Pennad 20 — Sakrifisoù el Labour Kentañ

GSAM 311.1“BODIT ma sent din asambles; ar re o deus graet un emglev ganin dre aberzh. Hag an neñvoù a embanno e reizhder: rak Doue eo ar barner e-unan.”¹

GSAM 311.2Er Review and Herald, d'an 3 a viz Mezheven 1902, e lennomp :

GSAM 311.2“Ar re a grog gant al labour en amzer-mañ ne ouezont ket kalz a dra diwar-benn an emzinac'h hag an emsakrifis eus ar re a lakaas an Aotrou bec'h e labour warno pa oa e deroù. Skiant-prenet an amzer dremenet a zlefe bezañ kontet dezho adarre hag adarre; rak d'int eo kas al labour war-raok gant an hevelep uvelded hag emsakrifis a oa perzh ar gwir labourerien en amzer dremenet.”

GSAM 311.3Adarre, e Testimonies for the Church, Levrenn 7, e kaver ar gerioù-mañ :

GSAM 311.3“Tostaat a reomp da fin istor an douar-mañ, hag an doareoù disheñvel eus labour Doue a rank bezañ kaset war-raok gant kalz muioc'h a emsakrifis eget na'z eus bet gwelet c'hoazh.”²

GSAM 311.4An amstadoù ma voe broudet ar Pastor Bates, e 1846, da skrivañ ha da embann e levr kentañ diwar-benn goulenn ar Sabad, a zo bet meneget dija. Graet ez eus bet anv ivez eus stad diaes ar Pastor James White, pa grogas, e 1849, da embann ar gazetenn anvet The Present Truth.

GSAM 311Ur Pamflet diwar-benn an Opening Heavens

GSAM 311.5Goude ar weledigezh roet da Itron White e Topsham, e Maine, en diskar-amzer 1846, pa oa bet diskouezet dezhi lod eus ar planedennoù, e prientas ar Pastor Bates an dornskrid evit ur pamflet diwar-benn The Opening Heavens. Met ezhomm bras a oa eus peadra da embann anezhañ. Evit bastañ d'ar goulenn-se, ur c'hoar a oa o chom e Massachusetts, hag a oa o paouez echuiñ ha lakaat un tapis pilhoù nevez, a dennas anezhañ kuit hag a werzhas anezhañ, hag a roas an arc'hant d'ar Pastor Bates, ar pezh a roas an tu dezhañ da embann e eil levr.

GSAM 312Ur Pamflet diwar-benn al Labour Sielañ

GSAM 312.1Goude ar weledigezh eus labour ar sielañ, roet e Dorchester, Massachusetts, d'an 18 a viz Du 1848, e skrivas ar Pastor Bates un trede pamflet, anvet A Seal of the Living God. Amañ adarre e oa tal-ouzh-tal gant ar gudenn da vankout arc'hant evit moullañ. Un intañvez yaouank, o teskiñ an degouezh, a werzhas un ti bihan he doa er maezioù, hag a roas d'ar Pastor Bates an hanter eus ar sammad he doa resevet evitañ. Evel-se e c'hallas adarre paeañ moulladur ul levr.

GSAM 312Goulennadennoù al Labour Embann

GSAM 312.2E 1851-52 e voe moullet an Advent Review and Sabbath Herald e Saratoga Springs, N.Y. Eno e roas an Aotrou Thompson bod digoust d'ar Pastor White ha d'e wreg; ha gant arrebeuri amprestet e c'halljont adarre en em staliañ en o zi.

GSAM 312.3D'ar c'houlz-se e kreske an niver a gredourien er wirionez a-vremañ, ha gant ar c'hresk-se e teuas ur goulenn evit labourioù personel ar Pastor hag an Itron White. Kement-se, ouzhpenn da labour ar skridaozañ, a c'hanas ur goulenn evit sikour er burev. Dres d'ar mare-se e voe broudet tud all da sikour gant al labour lennegel. Evel skouer eus an doare ma labour an Aotrou o respont da feiz e bobl, ha ma sav labourerien pa vez ezhomm, e roamp skiant-prenet ur c'hoar devot, an Itron Rebecca Smith, eus West Wilton, N.H.:—

GSAM 312.4Goude tremen an amzer, he mab Uriah hag he merc'h Annie R. o doa c'hoant bras da vont d'ar skol, evit en em stummañ da gelenn. Ar vamm he doa aon e oa he bugale o vont war-du ar bed, ha, da wir, ne oa ket hep abeg hec'h aon. Karantez ar vamm a veze respontet gant he bugale.

GSAM 313Uriah Smith en Akademiezh Phillips

GSAM 313.1Etre 1848 ha 1851 e heulias ar mab Akademiezh Phillips en Exeter, N.H., e-lec'h ma veze heuliet gant ar studierien bloavezh kentañ ur stummadur skol-veur, evit ma vije ur bloavezh a-raok dezho pa grogjont gant ar skol-veur. Ar stummadur-se en deus echuet. E 1851 e labouras evit gounit arc'hant a-benn mont d'ar skol-veur, met dre ma'z eas fall aferioù e vestr e kollas e arc'hant, hag abalamour da se e voe dilezet ar raktres a oa bet ken hir gantañ da heuliañ ur stummadur skol-veur.

GSAM 313An Dimezell Smith en ur seminari evit merc'hed

GSAM 313.2E-keit ha ma oa Uriah en akademiezh, e oa e c'hoar o heuliañ ur seminari evit merc'hed yaouank e Charlestown, Mass. War-nes echu e oa he stummadur eno, ha dre ma oa war-nes kuitaat ar skol, e voe graet ur c'hinnig dezhi ha d'he breur da gelenn en un akademiezh e Mt. Vernon, N.H., e-pad tri bloaz, evit $1,000 ar bloaz, gant lojeiz ha boued.

GSAM 313.3War-dro ar mare-se e voe degemeret gant ar vamm ar “gwirionez a-vremañ”. He fedennoù a oa bremañ, ma oa posupl, startijennusoc'h ha tanekoc'h eget biskoazh evit he bugale. Ar Pastor Bates a reas ur weladenn da West Wilton, ha dirazañ e tisplegas an Itron Smith stad he bugale, hag o zreuznevezidigezh a voe lakaet da sujed pedenn. Ar Pastor Bates a oa o c'hortoz, a-benn un nebeud deizioù, da zerc'hel emvodoù e Somerville, Mass., e ti Paul Folsom, hag an Itron Smith a oa da skrivañ d'he merc'h, o pediñ anezhi da zont d'an emvod. E-keit-se, ar Pastor Bates hag ar vamm a oa da bediñ evit ma vije broudet he c'halon gant Doue da vont d'an emvod.

GSAM 313Daou Hunvre Sevenet

GSAM 313.4Ar Pastor Bates ne oa biskoazh bet er sal ma oa da vezañ dalc'het an emvod, ha setu perak ne ouie netra eus he lec'hiadur. An noz a-raok an emvod e hunvreas e oa er sal, ha ma oa kemeret an holl sezloù nemet an hini a-dost d'an nor. Hunvreet en doa ivez e cheñche e zanvez diwar an hini en doa soñj da gomz diwar e benn, hag e komze diwar-benn goulenn ar santual ; o doa kanet ar c'hantik kentañ, pedet, ha kanet an eil kantik, hag eñ a oa o paouez digeriñ e Vibl hag a oa o lenn, “Betek daou vil tri c'hant devezh, ha neuze e vo glanaet ar santual,” en ur ziskouez skeudenn ar santual war ar gartenn, pa zigoras an nor, hag ur plac'h yaouank a zeuas tre hag a azezas war ar gador goullo. Hunvreet en doa ivez e oa an den-se Annie R. Smith, ha diouzhtu e teuas dedennet, hag e tegemeras ar wirionez.

GSAM 314.1Emvod ar Pastor Bates a oa d'ar Sabad (d'ar Sadorn), ha dre ma ne oa ket a skol an deiz-se, e lavaras Annie : “Evit plijout d'am mamm hepken, ez an.” An noz a-raok ar Sabad-se he doa hunvreet e oa aet, ha diwezhat e oa; o tizhout an nor e oa bet kanet ar c'hantik kentañ, graet ar bedenn, hag e oant o paouez gant an eil kantik; pa'z eas tre e verzas e oa tud war an holl gadorioù nemet an hini e-kichen an nor; e oa ur prezegenner uhel, nobl ha plijus o tiskouez ur skritell evel na oa biskoazh gwelet ganti a-raok, hag o adlavarout, “Betek daou vil tri c'hant devezh, ha neuze e vo glanaet ar santual.” Hunvreet he doa e oa dedennet-bras gant ar pezh a lavare, hag e oa ar wirionez.

GSAM 314.2Loc'het e oa evit an emvod en amzer vat, met kollet he doa he hent, ha ne oa erruet nemet pa oa o kanañ dibenn an eil kantik. Pa'z eas e-barzh, e oa pep tra rik evel m'he doa gwelet en hunvre, hag an hevelep den he doa gwelet en hunvre a oa o adlavarout, en hevelep doare, an destenn eus Daniel 8:14. Kerkent ha ma'z eas e-barzh e voe paket he c'halon gant ar gwirionez.

GSAM 314.3N'en doa ket soñjet ar Pastor Bates en e hunvre betek ma teuas-hi tre en nor ha ma'z eas da azezañ. En em brientet e oa da gomz diwar-benn un danvez all, met e spered ne chome nemet gant goulenn ar santual. E-keit ha ma adlavare an destenn, e teuas e hunvre d'e spered a-daol-trumm, ha didrouz e pedas evit kaout sikour da gomz da galonoù e selaouerien. Frankiz vras en doa o tisplegañ tremen an amzer, un dra anavezet-mat gant Annie. Neuze e tisplegas gwirionez kemennadenn an trede ael hag ar Sabad.

GSAM 315Annie Smith a zegemer ar wirionez

GSAM 315.1Pa voe echu an emvod gantañ e tostaas ouzh Annie hag e lavaras : “Krediñ a ran eo houmañ merc'h ar C'hoar Smith eus West Wilton. Biskoazh n'em eus gwelet ac'hanoc'h a-raok, met anavezet e seblant din ho tremm. Hunvreet em eus ho kwelet dec'h da noz.” Neuze e kontas Annie he hunvre. Kuitaat a reas an emvod ganti he santimantoù hag he hetoù holl cheñchet, pa he doa degemeret war an tomm gwirionez ar Sabad.

GSAM 315.2Distreiñ a reas d'ar seminari, pakañ a reas he malizenn, hag ez eas d'ar gêr. Pa glevas komz eus prederioù ar Pastor White evit embann, hag eus e labourioù da brezeg, e santas e oa galvet gant Doue da vont d'e sikour en e labour burev. E miz Eost 1851, pa voe dilec'hiet ar gazetenn eus Paris da Saratoga Springs, N.Y., ez eas an Dimezell Smith di evel unan eus al labourerezed.

GSAM 315Ur Sakrifis hag ur Gouestladur

GSAM 315.3Er Review, Levrenn 2, Niv. 7, e kaver un nebeud linennoù eus he fluenn o tiskouez he santimantoù goude bezañ dilezet he raktresoù kent evit he labour uvel ha hep pretant. Skrivañ a ra:

GSAM 315.3“Fizians am eus da vezañ dilezet pep tra evit heuliañ an Oan e pep lec'h ma heñch. An Douar en deus kollet penn-da-benn e zedenn. Ma esperañsoù, ma levenezioù, ma c'harantezioù, a zo bremañ holl kreizennet en traoù a-us ha doueel. N'am eus ezhomm lec'h all ebet nemet azezañ e treid Jezuz, ha deskiñ digantañ — labour all ebet nemet bezañ e servij ma Zad neñvel — plijadur all ebet nemet peoc'h Doue a dremen dreist kement komprenidigezh.”

GSAM 315.4Sikour ar C'hoar Annie er burev evel reizherez, hag all, a zeuas d'ar mare mat. E-pad tri bloaz e labouras gant fealded hag efedusted, o resev nemet he boued hag he dilhad. E fin ar prantad-se an droug-skevent en doa merket anezhi evel e reuziad. E-pad gwallreuzioù ar c'hleñved hirbadus ha marvus-se e skrivas barzhonegoù kaer, hag an hini dousañ anezho a oa “Er gêr amañ hag er gêr en Neñv,” hag e rakger, skrivet an deiz a-raok he marv, d'ar 26 a viz Gouere 1855, a eztaol ken mat grasoù ar simplentez hag an uvelded a oa bet diorroet kement en he c'harakter ma ne c'hallomp ket mirout a reiñ anezhañ a-bezh:

GSAM 316Mererezh un ti en diaesterioù

GSAM 316.3E miz Ebrel 1852 e tilojas ar Pastor White eus Saratoga Springs da Rochester, N.Y. Er gêr-se, en 124 Mt. Hope Avenue, en em staljont evit ar wech kentañ gant traoù prenet e-lec'h traoù amprestet. Met kement a anken a oa ganto evit ma teufe al labour embann da benn-vat, evit ma vefe embannet ar gazetenn ingal, ha dre-se ma vefe skignet ar wirionez, ma nac'hjont dezho o-unan kalz eus plijadurioù boutin ar vuhez.

GSAM 316.4An doare m'o doa kroget da ober o zi d'ar mare-se a c'hallit lenn en lizher prevez da-heul, skrivet gant an Itron White da familh S. Howland, d'ar 16 a viz Ebrel 1852:—

GSAM 316.5“O paouez en em staliañ amañ e Rochester emaomp. Feurmet hon eus un ti kozh evit 175 dollar ar bloaz. Er gêr emañ ar wask ganeomp. Ma ne vefe ket se, e rankfemp paeañ 50 dollar ar bloaz evit ur burev. Mousc'hoarzhin a rafac'h ma c'hellfec'h dont d'hor gwelet ha gwelet hor arrebeuri. Prenet hon eus daou framm gwele kozh evit pemp sent warn-ugent an unan. Ma gwaz en deus degaset din c'hwec'h kador gozh, n'eus ket div heñvel anezho, en deus paeet un dollar evito, ha buan goude en deus profet din peder c'hador gozh all, hep sedoù, en deus paeet daou sent ha tri-ugent evit an hollad. Kadarn e oa ar sternioù, ha graet em eus sedoù dezho gant lien-kreñv. Ken ker eo an amann ma ne brenomp ket anezhañ, ha ne c'hallomp ket prenañ avaloù-douar kennebeut. Implijout a reomp yod-frouezh e-lec'h amann, ha navet e-lec'h avaloù-douar. Hor predoù kentañ a veze kemeret war ur blankenn stankañ an oaled, lakaet war daou varilh bleud goullo. Prest omp da c'houzañv an diouer a draoù ma c'haller lakaat labour Doue da vont war-raok. Krediñ a reomp e oa dorn an Aotrou ganeomp pa'z omp deuet d'al lec'h-mañ. Kalz a labour zo d'ober, ha nebeut a labourerien. D'ar Sabad tremenet e oa dispar hor bodadeg. Freskaet en deus an Aotrou ac'hanomp gant e vezañs.”

GSAM 317Largentez ar Gredourien

GSAM 317.1E niverenn gentañ ar Review, moullet e Rochester, d'ar 6 a viz Mae 1852, o komz eus an dilojadur eus Saratoga da Rochester, e lavaras ar Pastor White:

GSAM 317.2“Ar vreudeur o deus pourchaset an tuioù da zerc'hel ar gazetenn en-dro pell en tu all d'ar pezh a c'hortozemp. Ha daoust m'eo bet bras hor frejoù o tilojañ eus Saratoga Springs hag o kregiñ gant ar gazetenn er gêr-mañ, n'hon eus dle ebet.”

GSAM 317Aberzh al Labourerien

GSAM 317.3En un notenn aferioù en Niverenn 12, d'ar 14 a viz Here, e lennomp :

GSAM 317.3“N'eo ket dleet ar burev, koulskoude, abalamour d'an dra-mañ : ar Vreudeur Belden ha Stowell, o deus labouret er burev e-pad ar c'hwec'h miz diwezhañ, n'o deus resevet nemet un tammig muioc'h eget o boued. Ar re all a zo bet o labourat en hevelep ober n'o deus resevet netra muioc'h egeto. Sur a-walc'h e vo ur blijadur evit holl vignoned ar wirionez a-vremañ sikour da gempenn an diouer en enkasadennoù, evit ma vo ur skoazell aes gant ar re o deus labouret kalet, dreist-holl e-pad hon ezvezañs, e-kreiz ar c'hleñved, o embann ar Review and Herald.”

GSAM 317Degemeradennoù e Rochester, N.Y.

GSAM 317.4E-pad hañv 1852, pa oa bet lañset mat al labour embann e Rochester, e reas ar Pastor White hag e wreg ur veaj tri miz gant o marc'h hag o karr, betek Bangor, e Maine, er reter, o terc'hel emvodoù hag o weladenniñ dalc'herien ar Sabad strewet war an hent. A-raok o distro, adalek an 26 a viz Gwengolo, e reas ar Pastor J. N. Andrews un heuliad prezegennoù en 124 Mt. Hope Avenue. D'ar mare-se e voe degemeret ar wirionez a-vremañ gant eizh Adventour eus an Deiz Kentañ, hag e oa ar skrivagner unan anezho.

GSAM 318Oswald Stowell Pareet

GSAM 318.1Un nozvezh gwener e miz Here e tistroas ar Pastor White hag e wreg d'ar gêr eus o beaj er reter. An deiz war-lerc'h (ar Sabad) e weljomp anezho evit ar wech kentañ, e-pad bodadeg ar Sabad. D'ar mare-se e oa Oswald Stowell, ar mouller, o c'houzañv diwar un dagadenn pleurezi rust-kenañ, ha dilezet e oa bet gant e vedisin da vervel. Lavaret en doa ar medisin ne c'halle “netra ober evitañ”. E-pad an abadenn e oa Oswald en ur pezh all a-stok, ha gant poanioù korfel bras. E fin an emvod e kasas ur goulenn evit ma vefe graet pedenn evitañ. Gant re all e voe pedet ac'hanon da gemer perzh en ur prantad pedenn. En em stouet omp e-kichen e wele, ha pa veze graet ar pedennoù, e voe eoullet gant ar Pastor White gant eoul “e anv an Aotrou.” Ur bezañs anat eus Spered Doue a oa, ha pareet e voe diouzhtu. Pa savjomp eus ar bedenn e oa azezet war e wele, o skeiñ war e gostezioù, a oa bet ken poanius a-raok, hag o lavarout : “Pareet-mat on. Gouest e vin da labourat gant ar wask-dorn warc'hoazh.” Daou zevezh goude se e reas.

GSAM 318Gweledigezh an Itron White dirak strollad Rochester

GSAM 318.2Ar memes bennozh en doa pareet ar Breur Stowell a gouezhas war an Itron White en ur muzul brasoc'h c'hoazh, ha pa droas ar Pastor White da sellout outi e lavaras, “Ellen zo e gweledigezh; ne anal ket keit ha m'emañ en doare-se. Ma'z eus unan bennak ac'hanoc'h a fell dezhañ bezañ sur eus ar fed-se, e c'hall sellet pizh outi.” Chomet e oa evel-se er weledigezh e-pad war-dro un eurvezh ha ugent munutenn. E-keit ha ma oa en doare-se e lavare gerioù, ha frazennoù sklaer a-wechoù; koulskoude, dre ar c'hontrolliñ aketañ zoken, ne c'halled merzout anal ebet en he c'horf.

GSAM 319Gweledigezh diwar-benn stad un ezel ezvezant

GSAM 319.1Goude ma teuas an Itron White er-maez eus ar weledigezh-mañ e testenias diwar-benn ar pezh he doa gwelet. A-raok distro ar Pastor White hag e wreg eus o beaj d'ar reter e oa aet unan eus hor re er-maez eus kêr, hag e oa o veajiñ evit aferioù e Stad Michigan. Ne oa ket, neuze, en emvod-mañ, ha n'en doa biskoazh gwelet ar Pastor White nag e wreg. En ur gontañ he gweledigezh, an Itron White he doa lavaret deomp, e-touez traoù all, ar pezh he doa gwelet diwar-benn un den hag a, pa oa o veajiñ pell diouzh ar gêr, a gomze kalz diwar-benn lezenn Doue hag ar Sabad, met a dorre war un dro unan eus ar gourc'hemennoù. Lavaret he doa e oa un den n'he doa biskoazh kejet gantañ, koulskoude e krede e welje anezhañ un deiz bennak, rak diskuliet e oa bet e afer dezhi. Hogen, hini ebet ac'hanomp ne soñje e oa unan bennak anavezet ganeomp.

GSAM 319.2War-dro c'hwec'h sizhunvezh goude ar weledigezh a-us, e tistroas ar breur meneget a-raok eus Michigan. Kerkent ha gwelet e zremm gant an Itron White, e lavaras da unan eus ar c'hoarezed, “Hemañ eo an den am boa gwelet er weledigezh, an hini am boa komzet deoc'h diwar e benn.” Pa voe kontet ar weledigezh d'ar breur-se, dirak e wreg ha meur a zen all, e lavaras an Itron White dezhañ : “Evel ma lavaras Natan da Zavid : ‘C'hwi eo an den.’” Neuze e reas rik ar pezh a lavaras Paol a rafe tud zo pa vezont rebechet evit o pec'hedoù gant donezon ar brofediezh: “Met ma profed an holl, ha ma teu un den ha ne gred ket, pe un den dizesk, e vez kendrec'het gant an holl, barnet gant an holl: ha dre-se e teu sekredoù e galon war wel; ha neuze, o kouezhañ war e zremm, e azeulo Doue, hag e tisklêrio ez eus Doue ennoc'h da wir.”³ Goude bezañ selaouet an Itron White o venegiñ e fazioù, e kouezhas ar breur-mañ war e zaoulin dirak e wreg, hag en ur ouelañ e lavaras dezhi, ha d'an nebeud a dud a oa eno : “Ganeoc'h emañ Doue da wir”, ha neuze e reas un anzav klok eus e emzalc'h e Michigan, o terriñ ar seizhvet gourc'hemenn, evel ma oa bet diskuliet d'ar mare ma c'hoarveze, ouzhpenn pemp kant miltir pelloc'h.

GSAM 320.1Evel-se, e-korf un nebeud sizhunvezhioù, hon eus bet ur gadarnadenn greñv eus an testenioù. N'eo ket hepken omp bet kaset da lavarout e oant bet produet gant un nerzh dreistnatur, met ivez e teuent eus ur vammenn a rebeche d'an dud evit o pec'hedoù, hep lezel plas d'ar mar ebet.

GSAM 320Uriah Smith o kevreañ gant burev ar Review

GSAM 320.2E-pad embannadur Levrenn 3 ar Review e krogas Uriah Smith da zoujañ d'ar Sabad, hag e teuas e darempred gant burev ar Review, ma voe skrivagner hag aozer e-pad kement a vloavezhioù hir. E skrid kentañ embannet er gazetenn a voe ur barzhoneg anvet “Mouezh Diwall an Amzer hag ar Profediezh”, a zeuas er-maez d'ar 17 a viz Meurzh 1853.

GSAM 320.3Klevet en doa ar Pastor Smith kemennadenn an trede ael evit ar wech kentañ en ur c'hendalc'h dalc'het e Washington, N.H., eus an 10 d'an 12 a viz Gwengolo 1852. O tistreiñ d'ar gêr da West Wilton, en doa studiet gant evezh ar pezh en doa klevet, hag en doa kroget da zoujañ da seizhvet deiz, ar Sabad kentañ a viz Kerzu 1852. Kroget en doa da labourat evit burev ar Review e Rochester (N.Y.) d'an 3 a viz Mae 1853, e-lec'h ma labouras eñ hag e c'hoar Annie evit o boued hag o dilhad, e-lec'h kelenn en un akademiezh evit $1,000 ar bloaz hag o boued. Setu aze, dre vras, lod eus ar sakrifisou a voe graet evit sevel labour kemennadenn an trede ael en e zevezhioù kentañ.

GSAM 320Ordenet Ministr

GSAM 320.4War-dro ar bloaz 1863 e krogas ar Pastor Smith da implijout e zonezon evit prezegenniñ dirak an dud. E 1866 e voe urzhiet da vinistr an Aviel, ha goude-se e labouras kalz en emvodoù-kamp hag e kendalc'hioù er Stadoù liesseurt eus ar Mor Atlantel d'ar Mor Habask, hag ivez e labourioù pastorel en iliz Battle Creek, a oa e iliz-annez. Goude digoradur Skol-veur Battle Creek e kelennas mui pe vui e rann ar Bibl en ensavadur-se. Evit an Review and Herald e treuzas ar Meurvor Atlantel, er bloaz 1894, o weladenniñ broioù disheñvel en Europa. E Siria e tapas un derzhienn, ha ne bareas morse penn-da-benn diouzh he heuliadoù.

GSAM 321Hanter-Kant Vloaz a Labour Diviask

GSAM 321.1Eus 1853 da 1903, e-pad hanter-kantved, en doa ar Pastor Smith ul liamm pennskridaozañ hogos dibaouez gant an Advent Review and Sabbath Herald; ha gantañ e oa meret penn-da-benn ar gazetenn e-pad an darn vrasañ eus an amzer-se. Zoken da zeiz e varv, pa voe skoet gant un taol-paraliz, e oa war hent ar burev gant danvez en doa prientet da vezañ moullet. Skrivet en deus ivez meur a levrenn a-bouez evit lennegezh an enwad. E-touez an oberennoù-se e kaver Thoughts on Daniel and the Revelation, Nature and Destiny of Man, ul levrenn astennet diwar-benn ar Sanctuary and Twenty-three Hundred Days, The Marvel of Nations, ha Modern Spiritualism. Al levrenn gentañ anezho a voe skrivet evit an darn vrasañ etre nav eur noz ha hanternoz, goude ma veze echuet labour ar gazetennerezh hag hini ar burev evit an deiz.

GSAM 321Marv ar Pastor Smith

GSAM 321.2Ur vuhez talvoudus ha mat tremenet e oa e hini. Ehan a ra diouzh e labourioù, goude bezañ aet da gousket e Jezuz d'ar 6 a viz Meurzh 1903. Met an dra-mañ a c'haller lavaret gant gwirionez diwar e benn : “E oberennoù a ya war e lerc'h”, ha marv e vefe, e komz c'hoazh.