Pennad 1 — Digoradur

GSAM 21.1PA gomzomp eus eil donedigezh ar C'hrist, e reomp anv eus un danvez a zo bet e gwirionez esperañs pobl Doue abaoe skarzhadenn hon zud kentañ eus liorzh Eden. Er gerioù lavaret d'an naer, e vije torret e benn gant had ar vaouez, e oa un asurañs e teufe en diwezh un adseveler a drec'hfe war gounidoù Satan, hag a sevenfe mennozh Doue war an douar. Soñjal a reer e soñje da Adam hag Eva e vefe kaset an ober-se da benn buan-tre, hag e vefe unan eus o diskennidi dostañ an trec'her. Koulskoude, e steuñv Doue, ez endalc'he ar bromesa eus ur Salver diouzh ar freuz war a seblant kement tra a zo bet diorroet abaoe evit kas da benn e “volontez hag e c'hras dezhañ e-unan, a voe roet deomp e Krist Jezuz a-raok ma vefe deroù ar bed.”¹

GSAM 21.2Ma vije bet roet da Adam hag Eva da welet diouzhtu ar gwalleur hag an anken a leunfe ar bed e-pad an oadvezhioù hir a dremenfe etre e zistruj hag e adsevel, e vije bet dic'houzañvus o c'hlac'har. Doue an neñv, en e drugarez tener hag en e druez, a guzh an arvest-se diouto, o lezel da vagañ an esperañs karantezus da vezañ dieubet buan e frankiz gloarius bugale Doue. Ar soñj e oa tost an daspren a vroudfe anezho ent-naturel da vezañ aketusoc'h en o fardañ da zegemer an darvoud.

GSAM 22.1Er memes doare eo bet gant pobl Doue a-hed ar remziadoù abaoe deizioù Adam. Sur e oant e c'hoarvezfe un darvoud bras ha pouezus en amzer-da-zont — e teufe ar C'hrist a-benn ar fin da sevel e rouantelezh. Int ivez, evel Adam hag Eva, a grede e oa an darvoud tost-tost, ha, evelto, ne oant ket emskiant eus ar pezh a c'hoarvezfe etre o amzer hag an darvoud-se ; a-hend-all e vije bet digalonekaet o klask tizhout pal ar garedon.

GSAM 22.2Gallout a reer skeudenniñ ar soñj-se dre implij an darvoudoù a zo c'hoarvezet e-keñver dizoloadennoù meur. An dud o doa graet anezho, daoust ma ne oant ket emskiant anezhañ, a oa e gwirionez o kas da benn pal Doue ; koulskoude e oant levezonet gant mennozhioù na oant ket, e pep poent, a-du gant o deorioù dezho o-unan a vroudas anezho d'an ober.

GSAM 22Heuliadoù ledan an Dizoloadennoù Kolomb

GSAM 22.3Montgomery, en e American History, embannadur² eus 1902, pajennoù 8 ha 9, o komz diwar-benn an deorienn a vroudas Kolomb da loc'hañ war e veaj-vor, ha sevenidigezh e steuñv da dizhout Indez ar Reter en ur vont war-du ar c'hornôg, a lavar :—

GSAM 22.4“Soñjal a rae da Golomb e c'halle gwellaat raktres Roue Portugal. Sur e oa e oa un hent berroc'h ha gwelloc'h evit tizhout an Indez eget an hent bet merket gant Diaz. Ken hardizh ha nevezus e oa steuñv ar martolod genoat [Kolomb]. E-lec'h merdeiñ war-du ar reter, pe war-du ar su hag ar reter, e kinnige merdeiñ war-eeun war-du ar c'hornôg. Tri abeg mat ha solut en doa, hervezañ, evit un embregenn a'r seurt-se : Da gentañ, evel al levrioù douaroniezh gwellañ eus e amzer, e oa Kolomb kendrec'het ne oa ket plat an Douar, evel ma soñje d'an darn vrasañ eus an dud, met e oa ur voul-douar. Da eil, soñjal a rae dezhañ e oa kalz bihanoc'h ar voul-douar-mañ eget n'eo, hag e oa douar an darn vrasañ anezhi e-lec'h dour. Da drede, dre ma ne ouie netra, ha ne zivinie netra, eus bezañs kevandir Amerika pe eus ar Meurvor Habask, e soñje dezhañ e oa aod Azia pe an Indez a-dal-tre da Spagn ha da aod kornôg Europa. An hed a-bezh betek Cipango, pe Japan, a istime ne dremenfe ket, war a seblant, pevar mil miltir bennak.

GSAM 23.1“Setu e steuñv : loc'hañ a rafe eus Europa ; kas a rafe e vag war-du ar c'hornôg, war-du Japan, ha heuliañ krommenn ar voul-douar betek ma kasfe anezhañ d'ar pezh a glaske. Evitañ e seblante ken sur ha ken eeun ha ma vefe ur c'helien o treiñ en-dro d'un aval.

GSAM 23.2“Ma teufe a-benn gant an ergerzhadenn, en defe ar splet divent-mañ : mont a rafe e-barzh an Indez war-eeun dre an nor bennañ, e-lec'h tizhout anezhi dre un hent tro-ha-tro, ha dre un doare nor a-gostez, evel ma rankje ar Bortugaliz ober.

GSAM 23.3“Gwelout a reomp e oa an den-mañ, a gomprenas ar matematik pleustrek, an douaroniezh, hag ar merdeiñ ken mat hag an den ebet eus e amzer, reizh war ar poent kentañ,—stumm an Douar,—met faziet-holl war an daou all.

GSAM 23Ur fazi chañsus

GSAM 23.4“Koulskoude, iskis a-walc'h, e fazioù a voe ur skoazell dezhañ en ur poent. Ar fazi en doa graet a-fet an hed a voe unan eus ar re chañsusañ. Ma vije bet jedet mat gant Kolomb ment ar voul-douar, ha hed gwirion ur veaj a'r seurt-se, moarvat ne vije ket aet da veajiñ, rak gwelet en dije diouzhtu e oa hent ar Bortugaliz, an hini kinniget, kalz berroc'h ha marc'hadmatoc'h war un dro. Ouzhpenn-se, ma vije bet gouest da ijinañ pe da rakwelet e oa kevandir Amerika just a-dal dezhañ, ne vije ket bet broudet gant se hepken da loc'hañ d'ur veaj-dizoleiñ, rak e bal ne oa ket kavout ur vro nevez, met un hent nevez war-du unan gozh.”

GSAM 23Esperañs Veur an Oadvezhioù

GSAM 23.5Evel-se, pobl Doue, a-hed an amzerioù, o deus bet esperañs donedigezh Krist dirazo “evel un eor evit an ene, sur ha stabil.”³ Daoust ma vezont alies e-kreiz an tristidigezhioù hag ar poanioù, e kriant gant anken, “Pegoulz, Aotrou, a-raok ma teuy an dieubidigezh ?”, memes tra o deus kendalc'het da vont war-raok, ha evel Paol o deus lavaret ha lavarout a reont c'hoazh, “Petra eo hon esperañs, pe hor levenez, pe hor gurunenn a levenez ? Ha n'emaoc'h ket c'hwi ivez dirak hon Aotrou Jezuz-Krist en e zontadenn ?”⁴

GSAM 24Paol, dalc'het gant an esperañs

GSAM 24.1Un nebeud skouerioù eus galloud-harp an esperañs-mañ, en darempred-se, a ranko bezañ a-walc'h. Pa voe lakaet Paol dirak Felix, ha ma voe aotreet da gomz evitañ e-unan, e lavaras : “Hervez an hent a anvont hereziezh e azeul me Doue va zadoù, o krediñ an holl draoù a zo skrivet er Lezenn hag er Profeded ; ha gobeith am eus e Doue, a anavezont ivez, e vo un adsavidigezh eus ar re varv, eus ar re reizh koulz hag eus ar re zireizh.”⁵

GSAM 24.2En e zifenn ampart pa voe kaset dirak Agrippa, e lavaras Paol : “Bremañ emaon a-sav ha barnet abalamour da esperañs ar bromesa graet gant Doue d'hon tadoù ; bromesa a c'hortoz hon daouzek meuriad da zont, o servijout Doue dibaouez, deiz ha noz. Evit ar spi-se, A-roue Agrippa, on bet tamallet gant ar Yuzevien. Perak e vefe soñjet deoc'h un dra digredus e savfe Doue ar re varv?”⁶ Pa voe erfin e Rom da ziskouez dirak Cesar, e lavaras d'ar Yuzevien, “Evit spi Israel on ereet gant ar chadenn-mañ.”⁷

GSAM 24.3Paol en deus komzet frank eus an esperañs-se en e lizher da Dit: “Rak gras Doue a zegas salvidigezh zo en em ziskouezet d'an holl dud, o teskiñ deomp, en ur nac'hañ an dieeuniezh hag ar c'hoantoù bedel, da vevañ sioul, reizh ha deol er bed a-vremañ, en ur c'hortoz an esperañs benniget-se, ha donedigezh gloarius an Doue meur ha hor Salver Jezuz-Krist.”⁸

GSAM 24Pêr o laouenaat en esperañs

GSAM 24.4Pêr a gomz eus an hevelep esperañs evel-henn : “Benniget ra vo Doue, Tad hon Aotrou Jezuz-Krist, a zo, hervez e druez vras, en deus hor ganet adarre d'un esperañs bev dre zasorc'hidigezh Jezuz-Krist a-douez ar re varv, d'un hêrezh na vrein ket, didamall ha na zisliv ket, miret en neñv evidoc'h, a zo gwarezet gant galloud Doue dre ar feiz evit ar silvidigezh prest da vezañ diskuliet en amzer diwezhañ. Ennañ e laouenait kalz, daoust ma'z oc'h, evit ur prantad, ma'z eo ret, en tristidigezh dre amprouennoù a bep seurt : evit ma vo amprouenn ho feiz, kalz priziusoc'h eget an aour a c'hall mont da goll, daoust ma vez amprouet gant an tan, kavet da vezañ un abeg a veuleudi, a enor hag a c'hloar da zeiz donedigezh Jezuz-Krist.”⁹

GSAM 25Pal Doue er C'hrouidigezh

GSAM 25.1Diskouez a ra ar Skriturioù pal Doue o krouiñ ar bed; ha diwar ger ar brofediezh e teskomp ivez e steuñv a-zivout an amzer da zont: “Evel-henn a lavar an Aotrou en deus krouet an oabl, Doue e-unan en deus stummet an douar hag he graet; eñ en deus he diazezet, n'en deus ket he c'hrouet en aner, he stummet en deus evit bezañ annezet.”¹⁰ Ur wech stummet gantañ e voe roet d'an den. Lavarout a ra ar Salmour : “An oabl, ya, an neñvoù, a zo d'an Aotrou ; met an douar en deus roet da vugale an dud.”¹¹ Met pa voe roet d'an den e oa an den eeun, evel m'en diskouez an den fur : “Kement-mañ hepken am eus kavet : graet en deus Doue an den eeun ; met int o deus klasket kalz a ijinadennoù.”¹²

GSAM 25.2Lenn a reer e-keñver doare an Aotrou da ober gant ar ouenn, “pa rannas mibien Adam, e lakaas bevennoù ar pobloù hervez niver bugale Israel,”¹³ da lavaret eo, hervez niver an Israel gwirion a vo bodet a-benn ar fin war an douar evel dindaned e rouantelezh da zont. Lavaret eo gant Paol er gerioù-mañ : “Doue ... en deus graet eus un hepken gwad an holl vroadoù tud evit ma vevfent war holl c'horre an douar, hag en deus termenet an amzerioù rakjedet, ha bevennoù o annez ; evit ma klaskfent an Aotrou, marteze e teufent da santout e lerc'h, ha d'e gavout, daoust ma n'emañ ket pell diouzh pep hini ac'hanomp ; rak ennañ e vevomp, e fiñvomp, hag hon eus hor bezañs.”¹⁴ Pa vo kaset da benn ar pal orin-se a-zivout an douar, “da bobl ivez a vo holl reizh.”¹⁵ Adarre e vez lavaret diwar o fenn en stad-se, “An annezad ne lavaro ket, Me zo klañv: ar bobl a annez enni a vo pardonet dezho o direizhder.”¹⁶ Setu a vo an amzer ma “vo heritet an douar gant ar re sioul; hag en em laouenaat a raint e fonnusded ar peoc'h.”¹⁷

GSAM 26Eil Donedigezh ar C'hrist N'eo ket ur Vojenn

GSAM 26.1E eil lizher Pêr e vez lavaret “n'hon eus ket heuliet mojennoù ijinet gant finesa, pa hon eus embannet deoc'h galloud ha dont hon Aotrou Jezuz-Krist, met test hon eus bet gant hon daoulagad e veurdez. Rak en deus resevet a-berzh Doue an Tad enor ha gloar, pa zeuas ur vouezh evel-se outañ eus ar gloar uhel-se : Hemañ eo ma Mab muiañ-karet, ennañ eo plijet din. Ha ar vouezh-se a zeuas eus an neñv hon eus klevet, pa oamp gantañ war ar menez santel. Hon eus ivez ur ger a brofediezh suroc'h, ha mat a rit o teurel evezh outi evel ouzh ur gouloù a sked en ul lec'h teñval, betek ma savfe an deiz ha ma savfe steredenn an deiz en ho kalonoù.”¹⁸

GSAM 26.2Er skrid-mañ e ra an abostol dave d'an treuzneuziadur war ar menez evel ur brouenn eus eil donedigezh ar C'hrist. A-raok an arvest-mañ en doa lavaret hor Salver d'e abostoled : “Bez' ez eus lod ac'hanoc'h a zo amañ na dañvaint ket ar marv a-raok gwelet Mab an Den o tont en e rouantelezh”¹⁹ — evel m'eo enrollet gant Lukaz : “Bez' ez eus lod ac'hanoc'h a zo amañ na dañvaint ket ar marv a-raok gwelet rouantelezh Doue.”²⁰

GSAM 26.3An engouestl-se a voe sevenet ger-ha-ger en treuzfurmadur e-unan. Er “weledigezh” mañ war ar menez e welsont Jezuz en e c'hloar, evel ma en em ziskouezo pa zeuio en e rouantelezh. Gwelet o doa Elias (Elia), a voe kaset d'an neñv hep tañvaat ar marv, o tiskouez ar re a vo treuzkaset — treuzfurmet eus ar marvus d'an divarvel — “en ur c'houlz, e fulenn ul lagad,” pa zeuio an Aotrou.²¹ Bez' e oa ivez Moizez, unan a oa marvet, o tiskouez ar re a vo savet a-douez ar re varv da gejañ gant an Aotrou. Evel-se, er “weledigezh”-mañ, o deus bet ur sell war ar C'hrist o tont en e rouantelezh, evel m'en doa prometet dezho.

GSAM 27Ur Ger Suroc'h ar Profediezh

GSAM 27.1Daoust m'o doa gwelet an abostoled ar weledenn veur-gaer-se war menez an Treuzneuziadur, ha klevet mouezh aprouadenn Doue, e kadarna an abostol Pêr : “Ur ger suroc'h a brofediezh hon eus.” Gant ar gerioù-se n'emañ ket o tigreskiñ talvoudegezh ar pezh o doa gwelet ha klevet en degouezh eñvorus-se. Klevet o doa mouezh Doue ur wech neuze, met e linennadoù bras ar brofediezh, a astenn betek eil donedigezh ar C'hrist, e kaver mouezh Doue adlavaret alies. E gwirionez, pep diougan profedel resis sevenet pe enrollet en istor a zo mouezh Doue deomp. Er ster-se eo e rank bezañ e-keñver ar ger a brofediezh “suroc'h”. Ar Revised Version a dro anezhañ dre “surentaet”. Ar brofediezh a zo surentaet gant pep spizverenn sevenet. Pep darvoud rakwelet, ur wech sevenet, a zo un asurañs e c'hoarvezo da vat an darvoudoù rakwelet a chom.

GSAM 27Natur ar Profediezh

GSAM 27.2Testenioù da-heul a-berzh studiourien heverk eus ar Bibl diwar-benn natur ar profediezh a zo galloudus :—

GSAM 27.3Thomas Newton a zisklêr “ar profediezh eo an istor rakwelet ha berr; an istor eo ar profediezh kaset da benn ha ledan. Orakloù faos zo bet er bed; met holl finesa ha droug-kalon an dud hag an diaouled ne c'hallont ket krouiñ profediezh ebet evel ar re a zo enrollet er Skriturioù.”

GSAM 27.4Testeniañ a ra Sir Isaac Newton ez eo “selaou ouzh ar brofeded perzh diazez an iliz wirion.”

GSAM 27.5An Dr. A. Keith a lavar ez eo “ar brofediezh kevatal da forzh peseurt burzhud, hag ez eo burzhudus enni hec'h-unan.... Mouezh an Hollc'halloud hepken a c'hallje gervel ar re varv eus o bezioù,—mouezh an Hollouiziegezh hepken a c'hallje lavarout kement a oa kuzhet en dazont teñval, a zo d'an den ken didreuzus ha manerioù ar re varv,—ha an daou anezho a zo heñvel mouezh Doue.”

GSAM 28.1Lavaret en deus Matthew Henry “en e amzer da Zoue, hag a zo an amzer wellañ, hag en e zoare da Zoue, hag a zo an doare gwellañ, e vo sevenet ar brofediezh da vat. Pep ger eus ar C'hrist a zo glan-kenañ, ha setu perak sur-kenañ.”

GSAM 28Pal ar Profediezh

GSAM 28.2Gallout a reomp deskiñ diwar gerioù ar C'hrist d'e apostoled unan eus abegoù an Aotrou o reiñ ar brofediezh. O komz en un doare profedek diwar-benn an traoù a c'hoarvezfe e red-buhez Iudas, e lavaras : “A-raok ma c'hoarvezfe e lavaran deoc'h, evit ma kredot, pa vo c'hoarvezet, eo me an hini-se.”²²

GSAM 28.3Lavarout a ra an Aotrou ivez dre ar profed Yesaia, “Me eo Doue, ha den ebet n'eo par din, o kemenn an diwezh adalek ar penn-kentañ, hag adalek an amzerioù kozh an traoù n'int ket c'hoarvezet c'hoazh, o lavarout, Ma c'huzul a zalc'ho, hag e rin ma holl-c'hoant.”²³

GSAM 28.4Adarre, “Disklêriet em eus an traoù kentañ adalek an deroù, hag aet int er-maez eus ma genoù, ha diskouezet em eus anezho; graet em eus anezho trumm, hag echuet int.... Disklêriet em eus dit anezhañ adalek an deroù zoken; a-raok ma c'hoarvezfe em eus diskouezet anezhañ dit; ma ne lavarfes ket, Ma idol en deus graet anezho, ha ma delwenn kizellet, ha ma delwenn deuzet, o deus gourc'hemennet anezho. Klevet ec'h eus, gwelet kement-mañ; ha ne zisklêriot ket anezhañ? Diskouezet em eus dit traoù nevez adalek ar mare-mañ, traoù kuzh zoken, ha ne anavezes ket anezho. Krouet int bremañ, ha n'int ket eus an deroù; memes a-raok an deiz ma ne'z peus ket o c'hlevet, ma ne lavarfes ket: Setu, anavezet em boa anezho.”²⁴

GSAM 28.5Eus ar yezh-mañ e weler nerzh sevenidigezh ar profediezh evel ur brouenn eus orin doueel ar brofediezh, koulz hag un diskouezadenn eus galloud an Aotrou a-us da holl douezed ar baganed. Merzout a reer ivez diwar ar gerioù-mañ e kemer ar brofediezh ul lec'h a-bouez bras e Skriturioù ar wirionez. Dre ma'z eo gwir an traoù-se, souezhus ha diheñvel eo e vefe kement a dud o reiñ nebeut a evezh pe tamm evezh ebet da studi lodennoù profedek ar Skriturioù Santel.

GSAM 29Ar Profediezh N'eo ket Siellet

GSAM 29.1Ar re n'int ket kelaouet a lavar int dizesk, ha setu perak ne c'hallont ket kompren ar profediezhoù. Diouzh an tu all, kalz eus an dud desket, ha lod anezho e-touez ar ministrerezh, a lavar : “Siell a zo war ar profediezhoù, ha ne c'haller ket o c'hompren. Gouzout a reomp holl eo ul levr siellet levr an Diskuliadur.”

GSAM 29.2En Diskuliadur e voe roet d'Yann ar muiañ-karet un urzh ispisial da chom hep sielañ al levr.²⁵ Er levr-mañ ivez e vez lavaret ur bennozh war ar re a “glev komzoù ar brofediezh-mañ, hag a vir an traoù a zo skrivet enni.”²⁶ Penaos e c'hallfed mirout an traoù a zo en ul levr siellet ma ne vefent ket, ha ma ne c'hallfent ket bezañ, komprenet? Lavaret en deus an Aotrou dre Voizez, “Evit an Aotrou hor Doue eo an traoù kuzh; met deomp-ni ha d'hor bugale da viken eo an traoù a zo diskuliet, evit ma sevenimp holl c'herioù al lezenn-mañ.”²⁷

GSAM 29.3Splann eo e oa mennet an Aotrou ma vefe komprenet profediezhioù Daniel, diouzh e c'herioù d'e ziskibien diwar o fenn. Lenn a reomp : “Pa welot neuze abominasion an zistruj, komzet anezhi gant Daniel ar profed, en he sav el lec'h santel (an neb a lenn, ra gompren)”,²⁸ ar pezh a dalv kement ha : Komprenit Daniel ar profed.

GSAM 29.4Diskouez a ra an Aotrou faosded an arguzenn a lavar n'haller ket kompren ar brofediezh, gant ar gerioù-mañ: “Daoc'h eo deuet gweledigezh an holl da vezañ evel komzoù ul levr siellet, a ro an dud d'un den desket, o lavarout : Lenn an dra-mañ, mar plij. Hag eñ a lavar : N'hallan ket, rak siellet eo. Ha roet e vez al levr d'an hini n'eo ket desket, o lavarout : Lenn an dra-mañ, mar plij. Hag eñ a lavar : N'on ket desket.” Setu perak en deus lavaret an Aotrou : Dre ma tosta ar bobl-mañ ouzhin gant he genoù, ha gant he muzelloù e enoront ac'hanon, met he c'halon zo pell diouzhin, ha he doujañs evidon zo desket diouzh gourc'hemennoù an dud : setu, sellit, ober a rin ur burzhud e-touez ar bobl-mañ, ur burzhud ha marzh : rak furnez o re fur a yelo da goll, ha komprenidigezh o zud fur a vo kuzhet.²⁹ Ma vije bet heuliet ger sur ar brofediezh gant ar bobl a ra anv anezhi ar profed amañ, ne vije ket bet ret dezho pellaat diouzh lezenn Doue, ha lakaat e-lec'h e reolennoù gourc'hemennoù an dud.

GSAM 30Ar Brofediezh N'eo ket da vezañ displeget hervez soñj pep hini

GSAM 30.1N'eo ket peogwir en defe ar brofediezh ur ster don, kuzh ha kevrinus na gompren ket anezhi kement a dud. An abostol Pêr en deus lavaret diwar he fenn : “Gouezit da gentañ, n'eus profediezh ebet er Skriturioù a zo eus un displegadenn brevez bennak. Rak n'eo ket deuet ar brofediezh gwechall dre youl an den; met tud santel Doue o deus komzet evel ma oant kaset gant ar Spered Santel.”³⁰ Splann eo e laka ar gomzoù-se da gompren ez eo degemer ar spered-se, an hini a gomzas dre ar brofeded, an dra ret evit kompren ar brofediezh. Diwar-benn ar spered-se, prometet d'an holl re a glask anezhañ, eo skrivet : “Ho heñchañ a raio war-zu an holl wirionez.”³¹

GSAM 30Profediezh sevenet

GSAM 30.2E studi ar brofediezh ez eus fedoù zo a rankfed atav mirout soñj anezho: Doue, hag a zo difazius, eo aozer ar brofediezh, ha pa zeu an amzer evit sevenidigezh un diougan, e c'hoarvezo an darvoud rakjet end-eeun. Ouzhpenn-se, dre ma spisa an Aotrou, en deus ar galloud da rakwelet resis ar pezh a raio an dud, un amzer ma c'hoarvezo un dra bennak, pa zeu an amzer-se, e kaver ur sevenidigezh wirion eus ar brofediezh. Da lavaret eo, ur sevenidigezh faos eus ur brofediezh en amzer spisaet evit an hini wir, a zo un dra dibosupl. Diouzh an aksiom-se e c'hallomp lavaret, pa zeu amzer an Aotrou evit ma vefe roet e gemennadenn a wirionez d'ar bed, e teu ar gemennadenn war wel bep tro.

GSAM 30.3Ur wech, pa en doa ar skridaozer graet ur brezegenn diwar-benn sevenidigezh ar profediezh, un difeiz a oa eno a zeuas war-raok hag a lavaras : “Ret eo din gourc'hemenniñ ac'hanoc'h, interpretourien ar profediezh, da vezañ chañsus-kenañ. En ho studioù war an istor e seblantit kavout ken aes an dra a glot rik gant ar profediezh.” “Ya,” a voe hor respont, “klotañ a ra peogwir eo bet graet evit klotañ. Ma'z afec'h d'ur stal manegoù da brenañ ur re vanegoù, ha ne c'hortozfec'h ket kavout ar re a glotfe gant ho torn ?” Respont a reas, “Evel-just, rak graet e oant bet evit klotañ.” “Neuze,” eme ar skrivagner, “Doue, a ouie mat-tre petra a raje an dud, en deus graet an diouganoù diwar o fenn, ha pa zeu an dud-se war leurenn an oberoù, ha pa reont an traoù end-eeun en doa rakwelet, e ra an istorour gwirion ur marilh eus o oberoù, hag a glot penn-da-benn, pa vezont keñveriet gant an diougan.”

GSAM 31Ar Profediezh, ur Gouloù en Deñvalijenn

GSAM 31.1An abostol Pêr a lavar e tlefer reiñ evezh d'ar brofediezh evel ul gouloù a sked en ul lec'h teñval. Hep lamp ar brofediezh e vefe an dazont teñval-du penn-da-benn. Pal ar gouloù eo skarzhañ an deñvalijenn—pa veajer en ul lec'h teñval, diskouez an hent, ha diskouez an hent splann, evit ma c'hallfe ar beajer, pazenn-ha-pazenn, gwelet ha dibab an hent. “Da c'her,” a lavar ar salmour, “a zo ul lamp evit ma zreid, ha sklêrijenn evit ma hent.”³² Lavarout a ra an den fur : “Hent ar re just a zo evel ur sklêrijenn o skediñ, a sked muioc'h-mui betek an deiz peurvat.”³³ Gwelet a reer evel-se, a-feur ma'z eomp war-raok e froud an amzer, e tigoro ger Doue, dreist-holl en e sevenidigezhioù profedek, muioc'h-mui, o lakaat sklaeroc'h-sklaerañ evit studier ar Bibl emañ sur a-walc'h war an hent a gas d'ar sklêrijenn peurbadel ha d'an deiz peurbad.

GSAM 31Tri Darvoud Heverk eus Eden betek an Dibenn

GSAM 31.2Pa seller ouzh hent pobl an Aotrou adalek Eden betek an diwezh, e sklêrijenn ar Skriturioù, ez eus tri darvoud a zo heverk-kaer. An hini kentañ eo donedigezh kentañ ar C'hrist, an enkorfadur, donedigezh Emmanuel, Doue en em ziskouezet er c'hig; an eil, an Adreizhadenn vras goude an Oadvezhioù Teñval — an 1260 vloaz a waskerezh, ma voe miret ger an Aotrou hogos penn-da-benn diouzh an dud ordinal — un donedigezh eus an Iliz er-maez eus he stad gouelec'h, ha lakaat ar Skriturioù el lec'h ma c'hallfe an holl lenn ha gouzout e youl; an trede, eil donedigezh hon Aotrou da zegas amzerioù adsevel an holl draoù a zo bet lavaret dre genoù e holl brofeded santel abaoe deroù ar bed; kement-mañ, da glozañ “emgann an oadoù,” an emgann etre ar pec'hed hag ar reizhder, da zegas oadvezh ar gloar, war-du an hini m'eo bet an holl oadoù o vont.

GSAM 32Ar Profediezh a ro merkoù-hent evit an diwezh

GSAM 32.1En ur deuler evezh ouzh ger sur ar brofediezh evel ouzh ur gouloù a zo da heñchañ hor pazennoù, o tiskouez deomp an hent reizh dre an deñvalijenn, ne c'hall bezañ nemet e kavfemp an hent merket splann e ger ar brofediezh a-hed froud an amzer betek eil donedigezh ar C'hrist. Dre ma'z eo evel-se, ar re a heuilh a-dost sklêrijenn ar brofediezh ne anavezint ket hepken an arouezioù hag an sinoù a ziskouez eo tost an deiz meur, met anavezout a raint ivez labour an Aotrou a ya war-raok ingal e-barzh kemennadoù gwirionez a zo da brientiñ ur bobl da zegemer anezhañ e peoc'h pa zeuio.

GSAM 32.2Daoust ma tisklêr ar Skriturioù e teuio deiz an Aotrou war ar masoù evel “ul laer en noz,”³⁴ e lavar ivez diwar-benn ar re a zo en ali an Aotrou, “C'hwi, breudeur, n'emaoc'h ket en deñvalijenn, evit ma teufe an deiz-se warnoc'h evel ul laer. Bugale ar gouloù ha bugale an deiz oc'h holl.”³⁵

GSAM 32Dalc'hit soñj eus heñchadurioù an Aotrou

GSAM 32.3Pa vez degaset da soñj heñchadurioù an Aotrou e luskad an Advent, mat eo merzout eo bet atav mennad Doue e vefe eñvor gant e bobl eus diskouezadurioù e brovidañs hag e c'halloud en o fenn. En ur reiñ an abegoù da ziskar Israel diouzh Doue, e lavar ar salmour, “Ankouaet o deus Doue o Salver, a oa bet graet gantañ traoù bras en Ejipt; burzhudoù e bro Ham, ha traoù spontus e-kichen ar Mor Ruz.”³⁶ Ma oa mat evit Israel kaout soñj eus heñchadurioù an Aotrou ganto, ha n'eo ket mat ivez evidomp-ni? En ekstaz en deus lavaret ar salmour adarre: “Bennig an Aotrou, o va ene, ha na ankounac'ha ket e holl vadoberioù.”³⁷

GSAM 33.1A-hed an oadoù en deus ar Aotrou gwirionezioù pouezus, rakwelet gant e c'hras, evit kas ur bobl er-maez eus sklaverezh ar pec'hed, hag hec'h aozañ evit mont e-barzh Kanaan an neñv; ha spletus eo prederiañ diwar-benn an doareoù m'en deus an Aotrou en em zerc'het gant ar re o deus embannet ar gwirionezioù-se.

GSAM 33Disoc'hoù Meur diwar an Doareoù Bihanañ — Testeni D'Aubigné

GSAM 33.2D'Aubigné, en e History of the Reformation, a lavar : “Doue, a brient e oberenn a-hed an oadoù, a gas anezhi da benn gant an ostilhoù gwanañ, pa vez deuet e amzer. Degas disoc'hoù bras gant an doareoù bihanañ, setu lezenn Doue. Al lezenn-se, a gaver e pep lec'h en natur, a gaver ivez en istor.”³⁸

GSAM 33.3Pa grogas Doue, en amzer gozh, da zibab ur bobl ispisial evit he sevel evel ur vroad zibar evitañ e-unan, e reas kement-se en ur gervel un den hepken — Abraham — a oa o chom e-touez ar baganed, en Ur ar C'haldeiz. Gantañ e teuas ur gouenn niverus ; met anezho, pa oant bet savet da zignitez ur vroad, e lavaras Doue an neñv : “N'en deus ket an Aotrou ho karet, na ho tibab, peogwir e oac'h an niverusañ eus an holl vroadoù ; rak c'hwi a oa an nebeutañ eus an holl vroadoù.”³⁹

GSAM 33.4Neuze adarre, pa felle dezhañ dieubiñ e bobl diouzh he sklavelezh en Ejipt, e tibabas da rener an hini a voe, en e vugaleaj, kuzhet e-pad tri miz e ti e vamm, ha lakaet da c'houde en ur c'hest eeun ha garv, savet gant broen ha goloet gant peg, ha fiziet e karg ar stêr Nil. Ar memes Moizez-se avat a zibabas, pa zeuas da vezañ en oad ar poell, hent uvel ar gouzañv gant pobl Doue kentoc'h eget ar blijadur a gaver e “plijadurioù ar pec'hed evit ur prantad.”⁴⁰

GSAM 34Trec'h Gideon

GSAM 34.1Goude-se, pa oa an Aotrou o vont da zieubiñ Israel diouzh ar Midianited hag an Amalekited, a oa deuet war o zouar “evel kilheien-raden dre o niver”, hag a zistrujas frouezh an douar, o lezel “tamm boued ebet evit Israel, na deñved, na ejen, na asen”, an Aotrou a gasas un ael da C'hideon. Ar mab-se da Joas a oa bet rediet da druilhañ un tamm gwinizh bihan ha d'e guzh diouzh e enebourien. Pa lavaras an ael dezhañ e tieubfe Israel, Gideon, souezhet-mik, a c'houlennas : “Gant petra e tieubin Israel ? Sellit, paour eo ma familh e Manasse, ha me eo an hini bihanañ e ti ma zad.”⁴¹ An hevelep den uvel ha paour-se a yeas er-maez gant e dri c'hant den, gant o c'hleuzeurioù hag o fodoù eeun (un ober a seblantfe bezañ follentez da spered an den), ha gant Doue evel o nerzh, e c'hounezjont un trec'h meur. A-raok an daspren, Gideon en dije gellet kanet ur c'hlemmgan evel hini ar profed Amos pa c'houlennas, “Gant piv e savio Jakob? rak bihan eo.”⁴²

GSAM 34Ar Babig er Preseb

GSAM 34.2Da vare an Aotrou e voe ganet Salver ar bobloù, ha ar vesaerien a gavas anezhañ gourvezet en ur preseb. E gerent eus ar bed-mañ a reas micherioù umbl daoust ma oant enorapl. Diwar-benn e baourentez war an douar e lavaras ar Salver : “Toull zo gant ar lern, ha neizh gant evned an oabl ; met Mab an Den n'en deus ket e-lec'h lakaat e benn.”⁴³ Dibabet en deus e abostoled “eus an renk izel-se, a zo, daoust ma n'eo ket an hini izelañ, hep tizhout live ar renkadoù krenn. An dra-se holl a oa evit diskouez d'ar bed ne oa ket eus an den al labour-se, met eus Doue.”

GSAM 35N'eus ket kalz a re fur galvet

GSAM 35.1Paol a lavaras diwar-benn al labour e deizioù an Iliz gentidik : “Follentez Doue zo furoc'h eget an dud ; ha gwannder Doue zo kreñvoc'h eget an dud. Rak gwelet a rit ho galvadenn, breudeur, penaos n'eo ket bet galvet kalz a dud fur hervez ar c'hig, na kalz a dud c'halloudek, na kalz a dud nobl ; met Doue en deus dibabet traoù sot ar bed evit mezhekaat ar re fur ; ha Doue en deus dibabet an traoù gwan er bed evit lakaat mezh war an traoù kreñv; hag an traoù dister er bed, hag an traoù disprizet, en deus Doue dibabet, ya, hag an traoù n'int ket, evit lakaat da netra an traoù a zo; evit na fougefe kig ebet dirazañ.”⁴⁴

GSAM 35Tud Uvel en Adreizh

GSAM 35.2Kavout a reer an hevelep pennaenn diskouezet e buhez adreizherien vras ar c'hantved c'hwezek. Lavarout a ra an istorour : “An adreizher Zwingle a zeuas eus lochenn ur mesaer eus an Alpoù ; Melanchthon, teologian an Adreizh, eus stal-labour un armer ; ha Luther eus tiig ur mengleuzier paour.” Evit e-unan e lavaras Luther : “Paour-razh e oa ma zud. Ur torrer-koad paour e oa ma zad (goude e teuas da vezañ mengleuzier), ha ma mamm he deus douget koad alies war he c'hein, evit ma c'hallfe kavout an doare da sevel he bugale. Gouzañvet o deus al labour kaletañ evidomp.”

GSAM 35.3An abostol Jakez, o komz eus galv ar bobl da servij an Aotrou, a lavar : “Selaouit, ma breudeur muiañ-karet, ha n'en deus ket Doue dibabet ar re baour eus ar bed-mañ, pinvidik er feiz, ha hêred ar rouantelezh en deus prometet d'ar re a gar anezhañ ?”⁴⁵

GSAM 35Metodourien gentañ

GSAM 35.4Pa sellomp ouzh al linenn a adnevezourien a yae war-raok e deizioù kentañ ar Metodouriezh, pa veze embannet gant aked kelennadurezh ar c'hras digoust, e welomp anezhi heuliet gant galloud Doue. Dre ma veze kinniget gant fealded d'an dud, gant karantez tener ar C'hrist, ha tapet gant ur feiz bev, ne gave ket ar gredourien nemet pardon o pec'hedoù tremenet, met ivez ur galloud santelaat a roe an tu dezho da gas ur vuhez a santelezh. Un deroù uvel en deus bet ar Metodouriezh, ha benniget eo bet hervez feiz ha fiziañs eeun ar ministrerezh hag al laiked.

GSAM 36.1En ur heuliañ an darvoudoù hag ar skiant-prenet liammet ouzh al luskad advent, e kaver, evel e pep oberenn eus an Aotrou ma kemer an den perzh enni, e oa he orin e-touez ar re baour hag an dud dianav ; met ra ne zivizo den ebet a-enep dezhi abalamour da se a-raok ensellet gant evezh ar prouennoù m'eo diazezet an oberenn vras-mañ warno, gant aon na vefent kavet e stad ar re a c'houlenne an Aotrou diganto : “Piv a zispriz deiz ar traoù bihan ?”⁴⁶

GSAM 36Respont Eck da Luther

GSAM 36.2Evit mad ar re a c'hallfe bezañ techet da zivizout hag-eñ eo reizh pe fall ur poent doktrinal diouzh an nebeud pe an niver a dud a zegemer anezhañ, e tennomp, evit un darn, an tabut etre Luther hag Eck. Dre ma oa Luther en em lakaet a-du gant ar Skriturioù, ha ma oa en em lakaet da dabutal war gwir an dud da lakaat o alioù uheloc'h eget ger Doue, e respontas Eck gant ar gerioù goapaus-mañ: “Souezhet on gant an uvelezh hag ar vezhusted gant ma'z en em laka an Aotrou Doktor da sevel a-enep, e-unan, kement a zadoù illur, ha ma ra van da c'houzout muioc'h eget ar pabed souveren, ar c'huzulioù, an doktored, hag ar skolioù-meur ! ... Souezhus e vefe, hep mar ebet, ma vije bet kuzhet ar wirionez gant Doue diouzh kement a sent hag a verzherien betek donedigezh an Tad reverant.”

GSAM 36.3Gallout a rafe an respont-mañ bezañ kejet gant hini Zwingle da John Faber, e Zürich, pa ziskouezas hemañ e “souezh o welet betek pelec'h e oa aet an traoù, pa oa bet dilezet ar boazioù kozh a oa padet e-pad daouzek kantved, ha pa oa bet lakaet sklaer e oa bet ar gristeniezh en fazi e-pad mil pevar c'hant vloaz.” Respont a reas Zwingle buan e “ne oa ket un fazi nebeutoc'h un fazi peogwir e oa bet kredet ennañ e-pad mil pevar c'hant vloaz, ha ne oa kozhni ar boazioù en azeulerezh Doue netra nemet ma c'halled kavout un diazez pe un testeni eviti er Skriturioù Sakr.”⁴⁷

GSAM 37Ger an Aotrou a-enep Furnez an Den

GSAM 37.1An dañjer a zo o fiziout e soñjoù an dud, e-lec'h diskoulmañ ar goulenn, “Petra eo ar wirionez ?”, dre ger an Aotrou, a zo termenet splann gant ar profed Ozea pa lavar : “Hoc'h eus aratet an drougober, hoc'h eus eostet an direizhder ; hoc'h eus debret frouezh ar gevier ; rak fiziout a reasoc'h en ho hent, e liested ho tud kreñv.”⁴⁸ Stumm kalon an den zo bet atav da fiziout en den; met a-vuzul ma tostaomp d'ar mare ma tle an Aotrou “sevel ha hejañ an douar en un doare spontus,” e vroud ar profed Yesaia, “Paouezit da fiziout en den, e anal zo en e fri; rak evit petra e c'haller e gontañ?”⁴⁹

GSAM 37.2Dre ma'z omp bet kelaouet evel-se er Skriturioù diwar-benn an dañjer a-seurt-se, ra ne vo den ebet o kondaoniñ buan-ha-buan luskad an Advent, evel pa ne vefe ket dellezek da vezañ kemeret e kont abalamour d'e deroù uvel, pe peogwir n'o deus ket harpet an dud anvet meur en daoulagad ar bed an oberenn. Kentoc'h, ra bouezo an holl a-zevri ar pezh a ginnig. Ar Wirionez he deus ur priz difin, ha keñveriet ganti n'eo mennozhioù an dud nemet plouz didalvoud.