Jalja 21 — Lurawin Irpir Ampara
GSAM 322.1“Nayaw jumar yatichäma, ukat irpäma kawki thakhin saräta uka.”1
GSAM 322.2Khititix Tatitur atiniskixa, jupan uñjatapax sapa kutiw uñjasi. Ukampirus, utjarakiw pachanakax kunawsatix aka uñjatapax juk'amp amuyasi, sañäni, jan walt'awinakata ukat axsarañanakata, uñjatasa jan uñjatasa, qhispiyatanaka, ukat chiqap thakhip jach'anchayañatakix Diosan chiqak jist'aräwinakapa. Aka yatiqäwix aka tuqinakatwa parli.
GSAM 322Michigan markan Nayrïr Uñjawi
GSAM 322.31853 marana, Mayo phaxsinxa, Pastor White-mpi warmiapampix Michigan markaruw sarapxäna. Ukax Buffalo, N.Y. inti jalant tuqir nayrïr kuti sarapkäna ukhamänwa. Mayo phaxsin qhipa samarañ urunxa Tyrone markankapxänwa, ukat uka chiqanxa, Mama White-arux uñjawin uñacht'ayasiwayiwa markan samarañ uru imasirinakan kunayman tamanakapa, ukhamaraki kuna jan wali amuyunakatix jupanakar saykatañatakix utjaspa ukanakat amuyt'ayäwinakampi. Junio phaxsit payïr uruna, Jackson markana, jupax kimsaqallqu foolscap laphi qillqäna, ukansti jupar uñacht'ayatäkäna uka yaqhipanak qhanañchasa. Jupax uka uñjawit mä lapisampi qillqat churitu, ukampirus nayax mä qillqañampi tintampi qillqat qhana copia churäñajatakiw mayitu.
GSAM 322Q'uma Kankañat Arsuñ Mä Warmi
GSAM 322.4Yaqha uñacht'ayatanak taypinxa, mä warmi jiwasan jaqinakasar mantantañ munir uñacht'ayasiwayi. Jupax siwa, uka warmix jach'a q'umarañapwa arsusirïna. Mama White jupax janiw kunawsas jupamp jikiskänti, ukat janiw jupat kuns yatiskänti, jan ukasti aka uñjawin uñacht'ayata ukak yatïna. Jupax janiw warmina lurañanakapaki yatiyäna, jan ukasti, kunapachatix juchañchatäni ukhaxa, jupax qullan jaqjam uñstasisin akham saniwa: “Tatitux chuymaja yatiwa.” Jupax siwa, aka warmix mä wayna chachampi markan sarnaqaskäna, ukampirus chachapax, mä achachi, utapan irnaqaskäna jupanakan jan wali sarnaqäwipan jakasipxañapataki. Mama White-ax siwa, Tatitux jupar uñacht'ayäna “aka warmix qullanätwa siskchisa, jupampi uka wayna chachampix paqallqïr kamach p'akintapxataynawa”. Aka sarnaqäwit qillqata bolsillujan apasisa, kunjamäkanis uk yatiñ munasaw suyt'askayäta.
GSAM 323Vergennes, Mich. markan Tantachäwi
GSAM 323.1Jackson, Battle Creek, Bedford, ukat Hastings markanakan tantachäwinak lurapxta, ukatsti Vergennes, Kent Co. markaru puripxta, ukax uka warmin jakäwipa ukhamänwa. Junio phaxsit 11 urunwa, Samarañ uru janïr purinkipan juk'a pachata, arum qhiparañatak wakicht'at utaru puripxta. Qhiparañ utax mä Pastor White jupan utapänwa, jupax nayra pachanx mä Cristiano tamankir ministrünwa. Akax mä machaq utt'ayat uraqïpanxa, tantachäwinakasatakix mä jach'a, machaq lurat pirwan kimsa milla juk'amp sarantañan wakicht'atäna, ukat uñjawipan uñjat warmix, ukham uñjasitayna, tantachäwi utat paya milla juk'amp sarantañan jakaskakïnwa.
GSAM 323Fanático-ru Testimonio
GSAM 323.2Junio phaxsit 12 uruna, 10:30 alwa pacharu, tantachäwitakixa graneru tantachasipxta. Mama White jupax arsuñ chiqan ch'iqa tuqinkir thiyapan qont'atäna, nayax jupan jak'apan qont'asiyätwa, Pastor Cornell jupax nayan jak'ajan, ukat Pastor White jupax arsuñ chiqan kupi tuqinkänwa, aruskipasa. Jupax tunka phisqhani minutunaka aruskipkäna ukata, mä achachilampi mä wayna chachampix mayak mantaniwayapxäna, ukat arsuñ chiqan nayrïr qont'añan qont'asipxäna. Jupanakamp chika mä jach'a, t'uxu, ch'iyar janchini warmiw jutäna, jupasti punku jak'an qont'asiwayi. Pastor White mä juk'a arst'äwi tukuyatatxa, Mama White jupax sartasina arst'äwip qalltäna, ministrunakax jupanakar katuyat luräwi jan t'unjañapataki wali amuyumpi sarnaqañapata, akham qillqata apnaqasa: “Tatitun yänakap apirinakax q'umäpxam.” Jupax säna, janiw Diosan kamachipäkiti mä warmirux chachapata sipan yaqha chachampi markanaka sarnaqañapataki jawst'aña. Tukuyaruxa, qhanpach säna,
GSAM 323.2“Uka punku jak'an jichhaki qunt'asiri warmixa, Diosaw yatiyiri sarañapataki jawst'itu, siwa. Jupax aka wayna qillqañ mesa nayraqatan jichhaki qunt'asirimpiw sarnaqaski, ukhamarusa aka achachi, chachapaxa—¡Diosaw khuyapayasiñapa!—utapan wali ch'amachaski, ukhamat jupanakax jan wali lurawinakapampi sarantaskakiñapataki qullqi jikxatañataki. Jupax wali qullanätapwa siwa, qullanchatawa siwa, ukampirusa taqi uka qullanäñ uñacht'ayasiwipampixa, Diosax nayaruw uñacht'ayitu jupasa uka waynasa paqallqïr kamachi p'akintatapata juchanipxatapxa.”
GSAM 324.1Taqi ukankirinakax yatipxänwa, Mama White jupax janiw aka jaqinakarux uñjkänti, jupanakax pirwa manqhar mantankama. Jupanakar uñt'ayasa ukatsti sarnaqäwipat qhanañchäwipaxa, ukankirinakan amuyuparux ch'amanchawayiwa, ukatsti iyawsäwiparusa uñjawinakaru iyawsañaparusa juk'amp ch'amanchawayarakiwa.
GSAM 324Arunaka Yatiyatjam Arsusita
GSAM 324.2Mama White jupax testimonio churkäna ukhaxa, Mama Alcott juparu, juchanchata warmiruwa, llakita uñkatasipxäna, kunjamsa arunak katuqäna uk uñjañataki, ukat kunsa lurañapäna ukat arsuñapänsa uk yatiñataki. Jupar juchanchatata jan juchanïkaspän ukhaxa, sayt'asis taqi kunsa janiw sasaw arsuñapänxa. Juchanïkaspän ukhaxa, ukat wali jan wali jaqïkaspän ukhaxa, inas taqi kunsa janiw sasin arsuñatakix jan wali jaqïkaspawa, chiqäskpan uk yatiskchisa. Uka lurañat sipansa, kunjamtix testimoniox juchañchatäkasax lurani satayna ukham luratayna. K'achat sayt'asitayna, taqinin nayranakapax jupar uñch'ukiskäna ukhaxa, ukat mä suma jaqjam uñt'asisina, k'achata akham sänwa: “Tatitux—chuymajxa—yatiwa,” ukat janiw mayampi arsusisa qunt'asxatayna. Kunjamtix testimoniox jupax sañapa satayna ukham sänwa, ukat pachpa kasta arumpiw sänxa.
GSAM 325Juchanïtap Yatiyasiña
GSAM 325.1Chiqpachansa, Diosax chuymanakap yatïnwa, ukat jupanakax juchanïtap yatipxarakïnwa; kunatix qhiparux waynax uka pachpa markan jakasiri Tata Gardner-arux, khititix uka tuqit juparux suma jiskt'käna, akham sänwa: “Tata Gardner, Mama White-an jiwasanakat arst'atapax wali chiqapunïnwa;” ukat uka warmixa, 1862 marana Greenville markana, Mama Wilson juparu, “janiw kullaka White-aru kunsa arsuñsa atiskaspati, Dios contra sayt'ata jikxatasiñap layku” sasin siskäna uka qhipatxa, jupampi uka waynampita uñacht'ayatax chiqapunïnwa sasaw iyaw säna.
GSAM 325Messenger Tamachäwi
GSAM 325.21853 marana awti pachanxa, Michigan markan mä qawqha jan kusisit jaqinakax mayachasipxäna ukatsti Messenger of Truth sutini mä qillqata uñstayapxäna. Aka qillqatan ukhamarak irpirinakapan lurañapax ch'amañchañat sipansa, t'unjañampi ukat jan walt'ayañampïnwa. Uka pankanakanxa walja k'ari arunakaw uchatäna, ukax jiwasan yatiyäwin irnaqäwisaruw phiñasiyapxitu; ukat kunatix ukham qhanpach nuwasiwimp nayrïr kuti uñjasipkayätan ukhamaxa, jupanakan k'ari arunakap k'umt'añaw phuqhañäniw sasaw amuyapxta. Uk lurañax pacharuw apt'awayistu, uka pachax iyawsäwisaru katuyat chiqap yatiyäwi jilxattayañatakïnwa, ukat ukasti Supayan munañaparuw askïna, jupaw chiqpachapuni uka uñisïwin qalltayiripänwa. Ukhamasti, uka pachax 20 uru junio phaxsit 1855 maran jayp'ukamaw sarantaskäna, kunapachatix Pastor White jupampi warmiapampi, Pastor Cottrell, ukat nayampix Oswego, N.Y. markan mä tantachäwi tukuyapxayäta. Tantachäwisana mä Lillis sutini jaqit phiñasipxayätwa, jupax mantasin uka t'unjañ qillqatanak jaqinak taypin ch'iqiyäna. Wasitatwa aka tuqit kuna lurañasas uk amuyt'apxayäta. Jupanakan k'arisiwinakaparu jaysañatak nayraqat ch'amachasitanakax jupanakan juk'amp lurañapatakiw tukuyatayna.
GSAM 325Iwxäwi ukhamaraki Nayraqat Yatiyäwi
GSAM 325.3Uka arumax John Place-an utapan, Oswego markana, mä mayisiñ tantachäwin, Mama White juparux mä uñjawi uñacht'äwi churasiwayi, ukansti uñacht'ayasiwayiwa, jiwasanakax irnaqäwis sarantayañäni, chiqapa yatiyäwi yatiyasina, “Messenger tamachäwi” ukham jaqinakaru jan llakisisina, jupanakax jupanaka pachpaw nuwasipxani ukatsti qillqatapax chhaqtaniwa, ukat ukhamäxani ukhax jiwasanakax uñjañäniwa tantachäwisax payaptatawa. Aka arunaka Tatitut jutirïtap iyawsasaxa, jank'akiw ukarjam lurañ qalltapxta.
GSAM 326Messenger Tamachäwin ukhamaraki Qillqatan t'unjasiwipa
GSAM 326.1Chiqan irnaqäwipax jank'akiw nayrar sartawayi, ukampirus “Messenger tamachäwix” jupanakpura ch'axwaruw mantawayapxi. Juk'a pachanxa, uka tamachäwix t'aqanuqtayatäxänwa, walja p'iqinchirinakapax Samarañ uru jaytawayapxatayna. Qillqatapax jank'akiw chhaqtxatayna yanapt'äwi jan utjatapat, ukat khititix mä juk'a pachatak qillqiri irpirjam irnaqkäna ukaxa, yatiqañ uta yatichañaruw amuyup kutt'ayäna; ukampirus jupapachpa nayraqat jan apnaqañ yatiqkasaxa, yatiqirinakaparux janiw kunatakis apnaqañ atkänti. Yatiqañ utapan mä yuqall wawar chiqañchañ munasinxa, mä revólver apsusïna, ukax k'ajk'antkchïnsa, janiw phallkiti. Jaqinakan jiwayatapat jaltxañataki, aruman Canadá markaruw t'ijtawayxäna.
GSAM 326Jutäw Iyawsäwir Kunjam Ch'amanchäwipa
GSAM 326.2Uka pachanxa, jiwasan jaqinakasanxa nayrat sipansa juk'ampi suma apasiñampi mayacht'asiñampi utjäna; ukatsti yatiyäwimpi juk'ampi sarañataki ch'amachasipkäna ukhaxa, thakhinakaxa taqi tuqiruwa jist'arasïna.
GSAM 326.3Review ukan 11 t'aqapan, 10 jakhüwipana, 14 uru enero phaxsit 1858 marana, qillqiripax, Messenger irnaqäwin tukuyapat aruskipasina, akham siwa: “Jan iyawsañ pachanxa, kunawsatix Review t'unjañatak ch'amachasipkäna ukhaxa, oficinankir iglesian yänakapax $700 ukakïnwa. Uka qhipatx $5,000 ukharuw jilxattawayi. Ukhax niya waranq qullqi churir qillqantatanakaw utjäna, jichhax pä waranqaw utji, ukatxa walja ‘inaki’ listankirinakamp chika.”
GSAM 326.4Jichhax 1858 maran “Messenger tamachäwi” jaljtasina ch'iqintatäkäna, ukat Messenger ukax chhaqtawaykäna uka pacharu puripxta ukhaxa, aka qhipa jakhunakax wali amuyt'añawa. Kunjamatix Review ukar qullqi churasir qillqantat jaqinakax payaptatayna, ukhamarakiw iyawsirinakana jakhupax pä kutit juk'amp jilxattatayna. Ukhamasti, 1855 marana, junio phaxsin, Mama White tuqi arsuwayat yatiyäwix phuqasitayna.
GSAM 327Carpa Tantachäwinakax Nayraqat Amuyt'ayata
GSAM 327.1Yatiyäwin qallta urunakapanxa, jiwasan luräwisänwa yatiqañ utanakana tantachasiñaxa, jan juk'amp suma utjkän ukhaxa. Ukham mä utana, mä kutix, ukch'a jaqinakaw tantachasipxäna, ukhamat pä ukham jach'a yatiqañ utanakax janiw jupanakarux katuntaspänti. Taqinin ist'añapataki, arst'irix mä jist'arat ventanana sayt'asisaw utankirinakarusa, ukhamarak carrujanakapanxa ukat pastun qunt'atäpkäna uka juk'amp walja jaqinakarus arst'äna. Aka jach'a tantachäwi uñjasaw carpa tantachäwinaka lurañ amuyt'asiwayi.
GSAM 327Nayrïr Carpa Tantachäwi Battle Creek, Mich. markana.
GSAM 327.2Ukhamasti, 1854 marana, mayo phaxsit pä tunk payan urunxa, Pastor James White jupampi yaqha jilïrinakampix tantachäwinakatakix karpanaka apnaqañax wali aski amtaw sasaw amtapxäna. Uka pachanxa, jach'a karpanakax circos, uywa uñacht'äwinaka, ukat yaqha kasta uñacht'äwinakatakiw apnaqatäna, yaqha lurañanakatakix niya janipuniw apnaqatäkänti. Michigan markaw nayrïr Estado ukhamäna, kawkhantix Paqallqu uru Adventistanakax uka kasta irnaqäwin qalltawayapxäna. Nayrïr karpa tantachäwix Battle Creek markan, junio 10, 1854 maran qalltawayi. Jichha pachanxa, aka junt'u pachan tantachasiñ thakhix wali jach'aruw jilxattawayi.
GSAM 327Campamento Tantachäwinaka Amuyt'ayata
GSAM 327.31868 maranxa, mayampi ch'amampi mä thakhi sarantawayapxäna. Campamento tantachäwinak lurañax walikïspawa uk sum amuyt'asipxäna, ukat amtawayapxäna akax mä suma thakhiwa jach'a tantachäwinakan jiwasan jaqinakasan walja tantachäwiparux katuqañataki. Jach'a tantachäwinakatak mä jach'a karpa, ukat jisk'a familia karpanakampi utjipanxa, jaqinakax sum jakasipxaspawa, ukhamat walja urunakax suma amuyumpi iwxt'asiñampi ukat yupaychañampiw qhiparapxaspäna.
GSAM 328Nayrïr Campamento Tantachäwi Wright, Mich. markana.
GSAM 328.1Nayrïr campamento tantachäwix Wright, Mich. markan, septiembre 1 urut 7 urukama, 1868 maran apasiwayi. Jiwasan jaqinakasan aka jach'a tantachäwinakapax ukham jilxattawayi, sapa maran phisqa tunkat jila campamento tantachäwinakaw kunayman chiqanakan apasi. Janiw America markan sapakikiti aka campamento tantachäwinakax apasi, jan ukasti Europa, Australia, Nueva Zelanda, ukat Sudáfrica markanakan ukhamaraki.
GSAM 328.2Jiwasan jaqinakasan jichhakam apata aka kasta taqpachat sipan juk'amp jach'a tantachäwipax 1893 maran, Lansing, Mich. markan apasiwayi. Uka jach'a tantachäwinxa, 500 jila uta karpanakan 3,400 jaqinakaw jakasipxäna. Campamenton uta karpanak lurañatakix 150,000 yardas jila lona ukaw apnaqasiwayi.
GSAM 328Mä Tren Jan Walt'äwit Qhispiyawi
GSAM 328.3Nayrïr 60 kayuni karpa alañatak amtawi lurat qhipüru (23 uru mayo phaxsit 1854 marana), Pastor White jupampi warmipampixa, uka pachanx Jackson, Mich. markan jikxatasipkäna, Wisconsin markar sarnaqañ qalltañatakiw wakicht'atäpxäna, kawkhantix mä juk'a pachatak irnaqañapäna. Jayp'ux D. R. Palmer-an utapan qhiparapxayätwa, ukax estación-at janiw jayankänti. Jayp'u pachanx walja kutiw Pastor White-ax akham sasa arst'äna: “Aka sarnaqäwir mistuñatakix muspharkañaw jikxatasta; ukampirus, Ellen, jiwasax mä tantachäwiruw jawillt'atäxtanxa, ukatsti sarañapuniw. Jan jawillt'atäkasayätxa, jichha arumax janiw sarirïkayätti.”
GSAM 328.4Arumax purinkipanxa, trenan puriniñapax jak'ankipanxa, mayisiñatakix tantachasipxta. Taqiniw Pastor White jupampi warmiapampix aka sarnaqäwipan jan kuna pasañapataki mayisiñatakix ch'amancht'atäpkaspas ukham amuyasipxäna. Sartasaxa, Pastor White jupax iyawsäwip arsuwayi, Tatitux jupanakarux uñjaniwa ukat jark'aqarakiniwa, sasa.
GSAM 328.5Kimsaqallqu urasaru jupanakamp chika trenaru sarawayta, qunuñanak katxaruñataki ukhamarak q'ipinakap askichañataki yanapt'añataki. Mä vagón ukar mantapxta, ukax jach'a qhipani qunuñanakaniwa, uka pachanakanxa “ikina vagón” satänwa. Mama White jupaxa akham säna: “James, janiw aka vagonan qhipariristti, akat mistuñajapuniwa.” Jutir vagonan chika taypipan mä qunuña jikxatañatakiw yanapt'ayäta. Mama White-ax q'ipinakap chara patxapan apxarusaw qunt'asïna, ukampis akham säna: “Janiw aka trenan sum jikxataskti”. Campanillax t'uqhantäna, ukat jank'aki “Jikisiñkama” sasa, jank'akiw Cyrenius Smith-an utaparu sarxayäta, arum qhiparañataki.
GSAM 329.1Tunka uras jak'aru, taqiniw wali muspharapxayäta, Chicago markaruw saraskäna sasin amuyapkayäta uka Pastor White jupax punku jist'arañapataki jawst'ir ist'asina. Jupax säna, trenax Jackson markat kimsa milla inti jalanta tuqiruw thakhit mistuwayatayna; trenan jilapartixa, locomotorapampi chika, taqpach t'unjataw uñjasïna; ukampirus waljanix jiwarapxatayna, jupampi Mama White jupampix janiw kuns usuchjasipkataynati. Jupax jank'akiw mä kawallu mä karru katüna, ukat Abram Dodge jupamp chika, Mama White jupar thaqhir saräna, khitirux Pastor jupax mä juk'a thakhi amparapamp apkatasina, mä ch'aran, juqhu uraqi patxaru ukhamarak mä jisk'a jawira khurkatarusa, mä qhispiyat chiqaruw apäna, uka jan walt'äwi chiqata jayan.
GSAM 329.2Qharüru alwatwa Tata Dodge-mpi chika uka t'unjata uñjiri sarawayta. Mä chiqanxa, kawkhantix thakix tren thakiru jan chiqak khurkatar makatki, mä waka samarañataki chiqak tren thakin ikthapisïna. Llusk'ir maquinax janiw waka jark'añanïkänti, ukhamasti uywaru tupkasax ch'iqaru thakhit jaquntatäna. Maquinan uraqiru nayrïr tupkatapampixa, Pastor White-n pankanakan kajunap apt'at q'ipi apañ vagón ukax taqpach thakhit thuqt'awayi ukat janiw ch'axwatäkänti; ukapachparakiw trenan qhipäxan saririnakan vagón ukax jani khitis yanapt'kasin yaqha vagonanakat t'aqanuqtasïna, ukat amuki thakhin sayt'awayi. Llusk'ayirix tender ukampiw thakhit anqan laq'aru suxta jan ukax kimsaqallqu rod t'ijnawayi, ukatsti llusk'ayirix mä roble quqan khuchhut tronkoparu, kimsa kayu diámetro-ni, ch'allxtatayna. Trenan ch'amapax ukhamänwa, llusk'ayirix aynach tuqip alaxaru muytayatayna, ukat tender ukan qhipa tuqipax thakhi patxaru muyt'atayna. Trenan jach'a chiqapaxa, taqi ch'amapampiw, uka motoran t'unjataparux ch'allxatäna, ukhamat payïr ch'allxtawi utjayasa. Nayrïr vagón uka motorar ch'allxtirix mä expreso vagón ukänwa, ukax jisk'a lawa phichhutaruw ñit'intatäna. Ukax, kunatix manqhan utjkäna ukamp chika, mä q'añu qutüruw motoran qhipäxaparu patxaru ukhamarak muytaparu warantatäna. Qhiparux mä payïr clase vagonänwa, tunka kimsaqallqun jaqinakani, jupanakat mayniw jiwatayna ukat taqi mayninakax juk'ampis jan ukax juk'at usuchjataw uñjasipxatayna. Aka vagonax payaruw jaljtayatayna, mä ikiña vagonax taypit pasawayatayna. Ikiña vagonan nayraqat chiqapax t'unxatatayna, ukat Mama White-an janiw qhiparañatakix walikïkiti amuyatayna uka qunuñax taqpach t'unxatatayna.
GSAM 330Diosan Qhispiyäwipat Uñacht'äwi
GSAM 330.1Uka t'unjata uñjasaxa, ukatsti, Pastor White jupampi warmiapampixa uka jan walt'äwi pachan sarnaqapkäna uka vagón, t'unjatata mä tunka phisqani rod ukch'a jayan sapaki ch'ujuki sayt'ata uñjasaxa, chuymasanxa akham sasin amuyapxta: Diosax mayiwinak ist'iwa, ukat khitis yati, jupax angelaparu khitäniti uka vagón t'aqanuqañapataki, ukhamata sirvirinakapax jan kuns usuchjasisa qhispiñapataki? Juk'ampis aka amuyux chuymasarux ch'amanchawayapxituwa, kunapachatix freno apnaqirix janiw jupax t'aqanuqaykiti sasaw säna, ukatsti, janirakiw khitis plataforma uksan utjkänti kunapachatix ukax pasäna, ukat jupatakisa taqi tren irnaqirinakatakisa kunjams ukax pasäna ukax mä muspharkañänwa; ukat jupanakatakix juk'amp muspharkañax, katuñamp ch'akampix panpachaniw janiw p'akjatäkänti, ukat ch'akax cadenapampiw t'unjat carrumpan patan uñstayatäskäna, kunjamatix mayni suma amuyt'asir jaqix ukar uchatayna ukham.
GSAM 330.224 uru jayp'uruxa, thakixa q'añunakata ukham q'umachataxänwa, trenanakaxa kunjamati nayraqata ukham sarantapxäna, ukatsti Pastor ukhamaraki Mama White jupanakaxa wasitatwa vagunanakaru mantapxäna ukatxa Wisconsin markan tantachäwiparu suma puripxäna.
GSAM 330Uñisirinakax Tuqitawa
GSAM 330.3Nayra Israel markampix janiw taqpachas “sum sarnaqañax” utjkänti. Anqan uñisirinakapaw utjäna, jupanakasti sapa thakin sarnaqäwip jark'añ munapxäna. “Ch'aqhrunt jaqinaka” ukhamaraki campamento manqhankir jan Diosar katuyasitanakax wakicht'at irnaqañanakänwa, jupanak taypitwa Supayax jan kusisitäña, ch'axwaña, arxayt'asiña, ukhamaraki sayt'asiña sayt'ayañ munäna. Diosan aski amparapax iyawsirinakampi ukhamarak atipañax ch'amachasiwinakapamp chikäskän ukax, aka jaqinakax jupan nayraqatapan khuyapayasiw jikxatapxatapata, Tatitun amparapaw jupanakar irpxaruwayatapata uñacht'ayäna.
GSAM 331.1Ukhamarakiw kimsïri angelana yatiyäwipax jilxattasin nayrar sartkäna ukhaxa, janiw nayrar sartäwipax jaqina natural chuymaparu sum katuqat chiqanak laykükiti. Jan ukasti, yatiyäwina taypi chiqapaxa—Tatituna Samarañ Urupa—jupa pachpa munasir, aka pacha munañanakampi ch'axwi, uka arunaka phuqhirinakaru aka pacha lurañanakata sapa simanana pä uru jaljtayasa. Jichha pacha chiqawix anqaxa uñisirinakaniwa, jupanakasti uka luräwi t'unjañataki ch'amachasipxiwa, jan sayt'asa. Jupanakatxa, Salmista arunakapjamaxa, akham sasaw sañjamäspa: “Jan Tatitux jiwasampi sayt'asirïkaspanxa, jichhax Israelax akham saspawa; jan Tatitux jiwasampi sayt'asirïkaspanxa, jaqinakax jiwasan contra sayt'asipkäna ukhaxa; ukhax jiwasarux jakaskirpachwa manq'antapxaspäna, jupanakan colerapax jiwasan contra nakhantkäna ukhaxa.”2
GSAM 331.2Jiwasan taypinxa pachapachanwa jupa pachpa munasiri, jan kusisita jaqinakax sartasipxiri, amtanakap phuqhasisax kuna jach'a lurañanakas lurasispawa sasina; ukampirusa, pantjayir nina qhana ukhamawa, qhananakapax nayratpach jiwarxiwa. Uka pachparaki, jichha pachan chiqawix chiqaparuki, jan sayt'asa akapach muyt'asiskäna, sapa nayrar sartawimpi ch'amampi, suma sayt'awimpi jilxattasa.
GSAM 331Pastornaka Stephenson ukhamaraki Hall
GSAM 331.31855 marana jallupachanxa, Pastornaka Stephenson ukhamaraki Hall jupanakaxa Wisconsin Suyuna mä t'aqañchañ uñstayañwa munapxäna. P'iqinchiri jilatanakaxa sum yatipxänwa, jupanakaxa iyawsäwisana yaqha chiqanakapxa “Jutïr Pachan” yatichäwipampi yant'añ munapxatapata, ukatxa Paqallqu uru Adventistanakaru Cristona payïr jutäwipa qhipatxa yant'äwi yatichäwi yatichatäñapxa wali munapxäna.
GSAM 331Jupanakata Yatiyawi
GSAM 331.4Noviembre 20, 1855 maranxa, Mama White juparux jupanakan sarnaqäwipata mä uñjawi churasiwayi, uka tukuyäwipatxa akham arunakampi yatiyasina: “Jumanakax, ch'ama pisi jaqinakax, Diosan luräwip jark'apxasmaw amuyapxätati? Ch'ama pisi jaqi, mayaki luk'anampixa pampachiruw jaquntiristam. Jupax juk'a pachakiw ukham luraskañamatak jaytätam.”
GSAM 332.1Jiwasan uñisirinakasax sapxiwa, akana mä uñjawi utjäna, ukax aka jaqinakax jank'akiw jiwapxani sasaw säna, ukat jupanakax walja maranakaw jakapxatayna, ukhamax uka uñjawix janiw phuqhasitakänti. Uka uñjawinxa janiw jiwäwipatxa kuns utjkiti. Jupanakax kimsïri angelan arunakapana luräwipa jark'añ munir jaqinakjamaw uñacht'ayata uñjasipxäna. Diosatakix jupanakar sayt'ayañax qawqha jasakïspas uk yatiyatäpkchisa, akham sasaw yapxatasi: “Jupax juk'a pachakiw jumanakarux jaytanipxätam.” ¿Kuns lurapxäna?—Ch'axwäwinakapan suyapkäna ukham atipjañat sipansa, ch'amakan thaqhasiñapataki jaytataw uñjasipxäna. Mä qawqha simananakatxa, samarañ uru taqpach jaytawayapxatayna, ukatsti ukaru uñisiñ qalltapxatayna. Jupanakax mä “Jutïr Pachan” tamaru utt'ayañ amtapxatayna, jupanak pachpaw p'iqinchirinakäpxañapataki. Ukan jikxatañat sipansa, samarañ uru jaytasaxa, jiwasan jaqinakasar katxaruñapxa taqpach apt'ayasipxatayna. Ukhamasti, jupanakan sarnaqäwipampixa, qalltan lurañ amtapkäna ukxa taqpach t'unjasipxatayna. Jiwasan jaqinakasax akham sapxänwa: “Chiqpachansa, Diosax ‘mä juk'a pachakiw jupanakarux jaytawayi.’”
GSAM 332Jakañan Llakiskañ Tukusiwipa
GSAM 332.2Aka pä jaqinakan tukusiwipatxa, jupanakan llakiskañ tukusiwipatxa, jupanakan jilatanakapax, “Jutïr Pachan” iyawsirinakax, khitinakampitix samarañ uru jaytasax chikachasiwayapkäna, jupanakan arunakap yatiyasiñax walikispawa. Kimsa tunka paqallquni maranak nayraxa, Tata Hall jupax juk'at juk'at amuyt'añ chhaqtayasirïnwa (lup'i aychapan llamp'uptatapata), aka usun qalltapax yaqhanakan k'arisiñapata walja yänakap chhaqhayatapänwa. Jupax mä pantjasiwimpiw t'aqhisïna, anqar mistuspän ukhaxa, uraqi patxaruw ñit'intatäspäna jan ukax liwjatäspäna. Jupax janiw khitirus jan walt'ayirïkiti, ukampirus, chiqansa, aka jaya maranakana, janiw kuna kasta Diosan irnaqäwipatakis wakicht'atäkänti.3
GSAM 332.3Pastor Stephenson jupax niya tunka suxtan maranakaw jiwawayxi. Jiwäwipata qawqha maranak nayrax janiw wali amuyunïkänti (luqhirïnwa), ukampirus janiw yaqhanakatakix axsarkañäkänti. Janïr ukhamäkasinxa, iyawsatapän uka jan kamachini amuyun arxatapampixa, jupax warmip jaytawayi, mä warmi jupat jan kuna jan wali luratapata juchanchatäkänti (jupax mä jan chiqap arxatiri apnaqasaw t'aqanuqasiñ atïna), ukat nayra warmipat sipan juk'amp wayna mä warmimp jaqichasiwayi. Aka luratapax wali juchañchañjamawa, ukata “Jutïr Pachan” masinakapax jupan sarnaqäwip janiw walikiti sasaw amuyapxäna, ukat janiw jupatakix mayampis yatichañapatakix jaytapxänti.
GSAM 333.1Aka jaqinakana qhipa urunakapat jupanakan jilatanakapan arunakapax jach'a llakisiwiw uñacht'ayi; ukampirusa, ukax jan k'arisiñani chiqanakawa, jan kuna jan wali amuyumpisa jan ukax maynir uñisiñampisa arsuwayata. Aka tuqitxa, ullaqirinakasarux jupanak pachpaw amuyt'apxañapataki jaytawayapxta, aka testimonion arunakapan janchir uñtasiwipatxa.
GSAM 333Pastor J. H. Waggoner-ax Yatiyäwi Katuqaraki
GSAM 333.21852 maranxa, Wisconsin markan condadon mä periódico qillqatapa apnaqir Pastor J. H. Waggoner jupax jichha pacha chiqapa iyaw säna, ukat qhipa marax taqpach chuymampi Diosan arunakap yatiyañ irnaqäwir mantawayi. 1857 maranxa, jupax pä wali wakiskir panka jisk'a qillqatwa qillqäna, sapa maynix pä patak panka laphini. Nayrïrix akham sutinchatawa: The Nature and Tendency of Modern Spiritualism, ukat payïrix, A Refutation of the Age-to-Come. Nayrïrix waljaniruw uka Supayan katuntawipar jaquntasiñat qhispiyawayi; ukatsti, Diosan bendicionapampixa, waljanin nayranakapwa jist'arayawayi, khitinakatix janiw yatipkänti kunas aka jichha pacha uñacht'äwinakax ukata.
GSAM 333.3Jupan Refutation of the Age-to-Come qillqatapaxa, Tatitusana payïr jutäwipat qhipata juchaninakana yant'äwipat k'ari amuyunaka tuqita mä wali qhanañcht'äwiwa. Uka yatichäwi tuqita ukham wali qhana k'arichäwipaxa, janiw jaysatäkiti, jan ukasti, jaysañ yant'äwisa janiw kunawsas uñjasiwaykiti. Pankax qhanpach ukat juk'a arunakamp uñacht'ayi Criston jichha pachan Awkin qont'añapan sacerdotjam utt'atäwipa (Melquisedec sacerdociop), ukat jutïr wiñay markapan jupa pachpan qont'añapan utt'atäwipa, —mä qont'añaw jan kuna taypinkir sacerdociopax chikt'atäkaniti.
GSAM 334.1Ukat qhiparuxa, Pastor Waggoner jupax kimsïr panka jisk'a, niya pachpa ukch'a, ukhamaraki qillqatayna, The Atonement in the Light of Reason and Revelation sutini. 1884 maranxa, akax wasitat uñakipata ukat jilxattayata mä panka niya 400 laphi utjiri ukhamaru. Ukax mä qhana ukat juk'a arun qillqatawa, sutipax uñacht'ayki uka tuqita.
GSAM 334.2Uka pachata jupax qillqañanak uñstayañ irnaqäwimpi wali chikañchasïna, qillqirjama ukhamarak uñakipirjama. Jupax ukhamarak ministru irnaqäwinakapamp sarantaskakïnwa, qhipa maranakapax Europa tuqin jakasaw tukuyäna.
GSAM 334.31889 marana, Abril phaxsit 17 uruna, jupax Basel, Suiza markanxa, jan suyatpach jiwawayiwa, qhipa pankapa, From Eden to Eden, uk tukuyasaxa. 16 urunxa, mä uru tukuykamaw qillqasaw irnaqäna, ukatsti sapür qillqañ pankaparux akham sasaw qillqantäna: “Mä ch'ama uru irnaqawaytwa.” Europa markankir jilatanakapan jupan sarnaqäwipat yatiyäwipata, aka qhipa yatiyäwinakaw jikxatasi:—
GSAM 334.4“17 uru arumanthix, niya phisqa uras chikata pasatatxa, jupax phayañ utapanwa jan amuyt'asisa, chuymap sayt'atapata jiwawayi. Jupax machaq panka qillqatapana inglés arut edicionapa tukuyañatakiw wali ch'amampi irnaqaskäna, ukat jutïr tuminkux Londres markaruw sarañ amtaskäna, uka markan irnaqäwimpi chika irnaqañataki, jutïr jallu pachan Americaru janïr kutt'kasa.”
GSAM 334.51854 maratpachax, Pastor Waggoner jupax chiqañcha arxatañatakix sapa kutiw jaqinakan nayraqatapan uñstirïna, iglesian aruskipäwinakapan ukhamarak qillqatanakapan. Jiwäwip pachanx niya suxta tunka llätunkani maranïnwa. Abril phaxsin pä tunka urupanx Basel markan imantatäna. Ukhamatwa aka luräwin nayra irnaqirinakat maynirix irnaqäwipana jiwawayi.
GSAM 334Iyawsañampi Qullaña
GSAM 334.61858 marana, panqara pacha qalltanxa, Mama White jupax walja urunakaw jach'a usumpi t'aqhisïna, niya jan kun lurañjam ikiñaru katuntata. Mä arumaxa, chika aruma jak'aru, jupax ch'amakt'awayiwa; familiapax taqi yatiqapkän ukanakampiw amuyupar kutt'ayañatak ch'amachasipxäna, ukampirus janiw atipxänti. Jupax ukhamarakiw chika urat jila qhiparawayi, ukhaw Pastor White jupax Pastor Andrews jupampi nayampiru jank'aki jawst'awayistu, mayisiñ pacharu mayachasiñataki. Ikiñapa jak'an ch'amampi mayit mayisïwinakaru jaysasa, Tatitux khuyapayasiñapampiw amuyupar kutt'ayäna, ukatsti nayrjam k'umaräñaruw aptäna. Diosar jach'añchkasina, uka pachparakiw mä uñjawin uñjasïna, ikiñapan ikiskakipana. Uka uñjawin jupar uñacht'ayat yaqhipanakax “Testimony for the Church,” No. 5 ukan liyt'asispa.
GSAM 335Muspharkañ Janchin Uñacht'äwipa
GSAM 335.1Aka uñjawimpi chika, mä muspharkañ janchin uñacht'äwipaw utjäna, ukasti juk'amp amuyt'añatakiw qhanañcht'apxta. Pastor White-mpi nayampixa ikiñan mä tuqinkapxayätwa, ukat Pastor Andrews-asti yaqha tuqinkarakïnwa. Amparanakapaxa maynin maynin chuyma patxaru katxarutäna jan ukasti, uñjkäna uka kunayman uñstawinakaru, amparanakapampi k'achata suma sarnaqäwiparjama unxtayäna. Janchipan alaxpachax ikinita aptatänwa, ukhamat kallachinakapampi almuhadampi taypinxa kimsaqallqu jan ukax llätunka pulgada ukch'a mä ch'usa utjäna. Yaqha arunxa, ch'ixmatanakapat p'iqipkamax kimsa tunka grados ukch'a k'uchutänwa. Uka sayt'awinxa, uñjawix kimsa tunka minutos ukch'a sarantaskäna ukapachax jupax qhiparaskänwa. Janiw khitis amparanakapampi jan yanapt'ayasisa ukham sayt'asiñjamäkaspati, ukatsti janiw ukch'a pacha ukham sayt'asiñjamäkaspati. Akax wasitatwa uñacht'ayäna, jupax jan apnaqkayäki uka ch'amaw uka uñjawimpi chikt'atäna.
GSAM 335Yaqha Yatiyawi
GSAM 335.21858 marana, Octubre phaxsit mayïr uruna, Rochester, N.Y. markana, Pastor White, Mama White ukhamaraki qillqirimpiw mä jach'a tantachäwi lurapxatayna. Aka tantachäwit qillqirix jupanakamp chika Nueva York Suyu ukhamaraki New England Suyunakana mä sarnaqäwiruw saräna. Mä samarañ urunxa, Mama White juparux mä uñjawi uñjayasiwayi, ukanxa, yaqha yänak taypinxa, uñjayasiwayiwa, amtat sarnaqäwisana mä chiqanxa Supayax juparux wali ch'amampi nuwasiñapänwa, ukatsti Pastor White ukhamaraki nayax iyawsañampi juparux katxaruñapxañänwa, ukat Tatitux qhispiyañapänwa.
GSAM 336Mama White-an T'aqhisiwipa
GSAM 336.1Akanx wasitatwa kunatix pasani ukata mä yatiyäwi utjäna. Aka sarnaqäwin sarantäwipax kunjamsa chiqapar phuqhasïna uk uñacht'ayaniwa. Rochester tantachäwi qhipatxa, nayrïr samarañ urunx Roosevelt markan jikxatasipxayätwa, ukatx qhipür samarañ urunxa Brookfield, Madison County uksan. Jutir simananxa, Mannsville, Jefferson County markanxa, Tata Ballou-n jach'a kusinapan tantachäwinaka apapxta. Brookfield-t Mannsville-ru tren-an saraskasina, Mama White-n ajanupax nayranakap manqhanxa punkkatäna. Ukax wali usuyäna, ukhamat Mannsville-ru puripkta ukhaxa, jupax ikiparuw mantañapäna. Pankañax pä uru jilxattawayi, juparux jan ikiyasa, ukhamaraki tantachäwinakan jan chikancht'asiñapataki jark'asa. P'iqipax ukham p'usuntatänwa, ukhamat purap nayranakapax jist'antatäna, ukat ajanupax ukham mayjt'atänwa, janiw jaqin ajanupjam uñnaqt'känti. Taqi aka jach'a usuyiri t'aqhisiwinak taypinxa, ukat jan ikitapat jach'a llakisiñamp chika, awqax ch'amampiw Dios contra arnaqasiñapataki ch'amachasiskäna. Ukhamaw amtat tantachäwinakax tukuykamax sarantaskakïna.
GSAM 336.2Tantachäwinakax tukuyxipanxa, Pastor White jupax nayarux akham situwa,
GSAM 336.2“Jilata John, akax Rochester markan yatiyatäpkäna uka Supayan warmijar nuwasiwipawa. Jumax amtasisktawa, uka arsuwiw lurasïna, jiwasanakax mayacht'asisa iyawsañamp jupar sayt'ayañäni ukhaxa, ch'axwäwix utjkän ukhax ni mä juk'atakis jan jaytjasa, ukham lurasax awqana ch'amapax p'akjatäniwa, ukat jupax qhispiyatäniwa. Jichhapach mantapxañäni ukat mayisiñ pacha katuqapxañäni.”
GSAM 336Yatiyatjam Qhispiyawi
GSAM 336.3Jank'akiw Mama White jupan ikiñapan utapar mantapxta, jupatakix ch'amampi mayisipxta, uka pachparakiw tantachäwinak lurasipkäyätan uka utankir jilatanakax amuki mayisipxarakïna. Mä tunka minutunaka jiwasanakax mayisiñ qalltapxta uka qhipatxa, Tatitun ch'amapax saraqanïna ukat uka uta phuqhantäna. White mamarux jank'akiw taqi usunakapax chhaqtäna, ukat jank'akiw manq'a mayïna. Ukax jayp'u phisqa uras pachänwa. Paqallqu uras pachakamax ajanupan p'usutapax taqpach chhaqtxänwa, ukat jupax uka arumax tantachäwirux saräna, taqinin uñjañapatakix nayrjamaw walikiskäna.
GSAM 337.1Markachirinakan mayitaparjama, jayp'urux “Qullan Jaqinakan Herenciapata” mä aruskipäwi lurasiwayi, uka tukuyataruxa, Mama White jupax mä ch'amanchäwi churawayi. Pastor White jupax jisk'a yuqapampi, W. C. satampi, anqan sarnaqkipanxa, jupax uka jach'a tantachäwi nayraqatan mä uñjawin apatawayi. Uka pachan jupar uñacht'ayat yaqhipanakaxa, Mannsville, N.Y., Octubre 21, 1858 maran qillqat, Testimony Number 5 ukan tukuyir qillqatapana ullasisispawa.
GSAM 337.2Mama White juparuxa, uka nayraqat aytat pachana, usupat samart'äwix Rochester markan uñacht'ayatän ukhamarjamaw phuqhasïna. Uka sarnaqäwinxa, janiw ukham jan walt'äwix mayampis utjkänti, ukat taqi chiqanxa chiqañchatakiw mä jach'a atipjäwi katuqapxta.
GSAM 337Estados Unidos markan jaqinak pura nuwasiwipat Yatiyäwi
GSAM 337.3Samarañ uruna, 12 uru enero phaxsit 1861 marana, Fort Sumter ukar nayrïr illapa phallayapkäna uka janïr purinkipana, chiqpach kimsa phaxsi nayra, (ukax chiqpachapuniw nuwasiñ qalltawayi, ukax America markan pusi waranqa waranqa (4,000,000) Africa markat esclavonakar qhispiyäna), Parkville, Mich. markan Paqallqu uru Adventista tantachasiñ utapax luqtasïna. Uka tantachäwirux Pastor White jupampi warmiapampi, Pastornaka Waggoner, Smith, ukatsti qillqirix sarapxäna. Pastor White jupan arst'äwip tukuyataruxa, Mama White jupax mä ch'amani ch'amanchäwi churäna, ukatsti mä qunuñar qunt'asïna. Ukham qunt'atäsinx mä uñjawin apayatäna. Utax jaqinakamp phuqhantatänwa, ukat chiqpachapuniw mä llamp'u chuymani chiqäna. Uñjawit mistuwayasax sartasïna, ukat uta muytas uñkatasinxa, akham säna:—
GSAM 338.1“Janiw aka utankir khitis aka uraqir purinkani uka llakit samkasis utjkiti. Jaqinakax South Carolina-n t'aqanuqasiñ kamachipat anq'asipkiwa, ukampis nayarux jichhakiw uñacht'ayapxitu walja Suyunakaw uka Suyur mayachasipxani, ukat mä jach'a axsarkañ nuwasiwix utjaniwa. Aka uñjawinx nayax purapat jach'a nuwasir tamanakaw nuwasiñ pampan tantachasipxat uñjta. Kañunanakan jach'a t'uqhantatap ist'twa, ukatsti jiwatanaksa jiwirinaksa taqi tuqina uñjarakitwa. Ukatsti jupanakarux amparamp nuwasipkiri [bayonetanakamp ch'uqt'asisipkiri] jank'aki ch'axwañar mantkas uñjta. Ukatsti nuwasiwi tukuyatatxa, jiwatanakampi jiwirinakampiw taqpach phuqhantata uñjarakta. Ukatsti carcelanakaruw irpitäta, ukatsti pisinkirinakan t'aqhisiwipa, t'unjasipkiri uñjarakta. Ukatsti nuwasiwin chachanakapa, yuqanakapa, jan ukax jilanakapa chhaqhayapkäna uka jaqinakan utanakaparuw irpatäyäta. Jupanakan llakisiwipa ukhamarak t'aqhisiwipa uñjta.”
GSAM 338.2Ukatxa, uta muytas k'achat k'achat uñkatasinxa, akham siwa: “Aka utanxa utjiwa khitinakatix uka nuwasiwin yuqanakap chhaqtayapxani.”
GSAM 338Mama Ensign-an Uñjawinakata Testimoniopa
GSAM 338.3Uka nayraqat qillqatat chiqapuniw sañataki, ukat uka yatiyäwix uka urunpuniw arsuwayatayna uk uñacht'ayañataki, ukatsti tantachäwix kunjams amuyapxäna ukat yatiyapxarakïna uk qhananchañataki, aka qhipa arst'äwix churasi:—
GSAM 338.4“Aka qillqatax qhanstayiwa, nayax 1861 maran, enero phaxsin, Michigan markan, St. Joseph County uksan jakaskayätwa, Parkville markat suxta milla ukch'a jayan. Janiw Adventista ukhamäkayätti. Uka phaxsin 12 urupanxa, walja uta masinakajaw Parkville markar tantachäwinakar sarawayapxäna. Jupanakax utar kutt'anxapxäna ukhaxa, nayarux sapxituwa tantachäwinxa mä warmiw utjäna, jupax mä uñjawinkänwa, ukat jupaw säna Estados Unidos markarux mä jach'a axsarkañ nuwasiwix jutaskäna; Sur tuqinsa, Norte tuqinsa, purapachanwa jach'a nuwasir tamanakax utt'ayatäni, ukat waljanirakiw carcelan t'aqhisipxani; ukat nuwasiwin chachanakapa, yuqanakapa, jilanakapa chhaqhayasax walja familianakanwa jach'a pisinkañax utjani; ukat utankir chachanakax uka nuwasiwin yuqanakap chhaqtayapxaniwa.” Qillqata, “Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno County, California, Enero 30, 1891.”
GSAM 339.1Uka axsarkañ nuwasiñ tuqit yatiyäwimp chikata, Mama White jupax juk'amp arst'äna, paqallqu uru Adventistanakax “nuwasiñ layku ch'ama chiqanakar apanitäpxaniwa, ukat taqinin lurañapänwa ch'amampi mayisiña, jupanakatakix amuyt'äwi churatañapataki, ukhamat nayraqatapan utjki uka yant'äwi pachanakan kun lurañas yatipxañapataki.”
GSAM 339Ch'axwa Jach'äwipa
GSAM 339.2Uka uñjawin pachanxa, Norte tuqinkir jaqinakax jilapartixa jutir nuwasiwitxa mä juk'akwa amuyapxäna, jan ukax janiw kunsa amuyapkänti. Presidente Lincoln jupasa, kimsa phaxsi qhipatxa (abril 12, 1861 marana), kunawsatix walja Suyunakax South Carolina markamp chikachasisipkäna ukapachanxa, ukat Fort Sumter ukar nayrïr illapa phallayapkäna ukapachanxa, 75.000 chachanakarukiw jawst'äna, ukatsti kimsa phaxsi juk'a pachatakikiwa.
GSAM 339.3Ch'axwäwi pachanxa, Unión tuqir qillqantat suldadunaka taqpachax 2,859,132 ukhamänwa. Encyclopedia Britannica ukax akham siwa: “Confederado awqaqir tamax 1863 mar qalltanxa, niya 700,000 chachanakänwa,” ukampirusa, qawqha jaqinakasa taqpach qillqantatäpxäna uk yatiñax ch'amawa. Jupanakan jiwatanakapan jakhuwipax “niya 300,000 chachanaka” ukhamawa sasaw amuyi. Qhipa enciclopedianakax Union tuqinkirinakan chhaqhatax (nuwasiwin jiwayatanaka, jan ukax nuwasiñ pampan jan ukax carcelan usuchjasiñanaka jan ukax usunakat jiwirinaka) 359,528 ukhamänwa, sasaw sapxi. Union tuqinkir manutxa, Britannica ukax akham siwa:—
GSAM 339.4“Manux agosto 31, 1865 maran juk'amp jach'aru puritayna, $2,845,907,626.56 ukharu purisa. Yaqa $800,000,000 qullqi katuqatax ukhamarakiw tukusxatayna, jilpachax nuwasiñataki; Suyunaka, jach'a markanaka, condadonaka, ukat markanakax jupanakan impuesto qullqinakapwa nuwasiñatakix tukuyapxatayna ukat jupanakan manunakapwa tantachapxatayna; jubilación qullqinakax qhiparux inas $1,500,000,000 ukharu purini. Confederación-an gastupax janipuniw yatiñjamäkiti, Federal ejércitonakampi ukhamarak Confederado ejércitonakamp chhaqtayat yänakax janiw suma jakthapiñjamäkiti; ukatsti Sur tuqinkir esclavonakan qullqi chanipax ($2,000,000,000) nuwasiwimp chhaqtayatänwa. Taqi kunat sipansa, nuwasiwin chanipax chiqpachapuni jan jakthapiñjamäkchisa, $8,000,000,000 ukax mä juk'a jakthapiwiwa.”4
GSAM 340Uñjawit mayampi chiqapachayawi
GSAM 340.1Parkville tantachasiñ utankir chachanakax nuwasïwin yuqanakap apt'ayasipxani sasaw sasin uñjawit parlkasaxa, akhamakiw sañ munä: 1883 maran autuñu pachanxa, Parkville iglesian jilïr irpiripampiw jikisiyäta, jupax 1861 maran enero phaxsin, uka uñjawix utjkän ukhaxa, jilïr irpirïnwa; ukat juparux jiskt'ayätwa, Mama White jupax nuwasïwit uñjawit parlkasax kuns säna uk amtasiskänti janicha. “Jisa,” sasaw säna, “amtasktwa.” “¿Qawqha jaqinaksa uka urun uka utankirinakata, khitinakatix yuqanakap ch'axwawin chhaqhayapxäna, ukanak uñt'ta, uk yatiyitasmati?” Jupax jank'akiw phisqa jaqin sutinakap amtasïna, ukat akham säna: “Nayax yattwa jupanakax ukan jikxatasipxatayna, ukat ch'axwawin yuqanakap chhaqhayapxatayna; ukat utajan jikxatasiyäta ukhaxa, jaqinakajamp parlañ atisiyäta ukhaxa, juk'amp sutinak churirismawa. Amuyt'ta,” sasaw saskakïna, “nayax uñt'aykta ukanakat sipansa, phisqa juk'ampiw utjarakïna.”
GSAM 340.2Pusi mara jila Sur tuqinkirinakan jan sayt'as nuwasitapaxa, taqi tantachata nuwasirinakatxa niya chikatapax nuwasiwin jiwata jan ukax usump jiwata ukakama, uka alaxan arsuwinxa muspharkañ phuqhasiwip uñacht'ayi.
GSAM 340Esclavitud ukhamaraki Ch'axwäwi
GSAM 340.31862 marana, enero phaxsit pusi urun jupar churat uñjawi yatiyasina, Mama White jupax akham siwa:—
GSAM 340.4“Waranq waranqanakaw aka nuwasiwix esclavitud tukjañatakiw sas amuyas qillqayasiñatakix ch'amanchatawayapxi; ukampis jichhax sayt'ataxapxi ukhaxa, k'arintataw jikxatasipxi, aka nuwasiwin amtapax janiw esclavitud tukjañäkiti, jan ukasti ukhamaraki imañakiwa.”
GSAM 341.1Aka nayraqat arunakax mä pachan uñstayatawa kunawsatix suldadunakax yanapt'añapänwa taqi uywirinakapar kutt'ayañataki taqi esclavonakax Unión markan jark'aqawipar t'ijtxapkäna ukanaka, ukat suldadunakax akham sasin uñstayatawa: “Aka sayt'asiwi jark'apxäxa ukhaxa, ¿kunas jikxatasini?” Jupanakax llakisitaw jaysapxi: “Janiw kunas. Kuntix aka sayt'asiwi uñstayäna ukax janiw apsutäkiti. Esclavitud lurañax, markasar t'unjiwayki ukaxa, jakaskakiñapatakiw jaytatäski ukat yaqha sayt'asiwi uñstayañapataki.” Aka arunakaxa, Testimony No. 7 uksata apsutawa, kawkhantixa “Esclavitud ukhamaraki Ch'axwäwi” sutinchata, nuwasiwita mä muspharkañ qillqata taqpachapuni utjki uksata, janiw esclavitud ukaxa janipuni chhaqtayatäkaniti sasaxa sañ munkiti, jan ukasti kunjamsa awkasirinakaxa uka pachan uñjapxäna ukham uñacht'ayi. Uka pachpa testimonio uksana, juk'ampi qhipäxaruxa, akham mä yatiyawi utji:—
GSAM 341Norte tuqinkirinakan atipañapataki yatiyawi
GSAM 341.2“Ukampirusa, mä markpachan ayunaw yatiyasi! Tatitux akham siwa: ‘¿Janit akax nayax ajlliskta uka ayunaxa, jan wali lurañanakan chinuñanakap jararañataki, jathi q'ipinak apsuñataki, t'aqhisiyatanakar qhispiyañataki, ukat taqi yugonaka p'akjañamatakixa?’ Kunapachatix markasax Diosan ajllit ayunap phuqhkani ukhaxa, uka pachaw jupax nuwasiñ tuqit mayisïwinakap katuqani; ukampirus jichhax janiw jinchupar mantkiti.”
GSAM 341.3Ch'axwäwin nayra sarnaqäwip yatxatirinakaxa, Norte-n Sur-ankir ch'axwirinakar atipjañatak ch'amachasitapata, qhispiyäwi yatiyäwi lurasiñapkama—1863 maran, enero phaxsit mayan urukama—kunjamsa atipjatäwinaka, jan walt'äwinaka, qhiphartäwinaka, ukat yaqhanakampis utjäna uk sum yatipxiwa. ¡Ukatsti, uka urutpach ch'axwäwi tukuykamaxa, atipjañanakaxa qhawqha jank'akïnsa! Kunjamsa qhanapunïnxa, uka luräwin sarantäwip uñch'ukipkäna ukanakatakixa, 4 uru enero phaxsit 1862 maran uka arsuwin phuqasiñapaxa. Q'ipinakax apt'atäxän ukhaxa, katuntäwix qhispiyatänwa ukat esclavonakatakix yugo p'akjatänwa! Kunjamsa qhanapunïnxa Diosax jaqinakapan mayitanakap ist'atapaxa, ukat ch'axwäwi tukuyañatak ch'amachäwiparux yanapt'atapaxa, kunapachatix jupatak kusiskañ ayun ajllipxäna ukhaxa!
GSAM 342Nayra Gobernador St. John-an Testimoniopa
GSAM 342.1Kansas markan nayra Gobernadorapax John P. St. John jupan Ottawa, Ill. markan arst'äwipanxa, ukax nayax 1891 maran, junio phaxsin 29 uru jayp'uruw ist'awayta, jupax akham sänwa:—
GSAM 342.2“Janiw kunapachas ukham llakisiwaykti kunjamtix [Confederados] jupanakax Bull Run ukan atipjapxitu ukhaxa. Ukampirus taqi ukax Diosan amtäwipänwa. Jiwasanakax [Confederados] jupanakar atipjapxirïkaspäna ukhaxa, politiconakax mä suma qamaña amtäw uñstayapxaspänwa, ukat Unión ukax esclavitud ukamp sarantaskaspänwa, ukat jichhürux ukhamäspänwa. Pä maraw [Confederados] jupanakax atipipxäna; ukampis Lincoln jupax uka uñt'at qhispiyäwi arunïwi apsüna uka qhipatxa, jiwasax Diosan tuqiruw kutt'awayapxta, ukat janiw atipjayasiñäniti.”