Pennad 2 — Steuñv ar Salvidigezh Diskouezet

GSAM 38.1“An esperañs ampellet a c'hlañv ar galon : met pa zeu ar c'hoant, ur wezenn vuhez eo.”¹ “Rak evel-henn a lavar an Aotrou an armeoù : C'hoazh ur wech, un tammig amzer, ha hejañ a rin an neñvoù, hag an douar, hag ar mor, hag an douar sec'h ; ha hejañ a rin an holl vroadoù, ha C'hoant an holl vroadoù a zeuio : ha leuniañ a rin an ti-mañ gant gloar, a lavar an Aotrou an armeoù.”²

GSAM 38.2Abaoe ma voe skarzhet Adam eus liorzh Eden ha eus gwezenn ar vuhez, ar gerioù lavaret da Satan diwar-benn had ar vaouez — “Gloazañ a raio da benn” — o deus roet esperañs e faezhidigezh diwezhañ an diaoul, e ziskar e steuñvoù touellus, hag en un distro da wezenn ar vuhez. An Hini gortozet — ar Greunenn brometet — a zeuas evel-se da vezañ “C'hoant an holl vroadoù”.

GSAM 38.3En arroud a-us tennet eus Haggaï e seblant bezañ liammet donedigezh an Hini C'hoantaet gant an amzer ma hejio an Aotrou an oabl hag an douar. Paol, en e lizher d'an Hebreed, a lakaas an hej-se en amzer-da-zont, o lavarout : “Ur wech c'hoazh e hejin n'eo ket an douar hepken, met an oabl ivez. Ar ger-mañ, C'hoazh ur wech all, a dalvez tennañ kuit an traoù a vez hejet, evel an traoù a zo bet krouet, evit ma chomo an traoù na c'hallont ket bezañ hejet. Setu perak, o resev ur rouantelezh na c'hall ket bezañ hejet, kaouimp ar c'hras, ma c'hallfemp servijout Doue en un doare plijus, gant doujañs ha doue-aon.”³ Ar yezh-mañ a-zivout an hej-se, a zo da zont c'hoazh, a seblant he lakaat e darempred strizh gant savidigezh diwezhañ rouantelezh Doue, dindan Krist, ar Greunenn prometet, “C'hoant an holl vroadoù.”

GSAM 39.1An adsav a vo kaset da benn dre Grist a c'hall bezañ gwelet splann en deizioù diwezhañ-mañ gant an holl re o deus ar Bibl a-bezh digor dirazo. N'eo ket evel-se e oa gant an Henamzeriz. Deuet e oa ger an Aotrou d'ar re-se, “kelennadenn war gelennadenn, kelennadenn war gelennadenn: linenn war linenn, linenn war linenn; amañ un tammig, hag ahont un tammig.”⁴ Evel-se, en diskuliadur dezho eus steuñv ar silvidigezh, e oa evel hent ar re reizh, “evel ur sklêrijenn o skediñ, o skediñ muioc'h-mui betek an deiz peurvat.”⁵ Setu perak eo dedennus-kenañ heuliañ berr-ha-berr digoradur tamm-ha-tamm ar steuñv-se d'e bobl gozh.

GSAM 39An Daleañ N'eo ket Bet Diskouezet diouzhtu

GSAM 39.2Ne zaleas ket an Aotrou diouzhtu o esperañs, o lakaat o c'halon da c'hleñvaat en ur ziskuliañ dezho e tremenfe kantvedoù a-raok ma tizhfent sevenidigezh o esperañsoù er Greunenn brometet. Diwar an darvoudoù enrollet e tennomp ar soñj e oa aotreet dezho soñjal e vefe ar bugel kentañ ganet ar Greunenn-se : ha penaos, buan-tre, en un doare bennak, e vefe adsevelet Eden, hag e c'hellfent adarre mont betek gwezenn ar vuhez. Pa voe ganet Kain e huchas Eva : “Un den am eus bet digant an Aotrou.”⁶ Skolveurien hebraek zo a testeni e lenner ar skrid, ger-ha-ger ha klok, evel-henn : “Un den am eus bet, an Aotrou.” Da lavaret eo : Setu ar Greunenn a rank ober al labour aotrouniek-mañ da drec'hiñ Satan. N'eus meneg ebet eus un hevelep eztaolenn a-berzh Eva pa voe ganet Abel. Gallout a rae, ha naturel e vije bet, dezhi soñjal e oa ar c'hentañ-ganet an hini a sevenfe ar bromesa. Pegen bras e rankas he spi kouezhañ, ha mervel zoken, a-feur ma tiorroas personelezh Kain, ha ma welas anezhañ o heuliañ un hent fall a gasas a-benn ar fin da lazhadenn e vreur. A-raok ma vefe lazhet Abel e rankent bezañ bet sklêrijenn ha gouiziegezh bennak diwar-benn an aberzh da zont a vefe graet en o fenn ; rak Abel, evel ma oa bet kelennet dezhañ gant Doue, a zegasas e oan da aberzh, tra ma tegasas Kain, a oa bet kelennet ar memes tra dezhañ evel d'e vreur, un aberzh eus frouezh an douar, ha kement-se zoken mesket gant spered ar fulor hag ar warizi. Karetekoc'h e oa aberzh Abel eget hini Kain, rak graet e oa “dre feiz”, ha diwar-benn anezhañ e skriv Paol, “Marv eo, met komz a ra c'hoazh.”⁷

GSAM 40Ha Set eo ar Greunenn?

GSAM 40.1Goude marv Abel e voe ganet Set, pa advevas an esperañs; “rak Doue,” eme Eva, “en deus roet din ur had all e-lec'h Abel, a lazhas Kain.”⁸ Diwezhatoc'h e voe kontet Set e lignez Adam. (Gwelet Genesis 5:3.) Kain, ar c'hentañ-ganet gwirion, n'eo ket kontet er lignez. Moarvat e soñje da Eva e oa Set ar Greunenn bromet bremañ. Hervez an testenn, goude ganedigezh Set, e krogas an dud da envel o-unan gant anv an Aotrou. (Gwelet marz Genesis 4:26.) Marteze e rejont kement-se o soñjal e oa Set an hini a oa da vezañ ar rener diwezhañ, an Aotrou, ha da ziskar ar galloud laeret gant Satan.

GSAM 40Esperañs Kreizennet war Noe

GSAM 40.2En danevell verr eus an darvoudoù adalek Adam betek ganedigezh Noe, ne vez roet nemet un nebeud traoù ouzhpenn lignez an denelezh. Gant ganedigezh Noe (“an hini eeun,” er marz) e savas an esperañs en-dro, hag e lavaras an dud : “Hemañ a roio frealz deomp evit hor labour hag ar boan a ra hon daouarn, abalamour d'an douar en deus an Aotrou malliget.”⁹ Tevel a ra ger Doue war an doare ma c'hortozent frealz; met ar spi a oa e vefe skañvaet mallozh an douar en un doare bennak. Ar ouiziegezh eus ar fallentez a oa da vare Noe, pa oa an dud o vont da leuniañ ar bed gant pec'hed ha feulster betek ma vije skubet ar ouenn diwar an douar gant un dour-beuz, ha ne oa nemet Noe hag e familh o tec'hout rak an distruj; hag ar fed e oa da gemenn d'ar bed, e-pad c'hwec'h-ugent vloaz, an distruj a oa o tostaat, a voe kuzhet diouto holl.

GSAM 41Savidigezh Babel

GSAM 41.1Goude ar beuz-dour e voe gourc'hemennet d'an dud, dre Noe, da adleuniañ an douar; met evel ma krogent da liesaat e nac'hasent steuñv an Aotrou d'o ren. Nimrod a savas rouantelezh Babel (anvet Babilon diwezhatoc'h, ar c'hentañ eus ar gouarnamantoù douarel).¹⁰ Un tammig diwezhatoc'h e krogas an dud da sevel tour Babel, evit en em ober un anv hag evit mirout ouzh o skignañ dre ar bed, ar c'hontrol-mik eus ar pezh en doa an Aotrou desket dezho dre Noe. E-lec'h gortoz gant pasianted ma kasfe an Aotrou e raktresoù da benn, e kemerjont an afer en o daouarn o-unan, pa gemmeskas Doue o yezh, hag evel-se e voent skuilhet.

GSAM 41Abraham da hêr ar bed

GSAM 41.2O heuliañ an heuliad berr betek an dekvet diskennad diouzh Noe, e kaver galv Abraham, d'an hini e lavaras an Aotrou : “An douar a welez a-bezh a roin dit, ha da had da viken. Ha lakaat a rin da had da vezañ evel poultr an douar ; ma c'hallfe un den kontañ poultr an douar, neuze e vefe kontet da had ivez. Sav, kerzhet a-hed ar vro hag a-led ar vro; rak d'it e roin anezhi.”¹¹ Daoust d'ar bromesa-mañ graet da Abraham e vefe perc'henn war ar vro, e kadarnaas an Aotrou dezhañ e varvfe. Lavarout a ra Paol ez eas kuit da “ul lec'h a resevfe diwezhatoc'h da hêrezh.”¹² Ar goulenn-mañ diwar-benn sevenidigezh ar bromesa a voe sklaeraet hep mar ebet da Abraham en ur weledigezh a-berzh Doue, rak “e c'hortoze ur gêr he deus diazezoù, ha Doue eo he savour ha farder.”¹³ E Romained 4:13 e vez lavaret e oa ar bromesa “e vefe hêr ar bed;” n'eo ket en e stad a-vremañ, met abred pe ziwezhat, goude bezañ adsavet.

GSAM 42.1Evit an den, ne oa ket deuet Abraham a-benn da welet penaos e c'hallfe ar had prometet bezañ e vugale dezhañ e-unan. Setu perak e kinnigas galv Eliezer, e merour, da had. An Aotrou a lavaras, “Nann, met unan a zeuio eus da c'hof da-unan.” Bremañ e krog an Aotrou da ziskuliañ dezhañ ne vo ket sevenet diouzhtu labour diwezhañ e had. Lavarout a reas da Abraham : “Da had a vo un estrañjour en ur vro n'eo ket dezho, hag e servijo anezho ; hag e waskint anezho e-pad pevar c'hant vloaz... Ha te, ez aez da'z tadoù e peoc'h ; beziet e vi en oad kozh mat.”¹⁴

GSAM 42.2Gwreg Abraham a ginnigas ur steuñv diskiant evit buanaat sevenidigezh ar bromesa; met goude ma voe ganet Yizhak, ur gwir vab da Abraham ha Sara e wreg lezennel, e lavaras an Aotrou diwar-benn Ysmael hag e vamm Agar, “Kas kuit ar vaouez-sklav-mañ hag he mab.”

GSAM 42.3Da vare amprouenn feiz Abraham gant aberzh Yizhak war an aoter, e teskas ur gentel diwar-benn adsavidigezh ar re varv. Lavaret e vez diwar e benn : “O soñjal e oa gouest Doue d'e [Yizhak] sevel, zoken eus e-touez ar re varv ; hag eus kement-se eo e voe roet dezhañ en un doare skeudennet.”¹⁵

GSAM 42Ar Greunenn Wirion

GSAM 42.4Displeget e voe da Abraham ur wech e vije ar Greunenn wirion, drezi e vije benniget an holl vroadoù, daoust ma teufe eus e ziskennidi hervez ar c'hig, ar C'hrist Doue e gwirionez ; rak n'en lavaras ket an Aotrou dezhañ, “Greunennoù, evel eus kalz ; met evel eus unan, Ha da Greunenn, a zo ar C'hrist.”¹⁶ An abostol Paol a lavaras diwar-benn se, “Ar Skritur, o rakwelet e reizhfe Doue ar baganed dre ar feiz, a brezegas a-raok an Aviel da Abraham, o lavarout, Ennout e vo benniget an holl vroadoù.”¹⁷ Ar bromesa graet da Abraham a voe adnevesaet da Yizhak ha d'e had,¹⁸ ha da Yakob ivez.

GSAM 42.5Dre ma oa daouzek mab da Yakob, e savfe ar goulenn ent-naturel bremañ : Dre behini e vo heuliet lignez ar Greunenn wirion ? En testeni awenet roet gant Yakob diwar-benn e vibien e voe renket an afer : “Ne guitaio ket ar skeptr Juda, nag un den a lezenn etre e dreid, betek donedigezh Siloh ; hag evitañ e vo bodet ar bobl.”¹⁹ Evit sevenidigezh kement-se, mat eo notenniñ amañ e oa aotreet an Israelited, daoust ma oant dindan ren broadoù disheñvel, da gaout o Sanhedrin. Evel-se Juda — meuriad ar Yuzevien anvet diwar Juda — en doa ur vouezh bennak en o gouarnamant betek ma teuas Siloh (ar C'hrist) da wir.

GSAM 43An Amzer Kuzh

GSAM 43.1Ar patriarked o doa un nebeud anaoudegezh diwar-benn an adsav hag ar Greunenn bromet; met pegoulz pe pegeit a-raok e teufe e chome kuzhet diganto c'hoazh. Evel ma teuas diskennidi Yakob da liesaat en Ejipt, hag an Asirian — Faraon (Yesaia 52:4) — na “anaveze ket Jozef,”²⁰ o gwaskañ, e tistroas o speredoù ent naturel war-du ar 400 (430 e gwirionez) vloaz meneget da Abraham evel prantad o c'halvar hag o chomadenn evel estrañjourien, en esper e tegasfe an dieubidigezh diouto an hêrezh prometet.

GSAM 43.2Pa voe ganet Moizez e welas e dud “e oa ur bugel dereat.”²¹ Ur sklêrijenn a rankas bezañ bet roet dezho e oa da vezañ, dindan Doue, dasprenour Israel diouzh o sklavelezh kriz. Hep mar ebet e voe roet ar ouiziegezh-se da Voizez; rak pa zivizas, d'e zaou-ugent vloaz, mont da vat gant Israelited gwasket, ha gouzañv poan ganto kentoc'h eget bezañ anvet mab merc'h Faraon ha hêr tron Ejipt,²² ha pa grogas da zifenn e bobl, ha da lazhañ un Ejiptad evit o difenn, e voe souezhet-bras na anavezent ket e oberenn; “rak soñjal a rae dezhañ e vije bet komprenet gant e vreudeur penaos e oa Doue, dre e zorn, o vont d'o dieubiñ.”²³

GSAM 44.1Pa zeuas amzer an Aotrou evit ma'z afe an Israelited kuit eus Ejipt, ez ejont kuit, d'an deiz resis rakwelet. Eksoz 12:40, 41. Ne c'hellent ket bezañ bet sellet ouzh Moizez evel o rener diwezhañ hag evel had an engouestl, rak eus meuriad Levi e oa, ha n'en doa ket Yakob, en e ziougan awenet, disklêriet e vefe Juda o rener betek ma teufe Siloh?

GSAM 44“E welin, met ket bremañ.”

GSAM 44.2Pa oa an Israelited war hent Kanaan, Balak, roue Moab (ur diskennad eus Lot), a c'halvas Balaam da villigañ Israel. An Aotrou en deus troet e vallozh d'ur vennozh, dre anezhi o deus resevet sklêrijenn ouzhpenn, evit skarzhañ ar soñj e vije an dieubidigezh diwezhañ diouzh gwalldaol Satan diouzhtu goude o zremen e Kanaan. Setu ar pezh a lenner en Skritur a-zivout kement-se : Balaam, en ur weledigezh a-berzh Doue, a lavaras : “E welin, met n'eo ket bremañ ; e sellin outañ, met n'eo ket a-dost : ur Steredenn a zeuio eus Yakob, hag ur skeptr a savio eus Israel, a skoio kornioù Moab, hag a zistrujo holl vugale Set.”²⁴

GSAM 44.3An had niverus-se a zeuas eus Abraham a vez meneget gant Paol evel-henn : “Setu perak, eus unan hepken, hag a oa evel un den marv, e teuas kement a dud hag ar stered en o niver en ouzhpenn, evel traezh an aod na c'haller ket kontañ. An holl re-se a varvas er feiz, hep bezañ bet roet dezho ar promesaoù, met o welet anezho a-bell, o c'hredenniñ enno, o'n em stagañ outo, hag o anzav e oant estrañjourien ha pellerien war an douar.”²⁵

GSAM 44.4N'en doa ket ezhomm kalon Israel da zistanañ pe da vezañ digalonet gant diougan Balaam a lavare ne oa ket “bremañ” na “tost” peurechuadenn o esperañs; rak an Aotrou, nebeut amzer a-raok ar brofediezh-mañ, en doa roet e ger e vuhez e-unan e teufe ar stad gloarius a-benn ar fin. Dre Voizez e lavaras, “Met ken wir ha ma vevan-me, e vo leuniet an douar a-bezh gant gloar an Aotrou.”²⁶ Da vare ar profed Habakuk, 863 bloaz diwezhatoc'h, e voe adlavaret an hevelep gwirionez, met komzet e veze anezhi evel un darvoud da zont c'hoazh : “rak leuniet e vo an douar gant anaoudegezh gloar an Aotrou, evel ma c'holo an doureier ar mor.”²⁷

GSAM 45Servij ar Santual ur Skouer eus an Hini Gwirion

GSAM 45.1Pa zegasas an Aotrou Israel er-maez eus an Ejipt, e embannas dirak holl gamp e lezenn ar gourc'hemennoù moral, hag e roas dezho un eilskrid anezhi war maen, kizellet gant e viz dezhañ, evit ma vint bepred heñchet war-du ar Salver a rafe en diwezh ur sakrifis anezhañ e-unan evito ; ha dre nerzh e wad prizius e vefe naetaet o fec'hedoù, e lakaas sevel ur santual er gouelec'h. Evit an tabernakl-mañ, pe ar santual-mañ, e voe gourc'hemennet da Voizez, en e savidigezh a-bezh, e rafe anezhañ rik heñvel ouzh ar patrom en doa an Aotrou diskouezet dezhañ war ar menez.²⁸ Ul skeud eus gwir servij ar C'hrist er santual neñvel e oa ar servij er santual-mañ.²⁹ Tra ma oa pal Doue gant profoù ha sakrifis ar santual lakaat dirak daoulagad an dud ur skeud eus an “traoù mat da zont,”³⁰ e oa striv Satan heñchañ ar bobl da deuler evezh ouzh ar prof e-unan, e-lec'h ouzh ar C'hrist hag e servij gwirion, na oa an dra-se nemet ur skouer anezhañ. Evel-se e klaske o heñchañ da fiziout en o oberoù dezho o-unan evit o salvidigezh.

GSAM 45.2Pal an Aotrou e oa bezañ rener e bobl,—an Israelited,—stourm o emgannoù ha drec'hiñ ar broadoù. E zoare dezhañ da ren en doa, evel m'eo diskouezet gant an destenn da-heul : “Pa en doa distrujet seizh broad e douar Kanaan, e rannas o zouar dezho dre dennadenn. Ha goude-se e roas dezho barnerien e-pad war-dro pevar c'hant ha hanter-kant vloaz, betek Samuel ar profed.”³¹

GSAM 45Israel a c'houlenn ur roue

GSAM 45.3Splann eo ne blije ket d'an Israelited doare an Aotrou d'o ren. Koulskoude e oa e soñj hag e youl e vefent ur pobl ispisial, disheñvel diouzh an holl re all en-dro dezho. Ma o dije heuliet strizh e c'hemennoù, e vije bet lavaret zoken gant ar broadoù diwar o fenn : “Sur a-walc'h ez eo ar vroad vras-mañ ur bobl fur ha poellek. Rak peseurt broad ken bras zo, hag en deus Doue ken tost dezhañ, evel an Aotrou hon Doue en holl draoù ma c'halvomp anezhañ evito?”³²

GSAM 46.1En o displijadur e c'houlennjont digant Samuel ma anvelje ur roue evito, hag an Aotrou a lavaras da Samuel : “Me o deus distaolet, evit na renfen ket warno.”³³ Adarre e lavarasont da Samuel, hag un tamm muioc'h a c'hourc'hemenn enno, “Bremañ, stailh ur roue evidomp a varn ac'hanomp evel an holl vroadoù.”³⁴ Gant evezh en doa Samuel displeget dezho ar gwask a zeufe warno ma o defe ur roue, met “daoust da se e nac'has ar bobl sentiñ ouzh mouezh Samuel; hag e lavarjont, Nann; met ur roue a vo ganeomp; evit ma vimp evel an holl vroadoù; hag e varno hor roue ac'hanomp, hag e yelo dirazomp, hag e stourmo hon emgannoù.”³⁵

GSAM 46.2Evel-se o doa rouaned da ren warno e-pad war-dro pemp kantved, da gentañ, evel ur rouantelezh hepken dindan Saoul, David ha Salomon; neuze, rannet e daou rouantelezh, Israel ha Juda. Un nebeudig eus o rouaned a voe mat ha reizh, met an darn vrasañ anezho a voe fallakr, o kas ar bobl d'an idolerezh ha d'an drougoberoù bras. Evel-se ne oa ket ar bobl hepken heñvel ouzh ar broadoù en-dro dezhi dre ma oa ur roue ganti, met ivez evelto en droug, en dilezel Doue he zadoù, hag en azeuliñ delwennoù ha nerzhioù an oabl.

GSAM 46.3An Aotrou a lavaras diwar-benn ar ren roueel-se, dre genoù ar profed Ozea, “O Israel, te ac'h eus en em zistrujet; met ennon emañ da sikour. Me a vo da roue; pelec'h emañ unan all a c'hall da saveteiñ en da holl gêrioù? Ha da varnourien, a lavares, Roit din ur roue ha priñsed? Me am eus roet dit ur roue em fulor, ha lamet anezhañ kuit em hegass.”³⁶

GSAM 47Ar Rouantelezh Diskaret

GSAM 47.1Kenderc'hel a reas ar ren roueel-mañ betek ma teuas ar C'haldeaned da zeviñ Jeruzalem, da gemer listri an templ, ha da gas Juda da gaouedouriezh da Vabilon, e-lec'h ma chomasont e-pad dek vloaz ha tri-ugent, evel ma oa bet diouganet a-enep dezho. Pa baouezas ar ren monarkel-mañ, e lavaras an Aotrou dre ar profed Ezekiel da Zedekiaz, o roue diwezhañ, “Priñs saotret ha fall Israel, deuet eo da zevezh, pa vo echu an drougober, evel-henn a lavar an Aotrou Doue: Tenn an diadem, ha tenn ar gurunenn: ne chomo ket heñvel an traoù: sav an hini izel [rener Babilon], hag izela an hini uhel [ar rener-mañ eus meuriad Juda en em savet uhel-tre]. Diskar a rin, dizastaol a rin, dizastaol a rin anezhi: ha ne vo ket ken, betek ma teuio an hini a zo gwir dezhañ; ha reiñ a rin dezhañ anezhi.”³⁷

GSAM 47.2Ar rener reizh-mañ, ar Greunenn wirion, eo ar C'hrist. Diwar e benn e skrivas ar profed Mika : “Te, tour an tropell, kreñvlec'h merc'h Sion, dit e teuio, ar gentañ mestroniezh [mestroniezh war an douar, adsavet er C'hrist] : dont a raio ar rouantelezh da verc'h Jeruzalem.”³⁸

GSAM 47.3Pa gollas Israel ar skeptr, e tremenas da zorn roue Babilon. Dre ma oant a-getep dindan ren Medo-Persia, Gres ha Roma, e voe diskaret ar rouantelezh teir gwech. Da vare ren an impalaer roman Aogust, e voe ganet ar C'hrist, hêr reizh tron David,—Greunenn wirion ar vaouez, Abraham ha David,—hag en doare rakwelet.

GSAM 47.4Evit ma ouefe ar bobl e oa ar Mestr gwirion, ar Greunenn wirion, muioc'h eget un den marvel ordinal gant ur rouantelezh verrbad, e vroudas an Aotrou ar salmour da skrivañ evel-henn : “Lakaat a rin anezhañ da vezañ va mab kentañ-ganet, uheloc'h eget rouaned an douar. Ma trugarez a virin evitañ da viken, ha ma emglev a vo start gantañ. Lakaat a rin ivez e had da badout da viken, hag e dron evel deizioù an oabl.” “Padout a raio e had da viken, hag e dron evel an heol dirazon. Staliet e vo da viken evel al loar, hag evel un test feal en oabl.”³⁹

GSAM 48.1E profediezh Yesaia e lennomp pelloc'h diwar-benn ar Mestr-mañ evel-henn: “Ur bugel a zo ganet deomp, ur mab a zo roet deomp: hag ar vestroni a vo war e skoaz; hag e anv a vo galvet Burzhudus, Aliaour, An Doue galloudus, An Tad peurbad, Priñs ar Peoc'h. E kresk e ren hag e beoc'h ne vo fin ebet, war dron David, ha war e rouantelezh, d'he ren ha d'he diazezañ gant barn ha reizhder adalek bremañ da viken. Gant gred an Aotrou an armeoù e vo kaset kement-mañ da benn.”⁴⁰

GSAM 48Treuzkas Henok hag Elia

GSAM 48.2Meneget eo er Skrituroù skouerioù eus tud en amzer gozh a voe kaset war-eeun d'an neñv hep tañvaat ar marv. Diwar-benn Henok, ar seizhvet a-ziwar Adam, e vez lavaret en deus “kerzhet gant Doue: ha ne oa ket ken; rak Doue en deus e gaset kuit.”⁴¹ “Dre feiz e voe kaset Henok kuit evit na welfe ket ar marv; ha ne voe ket kavet, rak Doue en doa e gaset kuit: rak a-raok bezañ kaset kuit en doa an testeni-mañ, e plije da Zoue.”⁴²

GSAM 48.3Adarre, pa oa Elija hag Elize o kerzhet asambles, “e c'hoarvezas, pa oant c'hoazh o vont war-raok hag o komz, setu ma'z en em ziskouezas ur c'harr-tan, ha kezeg tan, hag a rannas an daou anezho; hag Elija a bignas war-zu an neñv en ur barrad-avel. Ha Elize a welas, hag e youc'has : Va zad, va zad, karr Israel, ha marc'heien anezhañ. Ha ne welas anezhañ ken.”⁴³

GSAM 48.4Henok a brofedas diwar-benn donedigezh ar C'hrist evel barner an douar a-bezh, gant ar gerioù-mañ : “Setu, an Aotrou a zeu gant degadoù a viliadoù eus e sent, da lakaat ar varn da gouezhañ war an holl, ha da gondaoniñ an holl didoue en o zouez evit o holl oberoù didoue o deus graet, hag evit o holl gomzoù rust o deus lavaret ar bec'hedourien zidoue a-enep dezhañ.”⁴⁴

GSAM 49Job a zeskas Donedigezh an Aotrou

GSAM 49.1Job, a soñjer e veve da vare Moizez, en doa un tamm anaoudegezh diwar-benn donedigezh ar C'hrist hag an adsavidigezh; rak lavaret en doa: “O, ma vije skrivet ma gerioù bremañ! O, ma vijent moulet en ul levr! Ma vijent kizellet gant ur stilo houarn ha plom er roc'h da viken! Rak gouzout a ran emañ bev va Dasprenner, ha ma savio da zevezh diwezhañ war an douar; ha daoust ma zistruj an amprevaned ar c'horf-mañ goude ma c'hroc'hen, e welin Doue em c'hig memes tra: anezhañ a welin va-unan, ha va daoulagad a welo anezhañ, ha n'eo ket unan all.”⁴⁵

GSAM 49Tron David, Tron an Aotrou

GSAM 49.2Tron David a veze anvet tron an Aotrou. “Azezet e voe Salomon war dron an Aotrou evel roue e-lec'h David e dad.”⁴⁶ An Aotrou en doa “touet gant un tou dezhañ [David], e savfe eus frouezh e gorf, hervez ar c'hig, ar C'hrist da azezañ war e dron: eñ, o welet kement-se en a-raok, a gomzas eus adsavidigezh ar C'hrist, ne voe ket lezet e ene en ifern, ha ne welas ket e gorf breinadur.”⁴⁷ Ha lavaret e vez ouzhpenn diwar-benn ren da zont ar C'hrist, Azezañ a raio war dron David. (Gwelet Yesaia 9:7.) Adarre, “Ar rouaned eus an douar en em sav, hag ar pennoù a laka o c'huzul asambles, a-enep an Aotrou, hag a-enep e Eoliet.... Koulskoude em eus lakaet ma roue war ma tor-menez santel Sion. Disklêriañ a rin an dekred : lavaret en deus an Aotrou din : Ma Mab out, hiziv em eus da c'henellet.”⁴⁸ Adarre, “Lavaret en deus an Aotrou da'm Aotrou : Azez da'm dehou, betek ma rin da'z enebourien da ziazez da dreid.”⁴⁹

GSAM 49Ar Yuzevien Dihentet

GSAM 49.3An testennoù-se a strafuilhe ar Yuzevien. Setu ur gudenn na c'hellent ket diskoulmañ: ma oa David o c'hervel Aotrou anezhañ, penaos e oa neuze e vab? Penaos e c'hellje bezañ ur bugel ganet eus had David, ha koulskoude bezañ Immanuel — Doue ganimp? Koulskoude, Yesaia, o brofed dezho, en doa disklêriet : “Ur werc'hez a vo dougerez, hag a c'hanio ur mab, hag a anvo anezhañ Immanuel.”⁵⁰

GSAM 50.1Anavezout a rae mat ar C'hrist ar goulenn a lakafe ar Farizianed reut da devel, setu perak e c'houlennas ganto : “Petra soñjit-c'hwi diwar-benn ar C'hrist ? Ha mab da biv eo ? Respont a rejont dezhañ : Mab David. Lavarout a reas dezho : Penaos e ra David neuze, en e spered, o c'hervel anezhañ Aotrou, o lavarout : Lavarout a reas an Aotrou da'm Aotrou : Azez da'm dehou, ken na rin eus da enebourien da ziazez da dreid ? Ma'z eo David a ra an Aotrou anezhañ neuze, penaos eo e vab ?”⁵¹

GSAM 50.2Graet e vez anv eus an danvez-mañ adarre e Salm 45:6, 7: “Da dron, O Doue, a zo da viken ha da viken : skeptr da rouantelezh a zo ur skeptr reizh. Karout a rez ar reizhder, ha kasaat a rez an droug : setu perak en deus Doue, da Zoue, da eoullet gant eoul levenez dreist da genseurted.”⁵² Gant ar Skriturioù-se en eñvor, e ranke ar bobl yuzev kaout meizadoù uhel eus perzh ar Rener hag an Adsaver da zont. Ne c'halle ket bezañ mod all.

GSAM 50Ar Greunenn A-orin Doueel

GSAM 50.3Urzhioù pizh a voe roet diwar-benn ar C'hrist hag e c'hanedigezh, rak an Aotrou, dre ar profed Mika, a zisklerias e orin doueel, ha zoken ar gêriadenn vihan ma oa da c'henel enni: “Met te, Betlehem Efrata, daoust ma'z out vihan e-touez miliadoù Juda, e teuio ac'hanout din an hini a vo rener en Israel; e zonedigezhioù a zo eus an amzer gozh, eus an holl amzerioù” (er marz, hebr., eus “devezhioù an holl amzerioù”).⁵³

GSAM 50Bezañs Doue Diskouezet er Shekinah hag er Goumoulenn

GSAM 50.4Diwezhatoc'h en istor an Israelited, pa voe echuet sevel an templ gant Salomon, a lavaras e ranke bezañ “meurdezus-meurbet”, e kemeras shekinah gloar Doue he flas etre ar gerubin, a-us da gador an drugarez. Lavarout a ra an testenn, da vare dedikadur an templ, pa zeuas ar beleged er-maez eus al lec'h santel, “leuniet e voe ti an Aotrou gant ar goumoulenn, ha ne c'halle ket ar beleged servijout en abeg d'ar goumoulenn: rak leuniet e oa bet ti an Aotrou gant gloar an Aotrou.”⁵⁴ Bezañs an Aotrou en templ-mañ a oa gwelus da zaoulagad ar bobl er goumoulenn a c'hloar. Respont a reas an Aotrou da bedenn Salomon d'ar c'houlz-se, hag e lavaras dezhañ, “Klevet em eus da bedenn, ha dibabet em eus al lec'h-mañ din evit bezañ un ti a aberzh.”⁵⁵

GSAM 51.1Pec'het a reas ar bobl,—mont a rejont d'an idolatri,—ha da heul e voe o c'hêr hag o santual e dismantroù e-pad dek vloaz ha tri-ugent. Goude ar sklaverezh e voe adsavet an templ dindan brec'h Zerubabel. Daoust ma oa disteroc'h e lufr eget an hini savet gant Salomon, e lavaras an Aotrou diwar e benn dre e brofed, “Gloar an ti diwezhañ-mañ a vo brasoc'h eget hini an hini kentañ.”⁵⁶ Kenedet e voe an ti-mañ gant Herodez, hag en e lezioù e kelennas ar Salver. En ti kentañ e oa ur goumoulenn a c'hloar a skeudenne an Aotrou, met en eil e teuas ar Salver e-unan, Krouer an holl draoù.

GSAM 51Rouantelezh Gloarius Kef Iesse

GSAM 51.2Evit ar re a c'hortoze en deizioù Yesaia, an arvestoù a roe e brofediezh eus an traoù gloarius liammet ouzh an daspren diwezhañ a ranke bezañ ur vammenn a nerzh hag a galon. Ar profediezhioù-se a zeskriv adarre en un doare sklaer-kenañ al linenn a-ziwar a zeuio an Dasprener gortozet-se, evel-henn: “Ha dont a raio ur vazh eus kef Iesse, ha kreskiñ a raio ur skourr eus e wrizioù: ha spered an Aotrou a chomo warnañ, spered ar furnez hag ar gomprenidigezh, spered ar c'huzul hag ar galloud, spered ar ouiziegezh ha doujañs an Aotrou; ha lakaat a raio anezhañ da vezañ prim da gompren e douez an doujañs d'an Aotrou; ha ne varno ket hervez ar pezh a welo e zaoulagad, ha ne zivizo ket hervez ar pezh a glevo e skouarn: met gant reizhder e varno ar re baour, hag e tivizo gant eeunder evit tud habask an douar: ha skeiñ a raio an douar gant gwialenn e c'henoù, ha gant c'hwezh e vuzelloù e lakao ar re fall da vervel.”⁵⁷

GSAM 52An Adsavidigezh Kelennet gant ar Brofeded

GSAM 52.1Ar profed Yesaia ivez a gelennas doktrin adsavidigezh ar re varv, gant ar gerioù frealzus-mañ : “War ar menez-mañ e raio an Aotrou an armeoù ur banvez traoù druz evit an holl bobloù, ur banvez gwinoù war ar gouelez, traoù druz leun a vel-eskern, gwinoù war ar gouelez finet-mat. Ha distrujañ a raio war ar menez-mañ dremm ar goloenn a zo lakaet war an holl bobloù, hag ar voalen a zo astennet war an holl vroadoù. Lonkout a raio ar marv en trec'h; ha Doue an Aotrou a ziverko ar daeroù diwar holl zremmoù; ha tennañ a raio kuit goapaerezh e bobl diwar an douar a-bezh; rak an Aotrou en deus komzet. Hag e vo lavaret en deiz-se, Setu, hon Doue eo; eñ hon eus gortozet, hag eñ hor saveto: an Aotrou eo; eñ hon eus gortozet, laouen e vimp hag e lido hor c'halon en e salvidigezh.”⁵⁸

GSAM 52Rouantelezh an Douar Adnevesaet

GSAM 52.2An hevelep profed a lavar e vo un douar adnevesaet ma vo savet ar ren diwezhañ ennañ : “Rak, setu, krouiñ a ran oabl nevez [an oabl aergelc'h] hag un douar nevez ; ha ne vo ket kaoz eus an hini kent, ha ne zeuio ket e soñj [er marz, hebr., ‘dont war ar galon,’ da lavaret eo, bezañ c'hoantaet en-dro]. Met c'hwi, bevit laouen ha levenezit da viken gant ar pezh a grouan: rak, setu, e krouan Jeruzalem da vezañ ul levenez, hag he fobl da vezañ ur joa. Ha me a vo laouen gant Jeruzalem, ha levenez a vo ganin em fobl: ha ne vo ket klevet ken enni mouezh leñv, nag hini huchal. Ne vo mui anezho [adalek ma vo krouet an douar nevez] ur bugel nevez-c'hanet [ur bugel berr-buhez], nag un den kozh n'en deus ket leuniet e zevezhioù [kozhni a-raok an amzer] : rak ar bugel a varvo da gant vloaz [en amzer ma tizhe an dud nav kant vloaz e vefe ar vugale kant vloaz]; met ar pec'her, pa vo kant vloaz [e fin ur vuhez kant vloaz], a vo malliget. [Ar re a varvo pa vo krouet an douar nevez eo ar re a gollo en ‘distruj an dud didoue.’ 2 Pêr 3:7.] Ha sevel a raint tiez, hag o annez a raint enno; ha plantañ a raint gwiniegi, ha debriñ a raint frouezh anezho. Ne sevelint ket, hag unan bennak all a annez enno; ne blantint ket, hag unan bennak all a zebr anezho: rak evel deizioù ur wezenn [gwezenn ar vuhez, Hervez ar Septuaginta] eo deizioù ma fobl, ha ma zud dibabet e tañvint pell frouezh labour o daouarn.”⁵⁹

GSAM 53.1Ezekiel a sell a-bell a-dreuz gweledva hir an amzer betek adsavidigezh ar re varv. Drezañ e lavar an Aotrou : “Sellit, va fobl, e tigorin ho pezioù-bez, hag e lakain ac'hanoc'h da sevel eus ho pezioù-bez, hag e tegasin ac'hanoc'h da vro Israel.”⁶⁰

GSAM 53“Kemeret en deus hor glac'har”

GSAM 53.2Da Yesaia, ar profed aviel, e voe diskuliet en un doare klokoc'h ar prosez, ar gouzañvoù, ha marv ar Salver evit an dud. “Piv,” a lavar ar profed, “en deus kredet hor c'heloù ? ha da biv eo bet diskuliet brec'h an Aotrou ? Rak sevel a raio dirazañ evel ur blantennig tener, evel ur gwrizienn eus douar sec'h : n'en deus na neuz na kened ; ha pa welomp anezhañ, n'eus kened ebet a lakfe ac'hanomp d'e c'hoantaat. Disprizet ha distaolet eo gant an dud ; un den a boanioù, hag a anaveze ar glac'har : ha kuzhet hon eus hor dremmoù dioutañ, evel pa vije ; disprizet e oa, ha n'hon eus ket graet van outañ. E-gwirionez, eñ en deus douget hor glac'har hag en em garget eus hor poanioù; koulskoude e soñjemp e oa skoet, flastret gant Doue ha gwallgaset. Met gloazet eo bet evit hor fazioù, flastret evit hor gwalloberoù; kastiz hor peoc'h a oa warnañ, ha dre e c'houlioù omp pareet.”⁶¹

GSAM 53.3Ha c'hoarvezout a raio an darvoudoù-se en un doare ken burzhudus em amzer ? Ar bobl, koulz hag ar profed, a c'hallje bezañ en em c'houlennet. Ar respont a vije bet : Ne c'hoarvezint ket bremañ ; n'eo ket erruet c'hoazh an amzer evit donedigezh an Dasprenour meur-mañ ; met emez ar profed, “Da zaoulagad a welo ar Roue en e gaerded ; gwelet a raint ar vro a zo pell-pell.”⁶²

GSAM 54Profediezhioù Daniel a ziskouez an amzer da zont

GSAM 54.1Koulskoude, dre ar profed Daniel eo en deus an Aotrou kroget da gelenn e bobl a-zivout ar rouantelezhioù da heul a oa da sevel ha da ren betek sevel e rouantelezh peurbadel ; ha da ziskuliañ ur prantad amzer ispisial, adalek un darvoud na oa ket c'hoarvezet c'hoazh d'ar mare-se, betek donedigezh wirion hag troc'h ar Mesiaz. Displegadenn hunvre Nebukadnezar a ziskulias e tigreskfe galloud ha meurdez ar pevar rouantelezh a renfe war ar bed a-feur ma tigreskfe talvoudegezh an aour, an arc'hant, an arem hag an houarn; hag e vefe, a-benn ar fin, stad freuzet ha dizuniet ar rouantelezhioù heñvel ouzh breskter an houarn mesket gant pri-poull. Neuze e teufe rouantelezh an neñv a zeufe da heul diskar ar rouantelezhioù-se a zeufe da vezañ evel plouz al leur-diskar hañv, e doare ma ne vefe kavet plas ebet evito, tra ma leunfe rouantelezh Doue an douar a-bezh.

GSAM 54.2Neuze, e gweledigezh ar seizhvet pennad, dindan arouezioù ar peder loen vras, e vez adkemeret an hevelep danvez, ha kinniget perzhioù all eus ar rouantelezhioù-se. Er pennad-mañ e vez heuliet hent ha labour galloud ar “c'horn bihan” a oa da sevel, goude rannadur ar pevare rouantelezh e dek lodenn, o tiskar pe o vougañ tri anezho evit en em staliañ evel ur rener speredel war an holl anezho. Kenderc'hel a raio ar galloud papel-se e stad rannet ha bresk ar pevare rouantelezh, e-pad 1260 vloaz zoken. Evel-se e voe diskuliet darvoudoù a dizh an amzer ma resevo ar C'hrist ar rouantelezh digant e Dad, hag a roio anezhi da sent an Uhel-meur; ur rouantelezh a reno a-benn ar fin war an douar a-bezh, hag a chomo da viken.

GSAM 55An Daou Vil Tri C'hant Devezh

GSAM 55.1En eizhvet pennad eus Daniel, dindan gweledigezh ar maout, ar c'havr, hag ar “c'horn bihan a greske dreist-meurbet”, e vez kaset ar profed en-dro betek fin an amzer. Er gwerzennoù 13 ha 14 e vez sachet e evezh war ur prantad amzer — 2300 devezh — a astenn betek ar varn. Un amzeriad hir e oa hemañ, hag evel-se e komprenas ar profed anezhañ ; rak an ael a gemennas dezhañ e oa c'hoazh ar weledigezh evit kalz a zevezhioù. Betek-henn ne oa bet roet deiziad ebet evit deroù an deizioù, ha setu perak e kloz ar pennad en ur lavarout : “Souezhet on bet gant ar weledigezh ; met den ebet n'en deus he c'homprenet.”

GSAM 55An Dek Sizhun ha Tri-ugent betek ar Mesiaz

GSAM 55.2An navet pennad a gont penaos e teuas an ael da Zaniel, da heul e bedenn, evit reiñ dezhañ ampartiz ha komprenidigezh. Kelaouet en deus anezhañ diwar-benn ur prantad a zek sizhun ha tri-ugent. Nav ha tri-ugent eus ar sizhunioù bloavezhioù-se [ar pezh, a lavarer, eo ster ar ger shevooim, troet “sizhunioù”] a yafe betek ar Mesiaz. Ar poent ma tlefe an amzeriad kregiñ, “an urzh da adsevel ha da sevel Jeruzalem,” ne oa ket bet roet c'hoazh. Sevel a ra ar goulenn : Penaos e c'halle Daniel gouzout pelec'h e vefe echu an nav sizhun ha tri-ugent ? Er pennad daouzek e vez adwelet goulenn an amzer, ha d'e c'houlenn, “Petra a vo dibenn an traoù-se ?”, e vez lavaret dezhañ mont kuit, rak ar gerioù a zo “serret ha siellet betek mare an diwezh”, pa “gompreno ar re fur”.

GSAM 55.3Hep mar ebet, ar goulenn-amzer-mañ zo unan eus ar skouerioù a ra anv anezho an abostol Pêr pa lavar : “A-zivout ar silvidigezh-se o doa ar brofeded klasket ha furchal gant aked, ar re a brofedas diwar-benn ar c'hras a oa da zont deoc'h ; o furchal petra pe peseurt amzer a oa da zont a ziskoueze Spered ar C'hrist a oa enno, pa roe testeni en a-raok eus poanioù ar C'hrist hag eus ar gloar a zeufe da heul.”⁶³

GSAM 56Tonkadur an Dud Dizoue

GSAM 56.1Malachias, diwezhañ profed an Testamant Kozh, a lez un deskrivadur fromus eus distruj diwezhañ an drougzed: “Setu, an deiz a zeu a zevio evel ur forn; hag an holl lorc'hus, ya, hag an holl re a ra an droug, a vo soul; hag an deiz a zeu a zevio anezho, eme Aotrou an armeoù, ha ne lezo ganto na gwrizienn na brank. Met evidoc'h-c'hwi a zouj d'am anv e savio Heol ar reizhded gant pare en e zivaskell : ha mont a reot er-maez, ha kreskiñ evel leueoù ar c'hraou. Ha flastrañ a reot an drougzed dindan ho treid ; rak ludu e vint dindan solioù ho treid en deiz ma rin kement-se, eme an Aotrou an armeoù.”⁶⁴

GSAM 56.2Gant an holl fedoù-se enrollet en Testamant Kozh e dalc'h an Israelited, o tiskuliañ dezho kement a berzhioù eus steuñv ar silvidigezh, pegen bras e ranke bezañ an dedenn gant studierien aketus ar Ger pa welent ha pa gomprenent e tostaent ouzh an amzer ma teufe ar Greunenn prometet-se. Tra ma ne zeue ket ar masoù, ha zoken ar re a lenne ar Skriturioù er sinagogennoù bep Sabad, a-benn da gompren ar ger (Oberoù an Ebestel 13:27), ar re zeol, ar re a studi, a glaske ar Skriturioù gant fealded dindan heñcherezh ar Spered, a bedas hep mar gant kalon, evel ma reas an abostol Yann en amzer-mañ, “Deuit, Aotrou Jezuz, ha deuit buan.”