Pennad 10 — Krial Hanternoz

GSAM 160.1“Da hanternoz e voe klevet ur youc'h : Setu an danvez-pried a zeu ; it er-maez d'e zegemer. Neuze e savas an holl werc'hezed-se, hag e kempennjont o lampoù.”¹

GSAM 160.2Komzet hon eus dija eus an amzer gortoz a weler er barabolenn-mañ eus an “dek gwerc'hez”, ha bremañ e roimp evezh ispisial d'al lodenn anezhi a zo kinniget en destenn a-us, anvet gant an dud adventourien “krial hanternoz”. Ur skrivagner brudet war an danvez-mañ, en ur gelaouenn anvet Midnight Cry, d'an 3 a viz Here 1844, a lavar :—

GSAM 160.3“Met penaos omp deuet en nozvezh gortoz-mañ? Abalamour m'hon doa kroget gant ar weledigezh [gweledigezh an daou vil tri c'hant devezh] en nevezamzer, e-lec'h en diskar-amzer, e 457 a-raok J.K. Chom a rejomp c'hwec'h miz ha nebeut a zevezhioù a-raok tizhout ar porzh rakwelet. Lakaet en deus ac'hanomp en nozvezh gortoz, e-pad c'hwec'h miz.”

GSAM 160.4Ur skrivagner all, S. S. Snow, e Cry an 22 a viz Eost 1844, o komz eus an daou vil tri c'hant deiz, a lavaras :—

GSAM 160.5Kroget e oant gant embannadur an dekred da adsevel ha da sevel Jeruzalem. An dekred a voe embannet da gentañ gant Kiros, adnevesaet gant Darius, ha peurechuet gant Artakserkses Longimanus e seizhvet bloavezh e ren. Embannet e voe ha lakaet e talvoud en diskar-amzer ar bloaz 457 a-raok J.K., pa adsevelas Ezra, deuet da Jeruzalem dre zorn mad an Aotrou, kumuniezh ar Yuzevien, pa anvetas magistraded ha barnerien, ha pa grogas da sevel ar voger.²

GSAM 160.6Dre ma oa amzer ar weledigezh daou vil tri c'hant bloaz leun, e vije ret kaout ar bloavezh 457 hag an hini 1843 en o fezh evit tizhout daou vil tri c'hant, ha ma ne voe ket embannet an dekred a-raok seizhvet miz 457 a-raok J.K., e veze kelennet ne echufe ket ar prantad a-raok seizhvet miz 1844. Evel ma seblante e oa evezhierezh dekvet deiz ar seizhvet miz an darvoud a verke penn-kentañ ar prantad, evel-se e voe diskouezet en un doare didrec'hus e echufe an daou vil tri c'hant devezh d'an dekvet deiz eus ar seizhvet miz (e deiziadur ar Yuzevien), d'an 22 a viz Here 1844, ha ma teufe an amzer da naetaat ar santual. An holl brouennoù implijet evit klozañ ar prantad e 1843 a dalveze gant an hevelep nerzh evit jedadenn 1844, ha ganto un asurañs e oant deuet a-benn da zizoleiñ ar pezh a hañvale bezañ un diskoulm sur eus abeg o zic'hoanag. An doare ma tisklêrie an Adventourien ar “gwir grial hanternoz”, evel ma veze anvet d'ar mare-se, ne c'haller ket e skeudenniñ gwelloc'h eget en ur venegiñ skridoù ar re a gemere perzh pennañ er labour d'ar c'houlz-se.

GSAM 161“Kit er-maez d'e zegemer”

GSAM 161.1Er Cry eus an 3 a viz Here 1844 e oa ur pennad skrivet gant George Storrs, dindan an titl “Kit er-maez d'e zegemer”, ma lavare ennañ :—

GSAM 161.2“Kemer a ran ma stilo gant fromoù n'em boa biskoazh santet a-raok. Hep mar ebet, em soñj, an dekvet deiz eus ar seizhvet miz a vo test eus diskuliadur hon Aotrou Jezuz-Krist e koumoul an oabl. Un nebeud deizioù zo a-raok an darvoud-se — ur mare spontus evit ar re n'int ket prest, met gloarius evit ar re zo prest.

GSAM 161.3“‘Setu, dont a ra ar Pried’ ar bloaz-mañ; ‘it er-maez d'e zegemer.’ Echuiñ a reomp gant an ilizoù dre anv hepken hag an holl re fallakr, nemet evit ar pezh a c'hallfe ar youc'h-se ober warno. Hon labour bremañ eo dihunañ ar ‘gwerc'hezien a gemeras o lampoù hag a yeas er-maez da zegemer ar pried.’ Pelec'h emaomp bremañ? ‘Ma tard ar weledigezh, gortozit anezhi.’ Ha n'eo ket se hor respont abaoe miz Meurzh pe miz Ebrel tremenet?—Ya. Petra a c'hoarvezas e-keit ha ma tale ar Pried?—An holl verc'hed a gouskas hag a gouske, n'eo ket gwir? N'eo ket c'hwitet gerioù Krist; ha ‘n'haller ket terriñ ar Skriturioù.’ Didalvoud eo deomp ober van omp bet dihun ; kousket hon eus, n'eo ket war fed donedigezh Krist, met war an amzer. Deuet omp en amzer an dale ; ne ouiemp ket ‘pegen pell’ e padi, ha war ar poent-se hon eus kousket. Lod ac'hanomp o deus lavaret en hor c'housk, ‘Na laka ket un amzer all !’ setu m'omp chomet kousket. Bremañ eo ar boan hor dihuniñ. Aotrou, sikour, rak didalvoud eo sikour an den. Komz da-unan, Aotrou. O, ma 'rafe an ‘Tad’ bremañ ‘anavezout’ an amzer.

GSAM 162Hanternoz ar C'hemenn

GSAM 162.1“Pegeit e pado an amzer gortoz ?—Un hanter vloaz. Penaos e ouzit ?—Abalamour m'en lavar hon Aotrou, ‘da hanternoz,’ e-keit ha ma oa daleet ar Pried. Ar weledigezh a oa evit ‘daou vil tri c'hant abardaez-beure’, pe devezh. Un ‘abardaez’, pe un nozvezh, a zo un hanter eus unan eus an deizioù profedek-se, hag a zo, dre se, c'hwec'h miz. Sed aze padelezh klok an amzer gortoz. Ar galv kreñv a-vremañ a-berzh an amzer a grogas war-dro hanter miz Gouere, hag en em ledas gant tizh ha galloud vras, hag a zo gantañ un diskouezadenn eus ar Spered, evel na welis biskoazh pa oa ar galv ‘1843’. Bremañ eo ger-ha-ger, ‘Kit er-maez d'e gavout.’ Un dilez a bep tra a zo na'm bije biskoazh soñjet e c'hellfed gwelet. Pa dap ar youc'h-mañ ar galon e lez al labourerien-douar o atantoù, gant o eostoù. Ur youc'h kreñv a zo gant daeroù, hag ur gouestladur a bep tra da Zoue, evel na'm bije biskoazh gwelet. Ur fiziañs a zo er wirionez-mañ evel na oa bet biskoazh santet er youc'h kent, er memes derez, hag ur gloar a ouela pe a deuz enni a dremen dreist pep komprenidigezh nemet evit ar re o deus he santet.

GSAM 162.2“War ar wirionez a-vremañ-mañ, me, dre c'hras, a gred en em lakaat en arvar gant pep tra, ha santout a ran e vefe feukañ Doue ha degas warnon un ‘distruj prim’ en em lezel da zivoutañ diwar he fenn. Sur on bremañ ‘an neb a glask saveteiñ e vuhez,’ el lec'h m'eo bet graet ar youc'h-se a-zevri, en ur lezel an douetañs da bignat gantañ gant un ‘ma ne zeu ket,’ pe dre aon da vont war-raok gant ar wirionez-se, ‘a gollo e vuhez.’ Goulenn a ra ar memes feiz he deus kaset Abraham da ginnig Yizek, pe Noe da sevel an arc'h, pe Lot da guitaat Sodom, pe bugale Israel da chom en o sav an nozvezh-pad o c'hortoz o loc'hadenn eus Ejipt, pe Daniel da vont e poull al leoned, pe an tri Hebraed er forn dan. Soñjet hon doa e oamp o vont er Rouantelezh hep un arnodenn feiz a'r seurt-se, met sur on n'emaomp ket. Ar wirionez diwezhañ-mañ a zegas un amprouenn a'r seurt-se, ha den ebet ne en em lakaio en arvar nemet ar re a gred bezañ sellet outo evel genaoued, tud foll, pe forzh peseurt tra all a zo prest da vezañ berniet warno gant Sodomited an amzer a-raok an dour-beuz, un iliz klouar, pe gwerc'hezed kousket. Ur wech c'hoazh e krifen : ‘Tec'h evit da vuhez !’ ‘Na sell ket a-dreñv dit !’ ‘Dalc'h soñj eus gwreg Lot !’”

GSAM 163Roc'h Plat Storrs

GSAM 163.1E-barzh ar Midnight Cry eus an 10 a viz Here 1844 e voe embannet, deuet eus pluen George Storrs, an destenn da-heul, dindan an titl “An Dibenn”, met anvet gant an Adventourien “Roc'h Plat Storrs”:—

GSAM 163.2“Penaos e vimp prest evit an deiz-se?—Kredit gwirionez Doue, ha riskit warni, dre ur feiz kreñv a ro gloar da Zoue. Rankout a reomp kaout an hevelep stad-spered hag an hini a vije ganeomp ma oufemp e oa deomp da vervel en deiz-se, an hevelep gouestladur klok da Zoue hag an hevelep marv d'ar bed.

GSAM 163.3“Ne c'hallan ket displegañ gwelloc'h ar pezh a fell din lavaret eget o soñjal en ur roc'h plat vras e-kreiz ar meurvor. Ur bromesa a zo graet gant ur priñs gloarius ha galloudus e kaso d'ur mare resis ul lestr-tan dispar da gas an holl dud a gavo eno gant prouenn o deus kredet penn-da-benn en e c'her, d'ur vro c'hloarius. Kalz a dud a gemer ar riskl da vont war-du ar roc'h. Lod, ur wech sur war ar roc'h, a droc'h ar fun, hag o bag a oa deuet ganto a ya da neuial pell diouto, ha ne sellont mui outañ, met evezh a zalc'hont ouzh donedigezh al lestr-tan. N'o deus douetañs ebet diwar-benn gwirionez ar bromesa, hag e lakaont pep tra en arvar abalamour dezhi. Re all a zeu di a soñj dezho ez eo a-walc'h bezañ war ar roc'h. Met c'hoant o deus da vezañ ‘fur’ ha da chom hep kemer re a riskloù.

GSAM 164.1“‘Hervez da gred ra vo graet dit’ a oa bet klevet a-raok an eur ma oa gortozet al lestr-tan. Degouezhout a ra an deiz. Ar re fur, marteze, o deus ar soñj da zistagañ o bagoù ha da lezel anezho da vont gant an dour, ma welont al lestr-tan o tont. Gwelet e vez; met bremañ eo re ziwezhat da zistagañ o bagoù hep bezañ dizoloet; hag ouzhpenn-se, an hevelep furnez a lavarfe dezho bremañ na lezfent ket o bagoù da vont gant an dour a-raok bezañ sur ne faziont ket gant al lestr a dosta. Bremañ e tosta kement ma n'hallont ket tistagañ hep bezañ dizoloet.

GSAM 164.2“Erruout a ra al lestr-tan ouzh ar roc'h. ‘Petra eo ar brouenn ho poa fiziañs dall e promesa donedigezh al lestr-tan ?’—‘Dieubet eo hor bagoù, ha tec'het kuit diouzhomp int, e doare ma ne c'hellemp ket tizhout an aod, ha ret e vije bet deomp mervel ma ne vije ket erruet al lestr-tan, rak ur roc'h eo ma ne dremen morse lestr all ebet.’ ‘A-walc'h eo,’ a huch komandant al lestr-dre-dan ; ‘Pignit war vourzh ; ne vo ket touellet ur fiziañs evel-se.’

GSAM 164.3“Ar re o doa dalc'het o bagoù stag ouzh ar roc'h a ya bremañ d'an-dro hag a stourm evit pignat war vourzh al lestr-tan. Goulenn a ra ar c'homandant : ‘Petra eo talvoudegezh ar bagoù-se a welan stag ouzh ar reier du-hont, pe a zo bet troc'het o funioù nemetken abaoe ma'z on erruet war wel ?’ Respont a reont : ‘Soñjet hon eus e vefe fur deomp, e doare ma, ma ne erruje ket al lestr-tan, hon dije un doare bennak da zistreiñ d'an douar.’ ‘Soñj ho poa kemeret evit ho kig neuze,’ a huch ar c'homandant, ‘ha setu perak ho peus diskredet war ma gerioù? Hervez ho feiz e vo graet deoc'h. An arguzennoù a zo a-enep deoc'h. Soñj ho poa kemeret evit distreiñ, ha bremañ e rankot eostiñ frouezh ho difeiz.’ ‘Ha setu perak ne c'hellent ket mont tre abalamour d'an difeiz.’ O, stad spontus an dic'hoanag!

GSAM 164.4“Troc'hit ho kordennoù bremañ, breudeur; lezit ho pagoù da vont kuit diouzh an arvest; ya, primit a-raok ma 'z en em ziskouezo ‘sin Mab an Den.’ Neuze e vo re ziwezhat. En em lakait en arvar bremañ, ha lakait pep tra en arvar. O, poan am eus em c'halon evidoc'h; na gollit ket hoc'h amzer; lakait ar vag-se da vont kuit, a-hend-all e viot kollet; rak ‘an neb a glask saveteiñ e vuhez a gollo anezhi,’ evel-se a lavar Jezuz-Krist, hon Aotrou ha Barnour. Grit buan neuze, ur wech c'hoazh e c'houlennan diganeoc'h, O grit buan! Lezit a-gostez kement bag a soñjit bremañ implijout evit tec'hout war an douar ‘ma ne zeu ket.’ An ‘ma’-se a vo ho kollidigezh. Bremañ eo an arnodenn hag an temptadur diwezhañ. Grit evel m'en deus graet hon Aotrou gant temptadur diwezhañ an diaoul — ‘Kit kuit ac'hann, Satan,’ emezañ. Neuze e kuita an diaoul anezhañ, ha ‘setu, e teuas aeled hag e servijont anezhañ.’ Evel-se e vo ganeoc'h pa ho po gounezet an trec'h-mañ.”

GSAM 165Labour Buan Krial Hanternoz

GSAM 165.1Evit pezh a sell ouzh buanidigezh, galloud ha efed kemennadenn “krial hanternoz”, e c'hallomp kaout ur soñj reizh diwar gerioù N. Southard, pennskridaozer ar gazetenn m'hon eus meneget dija—ar Midnight Cry. Er skouerenn deiziadet d'an 31 a viz Here 1844, e lavar:—

GSAM 165.2“Da gentañ e oa bet enebet an amzer resis dre vras; met un nerzh didrec'hus a seblante bezañ gant e embann, hag a lakae an holl da gouezhañ dirazañ. Tremen a reas dre ar vro gant tizh un tornado, hag e tizhas ar c'halonoù e lec'hioù disheñvel ha pell hogos war un dro, hag en un doare na c'haller displegañ nemet o soñjal e oa Doue ennañ. E pep lec'h e tegasas ar c'hlask donañ eus ar galon hag an izelaat-spered donañ dirak an Uhel-Neñv. Lakaet en deus an dud da zistagañ o c'harantezioù diouzh traoù ar bed-mañ, da bareañ an tabutoù hag ar c'hevezerezhioù, da anzav an drougoberioù, da en em deurel dirak Doue, ha da sevel pedennoù keuzus, gant kalon torret, outañ evit goulenn pardon ha bezañ degemeret. Lakaet en deus d'an den en em izelaat ha d'en em astenn plaen, en un doare na oa ket bet gwelet biskoazh a-raok. Evel m'en doa gourc'hemennet Doue, dre Joel, pa vije tost deiz meur Doue, e tegasas ur rogadur kalonoù ha n'eo ket dilhad, hag un distro war-du an Aotrou gant yun, daeroù ha kañv. Evel ma lavaras Doue dre Zakaria, ur spered a c'hras hag a asped a voe skuilhet war e vugale; sellout a rejont ouzh an hini o doa toullet, hag ur c'hañv bras a voe er vro, pep familh a-zisrann, hag o gwreged a-zisrann; hag ar re a oa o c'hortoz an Aotrou a c'hlac'haras o ene dirazañ.”

GSAM 166Ar Bobl Kaset gant un Nerzh Dreistnaturel

GSAM 166.1Adarre, diwar-benn ar gemennadenn fromus-mañ e lavar:—

GSAM 166.2“Evitomp e seblante bezañ bet ken dizalc'h diouzh obererezh an dud ma ne c'hallemp nemet e sellout evel un sevenadur eus ‘krial hanternoz’, goude dale ar Pried, ha kousk ha kousket ar gwerc'hezed, pa oa ret dezho holl sevel ha prientiñ o lampoù. Ha seblantout a ra an oberenn diwezhañ bezañ bet kaset da benn; rak biskoazh n'eus bet gwechall mare ma vefe strolladoù an donedigezh a-ziforc'h en ur stad ken mat a brientadur evit donedigezh an Aotrou.”

GSAM 166Ar Madoù Bedel Dilezet

GSAM 166.3Dindan levezon embannerezh entanus kelennadurezh an Advent, kalz a dud o deus dilezet o madoù douarel, o implijout o madoù da harpañ ar prezegerien foran en o labour, pe da skignañ ar c'hazetennoù hag al levrigoù moullet, pe da bastañ da ezhommoù an dud en dienez, o reiñ evel-se d'ar bed ar brouenn wellañ eus o onestiz hag o youl-vat; tra ma veze sellet gant an dud eus ar bed ouzh ar re a stagas ouzh o madoù douarel, ha na rejont aberzh ispisial ebet evit al labour, evel tud na gredent ket da vat ar pezh a embannent. Evit skouer e roin daou skouer, unan a bep tu d'ar goulenn.

GSAM 166Un Dachenn Avaloù-Douar

GSAM 166.4An hini kentañ eo hini ur c'hredour a veve e New Ipswich, N.H., anvet Hastings, hag en doa un dachenn vras a avaloù-douar dispar a lezas hep o zennañ eus an douar. E amezeien a oa nec'het evito, hag a zeuas d'e gavout o kinnig furchal anezho ha lakaat anezho er c'hav evitañ digoust, ma lezfe anezho d'ober, “rak,” emezo, “marteze ho po ezhomm anezho.” “Nann !” eme an Aotrou Hastings, “lezel a ran an dachenn avaloù-douar-se da brezeg ma c'hredenn e tistro buan an Aotrou.”

GSAM 167.1An diskar-amzer-se, evel ma c'haller lenn e-barzh an Claremont (N.H.) Eagle, an New York True Sun, ha kazetennoù foran liesseurt all, e voe kollet hogos penn-da-benn eost an avaloù-douar abalamour d'ar “breinadur an avaloù-douar”. Evel ma oa bet lavaret er Sun, “Pegen poanius eo klevet eo bet distrujet eostoù a-bezh eus ar legumaj-douar prizius-mañ gant ar vreñ. Un den a skriv evit ur gazetenn eus Philadelphia a lavar eo gwastet eost an avaloù-douar er Stad-se. An takad nemetañ ma klevet nebeut a glemmoù anezhañ eo Maine, met eno zoken n'eo ket chomet an eost hep bezañ tapet gant ar c'hleñved.”

GSAM 167.2Dre ma oa habask an diskar-amzer, ha ma oa chomet avaloù-douar an Aotrou Hastings er douar betek miz Du, ne vreinas hini ebet anezho. Da heul en doa ur pourvez fonnus evitañ e-unan hag evit e amezeien dizeürus a oa bet ken prederiet gant e vad en miz Here kent, hag a voe rediet, en nevezamzer, da brenañ avaloù-douar had gantañ, ha laouen e oant o paeañ ur priz mat evito. Ar pezh a soñje dezho a oa da vezañ ur gwallreuz ken bras evit an Aotrou Hastings, e troas Doue anezhañ en ur bennozh dafarel, ha n'eo ket evitañ hepken, met evit e amezeien ivez.

GSAM 167E Feiz Nac'het

GSAM 167.3An eil degouezh a c'hoarvezas em lec'h-annez din-me. Hini un ezel eus an Iliz e oa, un den a lavare kalz traoù en emvod diwar-benn donedigezh an Aotrou en diskar-amzer 1844. Un den pinvidik a-walc'h e oa, ha, e-touez traoù all, en doa ur bern moc'h d'an oad mat-tre evit o mirout betek marc'had an nevezamzer. Un eontr din, na rae van ebet da vezañ relijiel, hag a rae e vicher gant prenañ ha gwerzhañ loñned, a yeas d'an Adventour embannet-se da brenañ e voc'h, met desket en doa digantañ ne felle ket dezhañ o gwerzhañ, rak e oa o vont d'o mirout betek an nevezamzer da zont evit “moc'h da lardañ”. Dont a reas an eontr da gavout ma zad-kozh, a oa ur c'hredour Adventour, hag a lavaras : “An den-se ne gred ket ar pezh a embann.” “Perak ?” a c'houlennas an tad-kozh. “Peogwir,” eme an eontr, “e lavar e teu an Aotrou, hag e vo fin ar bed en diskar-amzer-mañ, met c'hoant en deus da virout e voc'h betek an nevezamzer da zont. N'en deus ket ezhomm da gomz din ; ne gred ger ebet diwar-benn se.”

GSAM 168Peadra Kinniget Re Ziwezhat

GSAM 168.1Bez' e oa tud a zalc'he d'o madoù, o stourm dalc'hmat dindan ar gredenn e tlee dezho o implijout evit lakaat al labour da vont war-raok, betek ma voe re ziwezhat evit o implijout evit al labour. Tud a'r seurt-se a zeuas da gavout ar re a oa o voullañ ar c'hemenn, o pouezañ warno gant daeroù evit ma tegemerfent o arc'hant, met ar respont a voe : “Re ziwezhat oc'h ! Paeet hon eus evit an holl zanvez moullet a c'hallfemp skignañ a-raok an diwezh. Gopret hon eus meur a wask galloudus evit labourat deiz ha noz; n'hon eus ezhomm muioc'h a arc'hant ebet.” Un test-lagad a destenias din en doa gwelet gwazed o lakaat miliadoù a zolarioù war an daol dirak embanner ar Voice of Truth, hag o pediñ anezhañ gant anken da gemer anezhañ ha d'ober gantañ. Ar respont a voe, “Re ziwezhat oc'h! N'hon eus ket ezhomm eus ho arc'hant bremañ! N'hallomp ket ober gantañ!” Neuze e c'houlennjont : “Ha ne c'haller ket e reiñ d'ar re baour ?” Ar memes respont a voe : “Graet hon eus pourvez evit ezhommoù diouzhtu an holl re a c'hallomp tizhout.” Gant anken en o spered e kasas ar wazed o arc'hant kuit, o tisklêriañ e oa kounnaret Doue warno abalamour d'o diouer a feiz ha d'ar wallc'hoant a oa kaoz ma ne roent ket an arc'hant da oberenn Doue pa oa ezhomm anezhañ hag a vije bet implijet gant plijadur.

GSAM 168Gwarded Anvet

GSAM 168.2Perzhioù ha pennaennoù ar re a lezas o eostoù en o sav hep bezañ eostet hag o stalioù goullo, evit skignañ ar skridoù moullet pe komz ha pediñ gant an dud a di da di, a oa di-gritik. Ne rae ket an dud ar mar e krede ar wazed hag ar maouezed-se pep ger a lavarant, hag ouzhpenn-se e oa ganto un nerzh ken bras ma ne c'halle ket an dud a galon onest nac'hañ pe stourm ouzh o gerioù. Dre an doare-se e voe kaset miliadoù a dud da grediñ ar wirionez, hag o doa klasket ha kavet trugarez Doue.

GSAM 169.1An pec'her goapaus hag an den spered-bedel a embanne e feiz a zivizas, koulskoude, e oa ret lakaat un harz da labour skignañ an embannadennoù diwar-benn an Advent. Ar baotred-se a gemere ur gumun pe ur c'hontelezh a-bezh hag a yae a di da di gant kelennadurezh an Advent, en ur lezel a-gostez o aferioù hag o familhoù, a ranke bezañ foll, emezo, ha setu perak e oa ret lakaat gwarded war o zro. An arouezioù sañset lakaet war wel a spered dizereat gant ar gredourien (labour evit salvidigezh o c'henseurted hepken, hep prouenn ebet e c'houzañve ar familhoù abalamour ma oa bet dilezet o micherioù), ne oant ket prouenn a-walc'h eus ar follentez; da heul ne voe lakaet nemet nebeut a dud dindan gwarderezh. O sellet ouzh an aesamant ma komz enebourien an amzer-vremañ diwar-benn ar fed-se, e soñjfe d'an den e oa kalz a skouerioù; koulskoude, e-pad ma holl labour evel ministr adventour, war-hed ouzhpenn hanter-kant-c'hwec'h vloaz, n'on ket bet nemet daou wech e darempred gant “Millerited” a oa bet lakaet dindan gward. Un notenn verr diwar o fenn ne vefe ket e-maez a blas.

GSAM 169E Ward E-unan

GSAM 169.2C'hoarvezet e oa an hini kentañ e Stad New York, nebeutoc'h eget tregont miltir diouzh al lec'h ma veven. Un den a zegemeras kelennadurezh an advent, a dalveze war-dro $100,000. Roet en doa war-dro an hanter eus ar sammad-se d'e wreg ha d'e vugale, na oant ket gantañ er feiz. Ar pezh a chome a gonte evitañ evel e hini da ober gantañ evel ma kavfe mat; ha dre ma oa aet ul lodenn anezhañ d'an oberenn adventouriezh, e savas e vugale enep, hag en em guzuliañ a rejont gant ur barner, o pediñ ma vefe anvet ur gward war o zad. Goude m'en doa displeget ar barner dezho kefridioù ha galloud ur gward evit merañ ar madoù, e c'houlennas ganto anvout an den a felle dezho ma vefe anvet. Goude bezañ kuzuliet asambles e-pad ur pennad, e tivizjont ne anavezent den ebet a c'hallfent fiziout ennañ gant ar madoù, hag e tisklêrijont d'ar barner o doa dibabet o zad da ziwaller warnañ e-unan. Ar barner a droas war-du an den hag a lavaras, “Aotrou _____, ho pugale o deus ho tibabet evel an den a zere da verañ ho madoù deoc'h hoc'h-unan. Ho aferioù a zo er memes stad hag a-raok ma vefec'h bet degaset dirak al lez-varn.”³

GSAM 170Un darvoud farsus

GSAM 170.1An afer all a oa hini Stockbridge Howland, eus Topsham, Me. Unan eus mekanikerien wellañ ar rannvro-se a oa, ur mestr-labourer evit sevel milinoù ha pontoù. Er fiñv-se anvet “krial hanternoz”, aet e oa an Aotrou Howland war varc'h a-dreuz meur a gumun, o skignañ kazetennoù adventour ha levrigoù a di da di, da drubuilh bras an enebourien hag ar goapaerien, a glemmje e leze e vicher a-gostez en dasparzh levrigoù-se. Neuze e lakajont anvañ ur gward warnañ diouzhtu, a gavas muioc'h a labour eget na soñje dezhañ, rak an Aotrou Howland a gasas dezhañ an holl zastumerien-tailhoù, ha da wir, an holl re a zeue gant kontoù da vezañ paeet ; “rak,” emezañ, “ne vez ket sellet outon evel un den ampart evit ober afer ebet.” Neuze, nebeut amzer war-lerc'h, e voe c'hoant gant ar gontelezh sevel ur pont war ar stêr Kennebec,—ur pont a c'hellje herzel ouzh torr-dour ar stêr fuloret hag ouzh ar skorn war-neuñv da vare dour-beuz an nevezamzer. Divizet o doa komiserien ar gontelezh ha dilennidi kêr e oa Stockbridge Howland an den a zere evit al labour. Pa oant deuet gant spizverkoù hag ur gevrat evitañ da sevel ar pont, e lavaras, en ur ober goap, “Aotrouien, ret e vo deoc'h mont da gavout ma gward. Gouzout a rit ne vez ket sellet outon evel un den barrek da ober war-dro ma aferioù din-me, ha setu c'hwi o tont davedon da sevel ur pont !” Un tamm re farsus e oa an degouezh evit tud poellek, ha lakaet e voe un termen trumm d'ar gwarderezh. A-walc'h eo lavaret e reas e heskinourien, diwezhatoc'h, an digarezioù uvelañ evit an doare direizh ha diabeg o doa bet.