Pennad 8 — Koan Eured an Oan

GSAM 134.1“Un den bennak a reas ur banvez vras, hag a bedas kalz a dud; hag a gasas e servijer da eur ar banvez da lavarout d'ar re a oa bet pedet: Deuit; rak prest eo pep tra bremañ.”¹

GSAM 134.2“Eürus eo ar re a zo galvet da goan-eured an Oan.”²

GSAM 134.3Ar goan eo pred diwezhañ an deiz. Er barabolenn-mañ ez eus tri galv d'ar goan. Ne zleer ket meskañ ar barabolenn-mañ gant ar c'halvoù d'an “diner” meneget e Mazhev 22:1-7. Ar “merenn” eo pred kreiz an deiz. Er barabolenn a-zivout galvoù ar merenn, e teskomp e voe ar re a reas ar galv “gwallgaset”, ha lazhet, ha zoken mab ar roue a voe lazhet. Ar roue en doa kaset ar galv “a zistrujas ar vuntrerien-se, hag a devas o c'hêr.”

GSAM 134.4Ar barabolenn-mañ eus ar galv d'an “diner”, a ziskouez tonkad ar re o doa nac'het ar galv-se da gentañ, a daolee en un doare dereat ar pezh a c'hoarvezas da vat gant ar re o doa nac'het aviel ar C'hrist, hag o doa lazhet anezhañ hag e apostoled. An Aotrou a gasas armeoù a-enep an nasion-se, a “zistrujas ar vuntrerien-se, hag a zevas o c'hêr” — Jeruzalem.

GSAM 134Ar Galv da Goan

GSAM 134.5Ar galv-mañ da goan er barabolenn a ra anv, hep mar ebet, eus “koan eured an Oan”. Ur bennozh a vez lavaret war ar re a zo galvet d'an “koan eured” a-se. Un koan eured a zeu goude an eured. Eured an Oan a c'hoarvez a-raok ma teuio; rak, evel m'hon eus gwelet dija, pa zeuio ar C'hrist en diwezh, e tistroio “eus ar fest eured”.³

GSAM 135.1Ar galv-mañ da goan an eured a rank bezañ, neuze, heñvel ouzh kemennadenn an ael kentañ eus Diskuliadur 14, ha proklamadur an amzer eus an dekvet pennad, meneget dija. Evel m'eo enrollet gant Lukaz, ar galv kentañ-mañ da goan a ya d'ar re a oa bet pedet. Piv e oa ar re a oa bet pedet?—Ar re o doa klevet ha degemeret Aviel ar C'hrist. Embann a reont e karont ar C'hrist, hag e karont e eil donedigezh evel frouezh klok o esperañs. Perak ne vefe ket graet ar galv dezho da gentañ? Evel ma oa ret e vefe prezeget an Aviel da gentañ d'ar Yuzevien o doa ar Skriturioù, hag a lavare e oant o c'hortoz donedigezh ar Mesiaz⁴, evel-se e voe kinniget da gentañ kemennadenn eil donedigezh ar C'hrist d'ar re a lavare e oant e heulierien, hag e karent e zont.

GSAM 135Ar Galv d'ar Re a oa bet Pedet

GSAM 135.2Ar galv kentañ d'ar goan, o vezañ evit ar re a oa bet pedet, a rank mont d'an ilizoù. Bremañ, e gwirionez, embannadur donedigezh tost ar C'hrist, adalek ar bloaz 1833 betek nevezamzer 1844, a voe graet en ilizoù, ha da ul lodenn vras e voe harpet gant ministrerien an ilizoù-se. Embannadenn gentañ William Miller diwar-benn e vennozhioù war donedigezh tost ar C'hrist a voe en ur gazetenn vadezour eus Brandon, Vt. Labourioù eñ e-unan hag e genlabourerien betek miz Ebrel 1844 a c'hoarveze dreist-holl e savadurioù iliz pe e salioù lakaet a-gostez gant ilizoù an amzer-se.

GSAM 135.3Ar Pastor Himes a gomz evel-henn eus labourioù ar Pastor Miller betek nevezamzer 1844 :

GSAM 135.3“Labouret en deus e-touez an holl duioù hag an holl skourroù, hep emellout en o aozadurioù pe en o reolenn, o krediñ e c'halle izili ar c'humuniezhioù disheñvel mirout o renk, hag er memes koulz en em brientiñ evit donedigezh o Roue.”

GSAM 135.4Ar Pastor Himes, o komz eus e labourioù unanet gant re ar Pastor Miller, a lavar ouzhpenn : “An darn vrasañ eus ar vinistrerien hag an ilizoù a zigoras o dorioù deomp ha d'hor breudeur a oa o prezeg kelennadurezh an donedigezh, o deus kenlabouret ganeomp betek ar bloaz diwezhañ” — ar bloaz 1844.

GSAM 136Dorioù Digor evit ar C'hemenn

GSAM 136.1A-zivout e labour ha natur anezhañ, en doa lavaret Wm. Miller :

GSAM 136.1“Dorioù zo bet digoret din evit embann an doktrin-mañ diwar-benn eil donedigezh ar C'hrist e-touez hogos an holl ilizoù, e doare ma n'on bet gouest da heuliañ nemet ul lodenn vihan eus ar galvoù.... E pep lec'h ma'z on bet, an izili deol, devot ha bev eus an ilizoù eo ar re a zegemer ar muiañ a-zevri ar mennozhioù embannet evel-se; tra ma ra ar c'hristen bedel, ar Farizian, an dud relijius-strizh, ar re lorc'hus, fougeüs hag emgar goap ha goapaerezh eus kelennadurezh eil donedigezh ar C'hrist.”

GSAM 136.2Evit pezh a sell ouzh natur kemennadenn an donedigezh, e c'haller lavaret an hevelep tra diwar-hi hag ar pezh a lavaras D'Aubigné diwar-benn an Adreizh,—“Kaset e voe da benn en anv ur bennaenn speredel. Embannet he doa evit he c'helenner, ger Doue; evit ar silvidigezh, ar feiz; evit armoù, ar Spered Santel: ha distaolet he doa, gant an hevelep doareoù-se, an holl elfennoù douarel.”

GSAM 136Ur Wagenn C'halloudus a Adsavadennoù

GSAM 136.3An natur eus an adsavadennoù a heulias embannadur kemennadenn an donedigezh a zo deskrivet evel-henn gant L. D. Fleming, pastor iliz kristen Casco street, e Portland, Maine:—

GSAM 136.4“An dedenn dihunet gant e [Wm. Miller] prezegennoù a zo eus ar seurt mennet-holl ha didrouz, ha daoust ma'z eo an adsav brasañ am eus gwelet biskoazh, nebeut-tre a entanadenn fromus zo. Evit doare e tap ar muiañ war lodenn ar baotred eus ar gumuniezh. Setu ar pezh a zegas an efed-se : ar Breur Miller a gemer, eeun ha plaen, kleze ar Spered, dic'houinet ha noazh, hag e laka e droc'h lemm war ar galon noazh, hag e troc'h ! Setu tout. Dirak lemm an arm galloudus-mañ, e kouezh an difeizded, hag e vez disec'het an hollvedelouriezh. An diazezoù faos a ya da get, ha souezhet eo marc'hadourien Babel. Evidon-me, an dra-se a zo un tammig an hini tostañ da adsavadennoù an abostoled eus kement tra o deus gwelet amzerioù modern.”

GSAM 137Un Arnod e Richmond, Me.

GSAM 137.1Evel ur skouer eus al labour adsav a yae gant prezeg kelennadurezh an donedigezh, e venegimp un tennad eus danevell unan a gemere perzh oberiant er fiñv-se. O komz eus un emvod trimiziek dalc'het e Richmond, Me., a zileurie tregont iliz badezour a-youl-vat, e lavar:—

GSAM 137.2“Pa'm on deuet e-barzh an ti-pediñ, ar Pastor Rollins, a oa azezet e-kichen ar gador-prezeg e penn pellañ an ti, a savas hag a lavaras : ‘Breur White, ur sez a gavot amañ em c'hichen.’ Goude ar sarmon e voe roet an tu da ober evezhiadennoù, ha komzet em eus frank diwar-benn ar vuhez kristen, ha trec'hioù ar re just da-geñver eil donedigezh ar C'hrist. Mell a vouezhioù a huchas, ‘Amen! amen!’ hag o ouelañ e oa an darn vrasañ eus ar vodadeg vras-se.... War-dro fin an emvod-se, goude bezañ bet ma asant, en em savas ar Pastor Rollins hag e lavaras : ‘Ar Breur White, a zo azezet en tu dehou din, a gomzo en ti-emvod Reed fenoz, diwar-benn eil donedigezh hon Aotrou Jezuz-Krist. Deuit, vreudeur, da selaou drezoc'h hoc'h-unan. Plas a-walc'h hon eus evit ho tegemer hoc'h holl. Kit war-raok, breudeur, ne raio droug da hini ebet ac'hanoc'h klevout diwar-benn an danvez-mañ.... Gouzout a rae mat-tre e kuitafe an darn vrasañ eus e vreudeur o emvod er geriadenn, hag e yafent teir miltir da'm selaou, ha ma vefe torret o zalc'h-labour rakwelet. Ha se eo a c'hoarvezas. Tri c'hard eus ar vinistrerien ha hogos an holl gannaded a yeas kuit, ha leun-chouk e oa ti-emvod Reed abred. Mazhev 24 e oa ma danvez. Roet en deus Spered Doue din kalz a frankiz. Marzhus e oa an dedenn.

GSAM 137.3“Pa echuen gant ur galv da Gristenien d'en em ouestlañ penn-da-benn ha da vezañ prest, ha d'ar bec'hedourien da glask Krist ha da en em brientiñ evit donedigezh Mab an Den, e teuas galloud Doue warnon betek-se ma ranken en em zerc'hel gant daouarn war ar gador-brezeg. Un eurvezh fromus e oa. Pa sellis ouzh stad ar bec'hedourien, kollet hep Krist, e c'halvis warno en ur ouelañ, o adlavarout meur a wech : ‘Deuit da Grist, pec'hedour, ha bezit salvet pa en em ziskouezo en e c'hloar. Deuit, bec'hedour paour, a-raok ma vo re ziwezhat. Deuit, pec'hedour, bec'hedour paour, deuit.’

GSAM 138.1“Solenn-meurbet e oa an aergelc'h. Ministrerien hag an dud a ouele, lod anezho a-vouezh uhel. E fin pep galv d'ar pec'her e kleved ur glemmadenn a-stroll a-hed an holl vodadeg. Bez' e oan bet em sav e-pad ouzhpenn div eurvezh o tisplegañ ar pennad hag o c'houlenn digant an dud bezañ startoc'h, ha krog e oa ma mouezh da zont raouliet. Paouezet on da gomz, ha leñvet em eus a-vouezh uhel war ar bobl ger-se gant un from don evel an hini n'anavez nemet an hini en deus Doue galvet da brezeg e wirionez d'ar bec'hedourien. Nav eur e oa, ha reiñ ar frankiz da re all da gomz a vije kenderc'hel ar vodadeg betek hanternoz. Gwelloc'h e oa klozañ gant an from don a oa eno, met pas a-raok m'en dije bet pep hini tro da votiñ a-du gant an Aotrou. Neuze e c'halvis an holl er vodadeg a fellfe dezho pediñ ganin, hag ar re a c'hoantae bezañ kinniget da dron ar druez, evit bezañ prest da zegemer ar Salver gant levenez da vare e eil donedigezh, da sevel en o sav. An holl eneoù en ti bras-se, evel ma voe lavaret din da c'houde gant tud a oa e lodennoù disheñvel anezhañ, a savas en o sav. Goude ur prantad berr a bedenn e voe klozet an emvod.

GSAM 138.2“An deiz war-lerc'h vintin e tistrois d'ar geriadenn, ambrouget gant da nebeutañ seizh eizhvedenn eus an emvod-se bep tri miz a Vadezourien a-youl-vat. An holl a gonte pegen emvod meurdezus o doa kemeret perzh ennañ an noz a-raok.

GSAM 138Galvoù evit ar C'hemenn e Lec'hioù All

GSAM 138.3“E-pad an ehan, kannaded ha ministrerien o deus pedet ac'hanon da gemer perzh ganto evit aozañ an deiziadoù ma c'hallfen prezegenniñ d'an ilizoù disheñvel a oa ganto tiez-pediñ ec'hon er vodadeg dre dri miz-se. E-kreiz miz C'hwevrer e oa d'ar c'houlz-se, ha divizet e voe ne chome ket muioc'h eget c'hwec'h sizhunvezh a amzer vat evit beajiñ gant stlejelloù, ar pezh a roe tro vat d'an dud da zont d'ar bodadegoù. Daouzek eus al lec'hioù pouezusañ a voe dibabet evit ma labour e-pad c'hwec'h sizhunvezh. Dek prezegenn e oa da gaout, ar pezh a dalveze e rankjen komz ugent gwech ar sizhun. Ne chome din nemet un hanter devezh bep sizhun, hag an amzer-se a veze ezhomm bras din peurliesañ evit beajiñ pemzek pe ugent miltir betek al lec'h emvodiñ da heul.”⁵

GSAM 139Kantadoù a zistreiñ a reas

GSAM 139.1Adsavadennoù ha treuznevezadur kantadoù a dud a heulias e pep lec'h prezeg kelennadurezh an Advent, hag e-kreiz-holl e c'hoarvezas kement-se pa dostaent ouzh fin ar bloavezh yuzev 1843 (21 a viz Meurzh 1844). E-pad ar goañv-se eo en deus ar skridaozer, en e vourc'h c'henidik — Victor, N.Y. — klevet kaoz eus an danvez-se evit ar wech kentañ, ha daoust ma n'en doa nemet daouzek vloaz, e tegemeras, diouzh a gomprenet, feiz an Eil Donedigezh. Fromus-tre e voe an efed war an dud, n'eo ket hepken en emvodoù, met e pep lec'h. D'ar mare-se ne oa Victor nemet ur vourc'h vihan gant un daou c'hant annezad bennak, met stank e oa annezidi er c'hêriadennoù tro-dro. Da heul an heuliad emvodoù-se, dalc'het er vourc'h vihan-se, e voe danevellet pemp kant tud nevez-kredennet.

GSAM 139Testeni eus Methodist Year Book

GSAM 139.2Evit ar wagenn vras a adsavadennoù a heulias war-lerc'h embannadenn an advent, e kavomp e Methodist Year Book “e-pad ar pevar bloaz etre 1840 ha 1844, e c'hoarvezas 256 000 treuznevezadur en Amerika.” Ar pezh a oa gwir en Amerika a oa ken gwir all er broioù all ma voe graet ar galv. “Ur galloud meur a oa gant ar brezegenn, hag eneoù a zo bet treuznevezet e pep lec'h.” Dre ma'z eas ar galv kentañ da goan an eured d'an ilizoù,—“ar re a oa bet pedet,”—drezo eo e voe astennet d'an holl re a fellfe dezho dont ha kemer perzh er silvidigezh a c'hortoz pobl Doue. Pe e vefe bet prezeget ar gemennadenn, pedet, pe kanet e “sonioù an Advent,” fiñv meur Spered Doue a heulie al labour.

GSAM 140Bugale o Prezeg e Sveden

GSAM 140.1En liamm gant se e verzer penaos en deus an Aotrou graet evit lakaat ar c'hemenn da zont er broioù-se ma veze berzet gant al lezenn prezeg kement tra a oa enep d'an “iliz ofisiel”. Sveden a oa unan eus ar broioù-se. Eno en deus an Aotrou graet gant bugale vihan evit lakaat al labour da gregiñ. An hini kentañ eus an diskuliadenn-se a c'hoarvezas en hañv 1843, en Eksjö, e su Sveden. Ur plac'hig, pemp bloaz hepken, ha n'he doa biskoazh desket lenn na kanañ, un deiz, en un doare solenn-meurbet, a ganas en un doare reizh ur c'hantik luterian hir, ha neuze, gant nerzh bras, a embannas “deuet eo eur e varn,” hag a vroudas an tiegezh da vezañ prest da resev an Aotrou; rak dont a rae buan. Ar re ne oant ket distroet ouzh Doue er familh a c'halvas Doue d'an druez, hag a gavas pardon. An emsavadeg-mañ en em ledas eus kêr da gêr, ha bugale all a embannas ar c'hemenn. An hevelep emsavadeg e-touez ar vugale a voe gwelet betek ur c'hementad bennak e Norvegia hag en Alamagn.

GSAM 140“Ya! Ret e oa din prezegenniñ”

GSAM 140.2E 1896, pa oan o kas emvodoù e seitek lec'h disheñvel e Sveden, e tremenis dre veur a lec'h ma oa bet prezeget gant ar vugale e 1843, ha tro am boa da gaozeal gant ar re o doa klevet ar prezegenn, ha gant paotred o doa prezeget pa oant bugale. Lavarout a ris da unan anezho, “Prezeget hoc'h eus kemennadenn an donedigezh pa oac'h ur paotr?” Respont a reas, “Prezeget! Ya, ret e oa din prezeg. N'em boa ket aozet kement-se. Ur galloud a zeuas warnon, ha distaget em eus ar pezh a oan rediet da zistagañ gant ar galloud-se.”

GSAM 140Boquist ha Walbom en Örebro, Sveden

GSAM 140.3E Kontelezh Örebro en em ledas al labour-mañ betek ma voe broudet tud koshoc'h da embann ar c'hemenn. Neuze, an aotrouniezhioù sivil, atumet gant beleged an “Iliz ofisiel”, a harzhas daou baotr yaouank, Walbom, triwec'h vloaz, hag Ole Boquist, pemzek vloaz, o lavarout e raint ur skouer foran anezho. Foetet o doa o c'hein noazh gant garennoù bezv, hag o lakaet e toull-bac'h Örebro, gant o goulioù o wadañ. Pa voe pareet ar goulioù-se e tennjont anezho eus an toull-bac'h, o c'houlenn diganto : “Ha paouez a reot da brezeg an doktrin-mañ ?” Daoust ma voent foetet gant garennoù evit an eil gwech, o tigeriñ o goulioù en-dro, ar respont nemetañ a c'hellent kaout a voe : “Prezeg a raimp ar pezh a c'hourc'hemenn an Aotrou deomp.” A-drugarez da etrekerezh ur barrezianez heverk eus Örebro, e c'hourc'hemennas ar Roue Oscar I d'an aotrouniezh lakaat ar baotred-se da zont er-maez eus an toull-bac'h, ha lezel an dud-se e peoc'h. Evel-se e voe gounezet an trec'h evit ar wirionez e Sveden.

GSAM 141Testeni Boquist

GSAM 141.1Er Review and Herald, d'ar 7 a viz Here 1890, ez eus un danevell dedennus-kenañ diwar-benn prezeg ar vugale, skrivet gant O. Boquist e-unan. Skrivañ a ra:—

GSAM 141.2“Er bloaz 1843 e c'hoarvezas ul luskad relijiel e-touez an dud e parrez Karlskoga, e Län Örebro. Ar renerien er luskad-mañ a oa bugale ha paotred yaouank, a veze graet ‘rapare’ anezho. Prezeg a raent gant galloud divin, ha disklêriañ a raent dirak an dud, gant diviz bras, e oa deuet eur varnedigezh Doue.

GSAM 141.3“E diskar-amzer an hevelep bloaz, me, O. Boquist, pemzek vloaz din d'ar mare-se, gant ur paotr yaouank all, Erik Walbom, triwec'h vloaz, a voe levezonet kement gant ar galloud diwelus-mañ ma ne c'hellem ket herzel outañ e mod ebet. Kerkent ha tapet omp bet gant ar galloud neñvel-mañ, e krogjomp da gomz d'an dud, ha da embann a-vouezh uhel e oa deuet eur varnedigezh, en ur gas anezho da Joel 2:28-32 ha da Diskuliadur 14:6, 7.”

GSAM 141Bugale e Gweledigezh

GSAM 141.4An dud o deus lavaret din e oa ar re a oa levezonet evel-se gant ar galloud neñvel-mañ kollet evit pep tra en-dro dezho. E gwirionez e oant e gweledigezh a-berzh Doue, ha komz a raent gant ur galloud a zegase ul levezon kreñv a lakae an dud da anavezout o fec'hedoù. Lavarout a raent e komzfe ar vugale vihan-se, pa oant dindan al levezon-se, gant nerzh ha dinded paotred ha merc'hed deuet. Setu ma voe lakaet ar re a wele anezhañ da glozañ e oa an Aotrou oc'h ober ganto en un doare profedek evit embann ar gwirionezioù solenn-se. Kenderc'hel a ra ar skridaozer :—

GSAM 142.1“En em vodet e oa an dud a-vil-vern evit selaou ac'hanomp, ha kendalc'het e oa hon emvodoù deiz ha noz, hag un dihuneradur relijiel bras a voe an disoc'h. Yaouank ha kozh a voe stoket gant Spered Doue, hag a grias d'an Aotrou evit kaout truez, o anzav o fec'hedoù dirak Doue ha dirak an dud.

GSAM 142.2“Met pa voe kelaouet ar beleg en iliz diwar-benn se, e voe graet kalz a strivoù evit hor lakaat da devel, hag evel-se da lakaat un harz d'an entan relijiel a oa en e vog; met an holl strivoù a voe didalvoud. Goulennet e voe neuze digant ar sheriff lakaat hon harzhañ, ha e-pad c'hwec'h sizhunvezh e voe graet ur c'hlask didalvoud evit hor c'havout er c'hoad, ma hon doa tec'het d'en em repuiñ.

GSAM 142.3“A-benn ar fin, koulskoude, e voe galvet ac'hanomp da zont dirak pastor an iliz. Kresket e oa hor niver betek ma teuas daou-ugent paotr ha plac'h d'en em ginnig en ti-kure. Eno e voe kaset ur prosez hir deomp. An holl, war-bouez ma-unan ha Walbom, a voe lezet da zistreiñ d'o ziez; met harzet e voeomp, hag an deiz war-lerc'h e voeomp lakaet dindan evezh en toull-bac'h Örebro, e-lec'h ma voeomp lakaet gant laeron e kellig 14, evel pa hor bije graet ur gwall-oberiadenn bennak.”

GSAM 142Testeni C'hoar Boquist

GSAM 142.4D'an 22 a viz Gwengolo 1896, c'hoar Boquist, daouzek vloaz ha tri-ugent anezhi, a zeuas d'hon emvod en Örebro, hag a gontas deomp diwar-benn skiant-prenet he breur; rak gwelet he doa e foetañ, e vac'hadur, hag e zieubidigezh. Kanañ a reas deomp ar c'hantik a ganas Boquist ha Walbom en ur zont er-maez eus an toull-bac'h, o treuziñ ar pont a-us d'ar foz-dour en-dro d'ar c'hastell eus ar c'hwezekvet kantved-se, a veze implijet evel toull-bac'h e 1843. Galloud luskad 1843 a oa gant an testeni hag ar c'han ar c'hantik. E saozneg, setu ar c'hantik:—

GSAM 143Kantig kanet gant Boquist ha Walbom

GSAM 144Ar Prezegenner Paotrig e Karlskoga

GSAM 144.4Un aotrou eus Örebro en deus kontet din un darvoud c'hoarvezet e Karlskoga, el lec'h ma oa o chom e 1843. Lavaret en deus:—

GSAM 144.5“Ur paotrig eizh vloaz, ha n'en doa biskoazh desket lenn e lizherennoù, a grogas da brezeg ar c'hemenn, o venegiñ kalz a skridoù-sakr. Lavarout a reas an dud : ‘Leun-chouk gant ar Bibl eo ar paotr-se.’ C'hoarvezet e oa an darvoud-mañ goude m'en doa ar Roue Oscar komzet a-du gant ar re heskinet, neuze ne c'halle ket beleg al lec'h-se lakaat ar paotrig dirak al lez-varn evit lakaat un harz d'e labour; met lavaret en doa d'an dud degas ar paotrig dirazañ, hag e tiskulfe anezhañ, hag e tiskouezfe dezho pegen diouiziek e oa diwar-benn ar Bibl.

GSAM 144.6“Dirak ur bern tud e tigoras an aotrou-iliz e levr-kantikoù, hag e c'houlennas gant ar paotr lenn evitañ. Ar paotr a respontas : ‘N'ouzon ket lenn ;’ met o troiñ e gein d'an aotrou-iliz e kanas ar c'hantik penn-da-benn, en un doare reizh, e-keit-se e selle an aotrou-iliz ouzh al levr, souezhet-mik. Lavarout a reas ar beleg d'ar paotrig : ‘Evit doare e ouez pep tra.’ Respont a reas ar paotrig : ‘Nann. N'eo ket atav aotreet deomp lavarout kement a ouzomp.’

GSAM 145.1“Neuze e tigoras ar beleg an Testamant Nevez hag e lavaras d'ar paotrig : ‘Lennit din ennañ.’ A respontas ar paotrig : ‘N'on ket gouest da lenn.’ Goulenn a reas ar beleg : ‘Petra a ouzit diwar-benn ar Bibl, a-hend-all ?’ Ha setu e respont : ‘Gouzout a ran e-lec'h ez eus un destenn enni ar ger ha pevarzek gwech.’ Ar beleg a lavaras, ‘Nann! n'eus testenn ebet evel-se er Bibl.’ Ar paotr a lavaras, ‘Ha lenn a reot din Diskuliadur 18:13, mar plij ?’ ‘Ya,’ eme ar beleg. E-keit ha ma lenne e konte an dud, ha sur a-walc'h e oa ar ger ha eno pevarzek gwech, hag e-touez ar pevarzek gwech-se e oa ‘ereadur eneoù an dud.’ Huchal a reas an dud : ‘Setu ! setu ! Muioc'h a ouiziegezh zo gant ar paotr yaouank war ar Bibl eget gant ar beleg !’ Gwall drist, e paouezas ar beleg gant an afer, ha ne chomas ket da hegasiñ an dud goude se.”

GSAM 145.2Evel-se, eus genoù ar vugale e kadarna an Aotrou e c'her, hag en doare burzhudus-mañ e tegas e wirionez da skouarn ar bobl a verze he lezennoù da brezegin forzh peseurt kelennadurezh estreget hini ar “relijion ofisiel”.

GSAM 145Donezonoù ar Spered Liammet ouzh ar C'hemenn

GSAM 145.3N'eo ket e Sveden hepken en deus an Aotrou, e liamm gant luskad an donedigezh, komzet d'e bobl dre zonezonoù e Spered. E Bro-Skos, e Bro-Saoz, hag ivez en Amerika en deus an Aotrou kelennet d'e bobl dre ziskuliadurioù ispisial.

GSAM 145Gweledigezhioù William Foy

GSAM 145.4Er bloaz 1842 e oa o vevañ e Boston, Massachusetts, un den desket-mat anvet William Foy, a oa ur prezegenner donezonet. Ur Badezour e oa, met o prientiñ e oa da resev an urzhioù santel evel ur ministr episkopal. Ar Aotrou en deus roet dezhañ, gant gras, daou weledigezh er bloaz 1842, unan d'an 18 a viz Genver, egile d'ar 4 a viz C'hwevrer. Ar gweledigezhioù-se a ziskoueze splann e oant emziskouezioù gwirion eus Spered Doue. Pedet e veze a lec'h da lec'h da brezeg war ar c'hadorioù-prezeg, ket gant an Episkopalourien hepken, met gant ar Vadezourien ha kredennoù all ivez. Pa brezegent e wiske atav roched ar gloer, evel ma ra ministrerien an iliz-se e-pad o ofisoù.

GSAM 146.1Gweledigezhioù an Aotrou Foy a denne da zont tost ar C'hrist, da veajoù pobl Doue war-du kêr an neñv, d'an douar nevez, ha da c'hloar stad an dasprenidi. Gant e vestroni vat war ar yezh hag e varregezhioù deskrivañ dispar e rae drouz e pep lec'h ma'z ae. War bedadenn e yae eus kêr da gêr da gontañ an traoù burzhudus en doa gwelet; ha, evit degemer an engroezioù bras a'n em vodañ da selaou outañ, e veze kavet salioù bras, e-lec'h ma konte da viliadoù an dud ar pezh a oa bet diskouezet dezhañ eus ar bed neñvel, kened Jeruzalem Nevez, ha bagadoù an aeled. Pa gomze diwar-benn karantez tener ha trugarezus ar C'hrist evit ar bec'hedourien baour, e vroudas ar re n'oant ket distroet ouzh Doue da glask Doue, ha meur a hini a respontas d'e c'houlennadennoù tener.

GSAM 146Gweledigezh an Teir Bazenn

GSAM 146.2Kenderc'hel a reas e labour betek ar bloaz 1844, e-kichen fin an daou vil tri c'hant devezh. Neuze e voe roet dezhañ un diskuliadenn all eus ar Spered Santel,—un trede gweledigezh, unan na gomprenas ket. Enni e voe diskouezet dezhañ hent pobl Doue betek ar gêr neñvel. Gwelet a reas ur savenn vras, pe ur pazenn, ma'n em vodas ur mor a dud warni. A-wechoù e kouezhe unan bennak dre ar savenn-mañ diouzh ar gweled, hag e veze lavaret dezhañ diwar-benn an hini-se : “Nac'het en deus e feiz.” Neuze e welas ar bobl o sevel d'un eil pazenn pe savenn, ha lod anezho ivez a gouezhas dre ar savenn diouzh ar gweled. A-benn ar fin e teuas un trede leurenn war wel, a yae betek dorioù ar gêr santel. Ur strollad bras a dud en em vodas gant ar re a oa aet war-raok betek an trede leurenn-se. Dre ma c'hortoze an Aotrou Jezuz da zont a-benn nebeut-tre, ne reas ket van e oa da zont un trede kemennadenn da-heul kemennadennoù kentañ ha daouvet an Diskuliadur 14. Abalamour da se e oa an weledigezh didispleg evitañ, hag e paouezas da brezeg dirak an dud. Goude fin ar prantad profedek, er bloaz 1845, e klevas unan bennak all o kontañ an hevelep gweledigezh, gant ar zisplegadenn e oa bet roet “ar c'hentañ hag an eil kemennadenn, hag e oa un trede da heuliañ.” Nebeut amzer goude se e teuas an Aotrou Foy da vezañ klañv hag e varvas.

GSAM 147.1Gant seurt diskouezadurioù eus galloud Doue e liamm gant prezeg e zont “ouzh an dorioù”, ha gant levenez ar miliadoù a droe o c'hein d'ar pec'hed evit servijañ an Aotrou ha gortoz e zont, e oa an dud daougement sur e oa hemañ da wir kemennadenn an Aotrou d'ar bed.

GSAM 147.2Met deuet e oa an 21 a viz Meurzh 1844, ha tremenet, ha ne oa ket deuet an Aotrou. Koulskoude, kendrec'het e oa an dud devot ha prederus e oant bet o heuliañ soñj an Aotrou, hag e teufe pep tra da vezañ sklaer en amzer dereat.