnwa: Galilea markankir chachanakaxa, ¿kunatsa alaxpachar uñkatasipxtaxa? Aka pachpa Jesusax, jumanakat alaxpachar apayatäki ukaxa, kunjämati jumanakax alaxpachar sarir uñjapkta ukhamarakiw kutt'anini.”⁵⁰

GSAM 71Jesusa Alaxpachan Qhiparañapawa Kutt'ayäwi Pacha Kama

GSAM 71.2Jichhax Qhispiyirix jupanakar jaytawayxäna, ukat jupanakax chiqapun uñjapxäna “nayraqat kawkhankän ukaru makhatir” ukhaxa, jupanakax chiqapuniw iyawsapxäna, Qullan Ajayux qhapaq suyux kunapachas purinini ukata yatichaniwa. Ukhamasti, Pedruxa, Espiritu katuqasaxa, jaqinakar yatichkasaxa, akham siwa: “Jupaxa Jesus Cristuru khitaniniwa, jumanakar nayraqat yatiyatäna ukaxa: khitirusa alaxpachaxa katuqañapawa taqi kunan askichäwipa pachakama, uka pachata Diosaxa taqi qallta pachatpacha taqi qullan profetapan lakapata arsuwayi.”⁵¹

GSAM 71.3Apóstol Pedrorux Qullan Ajayumpiw kimsa pachanaka tuqit chiqanakax churatarakïna: Nayrïri, Uma Juicio nayraqat pachaxa, ukax umamp t'unjatawa; payïri, jichha pachaxa ninatak imatawa,—uka nina akapachan imatäki ukampi, kunjamtix Revised Version ukax siwa,—uka nina jan yupaychiri jaqinakan chhaqtawipa, t'unjañapa, ukhamarak t'unjatäwipa utjayani; kimsïri machaq akapacha, “ukan chiqakankañaw jakasi;” jan ukax, yaqhipanakax jaqukipapxiwa, “ukan chiqap jaqinakaw jakasipxani.”⁵²

GSAM 72.1Apóstol Pabloxa Diosan jaqinakapan jaktäwipa, ukat taqi qullan jaqinakapan jiwirit jan jiwiriru mayjt'äwipa uñacht'ayäna, “mä nayra ch'irmthapita, qhipa trompeta tuqina.” Corintios markankirinakaruxa säna, Cristox jichhax Awkipan qhapaq qunuñapan qamaskiwa, ukat ukan qhiparaniwa taqi uñisirinakapax jupar katuyatäñapkama. Ukasti, Awkix apnaqäwi—jupan apnaqäwipa—amparapar katuyañapkama, kunjamatix Daniel 7:13, 14; Salmo 2:8, 9 qillqatanakan yatiyatäki ukhama. Tesalonicankir tantachäwiruxa, jupax Criston purinitapa ukhamarak jakthapitäwipa jupanakan sapa suyäwipjam uñacht'ayäna, ukhamarak chiqap chuymacht'äwiwa, kunapachatix munat jaqinakapax jiwañamp jaljtayatäpxäna ukhaxa.⁵³

GSAM 72Tatitun Kutt'anipax Janiw Yatiñjamäkiti

GSAM 72.2Uka pachanxa, iglesiana janiw chiqap yatïwipax utjkänti, Yatichirix kunapachas kutt'anini ukata. Apóstolax Tesalonicenses-nakar nayrïr qillqatapanxa, “jiwasanakax jakasipktan ukat qhipart'tanxa, aptatäñäniwa” sasin säna ukhaxa, jilatanakax amuyapxäna, Cristox jupanakat yaqhipanakax jakaskipana jutaniwa sasin. Payïr qillqatapanxa, jupan qillqatapat pantjasit amuyunakapxa chiqancht'i, ukatsti akham siwa: “Uka urux janiw purinikiti, jan nayraqat mä t'aqanuqawi utjkani ukhaxa, ukatsti uka juchan jaqixa, chhaqañan wawapaxa, uñstayanikani ukhaxa; khititix Dios sata taqi kunaru, jan ukax yupaychata taqi kunaru, ukaru saykatañani ukat jilxatt'asiñani.”⁵⁴

GSAM 72Iyawsäwit Jithiqtaña

GSAM 72.3Ukatsti iglesiana jichhakamax Criston payïr jutäwipan pachapata ch'amakan thaqhaskakiwa. Jilatanakax mä apostasia utjañap yatipxiwa; ukampirus qawqha pachas ukax utjani, ukaw jiskt'äwixa. Qhiparux Juan-arux mä jaysäwiw Patmos islan uñjawin uñjasiskäna ukhax churasïna, Apocalipsis panka tunka payani ukhamarak tunka kimsani jaljanakapan jikxataski uka unanchanakana—uka “pacha, pachanaka, ukhamarak chikata”, uka “pusi tunka payani phaxsinaka”, uka “waranqa pä patak suxta tunka urunaka” (maranak); ukampirus uka jaya pacha qalltañapatak unanchäwix janïraw paskänti. Ukhamasti, iglesiaxa Criston jutäwipat suyt'askänwa ukhamaraki suyaskänwa, jupan uñstañapax kunapachas uk chiqap yatiñäni jan ukhamäkipansa; kunatix uka t'aqhisiñ pachax tukusxani ukhaxa, mä juk'a ch'axwañ pacha ukhamaraki atipjañ pachaw “puchu” iglesiatakix qhiparaskakini.⁵⁵

GSAM 73.1Machaq Testamento qillqatanakax tukuyatatxa, Criston payïr jutäwipat amuyux qhanaw jiwasatak uñacht'ayasi. Sapa kimsa tunka versiculonakatxa, niya mayaw kunayman tuqit jiwasan Tatitu Jesus Criston payïr jutäwipat arsu. Uka tuqit, ukat uka suyäwimp iglesian sayt'äwipat, nayra pachanakat jichha pachakama, Robert Patterson, D.D., jupax Interior sutini mä qillqatan, “Saminchata Suyäwi” sutinchata chiqan akham arsu:—

GSAM 73Akapachan Waranqa Marapacha—Patterson

GSAM 73.2“Kunapachatix Tatitux iglesiapax akapachan jaytawaykäna Awkiru sarañataki, jupax mä llakita pachan jaytawayi. Phisqa patak arkirinakapax taqi uñisiripanakapan muyuntatäpxänwa, jupanakasti anti-cristiana religionanakaru ukhamarak gobiernonakaru mayacht'ata, mä wali jach'a yatiñani ajayumpi, wali jan wali chuymanïpampi, ukhamarak patak patak maranakan yatiqäwipampi juk'amp suma t'unjañ thakhinakaru yatichata. Tatitux jiwasan llakisiñasatxa yatïnwa; qhipa arst'äwinakapanxa janiw uk jisk'achkänti, janirakiw akapachan uñisïwipasa, ni iglesian t'aqhisiñapas juk'apt'ani sasaw arsuwaykiti. Ukampirus jupapachpaw kutt'anini uñisirinakaparu atipjañataki, ukat uka bendicita urukamax jiwasaru ch'amañcht'istani sasaw arsuwayi. ‘Akapachax jumanakarux uñisapxtamwa. Aka pachanxa t'aqhisiñanïpxätawa. Jachapxätawa, llakipxarakïtawa, ukampirusa aka pachax kusisitäniwa. Jumanakax llakitanïpxätawa, ukampirusa jumanakan llakimax kusisiñaruw tukuni.... Jichhax jumanakax llakitanipxtawa, ukampirusa nayax wasitat jumanakar uñjäsma, ukat chuymanakamax kusisïniwa, ukat kusisiñamax janiw khitis apsusktamti. Nayax sarxäxa, wasitat jutäwa, ukat jumanakar nayaru katuqapxäma, kawkhantix nayax ukhantix jumanakas ukankapxañamataki.’

GSAM 74.1“Ukhamänwa jupan kutt'anitapat bendicionani suyt'äwipa, ukampiw iglesiapax jupan sarxatapan chuymacht'atäna. Jupan jan utjkäna uka taqi pachanxa, jupax siwa, t'aqhisiñanakwa aguantañasa; ukat ukhamarakiw phuqhasiraki. Jupan chhaqtawipana jiwasanakax anqaxan qasit jakañ utjani ukhaxa, jan ukax iglesiapax akapachan nuwasiwinakapat qhispiyatañapataki, jan ukax q'uma jakañ pachax utjañapataki, kawkhantix jan wali quranakax trigon taypin jan jilxatani, jan ukax jutanipanxa, Tatitun k'ajawipamp phuqt'at uraqin jaqinakapamp katuqatañapataki, jan ukax chiqans uraqin iyawsañ jikxatañ atini ukhaxa, jupatakix mä jach'a jan suyt'at muspharkañäniwa. Jesusax janiw aka waranqa maranit yatïkänti. Janiw yatïkänti sasaw sapxtanxa, kunatix jupax janiw jiwasarux uka tuqit yatiyapkistuti; ukat jupax akham siwa: ‘Jumanakarux masinakaw sasaw sista, kunatix Awkijat ist'kta ukanakxa taqpach jumanakaruw yatiyapxsma.’ Ukampirusa, taqi arst'äwinakapan ukat parabolanakapanxa, janiw mä juk'sa amuyt'ayawix utjkiti, jupan jutäwip nayraqatanxa mä pachax suma qamañataki jan ukax jach'añchatäñatakix suyapxañäni sasina. Apostolonakax ukhamarakiw Cristo jan utjki uka waranqa marata jan yatipkänti. Tatitu sarxäwipatxa kimsa patak maranakaw, iglesian bendicionampi suyt'äwipax jupan kutt'anïwipataki suyt'äwipänwa.

GSAM 74.2“Ukampisa, yatiyat t'aqanuqawipan sarantawipanxa, Criston noviapax jupan chhaqtawipan aka uraqin reyinakamp masichasis ch'amañcht'asiñ qalltkäna ukhaxa, kunjamtix suyt'añjamäkän ukhamarjamaw inti jalsu tuqinkir alaxpachat ukat Tatapan kutiniñapatxa nayrap muytayäna, kunatix ukax aka uraqin jach'a kankañap tukjaspänwa. Reformadoranakax evangelio trompeta laka tuqiru aptapkän ukhaxa ... Cristo jan utjkir waranqa maran samkanakapax jank'akiw chhaqtayatäna, ... ukatxa iglesax wasitatwa Tatitun purinitapa suyt'añ qalltäna Anticristoru t'unjañapataki.... Qillqatanakapan, yatiyäwinakapan, ukat iyawsäwi qillqatanakapanxa, Reformadoranakax waranqa mara nayraqat puriniñapataki suyt'äwinakap yatiyapxäna.

GSAM 74.3“Westminster Tantachäwix iyawsäw qillqatap tukuyapxi, Tatitun payïr jutäwiparu iyawsäwip uñacht'ayasa, ukasti waranqa maran nayraqat jutäwiparu iyawsirinakan iyawsäwip taqpach uñacht'ayi. Jupanakax aka jach'a arunakamp yatiyapxi: ‘Cristox mä taripäwi urux utjaniw sasina chiqpachapuni iyawsañasa munistu, ukhamata taqi jaqinakaru juchat jark'añataki, ukhamaraki Diosar iyawsirinakaru t'aqhisiwinakapan juk'ampi ch'amachañataki. Ukhamarusa, jupax uka urux jaqinakax jan yatipxañapatakiw munani, ukhamata jaqinakax aychar atinisïwinakap apsusipxañapataki, ukat sapa kuti amuyasipxañapataki, kunatix janiw yatipkiti kuna horasas Tatitux jutani: ukat sapa kuti wakichatäpxañapataki akham sasa: ¡Jutam, Tatitu Jesusa! ¡Jank'aki jutam!’⁵⁶

GSAM 75.1“Jiwasan askichir achachilanakasaxa Tatitun jutäwip suyt'asina chuymanakap ch'amañchasipxäna, ukat maynit maynikamaw aka arumpi ch'amachasipxäna: ‘¡Sayt'apxam! jupax walja yanapirimpiw jutaski,’ ukham amuyux jichhakix mä uñt'at ajayu sartayir q'uchun uñsti, ukampirus nayra Escocia markan arust'asirinakatakix wali uñt'atänwa.

GSAM 75.2“Ukampirus janiw jaya pachatix, iyawsäwit payïr t'aqanuqasiwix askichat iglesianak taypin qalltawayi. Escocia markanx Moderatismo sutimp uñt'atawa; Inglaterra markanx Arianismo sutimp, ukat jichha pachanakanx Broad Churchism sutimp; ukat America markanx Unitarianismo sutimp sutichasïna; ukat Alemania markanx Racionalismo sutimp. Jaqin amuyupar taripirjam uñt'ayasa, jichha pacha juk'a uñjatanakas chiqapjam uñt'ayasa, ukat kuna lurasis ukax pachamaman uñjat kamachinakaparjamakiw lurasispawa sasina yaqha kuns janiw utjaspati sasina, Jesusarux mä judío yatichirjamakiw uñt'ayawayi, pachapan juk'amp nayrar sartata, ukampirus jichha pacha yatiñanakata janiw kuns yatkänti. Chiqpachansa, ukham jaqin jan uñjkañ pachata akapachan apnaqañataki kutininiwa siski uka amuyux hebreo mitologíaruw apayatawayi.

GSAM 75Daniel Whitby, Waranqa Maranit

GSAM 75.3“Jupan payïr jutäwipata ukhamaraki aka uraqina apnaqäwipata arsuwinakapaxa, yatiyäwipana yatiyasiñapaki, ukhamaraki uraqpachana jach'a chiqanakapaxa waranqa, jan ukax yaqhipanakax amuyapkän ukhamaxa, 360.000 maranaka Cristiano iñiwiru iyaw sañapakiw amuyt'ayasiwayi; uka pachanakana jaqinakaxa suma jakañ yatiñanakana jilxattañapänwa, ukhamaraki jan uñjat suma qamaña ukhamaraki qamiriptaña jikxatañapänwa. Ukat uka jach'a muyta tukuyaru, jilpacha jaqin amuyupatakix sinti jach'a, inas pachamaman mä jach'a khathatiwix utjaspa, ukat sapxaspawa Tatitux jutaniwa ukat akapach t'unjaniniwa, ukat jaqi masinakarux taripäwir jawsaniniwa. Aka amuyt'awix mä inglés qhanañchirita, Whitby sutini [Daniel Whitby jupax 1726 maran jiwawayi], jupaw juk'amp qhanstayatayna ukat jaqinakar uñt'ayatayna, jupan qillqat qillqanakapampiw Ariano ukhamäpxatapax qhanstayi, ukampirus jupan amuyt'awinakapax jupa pachpa kasta jaqinakapatakix wali uñt'atänwa, ukat uka jan chiqäkir waranqa marapachapax Europa markan ortodoxo pensionados ukat estado iglesianakan masinakapax waljaniruw wali askit uñjatäna, jupanakatakix mä jaya pacha diezmos ukat jach'añchäwinak katuqañatakiw arsuwayi. Jupanakan ch'amapampiw ukax America markaru apanitäna, ukansti jank'akiw mitingunakan inamay arst'äwinakapataki ukhamarak tukuy arst'äwinakapataki apnaqatäna.”

GSAM 76.1Ukham amuyunakaw uraqpachanxa utjäna, kunapachatix Tatitux jupan jutäwipatxa mä jach'a amuyt'ayäwi khitankäna, “punku jak'ankxiwa” sasa.