Pennad 12 — An Dic'hoanag—Al Levr C'hwerv

GSAM 185.1“KEMERET em eus al levr bihan eus dorn an ael, ha debret em eus anezhañ; ha dous evel mel e oa em genoù; ha kerkent ha debret em eus anezhañ e teuas ar c'hwerv en em gof. Hag e lavaras din, Ret e vo dit diouganañ adarre dirak kalz a bobloù, broadoù, a yezhoù hag a rouaned. Ha roet e voe din ur gorzenn heñvel ouzh ur vazh: hag an ael a savas, o lavarout, Savit, ha muzulit templ Doue, hag an aoter, hag ar re a azeul ennañ.”¹

GSAM 185.2E yezh ar Skriturioù, “debriñ” ul levr a dalvez kement ha resev ar wirionez a-benn he rannañ gant ar re all, evel ma weler gant Ezekiel, e-lec'h ma vez diskouezet d'ar profed “ur roll levr,” hag e voe lavaret dezhañ, “Debrit ar roll-mañ, ha kit da gomz ouzh ti Israel.” Goude bezañ debret ar roll, e lavar : “Neuze e tebris anezhañ ; hag e ma genoù e oa evel mel da c'hwekter.”²

GSAM 185.3Ar profed Jeremia a ra gant an hevelep skeudenn : “Da c'herioù a zo bet kavet, hag o debret em eus ; ha da c'her a oa din levenez ha laouenidigezh va c'halon.”³ Diwar ar yezh-se e teskomp e talvez “dousder” al levr, pa vez debret, al levenez hag ar gontantiz a sant ar re a vag en doare-se war ger an Aotrou.

GSAM 185Al Levr Dous, ha Goude C'hwerv

GSAM 185.4Al levr meneget en Diskuliadur 10, a oa dous evel mel d'an hini a zebr anezhañ, met kerkent debret e oa “c'hwerv” (pe, evel ma vez troet gant lod, “kerkent ha dijeret em boa anezhañ, em stomog e oa picra”⁴ ), a oa al levr-se diwarnañ ec'h embannas an ael, en anv an hini en deus graet an neñv, an douar hag ar mor, “Ne vo amzer ebet ken.” Debriñ al levr-se, neuze, a rankfe aroueziañ an degemer laouen eus embann an amzer. Ar c'hwervder trumm eus ar bouedennig evit ar re o doa debret anezhi a rankfe aroueziañ an enebiezh trist en o skiant-prenet goude m'eo echuet amzer al levr, hag e kavont o-unan dipitet-bras en o gortozioù.

GSAM 186Embannadenn an Amzer ur Vouedennig C'hwek

GSAM 186.1Kemenn an amzer e 1844 a oa da wir keleier laouen evit ar re a grede, hag a c'hortoze, hep mar ebet, ken buan un daspren peurbadek diouzh holl zrougoù, gwalloù ha tristizoù ar bed pec'hedus-mañ. Ar soñj e vefent, a-benn un nebeud sizhunvezhioù berr, gloarekaet, lakaet divarvel, hag e kêr aour Doue, gant o Roue, a oa da wir awenus-kenañ evit an ene. Evel m'en lavaras unan bennak en doa bevet an dra-se, “Ar re a gar Jezuz a-greiz-kalon a c'hall priziañ santimantoù ar re a chome dihun gant an dedenn vrasañ o c'hortoz donedigezh o Salver.... Tostaet omp d'an eur-se gant ur sioulded a-zevri. Ar gredourien wirion a ziskuizhe en ur gumuniezh dous gant Doue, un testeni eus ar peoc'h a oa da vezañ o hini en amzer-da-zont skedus. Ar re o deus bevet an esperañs hag ar fiziañs-se ne c'hallint biken ankounac'haat an eurvezhioù prizius-se a c'hortoz.”

GSAM 186.2Stad ispisial ha diaes ar re a oa, d'an unnekvet deiz eus ar seizhvet miz, c'hoazh en bed teñval-mañ a arnodennoù hag a demptasionoù, ma rankent bezañ dalc'het gant goapaerezh, goaperezhigoù ha flemmadennoù ar re o doa, un nebeud eurvezhioù a-raok, broudet da vezañ prest da zegemer o Aotrou, a gav ur skeudenn dereat e degouezh Mari pa “chome er-maez ouzh ar bez o ouelañ;” ha pa voe galvet gant an aeled gant ar goulenn, “Maouez, perak ec'h ouelez ?” a lavaras dezho, “Rak kaset o deus kuit va Aotrou, ha n'ouzon ket pelec'h o deus e lakaet.”⁵

GSAM 187Dic'hoanaget, met ket digalonekaet

GSAM 187.1Ar re a dremenas dre an arvest arnodus-mañ a lavaras diwar e benn :

GSAM 187.1“Nec'het ha dipitet e oamp, koulskoude n'hon eus ket nac'het hor feiz. Santout a raemp hon doa graet hor dever; bevet hon doa hervez hor feiz prizius; dipitet e oamp, met ket digalonekaet. Ezhomm a oa deomp eus ur basianted didermen, rak kalz a goaperezien a oa. Alies e veze degemeret ac'hanomp gant daveoù goapaus d'hon dic'hoanag a-gent. ‘N'oc'h ket aet war-grec'h c'hoazh ; pegoulz e c'hortozit mont ?’ ha goapadennoù heñvel a veze stlapet alies warnomp gant an dud a-douar a anavezem, ha zoken gant kristenien embannet zo, a zegemere ar Bibl, met na zeskent ket e wirionezioù meur ha pouezus. Ar marvusted a stague ouzhimp c'hoazh ; efedoù ar mallozh a oa en-dro deomp. Diaes e oa adkemer prederioù hegasus ar vuhez a soñjed e oant bet lakaet a-gostez da viken.”

GSAM 187Keñveriet gant an Diskibien Dipitet

GSAM 187.2Ar santimantoù a oa gant an dud-se, pa vezont keñveriet gant o levenez hag o laouenidigezh un nebeud eurvezhioù a-raok, a ranke bezañ evito evel c'hwervder lemm ar picra. Soñjal a rae d'ar bed en-dro, evel ma soñje sur a-walc'h d'an engroezioù goude kroazstagadur ar C'hrist, e tilezfe ar gredourien o feiz bremañ, hag e kemerfent perzh en goapaerezh ouzh o follentez sañset. Deskiñ a rejont buan-tre, d'o souezh vras, ne oa ket aes diverkañ karantez donedigezh an Aotrou eus kalonoù ar re o doa en em gouestlet da vat da Zoue.

GSAM 187“Ne azezas ket gant ar goapaerien”

GSAM 187.3An hent heuliet gant ar re a galon wirion-se, hag o fromoù, a zo termenet-mat gant komzoù ar profed Jeremia, el lec'h ma lavar,

GSAM 187.3“Da c'herioù a zo bet kavet, hag o debret em eus; ha da c'her a zo bet levenez ha laouenidigezh va c'halon; rak galvet on dre da anv, Aotrou Doue an armeoù. Ne azezan ket e bodad ar goapaerien, ha ne laouenan ket: azezet on a-unan abalamour d'az torn; rak leuniet ec'h eus ac'hanon gant fulor. Perak eo padus ma foan, ha ma gouli na c'hall ket bezañ pareet, a nac'h bezañ pareet? Ha bez' e vi din da vat evel ur gaouiad, evel doureier a c'hwit?”⁶

GSAM 188James White diwar-benn an Dic'hoanag

GSAM 188.1Un nebeud arroudennoù berr tennet eus lod eus an dud dipitet-se, met leun a esperañs memes tra, a roio ur soñj sklaer eus an degouezh. An hini kentañ a zeu eus ar Pastor James White, a labouras gant berzh bras e 1843 hag 1844. Setu ar pezh a lavar:—

GSAM 188.2“C'hwerv e oa an dipit pa dremenas an amzer. Ar gredourien wirion o doa dilezet pep tra evit Krist, ha rannet o doa e vezañs evel biskoazh a-raok. Roet o doa, hervez o soñj, o c'hemenn diwezhañ d'ar bed, hag en em zispartiet e oant, mui pe vui, diouzh an engroez digredus ha goapaus. Ha gant bennozh Doue warno e santent muioc'h c'hoant da vezañ asambles gant o Mestr gortozet a-benn nebeut hag an aeled santel, eget gant ar re o doa en em zispartiet diouto. Karantez Jezuz a leune an ene hag a skede diwar bep dremm, ha gant c'hoantoù dilavarus e pedent : ‘Deuit, Aotrou Jezuz, deuit buan,’ met ne zeuas ket.

GSAM 188.3“Met Doue n'en deus ket dilezet e bobl.... Ha gant nerzh ha frealz ispisial e teue da speredoù ha da galonoù ar re amprouet hag o c'hortoz, ar rannbennadoù-se evel an hini da-heul eus lizher an Hebreed : ‘Na deuit ket da goll ho fiziañs neuze, rak ur gopr bras a zo ganti. Rak ret eo deoc'h bezañ pasianted, evit ma c'hallfec'h, goude bezañ graet youl Doue, resev ar bromesa. Rak c'hoazh un tammig, hag an hini a zeu a zeuio, ha ne zaleo ket. Bremañ, an den reizh a vevo dre feiz ; met ma tistro un den bennak war e lerc'h, ne gavo ma ene plijadur ebet ennañ. Met ni n'omp ket eus ar re a zistro war o lerc'h betek ar c'holl ; met eus ar re a gred evit salvidigezh an ene.’⁷ Ar poentoù dedennus er rann-mañ eus ar Skritur eo ar re-mañ :—

GSAM 188.4“1. Ar re a gomzer outo a zo en arvar da deurel kuit o fiziañs en dra m'o deus graet reizh.

GSAM 189.1“2. Graet o doa youl Doue, ha lakaet e oant bet en stad-amprouenn-se ma oa ret kaout pasianted.

GSAM 189.2“3. Ar re reizh d'ar mare-mañ a oa da vevañ dre feiz, ha n'eo ket dre zouetañ hag-eñ o doa graet youl Doue, met dre feiz, en dra ma oant bet o seveniñ youl Doue.

GSAM 189.3“4. Ar re na c'houzañvfent ket amprouenn ar feiz, met a deulerfe kuit o fiziañs en oberenn ma rejont youl Doue, hag a zistreiñ a-dreñv, a gemerfe an hent eeun war-du ar goll.”⁸

GSAM 189Gant N. Southard, Skridaozer ar Midnight Cry

GSAM 189.4Er Midnight Cry eus an 31 a viz Here 1844, war-dro dek devezh goude fin an daou vil tri c'hant devezh, e voe embannet an destenn da-heul gant ar skridaozer :—

GSAM 189.5“O sellet ouzh an holl amstadoù a ya gant ar fiñv-mañ, ouzh an efedoù benniget en deus degaset war spered bugale Doue, hag ouzh ar gasoni hag ar fallentez o deus diskouezet e enebourien, e rankomp e sellout evel ar gwir ‘grial hanternoz.’ Ha mard hon eus un nebeud deizioù da amprouiñ hor feiz, emañ c'hoazh a-du gant parabolen ar zek gwerc'hez ; rak pa oant savet holl ha kempennet o lampoù, e oa c'hoazh da vezañ ur mare ma'z afe da vervel lampoù ar gwerc'hezed genaouek. Ne c'halle ket kement-se c'hoarvezout a-raok tremen an dekvet deiz ; rak betek an amzer-se e kendalc'hfe o lampoù da zeviñ. Rankout a ra, neuze, an deiz-se tremen, evit ma tilezo ar re genaouek o feiz, evel ma rankas bezañ e 1843, evit amzer an dale. Un dale bihan n'eo ket abeg a zic'hoanag neuze, met diskouez a ra pegen resis eo Doue en sevenidigezh e c'her. Dalomp start neuze da zerc'hel da ziskleriadur hor feiz hep hejañ; rak feal eo an hini en deus prometet.”

GSAM 189A-berzh Joseph Marsh, Embanner ar Voice of Truth

GSAM 189.6E-barzh ar Voice of Truth eus an 7 a viz Du 1844, e lennomp :—

GSAM 189.7“Anzav a reomp gant levenez hon eus graet fazi a-zivout natur an darvoud a c'hortozemp a c'hoarvezfe d'an dekvet deiz eus ar seizhvet miz; met ne c'hallomp ket c'hoazh anzav n'en deus ket hor Penn-Beleg meur sevenet en deiz-se kement tra a c'hallemp gortoz gant gwir diouzh an arouez. Bremañ e kredomp en deus.”

GSAM 190.1Gortozet e veze gant an Adventourien e echufe an daou vil tri c'hant devezh d'an dekvet deiz eus ar seizhvet miz 1844, ha d'an deiz-se e kasfe ar C'hrist e labour a beleg da benn hag e teufe d'an douar da vennigañ e bobl. Diskouezet he deus un enklask diwezhatoc'h e oa deroù e labour da c'hlanaat ar santual neñvel a c'hoarvezas d'an deiz-se, ha n'eo ket peurechuiñ e labour evel beleg.⁹ E-lec'h sellet ouzh labour glanaat ar santual evel ul lodenn eus labour Krist evel beleg, e voe lavaret e oa glanaat ar santual da vezañ glanaat an douar gant an tan da zeiz donedigezh Krist. Ma ne oa ket an holl anezhañ, da nebeutañ e vefe glanaet douar Kanaan d'ar mare-se.

GSAM 190Ar Santual a greded bezañ an Douar

GSAM 190.2An mennozh-se a zo lakaet war wel en ur pennad gant Geo. Storrs, er Midnight Cry eus an 25 a viz Ebrel 1844. Goulenn a ra, “Petra eo ar santual a zo da vezañ glanaet? Ma soñjoù kent a oa e oa an douar a-bezh. Emaon c'hoazh o krediñ ez eo ul lodenn eus an douar. Met pe lodenn? setu ar goulenn a glaskin respont dezhañ.”

GSAM 190.3Menegiñ a ra ar bromesa da Abraham, he startadur da Yizek, hag hec'h adnevezadur da Yakob, ha neuze e veneg kanaouenn Moizez, savet gant Miriam goude tremen ar Mor Ruz, ma kanent enni : “Degas a ri anezho e-barzh, hag o plantañ a ri war menez da hêrezh, el lec'h, O Aotrou, a zo bet graet ganit dit da vevañ ennañ, er santual, O Aotrou, a zo bet diazezet gant da zaouarn.”¹⁰

GSAM 190.4Ma keñver ar lenner gant evezh ar skrid a-us gant an testeni eus e sevenidigezh savet gant ar salmist, e welo ne lavarer ket ez eo zoken douar Palestina ar santual. Lavarout a ra David, pa gomz eus an Aotrou o heñchañ bugale Israel : “Degaset en deus anezho betek bevenn e santual, betek ar menez-mañ, a oa bet prenet gant e zorn dehou.”¹¹ E kanaouenn ar Mor Ruz e vez lavaret diwar-benn douar Kanaan, e oa al lec'h en doa graet evit “annezañ ennañ, er santual.” Evel-se, er arroud-mañ tennet eus ar Salmoù, Menez Moriah, el lec'h ma oa bet savet ar santual, n'eo graet nemet “harz e santual” anezhañ. Met er memes salm e vez lavaret : “Dibabet en deus meuriad Juda, Menez Sion a gare. Ha savet en deus e santual evel palezioù uhel, evel an douar en deus diazezet da viken.”¹²

GSAM 191Naetaat ar Santual a soñjed e oa o c'hlanaat an Douar

GSAM 191.1Er pennad meneget a-us, goude bezañ meneget ar brouenn sañset a ziskouez e oa an douar, pe da nebeutañ douar Palestina, ar santual, e kendalc'h ar pastor da c'houlenn : “Penaos e vo glanaet ar santual ?” Hervez komzoù ar profed Mika, e respont : “Rak, setu, an Aotrou a zeu er-maez eus e lec'h, hag a ziskenn, hag a gerzho war lec'hioù uhel an douar. Ha teuz a raio ar menezioù dindanañ, ha faoutet e vo an traoniennoù, evel koar dirak an tan, hag evel an doureier a ziskenn buan en ul lec'h serzh.”¹³

GSAM 191.2Gant ar soñj, degemeret a-vras d'ar mare-se, e oa an douar ar santual, e vo aes d'al lenner kompren perak e soñjent, hep mar ebet, e teufe an Aotrou e fin an daou vil tri c'hant devezh da c'hlanaat an douar en doare deskrivet gant Mika. En holl enebiezh a voe savet a-enep an Adventourien, n'eus bet enebour ebet zoken o lakaat da gompren ne oa ket glanaat an douar gant an tan an darvoud a oa da c'hoarvezout evel glanaat ar santual, e fin an daou vil tri c'hant devezh.

GSAM 191An Abostoled Dipitet, Koulskoude Kaset da Benn ar Skritur

GSAM 191.3N'eo ket an degouezh nemetañ ma'z eus bet tud o seveniñ youl an Aotrou, o seveniñ ar Skritur, ha koulskoude dipitet en o gortozioù, hepken peogwir ne gomprenent ket natur an darvoud a oa da c'hoarvezout. Evel-se e oa gant abostoled ar C'hrist. Pa oa azezet war an ebeul, o vont e Jeruzalem, e youc'hent en ur zerc'hel soñj eus komzoù ar profed :¹⁴ “Youc'h, merc'h Jeruzalem : setu da Roue a zeu davet da; just eo, ha silvidigezh gantañ; uvel, hag o varc'hegañ war un asen, ha war un ebeul, ebeul un asen.”¹⁵ Kement a ezhomm a oa da youc'hal en degouezh-se ma vijent chomet mut, ar mein zoken a vije bet o youc'hal.¹⁶ Soñjal a rae d'an diskibien e oa ar C'hrist, d'ar mare-se ha war al lec'h, o vont da bignat war dron David evel ur roue douarel (“fiziañs hon doa e oa eñ an hini a oa da brenañ Israel”¹⁷ ), ha setu perak e youc'hent, “Benniget ra vo rouantelezh hor zad David, a zeu en anv an Aotrou.”¹⁸ Pegen kreñv e vije bet ar youc'hadennoù en degouezh-se ma vije bet komprenet ganto e vije marv ar C'hrist e-korf ur sizhunvezh e bez Jozef, kelc'hiet gant ar warded roman? Pegen bras a “gloar” roet da Zoue ha pegen a gonsakrerezh a vije bet gant an Adventourien e 1844 ma vije bet komprenet ganto e oa da naetaat ar santual e fin holl amzer ar profediezh padout meur a vloaz a-raok dont an Aotrou?

GSAM 192Tamm fazi ebet en jedadenn an 2300 deiz

GSAM 192.1Pa ensellet an dud-se gant evezh o jedadenn eus ar prantad, ne gavjont tamm si ebet; met ne zeuas ket an Aotrou, ha ne voe ket gwalc'het an douar gant an tan. Petra a dalveze kement-se? Sur e oant e oa bet an Aotrou ganto el luskad bras; met bremañ e oant en arvar. Divrall e oa o fiziañs en Aotrou. Gouzout a raent ne zilezfe ket anezho. Dont a rafe ar sklêrijenn eus ur vammenn bennak. Ar goulenn diaes dirazo a zo displeget e gerioù Jeremia meneget dija : “Ha daoust ha bezout a ri din evel un toueller, evel doureier a sec'h ?” Ne vagas ket ar feiz an douetañs-se, rak deuet e oa da speredoù an dud gerioù an Aotrou dre ar profed Habakuk diwar-benn ar weledigezh : “En diwezh e komzo, ha ne embanno ket gaou.”¹⁹ An eztaolennadenn meneget dija a-berzh aozer ar Voice of Truth a zispleg mat o savboent : “N'hallomp ket asantiñ c'hoazh n'en defe ket hor Beleg Meur bras sevenet en deiz-se end-eeun kement a c'hallfe ar patrom lakaat ac'hanomp da c'hortoz.”

GSAM 193Gouloù war ar Santual Dizoloet

GSAM 193.1Hiram Edson, eus Port Gibson, N.Y., en deus lavaret din, an deiz goude an deiziad tremenet e 1844, pa oa o pediñ a-dreñv bernioù ed-indian en un dachenn, e teuas Spered Doue warnañ en un doare ken galloudus ma voe hogos stlapet d'an douar, ha gantañ e teuas ar soñj-mañ, “Er baradoz emañ ar santual a zo da vezañ glanaet.” Rannañ a reas ar soñj-se gant O. R. L. Crosier, hag a-gevret e studiasont an danvez gant evezh. E deroù 1846 e voe moullet en Day Star, ur gazetenn a veze embannet d'ar mare-se e Cincinnati (Ohio), un displegadenn vunut eus goulenn ar santual diouzh savboent ar Bibl, skrivet gant an Aotrou Crosier. En arnodskrid hir-se e veze lakaet da ziskouez e oa labour naetaat ar santual labour diwezhañ ar C'hrist evel hor beleg-meur, o kregiñ e 1844 hag o echuiñ just a-raok ma teufe en-dro da vat e koumoul an oabl evel Roue ar rouaned ha Aotrou an aotrouned.

GSAM 193Ilizoù o klask o izili kollet

GSAM 193.2Tremenet e oa an dekvet deiz eus ar seizhvet miz, ha soñjal a rae d'an ilizoù e vefe aes dezho adtapout an izili kollet, a oa bet dispartiet diouto dindan levezon “krial hanternoz” hag kemennadenn an eil ael ; met dipitet-bras e voent en dra-se, evel ma tiskouezer anezhañ gant ar respont da-heul d'ar re a c'houlenne groñs distreiñ d'o aozadurioù kent, evel m'eo roet e-barzh ar Midnight Cry eus an 26 a viz Kerzu 1844 :—

GSAM 193.3“Met petra eo ar fedoù? Gouzout a reont mat ez eo e mas bras an ilizoù-se an temoù pennañ, ‘Treuznevezadur ar bed’, ‘ar milved bloaz’, ha ‘distro ar Yuzevien da Balestina’, a-raok donedigezh personel ar Salver. Ar re a zistro da chom dindan kanaouennoù sioulañ an hevelep kelennadurezhioù a-enep ar Skriturioù ha direzon, a ra anezhañ gant o daoulagad digor; hag un hevelep hent a-berzhioù a vo ‘distro war-gil’, da wir.

GSAM 194.1“Ur wech deuet da vezañ ‘dieub’ hervez ar Skriturioù, kalz surroc'h eo ‘bountañ war-raok’ eget ‘mont en-dro’ pe ‘treiñ a-dreñv’, dreist-holl en amzer-mañ, pa vo roet ken buan kurunenn ar gloar d'ar fealidi e Jezuz-Krist.”

GSAM 194.2An doare ma oa an ilizoù o lakaat da bellat donedigezh an Aotrou dre harpañ an doktrinoù a-enep ar Skriturioù meneget a-us, a zegase da soñj d'an Adventourien gomzoù ar profed Ezekiel-mañ: “Mab an den, sell, tud ti Israel a lavar: Ar weledigezh a wel a zo evit deizioù a zeuio pell, ha profediñ a ra eus amzerioù pell.” En hevelep darempred e kaver ar respont implijet gant an Adventourien : “Lavarit dezho eta : Evel-henn a lavar an Aotrou Doue : Ne vo mui ampellet ma gerioù, met ar ger am eus lavaret a vo sevenet, eme an Aotrou Doue.”²⁰

GSAM 194“Rankout a rez diouganiñ en-dro”

GSAM 194.3Ar re o doa “debret” al levr, hag a roas ar c'hemennadenn “amzer”, a soñje dezho e oa echu o labour evit ar bed; alese an disklêriadenn e rankent adkelennañ ar broadoù, ar yezhoù, hag ar rouaned. Ul lodenn all eus al labour, na oa ket bet gwelet betek-henn, a rank bezañ kaset da benn bremañ,—da lavaret eo kinnig d'an dud gwir natur templ Doue en neñv hag e servij an aoter. Ar c'hommand da vuzuliañ an templ²¹ a zo ret evit kaout anaoudegezh eus natur an darvoud a c'hoarvezo e fin an amzer brofedel, ha dre-se e vo roet un displegadenn eus ar gerioù, “Neuze e vo glanaet ar santual.”

GSAM 194.4Notit e teuas ael embannadenn an amzer-mañ eus an neñv, ha, a-raok ma vefe echuet e labour, e ro ur gefridi da gelenn ar bobl en-dro. Ar gemennadenn, neuze, a zo da zisplegañ goulenn ar santual, da reiñ fiziañs d'ar re zic'hoanaget, ha war un dro da bourchas dezho ur “gorzenn”, pe ur “vazh”, pe ur reolenn, ma c'hall pobl Doue amprouiñ he stad moral dirazañ, a ranko dougen merkoù anat eo ganet en neñv, ha n'eo ket a orin denel.

GSAM 195Ar Rakvarnioù a Stankas an Hent d'an Dud

GSAM 195.1Ar rakvarn a oa a-enep kelennadurezh an Advent a oa ur skoilh hogos didrec'hus evit ar bobl; ha klask o kelenn en-dro hep sklêrijenn sklaer ha pozitivel diwar-benn abeg an dic'hoanag a vije bet didalvez. Ar gredourien adventour o-unan o doa ezhomm ma vije awenet o eneoù en-dro gant ur c'hefridi neñvel, a-raok ma c'hallje ar bobl bezañ kelennet reizh; ha penaos e c'halled seveniñ kement-se? Ha gallout a rafe bezañ graet gant furnez denel hepken? pe hag-eñ e vefe kontant ar re o doa santet labour don Spered Doue e-pad al luskad diwezhañ, gant rezonadenn denel hepken? Netra nemet ul labour evel hini “kemennadenn an trede ael”²² a c'halle o lakaat da zont er-maez eus o diaesterioù; hag an dra-se, pazenn-ha-pazenn, hervez ma c'hellent e resev, a voe lañset evel ma oa dleet, o tougen prouennoù kendrec'hus-kenañ e oa a orin neñvel.

GSAM 195Evel Deñved hep Pastor

GSAM 195.2Setu aze ar strollad bras a ziskibien an Eil Donedigezh, en ur ster, evel deñved hep pastor, miliadoù anezho o doa en em zispartiet un nebeud sizhunioù a-raok hepken diouzh an holl ilizoù ha kredennoù, hep aozadur denel ebet o vezañ atebek eus o yec'hed speredel. N'o doa kuzulier douarel ebet da fiziout ennañ; en Doue hepken e oa o fiziañs.

GSAM 195.3Fiziañs o doa, koulskoude, en un dra, ha se a oa evito evel un eor — reizh e oa ar c'hemenn amzer.²³ Met evel ur bobl e oant en ur stad ma, nemet e vefe Doue o heñchañ hag o wareziñ anezho, e c'hallent degemer displegadennoù faos, pe koll o “fasianted” ha dilezel ar feiz en o skiant-prenet tremenet. Lod a reas kement-se; tra ma oa re all, gant o daoulagad ar feiz staget war an hini a gare o eneoù, o c'houlenn a-zevri, “Gward, petra zo nevez eus an noz? Gward, petra zo nevez eus an noz? Lavarout a reas ar gward, Dont a ra ar beure, hag an noz ivez: ma fell deoc'h goulenn, goulennit: distroit, deuit.”²⁴

GSAM 196J. N. Andrews diwar-benn an Dic'hoanag

GSAM 196.1Ar Pastor J. N. Andrews, unan eus ar re a dremenas dre an arnod-se e 1844, a gomz evel-henn eus an dic'hoanag:—

GSAM 196.2“Dic'hoanaget e voe ar re a c'hortoze an Aotrou e 1843 hag e 1844. Evit kalz a dud eo ar fed-se un abeg a-walc'h da nac'hañ an holl desteni en afer-mañ. Anzav a reomp an dic'hoanag, met ne c'hallomp ket anzav e rofe se un abeg reizh da nac'hañ dorn Doue en ober-mañ. An dic'hoanag a voe gant Iliz ar Yuzevien pa en em ginnigas Jezuz, e fin labour Yann ar Badezour, evel ar Mesiaz prometet. Ha diskiblien ar feiz a voe dic'hoanaget-bras pa voe tapet ha lazhet gant daouarn fall an hini a c'hortozent da zieubiñ Israel. Ha goude e zasorc'hidigezh, pa c'hortozent digantañ adsevel rouantelezh Israel, e rankent bezañ dic'hoanaget pa gomprenjont e oa o vont kuit d'e Dad, ha e oant da vezañ lezet e-pad pell en trubuilh hag en anken. Met an dic'hoanag ne brou ket n'en deus Doue tamm perzh ebet e heñchañ e bobl. Rankout a rafe o heñchañ da reizhañ o fazioù, met ne rankfe ket o heñchañ da deurel kuit o fiziañs en Doue. Abalamour ma oa bet dic'hoanaget bugale Israel er gouelec'h eo o doa nac'het ken alies an heñcherezh divin. Lakaet int da skouer warnomp, evit na gouezhfemp ket war-lerc'h an hevelep skouer a zizan-kredenn.”²⁵

GSAM 196Badeziant an Degemer Fall evit ar Wirionez

GSAM 196.3Evit doare eo soñj an Aotrou lakaat gwirionezioù pouezus en ur ganol degemeret fall, ma vo ur groaz²⁶ o zegemer hag o sentiñ outo. Gwir eo kement-se dreist-holl en deizioù diwezhañ-mañ. Pêr, o komz eus an amzer ma vo “tost” dibenn an holl draoù, ha pa “grogo” ar “barn en ti Doue,” a lavar, “Re garet, na sellit ket evel un dra iskis ouzh an amprouenn tan a zo o vont d'ho amprouiñ, evel pa vije un dra bennak iskis c'hoarvezet ganeoc'h: met laouenait, kement ha ma kemerit perzh e gouzañvoù Krist; evit ma viot laouen-meurbet ivez pa vo diskuliet e c'hloar. Ma vezit goapaet abalamour da anv ar C'hrist, eürus oc'h; rak spered ar c'hloar hag a Zoue a chom warnoc'h: ganto-i e vez drouklavaret anezhañ, met ganeoc'h-c'hwi e vez meulet.”²⁷

GSAM 197.1Ur wech m'he deus resevet ar wirionez he badeziant an degemer fall, e c'houlenn muioc'h a c'hras he degemer eget heuliañ feiz an engroezioù hepken. An hipokrited ne welont atiz bras ebet da zegemer ur wirionez a c'houlenn oberiantiz, evel mont en ur roeñvat a-enep an avel hag ar red. Evel-se e teu ar wirionez da vezañ un arnodenn evit ar re feal, onest, a-greiz-kalon ha gouestlet.

GSAM 197.2Diskouezet hon eus dija e c'houlenne profediezh luskad an Advent un dic'hoanag. Deuet eo; hag evel-se, e providans Doue, e oa ur groaz gant degemer ar c'hemenn-se.