Pennad 13 — Arouezioù eus an Heñcherezh Doueel

GSAM 198.1“Ha daoust hag-eñ ha Doue en deus klasket mont da gemer ur vroad evitañ e-kreiz ur vroad all, dre amprouennoù, dre sinoù ha dre burzhudoù, dre vrezel, dre zorn kreñv, dre vrec'h astennet, ha dre spont vras, hervez kement en deus graet an Aotrou, ho Doue, evidoc'h en Ejipt dirak ho taoulagad? Diskouezet eo bet deoc'h, evit ma ouezfec'h ez eo an Aotrou Doue; n'eus den all ebet estregetañ.”¹

GSAM 198.2Evel-se eo en doa graet an Aotrou evit kemer ur bobl e-kreiz ur vroad bagan, a-benn he c'has er-maez el lec'h ma c'hellje komz e lezenn dezhi, ha ma c'hellje he reiñ dezhi kizellet war daolennoù maen. N'eo ket evit plijout d'o c'hoant-gouzout e oa bet graet ar burzhudoù-se; met evit ma oufent da vat ne oa an hini en doa “graet traoù bras en Ejipt; oberennoù burzhudus e bro Ham, ha traoù spontus e-kichen ar Mor Ruz,”² hag en doa komzet outo eus-kreiz tan ha moged pen-kein Sinaï o teviñ, nemet Doue bev ha gwir, Krouer an holl draoù.

GSAM 198Galv Moizez eus ar Bod o Teviñ

GSAM 198.3Moizez e-unan ne vije ket bet gouest da lakaat an Israelited da guitaat an Ejipt en ur lavarout dezho hepken, “Pa oan o vicheriañ an tropelladoù er gouelec'h, em eus bet truez ouzhoc'h en ho sklaverezh, ha bremañ on deuet evit ho kas er-maez eus an Ejipt, evel m'em boa klasket ober pa'm boa lazhet an Ejipsian just a-raok tec'hout da vro Midian.”

GSAM 199.1Ret e voe ar bod o teviñ hep bezañ lonket, hag ur vouezh klevus o tont eus kreiz al loskadennoù, evit kendrec'hiñ Moizez e-unan e oa eñ an hini a oa da “mont ha kas ar bobl er-maez eus Ejipt.” En doare burzhudus-se eo e resevas e gefridi, e c'halvadenn uhel ha santel, un diskuliadur a sachfe diouzhtu evezh e vreudeur, hag a brientfe o speredoù evit ar pezh a heulfe, hag evel-se o heñchañ da zegemer Moizez, dindan Doue, evel o rener.

GSAM 199.2Ma voe biskoazh ur mare abaoe adsavidigezh ar Salver pa oa ezhomm gant e heulierien glac'haret ha digalonekaet da vezañ frealzet gant e vezañs hag e gomzoù kalonekaus, e oa d'ar mare-se pa oa lod eus ar gredourien trist ha heskinet o stourm gant ur feiz divrall goude “krial hanternoz” 1844; ha ma'n defe Doue en e druez komzet biskoazh war-eeun gant eneoù en anken e seblantfe e vefe sur a-walc'h en amzer-se ha d'ar bobl-se,

GSAM 199Bezañs an Aotrou Prometet

GSAM 199.3An Hini n'eo ket bevennet en doareoù pe en araezioù da labourat, hag en deus lakaet donezonoù ar Spered en e Iliz “pa bignas en uhel”,³ a brometas bezañ gant e heulierien o prezegenniñ an Aviel, “betek fin ar bed.”

GSAM 199.4A-hed an amzer eo bet an Aotrou prest da ziskouez e c'halloud hag e zonezonoù gant ar re o deus klasket anezhañ a-zevri. Ha n'en deus ket lavaret, pa roas kefridi an Aviel, “Setu ar sinoù a heulio ar re a gred: En va anv e kasint an diaouled kuit; e komzint yezhoù nevez; e kemerint naered; ha mar evont un dra bennak marvus, ne raio droug ebet dezho; e lakaint o daouarn war ar re glañv, hag e pareint”?⁴

GSAM 199Donezonoù ar Spered e-pad an Adreizh

GSAM 199.5Bez' e voe diskouezadegoù burzhudus eus galloud an Aotrou ha manifestadurioù eus donezon ar brofediezh e-pad an Adreizh er XVIvet kantved, hag en amzerioù da heul. Meneg a ra D'Aubigné profediezhioù John Huss. Charles Buck, en e Religious Anecdotes, a gont diwar-benn profediezhioù George Wishart, e 1546. John Wesley, en e oberennoù, a gont diwar-benn profediezhioù Jonathan Pyrah, hag o sevenidigezh. Ar Pastor J. B. Finley, en e emvuhezskrid, a gont diwar-benn ur weledigezh heverk hag ur pare en e berson, e-pad hañv 1842. Ar Christian Advocate (Metodour) en deus embannet un danevell dedennus diwar-benn ur weledigezh heverk hag he disoc'hoù, evel ma voe roet da Zoktor Bond, eus an iliz-se, e-pad e vinistrerezh. Arouezioù e oant evit ar re a glask an Aotrou en un doare uvel, ne oa ket cheñchet, ha e komzfe c'hoazh d'e bobl dre zonezon ar brofediezh.

GSAM 200Spered ar Brofediezh a vo gant Iliz ar Rest

GSAM 200.1Disklêriadurioù sklaer ha resis zo er Skriturioù a lavar e tiskouezo an Aotrou ent-spesius donezonoù e Spered, hag ent-spesius donezon ar brofediezh, e-touez ar re a vo o c'hortoz e zont. Ar skrid kentañ a sachomp war evezh a gaver en lizher d'ar Gorintianed, hag a lenner evel-henn: “Trugarekaat a ran va Doue bepred evidoc'h, abalamour da c'hras Doue a zo bet roet deoc'h dre Jezuz-Krist; ez oc'h pinvidikaet drezañ e pep tra, en holl gomz hag en holl anaoudegezh; evel ma'z eo bet kadarnaet testeni Krist ennoc'h: e doare ma ne vankit gant prof ebet; en ur c'hortoz donedigezh hon Aotrou Jezuz-Krist; a gadarnaio ac'hanoc'h betek an diwezh ivez, evit ma viot didamall da zeiz hon Aotrou Jezuz-Krist.”⁵

GSAM 200.2En diskuliadur e lennomp diwar-benn ar “rest”—an iliz aviel diwezhañ: “Fuloret eo an aerouant ouzh ar vaouez [an iliz], hag aet eo da ober brezel ouzh rest he had, ar re a vir gourc'hemennoù Doue, hag o deus testeni Jezuz-Krist.”⁶ Petra eo “testeni Jezuz”, a c'houlennomp, a vo gant an iliz diwezhañ, hag a brient an hent, dre e gadarnadur, evit diskuliadur holl zonezonoù ar Spered? D'ar goulenn-se e kavomp ur respont e testeni an ael da Yann war enezenn Patmos : “Kouezhet on a-daolioù ouzh e dreid evit e azeuliñ. Ha lavarout a reas din: Na ra ket kement-se; ur c'henseurt da servijout on, hag unan eus da vreudeur o deus testeni Jezuz; azeul Doue; rak testeni Jezuz eo spered ar brofediezh.”⁷

GSAM 201.1An termenadur-mañ roet gant an ael a ziskouez eo “spered ar brofediezh”, an hini a zo en Iliz o c'hortoz ar C'hrist, a brient an hent evit an holl zonezonoù, ha ma vez graet brezel ouzh Iliz ar “rest” peogwir he deus an donezon-se enni.

GSAM 201Testeni Paol diwar-benn an Donezonoù

GSAM 201.2Lizher Paol d'an Tesalonianed a ziskouez e teuio deiz an Aotrou — deiz diwezhañ ar varn seveniñ — war ar masoù “evel ul laer en noz ;” met ne dapelo ket evel-se bugale feal an Aotrou rak “bugale ar gouloù, ha bugale an deiz” int. E-touez e alioù d'an dud-se a veilh e lavar : “Na vougit ket ar Spered. Na zisprizit ket ar profediezhioù. Amprouit pep tra ; dalc'hit start ar pezh a zo mat.”⁸

GSAM 201.3A-zivout ar ger gresianeg propheteias, troet amañ dre profediezhioù, e lavar Greenfield, en e Geriadur Grek, “Embrekadenn donezon ar brofediezh, er ster-mañ, 1 Tesalonianed 5:20.” A-du gant se emañ ivez geriadurioù Parkhurst, Robinson, ha Liddell ha Scott. Hemañ eta zo un testeni sklaer e vo donezon gwir ar profediezh gant an iliz a c'hortoz eil donedigezh ar C'hrist. Ar c'hemenn n'eo ket da zisprizañ an donezon, met d'he amprouiñ; o kavout an diskuliadur mat, d'hen “dalc'hen start”.⁹

GSAM 201Un sevenidigezh eus ar promesa

GSAM 201.4Gwelet hon eus dija penaos e krogas an Aotrou da ziskouez donezon ar brofediezh e-pad embannadur kemennadoù ar c'hentañ hag an eil ael. Diorroet eo bet an donezon-mañ en un doare klokoc'h abaoe fin an daou vil tri c'hant devezh. Dibabet en deus an Aotrou e ostilh dezhañ e-unan evit ar pal-se, o tibab da vezañ e c'hannadez unan n'he doa ket hepken dilezet pep tra evitañ, met a oa he buhez en arvar, “an hini gwanetañ eus ar re wan.”¹⁰ A-benn nebeutoc'h eget daou viz goude tremen an amzer-se, an Dimezell Ellen G. Harmon, eus Portland, e Maine, war-dro seitek vloaz dezhi d'ar mare-se, a grogas da resev diskuliadennoù digant an Aotrou.

GSAM 202.1Dre m'am boa bet tro da gaozeal gant tud a oa o chom e Portland da vare ar weledigezh kentañ, ha dre ma anavezen ivez an Itron Haines, en he zi he doa bet an Dimezell Harmon he gweledigezh kentañ, e kontin ar fedoù evel m'int bet roet din gant an dud-se.

GSAM 202.2D'ar mare-se e oa an Dimezell Harmon en ur stad yec'hed gwall arvarus. E-pad meur a sizhunvezh ne oa ket bet gouest da gomz kalz uheloc'h eget ur chuchum. Unan eus ar vedisined en doa divizet e oa he c'hleñved ur c'hleñved-skevent gant dourgleñved. Lavaret en doa e oa brein he skeventenn dehou, e oa he hini kleiz klañv-fall, hag e oa tizhet he c'halon. Lavaret en doa ne soñje ket dezhañ e c'hallje bevañ nemet ur pennadig-amzer berr-berr d'ar muiañ, ha e c'hallje mervel a-daol-trumm forzh pegoulz. Gant kalz a boan e c'halle analat pa oa astennet. Diouzh an noz ne gave diskuizh nemet o vezañ harpet en he gwele en ur savlec'h hogos azezet. Prantadoù paz alies ha gwadadennoù eus he skevent o doa digresket kalz he nerzh korfel.

GSAM 202Gweledigezh Kentañ an Dimezell Harmon

GSAM 202.3D'ar mare m'he doa bet he gweledigezh kentañ e oa o chom e ti an Itron Haines. Diouzh ar mintin e oa, hag e oant o pediñ a-gevret evel familh. Pemp den a oa eno, holl c'hoarezed er feiz. Re all a oa bet o pediñ, hag an Dimezell Harmon a oa o pediñ en ur chuchumial, pa zeuas galloud Doue warni en un doare burzhudus-meurbet, o levezoniñ splann an holl re a oa eno, hag en ur pennadig e oa kollet ganti kement a oa o c'hoarvezout en-dro dezhi — e gweledigezh e oa.

GSAM 202.4En emvod da heul e kontas d'ar gredourien e Portland ar pezh a oa bet diskouezet dezhi. Fiziañs leun o doa e teue a-berzh an Aotrou. War-dro tri-ugent a oa d'ar mare-se e Portland a savas a-du gantañ evel gant labour an Aotrou. Ur galloud a oa gant ar weledigezh, koulz hag en doare ma voe danevellet, na c'halle dont nemet eus an Doueel. Ur santad solenn eus an interestoù peurbadel a oa warni dalc'hmat, ha seblantout a rae bezañ leuniet gant un doujañs dilavarus o welet unan ken yaouank ha gwan eviti o vezañ dibabet da vezañ un ostilh drezañ e rofe an Aotrou sklêrijenn d'e bobl. Disklêriet he deus, e-pad ar weledigezh, e seblante bezañ kelc'hiet gant aeled skedus e porzhioù gloarius an neñv, el lec'h ma'z eus levenez ha peoc'h hepken, ha penaos e oa ur cheñchamant trist en em zihuniñ da wirionezioù digontant ar vuhez varvel-mañ.

GSAM 203Diverradenn eus ar Weledigezh Kentañ

GSAM 203.1An diverradenn verr da-heul eus he gweledigezh kentañ, evel m'he doa he danevelet d'ar gredourien e Portland, a roio un alberz eus perzh an holl anezho :—

GSAM 203.2“O pediñ e teuas galloud Doue warnon evel ma ne'm boa biskoazh santet anezhañ a-raok. Kelc'hiet e oan gant ar gouloù, hag o sevel e oan uheloc'h-uhelañ diouzh an douar. Treiñ a ris da glask tud an Advent er bed, met ne c'hellen ket o c'havout, pa lavaras ur vouezh din : ‘Sell adarre, ha sell un tamm uheloc'h.’ Neuze e savis ma daoulagad, hag e welis un hentenn eeun ha strizh, savet uhel a-us d'ar bed. War an hent-se e oa tud an Advent o veajiñ war-du ar gêr, a oa en dibenn pellañ an hent. Ur gouloù skedus o doa savet a-drek dezho e penn kentañ an hent, a lavaras un ael din e oa ar ‘krial hanternoz’. Skediñ a rae a-hed an hent, hag e roe sklêrijenn d'o zreid, evit na strebotfent ket. Ha ma choment o sellet pizh ouzh Jezuz, a oa just dirazo, o kas anezho d'ar gêr, e oant e surentez. Met buan e teuas lod da vezañ skuizh; lavarout a rejont e oa pell-mat ar gêr, ha gortoz a raent bezañ erruet enni a-raok. Neuze e kalonekae Jezuz anezho en ur sevel e vrec'h dehou gloarius, hag eus e vrec'h e teue ur gouloù skedus a rae hej war bobl an Advent, hag e huchent : Allelouia ! Re all, en un doare diroll, a nac'has ar sklêrijenn a-dreñv dezho, hag a lavaras ne oa ket Doue en doa o heñchet ken pell. Ar sklêrijenn a-dreñv ar re-se a voe mouget, o lezel o zreid en deñvalijenn glok, hag e strebotjont hag e tistrojont o daoulagad diouzh ar pal, hag e kolljont gweled Jezuz, hag e kouezhjont diwar an hent, en traoñ, er bed teñval ha fall a-is. Buan a-walc'h e klevjomp mouezh Doue evel trouz kalz doureier, a roas deomp deiz hag eur donedigezh Jezuz. Ar sent bev a anavezas hag a gomprenas ar vouezh, tra ma krede an drougreerien e oa kurun hag ur c'hren-douar. Pa gomzas Doue eus an amzer, e skuilhas warnomp ar Spered Santel, hag hor dremmoù a grogas da sklêrijennañ ha da skediñ gant gloar Doue, evel hini Moizez pa ziskennas eus Menez Sinai.”¹¹

GSAM 204Deskrivadur stad an Itron White e-pad he gweledigezh

GSAM 204.1A-raok heuliañ pelloc'h an danevell fromus eus an diskouezadur burzhudus-mañ eus Spered Doue, e lavarin deoc'h un nebeud fedoù diwar-benn ar gweledigezhioù. Ar wech kentañ am boa gwelet an Itron E. G. White (an Dimezell Harmon gwechall) a oa e miz Here 1852. En deiz-se am boa he gwelet en ur weledigezh a badas ouzhpenn un eurvezh. Abaoe an amzer-se am eus bet ar chañs he gwelet en ur weledigezh war-dro hanter-kant gwech. Eno on bet pa oa bet ensellet gant medisined e-keit ha ma oa er stad-se, ha plijadur a zo din testeniañ ar pezh am eus gwelet hag anavezet. Fiziañs am eus e ne vo ket lezet a-gostez didrabas un danevell eus ar fedoù er c'haz-mañ, evit martezeadennoù graet dre zegouezh ar re n'o deus biskoazh he gwelet er stad-se.

GSAM 204.2Pa'z a er weledigezh e lez tri youc'h “Gloar!” entanus a zasson hag a zasson adarre, an eil, hag an trede dreist-holl, gwanoc'h met fromusoc'h eget an hini kentañ, ar vouezh heñvel ouzh hini unan bennak pell diouzhoc'h, ha war-nes mont en tu all d'ar c'hlev. E-pad war-dro peder pe pemp eilenn e seblant kouezhañ evel un den semplet, pe unan bennak en defe kollet e nerzh ; neuze e seblant bezañ leuniet diouzhtu gant un nerzh dreistdenel, o sevel war he zreid diouzhtu a-wechoù hag o vale en-dro d'ar pezh. Alies e fiñv he daouarn hag he divrec'h, o tiskouez an tu dehou pe an tu kleiz a-feur ma tro he fenn. An holl fiñvoù-se a vez graet en un doare kenedus-meurbet. Forzh e pelec'h e vefe lakaet an dorn pe ar vrec'h, n'hall den ebet o fiñval. Digor eo he daoulagad atav, met ne wilc'h ket; savet eo he fenn, hag o sellet eo war-zu an nec'h, ket gant ur sell goullo, met gant un neuz plijus, ha ne ziforc'h nemet en un doare diouzh an normal dre ma seblant bezañ o sellet pizh ouzh un dra bennak pell. Ne anal ket, koulskoude e talm he c'halon ingal. Plijus eo he dremm, ha liv he dremm ken ruz ha ma'z eo en he stad voas.

GSAM 205Keñveriet gant hini Daniel

GSAM 205.1He stad a-fet an analañ, koll nerzh, hag ar fed da vezañ kreñvaet pa stok ael Doue outi, a glot penn-da-benn gant an deskrivadur roet gant ar profed Daniel eus e skiant-prenet dezhañ e-unan en ur weledigezh pa lavar : “Setu ma chomen me hepken, ha ma welen ar weledigezh vras-mañ, ha ne chome nerzh ebet ennon ; rak ma c'hened a droas ennon da vreinañ, ha ne chomen nerzh ebet.” “Rak penaos e c'hall servijer ma aotrou-me komz gant ma aotrou-me? Rak me, kerkent ne chome nerzh ebet ennon, ha n'eus anal ebet a chom ennon. Neuze e teuas en-dro unan heñvel ouzh neuz un den hag a stokas ouzhin, hag e kreñvaas ac'hanon, hag e lavaras : O den karet-mat, na'z pe aon : peoc'h da'z bezañs ; bez kreñv, ya, bez kreñv. Ha pa en doa komzet ouzhin, e voen kreñvaet, hag e lavaris : Ra gomzo ma Aotrou ; rak kreñvaet ec'h eus ac'hanon.”¹²

GSAM 205TESTENIOÙ AN TESTOÙ-LAGAD

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D.

GSAM 205.2Evit a sell ouzh stad an Itron White e-pad he gweledigezh, un nebeud testeniadennoù a-berzh testoù a c'hallfe bezañ a-zoare. An hini gentañ a zeu eus M. G. Kellogg, M.D., a ra anv eus ar weledigezh kentañ a voe roet e Michigan, d'an 29 a viz Mae 1853, en un emvod dalc'het e Tyrone, e Kontelezh Livingston. Setu ar pezh a lavar:—

GSAM 206.1“E gweledigezh e oa ar C'hoar White e-pad un ugent munutenn bennak pe un hantereur. Kerkent ha ma'z eas e gweledigezh e seblante an holl re a oa eno santout galloud ha bezañs Doue, ha lod ac'hanomp a sante da vat Spered Doue o chom warnomp kreñv. O pediñ e oamp hag en un emvod kevredigezhel d'ar Sabad vintin war-dro nav eur. Ar Breur White, ma zad, hag ar C'hoar White o doa pedet, ha me a oa o pediñ d'ar mare-se. N'eus bet na birvilh na diskouezadenn ebet. Goulennet start hon eus digant Doue, koulskoude, ma vennigfe an emvod gant e vezañs, ha ma vennigfe al labour e Michigan. Pa reas ar C'hoar White ar youc'h trec'hlidus-se a ‘Gloar! g-l-o-a-r-! g-l-o-a-r-!’ a glevet kement a wech anezhi o vont e gweledigezh, e savas ar Breur White hag e lavaras d'an dud e oa e wreg e gweledigezh. Goude bezañ displeget mod he gweledigezhioù, hag an doare ma ne analie ket e-pad ur weledigezh, e pedas an neb en doa c'hoant da zont war-raok hag hec'h ensellout. An Dr. Drummond, ur medisin hag a oa ivez ur prezegenner adventour eus an Deiz Kentañ, hag en doa (a-raok he gwelet er weledigezh) disklêriet e oa he gweledigezhioù a orin mesmerek, hag e c'halle reiñ ur weledigezh dezhi, a zeuas war-raok, ha goude un enselladenn aketus, a zeuas da vezañ gwenn-kann hag a lavaras : ‘Ne anal ket !’

GSAM 206.2“Sur-mat on ne analie ket d'ar mare-se e-pad ar weledigezh, nag en unan ebet eus an nebeud re all he deus bet pa oan eno. An doare ma teuas er-maez eus ar weledigezh a oa ken merket hag an doare ma'z eas e-barzh. Ar sin kentañ hon doa bet e oa echu ar weledigezh a voe pa grogas adarre da analat. Tennañ a reas he c'hwezh kentañ don, hir ha leun, en un doare a ziskoueze e oa bet he skevent goullo-mik a aer. Goude bezañ tennet an analadenn gentañ, meur a vunutenn a dremenas a-raok ma tennje an eil, a leunias ar skevent rik evel an hini gentañ; neuze un ehan a ziv vunutenn, hag un trede analadenn, ha goude-se e teuas an analañ da vezañ naturel.” Sinet, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28 a viz Kerzu 1890.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Reiñ a reomp an testeni da-heul a-berzh un den en doa gwelet un enselladenn vezegel eus an Itron White e-pad ur weledigezh e Stowe, Vermont, e-kerzh hañv 1853. Setu ar pezh a lavar:—

GSAM 207.2“Ur medisin a oa eno, hag a reas an enselladenn a zere d'e furnez ha d'e ouiziegezh, evit kavout abeg an diskouezadenn. Ur gouloù enaouet a voe dalc'het tost d'he daoulagad, a oa digor-bras ; ne fiñvas kigenn ebet eus an daoulagad. Goude-se ec'h ensellas he lusk hag he c'hwezh, ha ne oa anal ebet. An disoc'h a voe e oa sur ne c'halled ket displegañ an dra-se diwar pennaennoù naturel pe skiantel.” Sinet, “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3An testenioù da-heul a denn d'un enklask bet graet e-keit ha ma oa an Itron White e gweledigezh, en un emvod dalc'het e ti ar Pastor James White, e Monroe Street, Rochester, N.Y., d'ar 26 a viz Mezheven 1854:—

GSAM 207.4“Seitek vloaz e oan d'ar c'houlz-se. Seblantout a ra din e c'hallan hogos klevout ar youc'hadennoù fromus-se a ‘G-l-o-a-r!’ a lavare. Neuze e sankas en-dro war al leur, n'eo ket o kouezhañ, met o sankiñ goustadik, ha dalc'het e voe en divrec'h un den a sikour. Daou vedisin a zeuas tre, un den kozh hag un den yaouank. C'hoant en doa ar Breur White e vefe ensellet ar C'hoar White a-dost, ar pezh a rejont. Degaset e voe ur melezour, hag unan anezho a zalc'he anezhañ a-us d'he genoù e-keit ha ma komze; met buan-tre e paouezjont gant se, hag e lavarjont : ‘Ne anal ket.’ Neuze ec'h enselljont a-dost he c'hostezioù, e-keit ha ma komze, evit kavout un testeni bennak a analadenn don, met ne gavjont netra. Pa echujont al lodenn-se eus an enselladenn e savas war he zreid, atav en ur weledigezh, o terc'hel ur Bibl uhel en he dorn, o treiñ eus an eil rann d'eben, o venegiñ anezhi reizh, daoust ma sellje he daoulagad war-zu an nec'h ha pell diouzh al levr.

GSAM 208.1“Ur weledigezh he doa eus ar seizh gwalenn diwezhañ. Goude-se e welas trec'h ar sent, ha he youc'hioù trec'h a seblant din klevout c'hoazh bremañ. Evit ar fedoù-se e testeni a-youl-vat.” Sinet, “Ar Pastor D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8 a viz C'hwevrer 1893.”

GSAM 208An Itron Drusilla Lamson

GSAM 208.2Un testeni all a zo roet diwar-benn an hevelep enselladenn vezegel a-berzh an Itron Drusilla Lamson, intañvez kenderv ar Pastor Lamson, ha penngargourez Sanatorium Clifton Springs, N.Y. O komz eus emvod an 26 a viz Mezheven 1854, e lavar :—

GSAM 208.3“Soñj am eus eus an emvod ma voe graet an taol-esae, da lavaret eo, evit gwiriañ ar pezh en doa lavaret ar Breur White meur a wech, ne analie ket ar C'hoar White pa veze er weledigezh, met n'on ket evit derc'hel soñj eus anv ar medisin a oa eno.... Ar Medisin Fleming e ranke bezañ, rak eñ e oa ar medisin a veze galvet a-wechoù evit kaout e ali. Marv eo bremañ, koulskoude. Kement-mañ a c'hallan lavaret, e voe graet an amprouenn, ha ne oa merk anal ebet da welet war ar melezour.” Sinet, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 a viz Meurzh 1893.”

GSAM 208.4Un testeni all c'hoazh a-berzh unan a oa eno d'ar mare meneget a-us :—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“Da desteniañ em eus lennet an testenioù a-us a-berzh David Lamson hag an Itron Drusilla Lamson, diwar-benn disklêriadenn ar medisin pa oa o ensellout an Itron E. G. White e-keit ha ma oa e gweledigezh, d'ar 26 a viz Mezheven 1854. Eno e oan en emvod-se, ha gwelet em eus an enselladenn. A-du emaon gant ar pezh a zo lavaret gant ar Breur hag ar C'hoar Lamson, ha lavarout a rafen ouzhpenn e oa an Doktor Fleming hag ur medisin yaouankoc'h a reas an enklask. Goude ma savas an Itron White war he zreid, evel m'o deus disklêriet, o venegiñ testennoù ar Skriturioù, e c'houlennas an Doktor Fleming ur gouloù-koar enaouet. Dalc'het en deus ar gouloù-koar-se an tostañ posupl d'he muzelloù hep o deviñ, hag a-eeun war-eeun gant he c'hwezh ma vije bet analet ganti. Ne oa krennadenn vihanañ ebet e flamm an tan. Neuze e lavaras an doktor, gant pouez, ‘Gant se eo divizet da viken, n'eus anal ebet en he c'horf.’” Sinet, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 a viz Eost 1897.”

GSAM 209An Aotrou hag an Itron A. F. Fowler

GSAM 209.1An testeniadennoù da-heul a denn d'un enselladenn graet e-keit ha ma oa an Itron White e gweledigezh e Waldron's Hall, Hillsdale, Mich., e miz C'hwevrer 1857. An Doktor Lord, ur medisin eus Hillsdale gant hanter-kant vloaz a vicher, en deus graet un enselladenn aketus-kenañ, ha diwar-benn an hini-se e kinnigan an testeniadennoù da-heul:—

GSAM 209.2“Eno e oamp pa (e miz C'hwevrer 1857) he doa ar C'hoar E. G. White ur weledigezh e Sal Waldron, en Hillsdale. An Doktor Lord en deus graet un enselladenn, hag en deus lavaret, ‘He c'halon a lamm, met n'eus tamm anal ebet. Buhez zo, met ne labour ket ar skevent; n'on ket gouest da zisplegañ an stad-mañ.’” Sinet, “A. F. Fowler, Itron A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1añ a viz Genver 1891.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Setu amañ un testeni all a-zivout an hevelep gweledigezh :—

GSAM 209.4“Eno e oan pa he doa ar C'hoar White ar weledigezh meneget a-us e Sal Waldron, en Hillsdale. Ouzhpenn an disklêriadenn a-us, klevet em eus an doktor o lavarout e oa stad ar C'hoar White e-pad ar weledigezh ‘dreist d'e anaoudegezh.’ Lavaret en deus ivez, ‘Un dra dreistnatur a zo gant se.’” Sinet, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19 a viz Genver 1891.”

GSAM 209An Aotrou hag an Itron Carpenter

GSAM 209.5Setu un trede testeni diwar-benn an hevelep afer:—

GSAM 209.6“Da desteniañ e oamp e Sal Waldron, e Hillsdale, Mich., e miz C'hwevrer 1857, pa he doa an Itron E. G. White ur weledigezh, ha pa oa en he stad-se e voe ensellet gant an Doktor Lord, ha klevet hon eus e zisklêriadenn foran a-zivout an afer, evel m'eo bet roet a-us gant ar Breur hag ar C'hoar Fowler.” Sinet, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 a viz Eost 1891.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Sachet e vez ho evezh bremañ war un arnodenn a voe graet e-keit ha ma oa an Itron White e gweledigezh e Buck's Bridge, Kontelezh St. Lawrence, N.Y.:—

GSAM 210.2“D'an 28 a viz Mezheven 1857, e welis ar C'hoar Ellen G. White o weledañ evit ar wech kentañ. Diskredik e oan d'ar gweledoù; met un darvoud, e-touez re all a c'hallfen menegiñ, a gendrec'has ac'hanon e teue he gweledoù eus Doue. Evit bezañ sur hag-eñ ec'h anale pe get, em eus lakaet da gentañ ma dorn war he bruched a-walc'h a amzer da c'houzout ne fiñve ket he skevent muioc'h eget ma vije bet ur c'horf-marv. Tennet em eus ma dorn neuze ha lakaet anezhañ war he genoù, o waskañ he fri etre ma meud ha ma biz-yod, en doare ma oa dibosupl dezhi eztennañ pe enalañ aer, ha pa vije bet c'hoant ganti d'hen ober. He dalc'hen a ris evel-se gant ma dorn e-pad un dek munutenn bennak, pell a-walc'h evit ma vije mouget dindan amstadoù boutin ; ne voe ket tizhet tamm ebet gant an amprouadenn-mañ. Abaoe m'am eus gwelet an anadenn vurzhudus-mañ, n'on ket bet ur wech c'hoant da ziskrediñ orin divin he gweledigezhioù.” Sinet, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4 a viz C'hwevrer 1891.”

GSAM 210Ur Medisin Medium Speredel o Amprouiñ ar Weledigezh

GSAM 210.3Meneg a rin un enselladenn vezegel all am boa gwelet e Parkville, e Kontelezh St. Joseph, Michigan, d'an 12 a viz Genver 1861.

GSAM 210.4E fin ur brezegenn a reas an Itron White d'un engroez bras en em vodet e ti-emvod an Adventourien, e teuas bennozh Doue warni en un doare heverk, ha kaset e voe er weledigezh pa oa azezet en he c'hador. Eno e oa an Doktor Brown, un den yac'h ha kreñv en e gorf, ur medium speredel. Lavaret en doa e oa he gweledigezhioù ar memes tra hag ar mediumerezh, ha ma c'hoarvezfe unan pa oa eñ eno, e c'hellje he lakaat da zont er-maez anezhi e-korf ur vunutenn. Goulennet e voe digant an holl re a felle dezho dont war-raok, ha dre ensellout en em suraat diwar-benn he stad pa oa e gweledigezh. Dont a reas an doktor war-raok, met a-raok ma vije echu gantañ hanter e enselladenn e teuas da vezañ gwenn-marv, hag e krenas evel delienn un aspenn. Lavarout a reas ar Pastor White : “Ha danevelliñ a raio an doktor he stad ?” Respont a reas : “Ne anal ket,” hag e reas e hent buan-ha-buan war-du an nor. Ar re a oa ouzh an nor, a anaveze e fougegezh, a lavaras : “Distro, ha gra ar pezh ec'h eus lavaret e rafes ; tennañ ar vaouez-se eus he gweledigezh.” En ur strafuilh bras e stardas krap an nor, met ne voe ket lezet da zigeriñ anezhi a-raok ma vefe goulennet gant ar re a oa e-kichen an nor : “Doktor, petra 'zo ?” Respont a reas : “Doue hepken a oar ; laoskit ac'hanon da vont kuit eus an ti-mañ ;” hag er-maez ez eas.

GSAM 211.1Splann e oa ne oa ket muioc'h a beoc'h gant ar spered a levezone anezhañ evel un hanterour e-tal galloud a vestronie an Itron White en he gweledigezh, eget ma oa gant an demoniaded da vareoù ar Salver, a c'houlenne, “Daoust hag-eñ ez out deuet amañ d'hor poaniañ a-raok an amzer?”¹³

GSAM 211.2Ur heñvelder a weler en darvoud-mañ gant an hini meneget e skiant-prenet Daniel ar profed. Pa voe paket gant gweledigezh gant Spered an Aotrou, ar C'haldeaned a oa eno — paganed na anavezent ket ar Spered-se — a voe spontet-bras, hag a “dec'has kuit d'en em guzhat”.¹⁴

GSAM 211Goulennet digant an Dimezell Harmon kontañ he gweledigezhioù

GSAM 211.3War-dro ur sizhunvezh goude he gweledigezh kentañ, en un emvod dalc'het e ti he zad, he doa an Dimezell Harmon un eil gweledigezh, ma voe goulennet diganti lakaat da c'houzout d'ar re all ar pezh a oa bet diskuliet dezhi. Diaes-bras e oa dezhi gouzout penaos e c'hallje seveniñ gourc'hemenn an Aotrou. Ken fall e oa he yec'hed ma c'houzañve poanioù korfel da vat, ha war a seblant ne chome nemet nebeut amzer da vevañ ganti. Nemet seitek vloaz e oa, bihan ha bresk, diboaziet ouzh an dud, ha dre natur ken aonik ha sioul ma oa poanius dezhi kejañ gant tud dianav. Pediñ a reas a-zevri e-pad meur a zevezh, ha betek diwezhat en noz, evit ma vefe lamet ar bec'h-se diwarni, ha lakaet war unan bennak all barrekoc'h d'e zougen. Met sklêrijenn he dle ne cheñchas morse, ha komzoù an ael a sonje dibaouez en he skouarn : “Disklêriit d'ar re all ar pezh am eus diskuliet deoc'h.”

GSAM 212.1E-keit ha ma oa en arvar-spered-se, e yeas an Dimezell Harmon d'un emvod all dalc'het e ti he zad. En emvod-se en em unanas an holl bersoned da bediñ a-zevri eviti, hag ur wech ouzhpenn en em c'houestlas d'an Aotrou, ha prest e oa da vezañ implijet evit e c'hloar. O pediñ, an deñvalijenn dev he doa he goloet a skignas; ha, evel m'he lavaras diwezhatoc'h, ur gouloù skedus, evel ur volotenn dan, a zeuas war-du enni, ha pa gouezhas warni, e voe lamet he nerzh diganti, ha seblantout a rae bezañ dirak Jezuz hag an aeled. Adarre e voe adlavaret dezhi : “Rannit gant ar re all ar pezh am eus diskuliet deoc'h.” Lavaret he deus he doa pedet a-zevri ma rankje mont da gontañ ar pezh en doa diskouezet an Aotrou dezhi, evit na zeufe ket da vezañ lorc'hus. Neuze e lavaras un ael dezhi e oa bet respontet d'he pedenn, ha ma vije en arvar da vezañ en emc'hwezhet e vije skoet gant ur c'hleñved. An ael a lavaras dezhi : “Ma kasit ar gemennadenn gant fealded, ha ma padit betek an diwezh, e tebrot eus frouezh gwezenn ar vuhez, hag e evot eus stêr dour ar vuhez.”

GSAM 212Gweladenn an Dimezell Harmon e Poland, Maine

GSAM 212.2Diskouezet e oa bet da Dimezell Harmon e ranke mont da Poland, e Maine, ha danevelliñ he gweledigezh. An deiz war-lerc'h an trede gweledigezh-se, hep ma vefe gortozet gant den ebet, e teuas he breur-kaer gant e garr dirak dor ti he zad, hag e kinnigas he c'has da Poland. Eno e reas un emvod ma danevellas ar weledigezh. Hazen Foss, ¹⁵o vezañ diesper, ne c'hellas ket bezañ kendrec'het da zont d'an ofis, met gant e skouarn tost d'an nor en diavaez e klevas anezhi o kontañ he gweledigezh, hag e lavaras : “Ar weledigezh he deus kontet zo ken heñvel ouzh ar pezh a oa bet diskouezet din ha ma c'hellfe div zen deskrivañ an hevelep tra.” An deiz war-lerc'h vintin en em gavas dic'hortoz gant an Dimezell Harmon, hag e lavaras dezhi bezañ “feal o tougen ar bec'h, hag o kontañ an testenioù a rofe an Aotrou dezhi, ha ne vefe ket dilezet gant Doue.” Da re all e lavaras, “Setu an ostilh war-benn pehini en deus an Aotrou lakaet ar bec'h-mañ.” Moarvat e tlee gouzout, rak gwelet en doa an den-se er weledigezh ma oa bet lavaret dezhañ e oa bet “tennet ar bec'h” dioutañ.

GSAM 213.1Abaoe an amzer-se e oa labour an Dimezell Harmon mont a lec'h da lec'h e Stadoù Bro-Saoz Nevez, o kontañ ar pezh a oa bet diskouezet dezhi. E degouezhioù zo e veze lavaret dezhi, dre weledigezh, pelec'h mont, ha ivez peseurt diaesterioù a gavfe. He c'hemennadoù a oa, dreist-holl, rebec'hioù evit ar re a oa o vont war-du kelennadurezh donedigezh speredel ar C'hrist, hag ur galonekadur evit an holl da zerc'hel start d'ar skiant-prenet tremenet.

GSAM 213.2Evit he skiant-prenet e lavar : “Lod a chome a-sav penn-da-benn diouzh al labour, hag a skarzhe eus ar gumuniezh an holl re na gemerent ket o soñjoù war ar poent-se.... Doue en deus diskuliet ar fazioù-se din en ur weledigezh, hag en deus ma c'haset d'e vugale a oa o c'hamm-heñchañ da embann anezho ; met kalz anezho o deus nac'het ar gemennadenn penn-da-benn, hag o deus tamallet din ma'm bije en em stummet diouzh ar bed. Diouzh an tu all, an Adventourien dre anv hepken a damalle ac'hanon a fanatouriezh, ha lavaret e voe e faos, ha gant fallentez gant lod, e oan penn ar fanatouriezh a stourmen e gwirionez evit he dilemel.”¹⁶ Diwar-benn se e teskimp muioc'h er pennad a zeu.