Jalja 7 — Yatiyäwina Jank'a Jilxattatapa
GSAM 126.1“UKAT NAYAX mayni jach'a ch'amani angelaruw alaxpachat saraqanir uñjta, mä qinayamp isthapt'ata: p'iqipanxa mä kurmiw utjäna, uñnaqapax intijamänwa, kayunakapax nina sayanunakjamänwa; amparapanxa mä jisk'a jist'arat panka apt'atänwa: kupi kayupax lamar qutaruw ucht'äna, ch'iqa kayupasti uraqiruw ucht'arakïna, ukat mä león art'kix ukham jach'at art'asïna: ukat jupax art'asaxa, paqallqu q'ixu q'ixunakaw arunakap ist'ayapxäna.... Ukat uka angelax, khititix quta patxaru ukhamarak uraqi patxaru sayt'at uñjkayäta, alaxpacharu amparap aptasïna, ukat wiñay wiñay jakiriru, khititix alaxpach luräna, ukat ukan utjki ukanakampi, uraqi luräna, ukat ukan utjki ukanakampi, quta luräna, ukat ukan utjki ukanakampi, juramentasïna, janipuniw pachax utxaniti: ukampisa paqallqun angelan arun urunakapanxa, kunapachatix jupax trompeta phust'añ qalltkani ukhaxa, Diosan imantat amtapax tukuyatäniwa, kunjamtix jupax profetä sirvirinakaparu yatiyawayki ukhama.”1
GSAM 126Mä Angelax Jaqi Yatiyirinakan Uñanchapawa
GSAM 126.2Kunjamatix nayraqat uñacht'ayata ukhamarjama, suma yatiyäwi yatiyañ lurañax jaqiruw katuyata, ukat Tatitux uka irnaqäwirux “pachan tukusïwipkama” bendicionap churäñwa arsuwayi.2 Ukhamasti, aka yatiyäwi apanir angelax pachan jakirinakar yatiyasiñapäki uka pachat yatiyäwit mä unanchäñapawa. Yatiyäwix mä “jist'arata” pankan yatiyatäski, ukax qhanaw uñacht'ayi nayrax jist'antatänwa. Aka yatiyirinakaxa Diosan yäqatawa; kunatixa “kurmi”, Diosan arust'äwipan unanchapaxa, jupanakana patxapankiwa, ukatsti jupanakaxa Diosan k'ajanakapan qhanapampi isthapt'ata sayt'asipxi, ukatsti taqi kunan Luriripan sutiparu yatiyawxa yatiyapxi. Aka chiqana yatiyatäki ukaxa mä pacha yatiyawiwa, maynïr pachanxa “sellata” ukhamänwa, ukampirus jichhaxa mä “jist'arata” pankan yatiyatäxiwa.
GSAM 127.1Nayrïr jaljanakanxa qhananchasiwayiwa, Tatitux pacharuw chimp't'äna kunapachas qhanax churasini, jach'a profecía pacha tukuykamata—pä waranqa kimsa patak urunaka—yatxatäwi taripäwiru irpiri; ukhamaraki, yatiñax jilxattaniwa sasina arsuñax chiqapar phuqhasiwayiwa, walja jaqinakar sayt'ayasina, khitinakarutix jupax uka qhana uñacht'aykäna; ukatsti jupax pachpa ukhamarakiw “higuera quqana parábola” ukapachan yatiqañatakix pach markt'äna, uka pachan ukat uka chiqan yatichirinakaparu sayt'ayasina, uka parábola akapachan yatiyapxañapataki. Ukhamarakiw chiqaparu pach markt'äna kunapachatix pacha yatiyäwix jach'a arupar jilxatañapän ukha, ukatsti ukhamarakiw chiqaparu phuqhasïna.
GSAM 127Nayrïr Yatiyäwin Jach'a Arnaqäwipa
GSAM 127.2Aka yatiyäwin jach'a arnaqäwipax kunapachas lurasini uk yatiñax wali wakiskiriwa. Ukax akana suxta, paqallqu trompetanakan phust'äwip taypin uñacht'ayatawa, ukax Qillqatanakan uñjasiñapampiki jan ukasti pachpa yatiyäwimp uñjasirakiwa, ukasti akham siwa: “Paqallqïr angelan arupax phust'añ qalltkani uka urunakanxa, Diosan imantat amtapax tukuyatäñapawa, kunjamtix jupax profetäkir sirvirinakaparu yatiyawayki ukhama.” Akax qhananchiriwa, aka yatiyäwin yatiyat pachax paqallqïr trompeta phust'añkamawa.
GSAM 127Jach'a Arnaqäwi Pacha
GSAM 127.3Paqallqun angelax phust'ani ukhaxa, akham siwa: “Diosan templopax alaxpachan jist'aratawa, ukat templopanxa pacto arkapa uñjasirakiwa.”3 Aka uraqina santuario ukan irnaqäwipanxa, arka imat utaxa—taqit sipan juk'amp qullan chiqaxa—marana mä kutikiw jist'aratäna; ukax pampachäwi urunwa, juchanaka pichthaptañatakiwa—santuario q'umachañataki. Profetanakana arst'at pachaxa, kunapachatix aka q'umachäwi luräwixa, Criston phuqhatäkaspa ukhama, phuqasiñapäki ukhaxa, pä waranqa kimsa patak urunaka tukuyaruw.4 Ukhamarakiw siwa, paqallqïr angelax trompeta phust'ki ukhaxa, alaxpachan arunakaw ist'asi, jiwatanakana taripäwipatak pachax purinxiwa, sasa.5
GSAM 128.1Apocalipsis 10-n aka profético unanchapax uka pach uñacht'ayi, kunapachatix aka yatiyäwix “jach'a arumpi” ukat qhiparusti, “mä león-an warariñapjama” uñt'ayasini. Aka profecía arunxa, yatiyäwix “jach'a arumpi” jilxattañapax suxta trompeta tukuyatatpachawa, santuarion q'umachäwipar irpir uka profético pacha tukuykama, may arunxa, pä waranqa kimsa pataka uru tukuykama. Nayrïr pusi trompetanakax Gótos, Vándalos, Hunos, ukat yaqhanakampin nuwasiwinakapan phuqasïna, jupanakasti Inti Jalanta tuqinkir Roma markaruw tunka jaljanakar jan ukax reinonakar jaljtayapxäna.
GSAM 128Phisqïri Trompetaxa
GSAM 128.2Phisqïri trompeta ukax Islam yupaychañan jilxatatap uñacht'ayi, pantjasiwinakan phuyupampi, ukampirus juk'ampis “phisqa phaxsi” pacha, jan ukax patak phisqa tunka chiqpach maranaka, jupanakax “mä reyinïpxäna” uka pachata. Julio 27, 1299 marana, Othman, imperio otomano uñstayirixa, Nicomedia markan uraqiparuw mantawayi. Uka pachata otomano jaqinakaxa Inti jalsu tuqinkir Roma imperio ukaruxa t'aqhisiyapxäna ukat “torturapxäna” julio 27, 1449 marakama, phisqïr trompeta phust'äwipat patak phisqa tunka maranak phuqhasina. Uka pachanxa Turconakaxa Constantinopla markaru nuwasiñatakix ch'amapampi jutapxäna, nuwasiwinxa pólvorampi nuwasisa; ukat mä jathi kañunata, ukax Gibbon qillqirix siwa suxta tunk wakanakampiw aytasiñapäna, Constantinopla markan pirqanakaparux jach'a qalanaka phallayapxäna.
GSAM 128Suxtïri Trompetan Tukuyawipa
GSAM 128.3Uka pachanakaruw Juan Palleologus, historiadoranakax qhipa griego emperadorjam qillqantapki ukaxa, jiwawayi. Constantino Decozes jupaw trono ukar chiqap heredero ukhamänxa, ukampirusa, Amurath, turco sultan, khititix jupar nuwaskäna uka ajjsarayasitap laykuw, Amurath-aruw trónor makatañatakix permiso mayïna sasaw sapxi. Ukham luratapax niya trónop turconakar katuyañjamänwa. Chiqpachansa, jank'akiw Otomanunakax Constantinopla marksa ukat Roma markan Inti jalsu tuqinkir imperiopas katuntapxäna. Ukhamatwa jupanakax (políticamente) uka imperio “jiwayapxäna”, ukax nayraqat jupanakax “t'aqhisiyapkäna”. Jupanakax “mä urasa, mä uru, mä phaxsi, ukat mä mara” ukakama “jiwayañapänwa”.
GSAM 129.1Aka profecía pachjam amuyt'asa, mä uru mä marataki, ¿qawqha pachas ukhamäspaxa? Jakhüwix janiw ch'amäkiti: mä mara, 360 urunaka, jan ukax maranaka; mä phaxsi, 30 urunaka, jan ukax maranaka; ukat mä uru, mä mara,—taqpachani, 391 urunaka, jan ukax chiqpachapuni, 391 maranaka. Mä urasax mä urun pä tunka pusin jaljapat maynïriwa; mä unanchjamax, chika phaxsi, jan ukax tunka phisqani uru ukhamäspawa. Ukhamasti, Inti jalsu tuqinkir Romano uraqin Mohammedano jupanakax sapa apnaqapkän uka taqpach pachax 391 mara ukhamarak 15 uru ukhamäspawa. Akax 1449 marana, julio phaxsit 27 uru saraqataru yapxatasax, 1840 marana, agosto phaxsit 11 uru saraqataru puriyistu, suxta trompeta arst'atarjamax Turco jupanakana sapa apnaqäwipan pachapax tukusiniñapataki.
GSAM 129Dr. Josiah Litch jupax Imperio Otomano-n t'unjatäñap nayrat yatiyi
GSAM 129.21838 maranxa, Filadelfia, Pa. markankir Dr. Josiah Litch jupaxa, William Miller jupan uñacht'ayat chiqapar iyawsasina, uka yatiyäwi juk'ampi jaqinakar uñt'ayañ irnaqäwir mayachasïna. Jupax Apocalipsis qillqatan paqallqu trompetanakapat jaqinakax ullañapatak qillqatanak wakichäna. Jupax qhanpach arumpiw säna, suxta trompetax 1840 maran, agosto phaxsin 11 urupan jan juk'amp phust'asiñapänwa, ukhamarak Otomano ch'amapas t'unjañapänwa, ukat ukax akapachan uñacht'ayañapänwa, profecía simbólicanxa mä urux chiqpach pachan mä marawa, sasa.
GSAM 129.3Yaqhipa jilatanakaxa, jupampi pachpa amuyun iyawsirinakasa, “jan ukhamäkanixa” sasinxa, axsarañampi khathatt'apxäna. Ukampirusa, janiw jupax axsarkänti, jan ukasti, Turco markat amuyunakap yatiyäñatakix ch'amapampiw sarantaskakïna. Qillqata yatiyirinakaxa jupan uka tuqita arst'atapxa taqi chiqaru yatiyapxäna. Diosar jan iyawsir tantachawinakaxa tantachäwinakapanxa uka tuqita aruskipapxäna, ukat sapxäna: “Aka jaqixa kunsa yant'aski, ukat akax jupan sataparjam phuqhasini ukhaxa, ukax jan pächasisaw chiqapuni uñacht'ayani, mä profecíana urux mä marawa sañ muni, ukat pä waranqa kimsa pataka urunakax ukch'a maranakawa, ukat ukax 1844 maran tukusiniwa.”
GSAM 130.1Dr. Litch-an yatichäwipan qillqatapax jach'a ch'axwa uñstayäna, ukat waranq waranqanakaw ukhamat jawst'atäpxäna, Mehemet Ali, Egipto markan pashapampi, ukat Turco sultanamp taypin uñstkäna uka ch'axwäwinakan tukusïwip uñch'ukiñataki. Patak patak jaqinakaw sapxäna: “Aka luräwix doctoran arskäna ukhama tukusini ukhaxa, ‘uru-mara’ sat kamachi chiqanchaniwa, unanchat pacha qhanañchañataki, ukat jiwasax Adventistanakäñäniwa.”
GSAM 130Turquía markan Sultánapax Egipto markan Pasha-pampi nuwasiskäna
GSAM 130.21840 marata nayraqata walja maranakana, sultán satäkis ukax Egipto markan pashápa, Mehemet Ali satäki ukampix ch'axwasiskänwa. 1838 maranxa, sultán ukhamarak Egipto markan apnaqatapura ch'axwäwixa, jaya markan embajaduranakapan ch'amapampiw juk'a pachatak jark'atäna. Ukampirusa, 1839 maranxa, nuwasiñanakax wasitat qalltawayi, ukatx sarantaskakïnwa, sultanampi Mehemetampin ejércitonakapax mä jach'a nuwasiwin nuwasipkama, ukanxa sultanapan ejércitonakapax taqpach chhaqtayatäna ukat t'unjatäna, ukatx flotanakapax Mehemetamp katuntatäna ukat Egipto markar apayatäna. Ukham tukuyatänwa sultanuxa, agosto phaxsin nuwasiwix wasitat qalltkäna ukhaxa, paya jach'a wamp'unakampi kimsa jank'a wamp'unakampikiw qhiparawayi, nayra ch'amani Turco wamp'u tamat llakiskañ qhiparata. Aka wamp'u tamax Mehemet jupax janiw kuna pachas sultanur kutt'ayañ munänti, ukat arsuwayiwa, kunapachatix jach'a markanakax jupat apsuñ yant'apxani ukhaxa, nina nakhantayäniwa. Ukhamaw kunaymaninakax sayt'atäskäna, ukapachanwa 1840 maranxa, Inglaterra, Rusia, Austria, ukat Prusia markanakax chikañchasipxäna, ukat uka ch'axwäwi askichañ amtapxäna; kunatix qhanänwa, jan khitis jupar jark'kän ukhaxa, Mehemet jupax jank'akiw sultan-an qhapaq kankañap katuntirïspäna.
GSAM 131Mayacht'at Markanakan Mantawipa
GSAM 131.1“Sultánax aka mayachata ch'amanakan mantawipxa iyaw säna, ukhamatwa jupapachpaw uka ch'axwäwxa jupanakan amparaparu katuyäna. Aka ch'amanakan tantachäwipax Londres markan apasiwayi, kawkhantix sheik Effendi Bey Likgis jupax otomano markan taqi wakisiri ch'amani khithatapjamaw utjäna. Mä qhipa arunaka qillqataw wakichasiwayi, Egipto pasharu uñacht'ayañataki, ukampixa sultánax juparux Egipto markan herencia apnaqäwipa churañ arsuñapäna, ukhamaraki Siria markan Suez Quta patat Tiberias Qutaru puriri taqi chiqanakapa, Acre provincia ukamp chika, jakañapkama; jupasti, sultánan apnaqat yaqha taqi chiqanakap uka pachax katuntatäkäna ukanak jaytañapänwa, ukat Otomano markan wamp'unakapsa kutt'ayañapänwa. Sultanan aka arunakap jani iyawsatapax ukhaxa, pusi jach'a markanakaxa jupanak pachpaw aka ch'axwawir mantapxañapäna, ukatxa kunayman yaqha thakhinakampiw jupar atipjañataki lurapxañapäna, kunjamtix jupanakax walikïkaspas ukhamarjama.
GSAM 131.2Qhanänwa, aka qhipa arunaka Mehemet Aliru katuyatäxani ukhapachaxa, uka amtaxa wiñayatak nayririn [sultanan] amparapat mistxaniwa, ukatsti jupan lurawinakapaxa, uka pachata, yaqha markanakan amparapanxaniwa.
GSAM 131Profecía phuqhata—Turquía markan qhispiyasiwipan tukusïwipa
GSAM 131.3“Sultánax Rifat Bey juparuw mä gobiernon vaporamp sarnaqir wamp'upampix Alejandría markar khitawayi, pasháru uka qhipa arunaka yatiyañapataki. Ukax amparaparuw churatäna, ukat jupaw katuqarakïna, 1840 maran, agosto phaxsin tunka mayan urupan! Uka pachpa urunxa, sultánax pusi jach'a markanakan embajaduranakaparux mä qillqata apayäna, pasháx uka qhipa arunaka jan phuqhañ munkani ukhax kuna lurañänis uk jiskt'asa; jupanakasti jaysapxänwa, taqi kunatakix wakichataw sasina, ukat janiw kuna lurasirjam utjkiri tuqit jupax llakisiñapax wakiskänti. Uka urunxa, Otomano ch'aman sarantaskakiñapataki kimsa pataka llätunka tunka mayani maranaka ukat tunka phisqhani urunaka churatäkäna uka pachax tukusxiwa; ukat kawkinsa sultanan qhispiyat sarnaqäwipaxa?—Chhaqhatawa!”6
GSAM 132.1Uka urutpach jichhakamax sultanux jach'a markanakan kamachiparjamaw sarnaqañapax wakisïna, ukat markapan jaljtayatap uñch'ukiñapaw wakisïna, juk'at juk'at jupanakan apnaqañapatak apxatatapata.
GSAM 132Profecíat Jaqinakan Munañapax Sartayatawa
GSAM 132.2Aka profecíana muspharkañ phuqasiwipax jaqinakan amuyuparux jach'a ch'amanchäwiwa apanawayi. Jaqinakan amuyupax phuqat ukhamarak phuqaskir profecianakat ist'añatakix juk'amp ch'amanchasiwayiwa. Dr. Litch jupax siwa, agosto phaxsit 11 uru, 1840 marat qhipa juk'a phaxsinakanxa, jupax waranqat jila jach'a jan iyawsirinakan qillqanakap katuqatayna, jupanakat yaqhipanakax jan iyawsir tantachawinakan p'iqinchirinakapänwa, uka qillqanakanxa jupanakax Biblian contra nuwasiñ jaytawayxapxatap ukat Diosan jaqitak uñstayatapjam katuqapxatap yatiyapxatayna. Aka jaqinakat yaqhipanakax taqpachapun Diosar kutt'awayapxatayna, ukat walja jupanakax payïr jutäw jach'a sarnaqäwin suma arst'irinakaruw tukupxatayna. Yaqhipanakaxa Dr. Litch-aru akham sasa arsupxatayna: “Jiwasanakaxa sapxtanwa, profecía qhanañchirinakaxa nayra pachan qillqatanakapatwa apsusipxi, profecianakax phuqhasitap uñacht'ayañataki; ukampirusa jichhaxa jakkir chiqanakawa nayranakas nayraqatanxa uñjasipxtanxa.”
GSAM 132.3Kunjamsa suxta trompeta tukuyaru, jutäw yatiyäwix “jach'a arumpi” sarañ qalltäna uk uñacht'ayañataki, aka yatiyäwin chikancht'asirinakat maynirin nayaru yatiyatap mä sarnaqäwi uñacht'ayä.
GSAM 132.41840 maranxa, E. C. Williams, Rochester, N.Y. markankir mä jach'a karpa ukhamarak wamp'u vela luriri jaqixa, uka yatiyäwi iyaw säna, ukatxa Pastornaka Miller ukhamarak Himes jupanakarux Rochester markaru jawst'äna, uka markankir waranq waranq jaqinakaru arsuñapataki. Jupanakasti jaysapxäna, jaqinakaru katuqañatakix mä wakisiri jach'a tantachasiñ uta jikxatañatakix wakisir qullqix janiw utjkiti sasina. Jupasti sänwa: “Nayanx mä muyu karpax utjitu, diámetropax 120 kayuni. Nayaw sayt'ayä, qunt'ayä, ukat uñjä, jan qullqimpi. Jutapxam ukat yatiyäwi yatiyapxam.” “Jupanakax jutapxänwa,” sasaw nayar säna, “ukat karpax janiw chikatampis ist'iri jutirinakarux katuykänti, ukhamax pusi tunka kayuni chinuw uchawayta, ukhamat 160 x 120 kayuni karparu tukuyasa. Aka karpax sapa uruw jaqinakamp phuqhantatäna, ukat patak patak jaqinakaw anqan muyuntapxäna, taqiniw aru ist'añ munapxäna.”
GSAM 133Patak patak jaqinakaw Yatiyäwi Yatiyasipki
GSAM 133.1Jilxattir munañ phuqañataki, jach'a karpanakaw apnaqasiwayi, ukatsti lapaki pachanxa quqa taypin tantachäwinakaw lurasirïna. Juyphi pachanxa, yaqhipa jach'a iglesianakampi taqinin tantachasiñ utanakampiw apnaqasiwayi, ukatsti taqiniw munasir ist'irinakampi phuqhantatäna. 1840 marata nayraqata, Pastor Miller jupax “niya sapa”, yatiyäwi yatiyasirïkän ukata sipansa, jichhax niya kimsa patak jaqinakaw jupamp chikachasipxäna, pä waranqa kimsa patak uru pacha tukusitapata taqi jaqin nayraqatan yatiyasa, ukat “Jichhax janiw pachax utxaniti” ukat “Jupan taripäwipan urasapax purinxiwa” sasina arnaqasisa. Ukhamasti, kunjamsa Tatitun pachapax uka yatiyäwix taqi akapachan jilxattañapatak purinkäna uk uñjtanwa, arunakapax phuqhasïna, ukat millón millonanakaw uka jawsäwi ist'añ munañampi ch'amanchasipxäna.
GSAM 133.2Kunjamatix America markan uka sarnaqäwix ukhamänxa, ukhamarakiw yaqha markanakanxa. 1840 maratpacha, juk'a jaqinakax qillqatanakap ch'iqiyapxañat sipansa, walja jaqinakaw, ukham sasaw, nayrar sartasipxäna uka aru yatiyañataki. Inglaterra markanxa, paqallqu patak Inglaterra Iglesian ministrunakapakiw uka yatiyäwi yatiyapxäna, ukatxa uka pachpa irnaqäwin irnaqir yaqha walja ministrunakatxa janiw arsuñas wakiskiti. Uraqpachan pä tunkat jila jach'a markanakapanxa, uka yatiyäwix mä jach'a ch'amampi saraskäna, ukhamat uñjirinakax akham sapxañapataki: “Aka jaqinakax wali ch'amampiw aka luräwin sarapxi.”