Pennad 3 — Donedigezh an Had Prometet

GSAM 57.1“PA voe deuet leun an amzer, Doue a gasas e Vab, ... graet dindan al lezenn, da brenañ ar re a oa dindan al lezenn, evit ma teufemp da vezañ degemeret da vibien.”¹

GSAM 57.2“Bremañ d'an hini a c'hall ho kreñvaat hervez ma Aviel ha prezeg Jezuz-Krist, hervez diskuliadur ar mister, a oa chomet kuzh abaoe deroù ar bed, met a zo diskuliet bremañ, ha dre skridoù ar brofeded, hervez urzh Doue peurbadus, lakaet da anavezout d'an holl vroadoù evit sentidigezh ar feiz: d'an Doue fur nemetañ, ra vo ar gloar dre Jezuz-Krist da viken.”²

GSAM 57.3“Dre ziskuliadur en deus diskouezet din ar mister, evel m'em eus skrivet a-raok e berr gomzoù, ... na oa ket bet anavezet gant mibien an dud en amzerioù kent, evel m'eo diskuliet bremañ d'e apostolet ha d'e brofeded santel dre ar Spered.... Da'm-me, an hini disteroc'h eget an hini bihanañ eus an holl sent, eo bet roet ar c'hras-mañ, da brezeg e-touez ar Jentiled ar pinvidigezhioù na c'hall den o furchal Krist, ha da lakaat an holl dud da welet petra eo kenvreuriezh ar mister, a oa kuzhet e Doue abaoe deroù ar bed, an hini en deus krouet an holl draoù dre Jezuz-Krist.”³

GSAM 57.4Lavaret ez eus bet e kaver an Aviel kuzhet en Testamant Kozh ; en Testamant Nevez eo diskuliet. Evel m'eo bet lavaret gant unan bennak all, “Pa'z int aet pell diouzh Doue, ar Yuzevien o deus kollet evit an darn vrasañ gweled kelennadurezh ar servij lidel. Ar servij-se a oa bet savet gant ar C'hrist e-unan. E pep lodenn e oa un arouez anezhañ; ha leun a vuhez hag a vraventez speredel e oa. Met ar Yuzevien o deus kollet ar vuhez speredel eus o lidoù, hag en em staget o deus ouzh ar stummoù marv. Fiziañs o doa er sakrifisoù hag en urzhioù o-unan, e-lec'h en em harpañ war an hini a ziskouezent.

GSAM 58O klask ur Ren Amzerel

GSAM 58.1“Tra ma c'hoantae ar Yuzevien donedigezh ar Mesiaz, ne oant ket evit kompren e gefridi. Ne glaskent ket an daspren diouzh ar pec'hed, met an dieubidigezh diouzh ar Romaned. Gortoz a raent e teufe ar Mesiaz evel un trec'her, da drec'hiñ galloud ar gwasker, ha da sevel Israel da vestroniezh an holl ved. Evel-se e voe prientet an hent evito da nac'hañ ar Salver.

GSAM 58.2“Ar bobl, en he deñvalijenn hag en he gwask, hag ar renerien, sec'hedik war-lerc'h ar galloud, a c'hoante kalz dont unan bennak a drec'hfe o enebourien hag a adsevelfe ar rouantelezh da Israel. Studiet o doa ar profediezhioù, met hep sklêrijenn speredel. Evel-se e lezjont a-gostez ar skriturioù a ziskouez izelder donedigezh kentañ ar C'hrist, hag e implijjont fall ar re a gomz eus gloar e eil donedigezh. Gant al lorc'h e oa teñvalaet o gweled; displegañ a raent ar brofediezh hervez o c'hoantoù emgar.

GSAM 58.3“E-pad ouzhpenn mil bloaz e oa bet ar bobl yuzev o c'hortoz donedigezh ar Salver. War an darvoud-se e oa bet diazezet o esperañsoù skedusañ. Er c'hanaouennoù hag er brofediezh, e lid an templ hag e pedenn an ti, e oa bet enoret e anv. Ha koulskoude, pa zeuas, n'anavezjont ket anezhañ. An hini karet gant an neñv a oa evito ‘evel ur gwrizienn eus un douar sec'h;’ ‘ne oa na stumm na kened gantañ;’ ha ne welent ennañ kened ebet evit e c'hoantaat. ‘Deuet eo d'e re, ha n'eo ket bet degemeret ganto.’”⁴

GSAM 58A lignez David

GSAM 58.4Pa dostaas an amzer rakwelet gant Daniel, pa oa da zont war wel ar “Mesiaz Priñs” — an Hini Eoullet —, e c'halle ar bobl yuzev prederiañ, hag hep mar ebet e rejont, evel-henn : Ar C'hrist hervez ar c'hig a rank bezañ eus ti ha lignez David, neuze e rank e c'hanedigezh bezañ en hevelep lignez; ha hervez reolennoù lezenn ha boazioù ar Yuzevien e rank bezañ eoullet evit ar servij foran d'an oad a dregont vloaz; ha ma tlefe en em ziskouez evel an eouliet d'an oad-se, neuze e rank e c'hanedigezh bezañ tregont vloaz a-raok fin an nav sizhun bloaz ha tri-ugent, a rank padout betek donedigezh ar C'hrist.

GSAM 59Diouganoù Simeon hag Anna

GSAM 59.1D'ar mare-se e oa Israel a-bezh o c'hortoz. Ar studierien aketus ha gouestlet eus ar Skriturioù a oa o c'hortoz ganedigezh an hini a oa da vezañ o Mestr hag o Rener. Da Simeon kozh ha deol e voe diskuliet “gant ar Spered Santel na welje ket ar marv a-raok bezañ gwelet Krist an Aotrou.”⁵

GSAM 59.2Pa voe degaset ar Salver baban d'an templ, e ouie Simeon e oa ar bugel-mañ an hini e oa kaoz anezhañ — ar C'hrist. “Neuze e kemeras anezhañ en e vrec'hioù, e vennigas Doue, hag e lavaras : Aotrou, lezel a rez bremañ da servijer da vont kuit e peoc'h, hervez da c'her ; rak gwelet o deus ma daoulagad da silvidigezh, a zo bet prientet ganit dirak dremm an holl bobloù : ur gouloù da sklêrijennañ ar paganed, ha gloar da bobl Israel....

GSAM 59.3“Ha Simeon a vennigas anezho [Jozef ha Mari], hag a lavaras da Vari e vamm : Sell, ar bugel-mañ a zo lakaet evit kouezhadenn ha savidigezh kalz a dud en Israel ; ha da vezañ ur sin a vo tabutet diwar e benn (ya, ur c'hleze a dreuzo da ene ivez), evit ma vefe diskuliet soñjoù kalon kalz a dud.

GSAM 59.4“Ha bez' e oa un Anna, ur brofedez, merc'h Fanuel, eus meuriad Aser.... Ha hi, o tont tre d'ar mare-se, a drugarekaas an Aotrou heñvel, hag a gomzas diwar e benn d'an holl re a c'hortoze daspren e Jeruzalem.”⁶

GSAM 59Gweladenn an Aeled d'ar Vesaerien

GSAM 59.5A-raok se e oa bet embannet gant an aeled d'ar vesaerien war plaenennoù Betlehem keleier mat ganedigezh ar Salver. E skouarn ar vesaerien a selaoue, kanet e voe gant an aeled an tonioù melodius-mañ:—

GSAM 60Gweladenn ar Re Fur e Betlehem

GSAM 60.2Neuze e teuas tud fur ar Reter o doa gwelet “ar steredenn o sevel,” evel ma oa bet diouganet gant Balaam. O heuliañ he heñchadur e teujont da Jeruzalem, e-lec'h ma voe ret dezho klask keloù diwar-benn ar Roue nevez-c'hanet. Goude bezañ bet kelaouet e oa Betlehem lec'h-ganedigezh an Hini C'hoantaet, e kendalc'hjont gant o beaj ; hag heñchet di gant ar steredenn a zeuas war wel en-dro, e voent kaset d'al lec'h simpl ma oa ar Salver en e wele. Eno e azeuljont ar Bugel sakr, en ur ginnig dezhañ profoù aour, frankensañs ha mirr, ha neuze e tistrojont d'ar gêr en ur veaj hir.

GSAM 60Ar Salver daouzek vloaz

GSAM 60.3Adalek e vugaleaj betek an oad a zaouzek vloaz nebeut a dra a zo bet enrollet diwar-benn ar C'hrist Salver, nemet e gresk a-fet furnez ha ment, hag e sentidigezh feal d'e dud. Met d'an oad a zaouzek vloaz, o vezañ aet gant Jozef ha Mari da Jeruzalem evit gouel ar bloaz, e souezhas eno ar beleged gant ar ouiziegezh a ziskouezas en e c'houlennoù, hag en e respontoù d'o c'hudennoù kemplezh. Adalek ar mare-se betek ma krogas gant e labourioù foran, e reas enor da vicher simpl ar c'halvez en ur labourat gant Jozef, gwaz Mari.

GSAM 60Kefridi Yann ar Badezour

GSAM 60.4E-pad c'hwec'h miz a-raok e vinistrerezh publik e voe embannet kefridi ar C'hrist gant Yann ar Badezour. Dont a rae an dud a-viliadoù da selaou Yann, ha da vezañ badezet gantañ. Evel ma “oant en ur gortoz [o c'hortoz donedigezh ar C'hrist] ha ma prederie an holl dud [‘prederiañ pe tabutal,’ er marz] en o c'halonoù diwar-benn Yann, ha bez' e oa ar C'hrist pe get; Respont a reas Yann, o lavarout dezho holl : Me a vadez ac'hanoc'h gant dour ; met unan a zo galloudusoc'h evidon o tont, ha n'on ket dellezek da zieren lasenn e votoù. Eñ a vadezo ac'hanoc'h gant ar Spered Santel ha gant an tan. En e zorn emañ e venveg-gwentañ, hag e skarzho penn-da-benn e leur, hag e tastummo ar gwinizh en e gren ; met ar pell e losko gant un tan dibaouez.”⁷

GSAM 61Jezuz Badezet

GSAM 61.1Tra ma oa Yann o vadeziñ, e welas Jezuz o tont davetañ da vezañ badezet, hag e lavaras : “Setu Oan Doue, a lam pec'hed ar bed.... Ha Yann a testenia, o lavarout : Gwelet em eus ar Spered o tiskenn eus an oabl evel ur golombezenn, hag en em staliañ a reas warnañ. Ha me ne anavezen ket anezhañ : met an hini en doa ma c'haset da vadeziñ gant dour, an hevelep-se a lavaras din : War an hini e weli ar Spered o tiskenn hag o chom warnañ, hemañ eo an hini a vadez gant ar Spered Santel. Ha gwelet em eus, ha testeniañ a ran ez eo hemañ Mab Doue.”⁸

GSAM 61Mouezh an Neñv

GSAM 61.2N'eo ket hepken diskenn gwelus ar Spered Santel e stumm ur golombenn a destenie Mesiantiz ar C'hrist, met ivez ur vouezh eus an oabl. Aviel Mazhev a lavar : “Jezuz, pa voe badezet, a bignas diouzhtu eus an dour : ha setu e voe digoret an neñvoù evitañ, hag e welas Spered Doue o tiskenn evel ur golumb, hag o chom warnañ : ha setu ur vouezh eus an neñv, a lavare : Hemañ eo va Mab muiañ-karet, ennañ eo plijet din.”⁹

GSAM 61.3Daoust ma “ne reas Yann burzhud ebet,” ar bobl, pa welas ar galloud meur a oa gant ministrerezh ar C'hrist, a voe rediet da lavarout : “Gwir e oa kement tra a lavaras Yann diwar-benn an den-mañ.”¹⁰

GSAM 61Krist Eoullet Hervez al Lezenn

GSAM 61.4E liamm gant danevell Lukaz diwar-benn ar badeziant hag an hevelep eoliadur gant ar Spered Santel e stumm ur goulm, e lennomp, “Jezuz e-unan a oa war-dro tregont vloaz.”¹¹

GSAM 62.1Goude yun hir hon Aotrou a zaou-ugent devezh, ha goude temptadurioù feuls an diaoul en dezerzh, a heulias diouzhtu e vadeziant, e “teuas da Nazaret, el lec'h ma oa bet desavet; ha, hervez e boaz, ez eas d'an sinagogenn da zeiz ar Sabad, hag en em savas evit lenn.... Spered an Aotrou a zo warnon, rak eñ en deus ma eoul-unjet da zisklêriañ ar Aviel d'ar re baour.... Ha kregiñ a reas da lavarout dezho : Hiziv eo bet sevenet ar Skritur-mañ en ho klev.”¹²

GSAM 62An Amzer a zo sevenet

GSAM 62.2Mark, en ur gontañ an hevelep darvoud, a lavar : “An amzer zo sevenet, ha rouantelezh Doue zo tost : keuzit, ha kredit er Aviel.”¹³ An amzer rakwelet evit ma teufe an Eoullet war wel a oa deuet. An eoliadur gant ar Spered Santel a oa c'hoarvezet da vare e vadeziant, ha bremañ e oa o kregiñ gant e vinistrerezh, rik d'an amzer ha d'an doare rakwelet gant profeded santel an Henamzer.

GSAM 62Prouenn Welus eus Mesiantiz ar C'hrist

GSAM 62.3Heuliet e veze ministrerezh ar C'hrist gant burzhudoù graet dibaouez, a oa, evit an dud, ha pa ne gomprenent ket penn-da-benn e barabolennoù hag e c'herioù, ur brouenn welus e oa Emmanuel, pe e oa “Doue gantañ.”¹⁴ Er mirakloù-se e roe Krist d'ar bed n'eo ket hepken ur brouenn eus galloud Doue ennañ, met ivez un diskouezadenn pleustrek eus perzh Doue hag eus e vadelezh karantezus. Pa lavaras Filip, goude tri bloaz a gevelerezh dibaouez gant Krist, o welet e virakloù galloudus, “Aotrou, diskouez deomp an Tad, ha trawalc'h e vo deomp,” e lavaras Jezuz dezhañ, “Ha pell zo emaon ganeoc'h, ha n'hoc'h eus ket ma anavezet, Filip? An neb en deus gwelet ac'hanon en deus gwelet an Tad: ha penaos e lavarez neuze, Diskouez deomp an Tad? ... Kredit ennon emaon en Tad, hag an Tad ennon; pe kredit ennon abalamour d'ar oberennoù-se end-eeun.”¹⁵

GSAM 63Yann, trubuilhet

GSAM 63.1Daoust ma oa bet testet gant Yann, da vare badeziant ar C'hrist, diskenn gwelus ar Spered Santel, ha ma en doa klevet ar vouezh eus an oabl oc'h embann anezhañ Mab Doue, ha ma en doa disklêriet e-unan e oa “Oan Doue a lam pec'hed ar bed,” e oa an darvoudoù o'n em zispakañ ken disheñvel diouzh ar pezh en doa gortozet ma oa, en e brizon teñval, trubuilhet ha strafuilhet.

GSAM 63.2“Evel diskibien ar Salver, ne gomprenas ket Yann ar Badezour natur rouantelezh ar C'hrist. Gortoz a rae e kemerfe Jezuz tron David ; ha gant an amzer o tremen, ha ma ne reas ket ar Salver van da gaout galloud ur roue, e teuas Yann da vezañ dihanteret ha trubuilhet.”¹⁶ “O c'hervel daou eus e ziskibien, [e] c'hasas anezho da Jezuz, o lavarout : Ha te eo an hini a oa da zont ? pe daoust hag-eñ e c'hortozomp unan all ?” “En eur-se end-eeun yac'haet en deus [Jezuz] kalz a dud diouzh o gwalladoù hag o c'hleñvedoù, ha diouzh speredoù fall; ha da galz a re dall e roas ar gweled. Neuze e respontas Jezuz dezho : Kit kuit, ha danevellit da Yann ar pezh hoc'h eus gwelet hag ho peus klevet.”¹⁷

GSAM 63.3Gant poan e c'halle ar Yuzevien pe zoken an diskibien gwelet splann kalz gwirionezioù a lavare ar Salver, rak ken stanket e oant er gredenn, pa zeufe ar Mesiaz, e torrfe ar yev roman, a oa ken pounner evito, hag e adsevelfe diouzhtu rouantelezh David, hag e renfe evel ur roue douarel.

GSAM 63.4Kregiñ a reas Jezuz gant e brezegenn o lavarout : “Distroit, rak rouantelezh an neñv zo tost.”¹⁸ Pa voe kaset e zaouzek abostol, e tegasent an hevelep kemennadenn : “Tost eo rouantelezh an neñv.”¹⁹ Diwezhatoc'h c'hoazh en e servij, pa voe kaset an dek ha tri-ugent, e voe gant ar gerioù-mañ : “Tost eo deuet rouantelezh Doue deoc'h.”²⁰

GSAM 64Souezhet an dud gant labour ar C'hrist

GSAM 64.1Gant komzoù ha kelennadurezh burzhudus ar C'hrist e lavaras an dud : “Biskoazh den n'en deus komzet evel an den-mañ.”²¹ Ha pa bareas an den dall ha mut, “An holl bobl a voe souezhet, hag a lavaras : Ha n'eo ket mab David ?”²² pe, en ur mod all, Ha n'eo ket had David, ar Salver prometet ? “Pa oa distroet d'e vro, e kelennas en o sinagogenn, e doare ma voe souezhet-bras an dud, hag e lavarent : A-belec'h e teu d'an den-mañ ar furnez-se hag an oberioù-meurdezus-se ? Ha n'eo ket mab ar c'halvez ? Ha n'eo ket Mari e vamm ? Ha n'eo ket Jakez, ha Joza, ha Simon, ha Juda, e vreudeur ?”²³

GSAM 64.2War-dro an trede bloaz eus ministrerezh ar C'hrist, pa oa en templ o kemer perzh e gouel an dedikadur, e teuas ar Yuzevien en-dro dezhañ hag e lavarjont dezhañ : “Pegen pell c'hoazh e lakaez ac'hanomp da zouetañ ? Ma'z out ar C'hrist, lavar deomp splann.”²⁴ Er bloaz a-raok, pa en doa graet ar burzhud meur o vouetañ ar pemp mil den gant ar “pemp bara heiz ha daou besked bihan,” “merzet en doa e oa mennet da zont d'e gemer dre nerzh evit ober ur roue anezhañ, [setu] ez eas kuit en-dro d'ur menez.”²⁵

GSAM 64Krist o kelenn d'e ziskibien diwar-benn e varv

GSAM 64.3En ur gelenn e ziskibien e lakaas ar C'hrist pouez war an dra-se evit skarzhañ ar soñj e vije ur ren amzerel o kregiñ diouzhtu, ha diskouez a reas dezho e ranke mervel hag adsevel, mont kuit ha dont en-dro. Neuze e c'houlennas diganto : “Ha ma welot Mab an Den o pignat en-dro d'al lec'h ma oa a-raok ?”²⁶ Goude bezañ gourc'hemennet dezho “na lavarfent da zen ebet e oa Jezuz ar C'hrist”, e lennomp : “Adalek an amzer-se e krogas Jezuz da ziskouez d'e ziskibien e oa ret dezhañ mont da Jeruzalem, gouzañv kalz a draoù digant an henaourien, pennoù-beleg ha skribed, bezañ lazhet, ha bevaat en-dro d'an trede deiz. Neuze e kemeras Pêr anezhañ, hag e krogas da rebechiñ dezhañ, o lavarout : Pell ac'hanout, Aotrou ; ne c'hoarvezo ket kement-se dit.”²⁷

GSAM 65.1D'ar memes mare e lavaras dezho e oa tud zo en o sav eno na varvjent ket a-raok bezañ gwelet Mab an Den o tont en e rouantelezh.²⁸ War-dro eizh devezh diwezhatoc'h e voe sevenet ar brofediezh-se; hag an abostol Pêr a ra anv eus ar “gweledigezh”-se eus Krist o tont en e rouantelezh evel ur brouenn eus gwir eil donedigezh ar C'hrist a vo c'hoazh en amzer-da-zont.²⁹

GSAM 65.2Ur wech, pa oa ar C'hrist hag e ziskibien e Galilea, e lavaras Jezuz dezho : “Roet e vo Mab an Den e daouarn an dud ; ha lazhet e vo, hag en trede deiz e vo adsavet. Ha glac'haret-bras e oant.”³⁰ Ha koulskoude ne zeuent ket a-benn da gompren e soñj c'hoazh, rak memes pa oa o klask lakaat en o speredoù gwirionez solenn e varv hag e zasorc'hidigezh, e oant o tabutal etrezo diwar-benn piv a vije an hini brasañ e rouantelezh an neñv.³¹

GSAM 65.3Un dro all e lavaras Pêr da Jezuz : “Ni hon eus dilezet pep tra ha heuliet ac'hanout ; petra a vo deomp neuze ? Hag e lavaras Jezuz dezho : E gwirionez a lavaran deoc'h, c'hwi hag a zo deuet da'm heul, en adsavidigezh pa azezo Mab an Den war dron e c'hloar, e viot ivez azezet war daouzek tron da varn daouzek meuriad Israel.”³² Koulskoude e oa soñj ur rouantelezh da vezañ savet a-benn nebeut en o speredoù, hag int, evel tud, a grogas da glask ar plas uhelañ er rouantelezh.

GSAM 65.4Neuze e teu mamm uhelvennek Jakez ha Yann, mibien Zebede, da c'houlenn digant ar C'hrist ma vefe roet da he mibien postoù uhel — unan a-zehou hag egile a-gleiz d'e dron ; pe marteze, unan da vezañ Kentañ Ministr ar gouarnamant, hag egile Sekretour-Stad. Met ar C'hrist a lavaras splann, “N'ouzoc'h ket petra a c'houlennit.”³³

GSAM 66Donedigezh trec'hlidus e Jeruzalem

GSAM 66.1N'eus ket pell diouzh ar mare-se e c'hoarvezas un darvoud bras ha souezhus. Adsevel Lazhar eus e vez e oa, an hini a oa marv abaoe pevar deiz. Ur burzhud ken galloudus a vroudas hag a souezhas kement ar bobl ma voe spontet ar Farizianed, a c'halvas diouzhtu un diviz gant ar beleged; hag en o divizoù e c'houlennjont, “Petra a raimp? Rak kalz a vurzhudoù a ra an den-mañ. Ma lezomp anezhañ evel-henn, e kredo an holl dud ennañ; hag e teuio ar Romaned da gemer kuit hor lec'h hag hor bro.”³⁴ Tra ma oa un nerzh satanel eus an traoñ o pakañ ar re a glaske distrujañ ar C'hrist, un nerzh eus an uhel a vroude an engroezioù d'e veuliñ, ha da seveniñ ar pezh a oa bet diouganet diwar e benn.

GSAM 66.2D'an degouezh meneget a-us e teuas an dud a-vil-vern, ket hepken evit gwelet Jezuz, met ivez evit gwelet Lazhar, an hini en doa adsavet eus ar re varv. Bremañ e seblante dezho e oa Jezuz o roue gortozet abaoe pell, ha pa'n em gavjont gantañ o tont war-du Jeruzalem, azezet war un azenig, e teuas gerioù ar Skritur da soñj dezho gant nerzh, “Na'z pezet ket aon, merc'h Sion : setu ho roue o tont, azezet war ebeul un asen.”³⁵ Ur youc'h trec'hlidus bras a savas eus ar morad bras-se, a zistabilas kalz ar Farizianed yen o c'halon ha jedus. Etrezo e lavarent : “Ha ne welit ket penaos ne rit tamm berzh ebet ? Setu, ar bed a zo aet war e lerc'h.”³⁶ Da o goulenn ma lakafe ar C'hrist ar youc'hadennoù da baouez e respontas : “Lavarout a ran deoc'h, ma teufent-se da devel, e youc'hfe ar mein diouzhtu.”³⁷ Lavaret en doa an Aotrou diwar-benn an darvoud-mañ : “Youc'hit,” ha ma ne sevenfe ket ar bobl e c'her, e lakafe ur vouezh e mein ar straed, hag e youc'hfent ; rak e c'her a rank bezañ sevenet.

GSAM 66Krist da vont kuit ha da zistreiñ en-dro

GSAM 66.3N'eo ket hepken e klaskas hor Salver heñchañ speredoù an diskibien war-du ar fed e oa da vervel ha da sevel en-dro, met c'hoant en doa ivez da gelenn dezho ne zeufe ket ar Rouantelezh a-raok ma'z afe kuit ha ma tistrofe en-dro. O komz eus e groazstagadur e lavaras : “Me, ma vezin savet a-us d'an douar, a denno an holl dud daveton. Kement-se en lavaras, o reiñ da gompren peseurt marv a oa da c'houzañv gantañ. Ar bobl a respontas dezhañ : Klevet hon eus el Lezenn e chom ar C'hrist da viken ; ha penaos e lavarez-te, Mab an den a rank bezañ savet ? Piv eo Mab an den-se ?”³⁸

GSAM 67.1Evit lakaat donoc'h e spered ar diskibien ar fed e oa da vont kuit, ha da zistreiñ, a-raok ma vefe savet e rouantelezh war an douar, e lavaras : “Bugale vihan, un tammig c'hoazh a zo ac'hanon ganeoc'h. Klask a reot ac'hanon ; hag evel ma lavaris d'ar Yuzevien, Ho peus ket tu da zont el lec'h ma'z an, evel-se e lavaran deoc'h bremañ.... Simon Pêr a lavaras dezhañ : Aotrou, da belec'h ez ez ? Jezuz a respontas dezhañ : Da belec'h ez an, ne c'hallout ket dont ganin bremañ ; met dont a ri da heul ac'hanon diwezhatoc'h.”³⁹ Neuze e kalonekaas o c'halonoù enkrezet ha glac'haret gant ar gerioù-mañ : “Ra ne vefe ket trubuilhet ho kalon : krediñ a rit e Doue, kredit ennon-me ivez. E ti va Zad ez eus kalz a annezioù ; ma ne vefe ket evel-se, e vije bet lavaret ganeon deoc'h. Mont a ran da brientiñ ul lec'h evidoc'h. Ha ma'z an da brientiñ ul lec'h evidoc'h, e teuin en-dro, hag e tegemerin ac'hanoc'h em c'hichen; evit ma viot c'hwi ivez el lec'h ma'z on-me.”⁴⁰

GSAM 67Parabolenn an Aotrou Nobl

GSAM 67.2Adarre e klaskas ar Salver reizhañ ar soñj faziek e teufe ar Rouantelezh diouzhtu, en ur implijout ar barabolenn da-heul e-keit ha ma pignent da Jeruzalem, eñ hag an diskibien : “Un aotrou nobl a yaas en ur vro bell da resev ur rouantelezh evitañ, ha da zistreiñ. Hag e c'halvas e zek servijer, hag e roas dezho dek lur, hag e lavaras dezho : Oberit kenwerzh betek ma teuin.... Ha setu penaos, pa oa distroet, goude bezañ resevet ar rouantelezh, e c'hourc'hemennas ma vefe galvet d'e du ar servijerien-se, ar re en doa roet an arc'hant dezho, evit ma ouije pegement en doa gounezet pep hini dre genwerzhañ.”⁴¹ Er barabolenn-mañ en em daolenn an Aotrou dre an aotrou nobl. Rankout a rae mont d'ur vro bell — d'e Dad — ha resev ar rouantelezh eno, a-raok distreiñ da ren.

GSAM 68.1Da respont da c'houlenn ar diskibien, “Petra e vo sin da zont, ha fin ar bed ?”⁴² e roas ar Salver dezho ur roll eus an darvoudoù a oa da c'hoarvezout a-hed ar gwall-boan vras a oa da zont war an Iliz, hag ar sinoù sur a c'hoarvezfe. Pa zeuio ar re-mañ war wel e c'hellfent gouzout e oa tost e zont, e-tal an dorioù zoken, ha ne dremenfe ket kuit ar remziad a wele anezho a-raok ma teufe.⁴³

GSAM 68Dilezet gant an Holl Diskibien

GSAM 68.2Met daoust d'an holl gelennadurezh roet gant Krist d'an abostoled diwar-benn e varv hag e izelaat, ne zeujont ket a-benn tamm ebet da gompren ar wirionez en doa kelennet dezho a-zivout e brosez hag e groazstagadur. Ken dister e oa o c'homprenidigezh eus ar wirionez ma pa erruas ar prosez e varvas o esperañs, hag e “teujont holl d'e lezel ha da dec'hout kuit.”⁴⁴ Zoken Pêr, Pêr an den birvidik atav, an hini en doa kadarnaet gant kement a fiziañs, ma tilezfe an holl anezhañ, ne rafe ket-eñ biken, a nac'he e Aotrou un nebeud eurvezhioù diwezhatoc'h, hag a zisklêrie gant ul le ne anaveze ket an den. Ken gorrek e oant o kompren gerioù an Aotrou pa lavare e savfe a-douez ar re varv en trede deiz goude e groazstagadur, ma c'houlennjont hag e prederont etrezo o-unan “petra a dalveze sevel a-douez ar re varv.”⁴⁵ E gwirionez, ken difeiz e oant ma, goude e varv, ha pa oa bet lakaet e gorf e bez nevez Jozef, e prientjont da embaumañ anezhañ. Gant an esperañs aet da get — beziet gant ar C'hrist er bez — pebezh deiz Sabad d'an diskibien! Gant kalonoù pounner gant ar glac'har hag an dic'hoanag, ha hep Salver trugarezus ha kenempateg ebet, a oa bet leun e vuhez gant oberoù a vadelezh hag a druez, d'o frealziñ ha d'o c'hreñvaat, pegen glac'harus e oa o stad!

GSAM 69Darvoudoù Birvidik Beure an Adsavidigezh

GSAM 69.1Dont a ra beure an deiz kentañ eus ar sizhun! Pebezh trouz en neñv hag war an douar! Un ael galloudus a ziskenn eus rouantelezhioù ar gloar betek bez Jozef, gant ur c'hemenn a c'hourc'hemenn da Vab Doue sevel. “Ha setu, ur c'hrendouar bras a voe : rak ael an Aotrou a ziskennas eus an neñv, hag a zeuas hag a ruilhas kuit ar maen diouzh an nor, hag a azezas warnañ. E zremm a oa evel luc'hedenn, hag e zilhad gwenn evel an erc'h: ha diwar aon rakzañ e krenas ar warded, hag e teujont da vezañ evel tud marv.”⁴⁶ “Kalz korfoù santed a oa aet da gousket a savas, hag a zeuas er-maez eus ar bezioù goude e zasorc'hidigezh, hag a yeas e kêr santel, hag a en em ziskouezas da galz a dud.”⁴⁷ Soñjit en hevelep kannaded e Jeruzalem, ouzh dorioù o mignoned, gant ar c'hemenn e oa savet Krist ar c'hroazstaget a-douez ar re varv, ha ma oant bet advevet ivez dre e c'halloud, evit testeniañ diwar-benn e adsavidigezh. Pebezh oberiantiz e-touez an diskibien hag ar maouezed santel—o redek a-bep tu da embann ar c'heloù mat, “Savet eo a-douez ar re varv, rak gwelet hon eus anezhañ ha komzet gantañ !”

GSAM 69Jezuz a ya d'ar maezioù

GSAM 69.2“Ha setu, daou anezho a yeas en deiz-se end-eeun d'ur gêriadenn vihan anvet Emaus, war-dro tri-ugent furlong [seizh miltir hag hanter] diouzh Jeruzalem. Ha komz a raent asambles diwar-benn an holl draoù-se a oa c'hoarvezet. Ha setu, e-keit ha ma oant o komz hag o tabutal, Jezuz e-unan a dostaas, hag a yeas ganto. Met dalc'het e oa o daoulagad ma ne anavezjent ket anezhañ. Hag e lavaras dezho : Peseurt komzoù eo ar re-se a rit an eil gant egile en ur gerzhet, ha trist oc'h ? Hag unan anezho, Kleofas an hini e anv, a respontas dezhañ : Ha te hepken, daoust, a zo un den estren e Jeruzalem, ha n'ouzez ket an traoù a zo c'hoarvezet eno en deizioù-mañ ? Hag e lavaras dezho : Peseurt traoù ? Ha lavarout a rejont dezhañ : A-zivout Jezuz an Nazaread, a oa ur profed galloudus en oberoù hag er ger dirak Doue hag an holl bobl ; ha penaos o deus ar pennoù-beleg hag hor renerien e lakaet da vezañ kondaonet d'ar marv, hag e kroazstaget anezhañ. Met ni a grede e oa anezhañ an hini a oa da daspren Israel ; hag ouzhpenn kement-se, hiziv eo an trede deiz abaoe m'eo c'hoarvezet an traoù-se. Ya, ha maouezed zo eus hor strollad o deus hor souezhet ivez, a oa aet abred d'ar bez; ha pa n'o doa ket kavet e gorf, e oant deuet o lavarout o doa gwelet un arvest aeled ivez, a lavare e oa bev. Ha lod eus ar re a oa ganeomp a zo aet d'ar bez, hag o deus kavet e oa evel-se, evel m'o doa lavaret ar maouezed; met n'o deus ket gwelet anezhañ.

GSAM 70.1“Neuze e lavaras dezho : Folleged, ha gorrek ho kalon da grediñ kement tra o deus lavaret ar brofeded ! Ha ne oa ket ret da Grist gouzañv an traoù-se, ha mont en e c'hloar ? Ha, o kregiñ gant Moizez hag an holl brofeded, e tisplegas dezho en holl Skriturioù an traoù a oa diwar e benn.”⁴⁸ Pa oa o vont da gemer ur pred ganto, e torras ar bara hag e trugarekaas, “hag e voe digoret o daoulagad, hag e anavezjont anezhañ.... Hag e lavarjont an eil d'egile : Ha n'eo ket en em devet hor c'halon ennomp, pa gomze ganeomp war an hent, ha pa zigorfe deomp ar Skriturioù ?”⁴⁹

GSAM 70.2Bremañ, a-benn ar fin, e c'hall ar diskibien gwelet, goude m'eo bet diskouezet splann dezho ar gudenn, e oa ur marv hag un adsavidigezh liammet ouzh kefridi ar Salver. Met penaos e welint goulenn e rouantelezh?

GSAM 70.2“Diskouezet en deus e oa bev goude e basion gant kalz prouennoù didrec'hus, o vezañ gwelet ganto e-pad daou-ugent devezh, hag o komz diwar-benn an traoù a denn da rouantelezh Doue; ha, pa voe bodet ganto, e c'hourc'hemennas dezho na'z afent ket kuit eus Jeruzalem, met da c'hortoz promesa an Tad, ho peus klevet diganin, emezañ. Rak Yann, da wir, en deus badezet gant dour; met c'hwi a vo badezet gant ar Spered Santel a-benn nebeut.

GSAM 71Ha bremañ e adseveli ar Rouantelezh?

GSAM 71.1“Pa oant en em vodet eta, e c'houlennjont digantañ, o lavarout : Aotrou, daoust hag-eñ e adseveli ar rouantelezh da Israel d'ar mare-mañ ? [da lavaret eo, Desket hon eus e oa ret e vefes kroazstaget hag e savfes a-douez ar re varv, hervez ar Skriturioù, met ha n'emaout ket o vont da adsevel ar rouantelezh bremañ ?] Ha lavarout a reas dezho : N'eo ket deoc'h da c'houzout ar mareoù pe an amzerioù, en deus ar Dad lakaet en e c'halloud e-unan. Met e resevot nerzh, pa vo deuet ar Spered Santel warnoc'h; ha bez' e viot test din e Jeruzalem, hag e Judea a-bezh, hag e Samaria, betek penn pellañ an douar. Ha pa en doa lavaret ar c'homzoù-se, e voe savet en o gweled; hag ur goumoulenn a zegemeras anezhañ diouzh o gweled. Ha pa oant o sellout pizh war-du an oabl e-keit ha ma pigne, setu daou zen en o sav en o c'hichen, gwisket e gwenn ; hag a lavaras ivez : C'hwi tud Galilea, perak emaoc'h en ho sav o sellout war-du an oabl ? Ar Jezuz-se end-eeun, a zo bet kaset kuit diouzhoc'h en oabl, a zeuio en-dro er memes doare m'hoc'h eus e welet o vont en oabl.”⁵⁰

GSAM 71Jezuz a chomo en neñv betek an Adsevel

GSAM 71.2Bremañ m'en doa ar Salver o lezet, ha m'o doa e welet da vat “o pignat en nec'h el lec'h ma oa a-raok,” e oant sur e kelennfe ar Spered Santel dezho diwar-benn ar mare ma teuio ar rouantelezh. Neuze, e-kerzh e gelennadurezh d'ar bobl, goude bezañ resevet ar Spered, e lavaras Pêr : “E kas a raio Jezuz-Krist, a oa bet prezeget deoc'h a-raok : a ranko an neñv degemer betek amzerioù adsevel an holl draoù, a zo bet lavaret gant Doue dre genoù e holl brofeded santel abaoe deroù ar bed.”⁵¹

GSAM 71.3D'an abostol Pêr e voe roet ivez gant ar Spered Santel ar fedoù a-zivout an tri bed: Da gentañ, an hini a-raok an dour-beuz, a voe distrujet gant an dour; da eil, ar bed a-vremañ miret evit an tan,—an tan a zo dastumet en douar, evel ma lenner er Revised Version,—an tan-se a vo koll, freuz ha distruj an dud dizoue; da drede, an douar nevez, “ma'n em annez ar reizhder;” pe, evel ma tro lod, “ma'n em annezio ar re reizh.”⁵²

GSAM 72.1An abostol Paol en deus displeget adsavidigezh pobl Doue, ha treuzkemm e holl sent eus ar marvel d'an divarvel, “en ur fulenn, da son an drompilh diwezhañ.” Disklêriet en deus d'ar Gorintianed emañ Krist bremañ war dron e Dad, hag e chomo eno betek ma vo lakaet e holl enebourien dindan e aotrouniezh. Da lavaret eo, betek ma vo roet ar rouantelezh — e rouantelezh — en e zaouarn gant an Tad, evel m'eo profedet e Daniel 7:13, 14; Salm 2:8, 9. Da iliz Tesalonik e kinnigas donedigezh ar C'hrist hag an dasorc'hidigezh evel o esperañs nemeti, hag evel ar frealz gwirion pa veze dispartiet o re garet diouto gant dorn ar marv.⁵³

GSAM 72Distro an Aotrou Amresis

GSAM 72.2Betek-henn ne ouie ket an Iliz en un doare resis pegoulz e tistrofe ar Mestr. Pa lavaras an abostol, en e lizher kentañ d'an Tesalonianed, “Ni, ar re a zo bev hag a chomo, a vo tapet en aer,” e komprenas ar vreudeur e talveze kement ha dont a rae ar C'hrist tra ma oa lod anezho bev c'hoazh. En e eil lizher e reizh o c'hompren-fall eus e lizher, hag e lavar dezho “ne zeuio ket an deiz-se a-raok na vo deuet un disac'hadur da gentañ, ha na vo diskuliet den pec'hed, mab ar freuz; a sav a-enep hag en em sav a-us da bep tra a vez anvet Doue, pe a vez azeulet.”⁵⁴

GSAM 72Dilez ar Feiz

GSAM 72.3Ha c'hoazh eo lezet an Iliz da furchal he hent en deñvalijenn a-zivout mare eil donedigezh ar C'hrist. Desket o deus ar vreudeur e vo un dilez eus ar feiz; met pegeit e padfe, setu ar goulenn. Roet e voe ur respont da Yann da c'houde, pa oa e weledigezh war enezenn Patmos, er arouezioù a gaver e pennadoù daouzek ha trizek an Diskuliadur—an “amzer, amzerioù, hag un hanter,” ar “daou viz ha daou-ugent,” ar “mil daou c'hant ha tri-ugent devezh” (bloavezhioù); met betek-henn ne oa c'hoarvezet c'hoazh an darvoud a verkai digoradur ar prantad hir-se. Evel-se e oa an Iliz c'hoazh o esperout hag o c'hortoz donedigezh ar C'hrist hep gouzout da vat pegoulz resis e teufe war wel; rak pa vije tremenet an amzer-se a drubuilh, e chome c'hoazh ur prantadig a stourm hag a drec'h evit Iliz ar “rest”.⁵⁵

GSAM 73.1Gant klozadur skridoù an Testamant Nevez e vez lakaet tem eil donedigezh ar C'hrist splann dirazomp. War-dro ur gwerzenn diwar tregont a ra anv, en un doare bennak, eus eil donedigezh hon Aotrou Jezuz-Krist. Diwar-benn se, ha diwar-benn stad an Iliz e-keñver an esperañs-se a-hed an oadoù betek an amzerioù modern, Robert Patterson, D.D., a gomz en ur gazetenn anvet an Interior, dindan an titl “An Esperañs Benniget,” evel-henn:—

GSAM 73Ar Milved Amzerel—Patterson

GSAM 73.2“Pa guitaas hon Aotrou e Iliz war an douar evit mont d'an Tad, he lezas en ur stad a c'hlac'har. E bemp kant diskibl a oa gronnet gant holl ved e enebourien, aozet e relijionoù ha gouarnamantoù enep-kristen gant unan eus ar speredoù uhelañ, leuniet gant ar fallentez pistriusañ, ha desket gant skiant-prenet an oadoù en doareoù efedusañ da zistrujañ. Ne oa ket an Aotrou diouiziek eus hor perilh; nag en e brezegoù diwezhañ ne zigreskas e bouez, nag ne brometas digresk ebet e kasoni ar bed hag e poanioù an Iliz. Met prometiñ a reas e teufe en-dro e-unan da ziskar e enebourien, hag e harpefe ac'hanomp betek an deiz benniget-se. ‘Ar bed a gasa ac'hanoc'h. Er bed ho po trubuilh. Gouelañ ha klemm a reot, met ar bed a laouenaio. Trist e viot, met ho tristidigezh a vo troet da levenez.... Bremañ eta ho peus tristidigezh, met me a welo ac'hanoc'h en-dro, hag ho kalon a laouenaio, hag ho levenez, den ebet ne gemero diganeoc'h. Ma'z an kuit, e teuin en-dro, hag e tegemerin ac'hanoc'h ganin, evit ma viot ivez el lec'h ma'z on-me.’

GSAM 74.1“Evel-se e oa an esperañs benniget eus e zistro personel, gantañ en doa frealzet e Iliz pa'z eas kuit. A-hed prantad e ezvezañs en deus lavaret e rankfemp gouzañv trubuilh; ha se zo c'hoarvezet. Ma c'hallomp kaout ur prantad peoc'h diavaez e-pad e ezvezañs, ma vo dieubet e Iliz diouzh tagadennoù ar bed, ma vo un oadvezh glanidigezh pa ne gresko ket ar c'heot fall e-touez ar gwinizh, pe ma vo degemeret gant poblañs un douar leuniet gant gloar an Aotrou pa zeuio, pe zoken ma c'hallo kavout feiz war an douar, e vo evitan ur souezhadenn vras-meurbet ha dic'hortoz. Jezuz ne ouie ket eus ar milved-mañ. Lavarout a reomp ne ouie ket anezhañ, peogwir n'en deus ket komzet deomp diwar e benn; hag eñ a lavar : ‘Mignoned am eus graet ac'hanoc'h, rak kement tra am eus klevet digant va Zad, anezho am eus disklêriet deoc'h.’ Met en e holl brezegoù hag en e barabolennoù n'eus arouez ebet e rankfemp esperout ur prantad peoc'h pe gloar a-raok e zont. An abostoled a oa ken diouiziek all diwar-benn ur milved hep ar C'hrist. E-pad tri c'hant vloaz goude mont kuit hon Aotrou, esperañs benniget an Iliz a oa esperañs e zistro.

GSAM 74.2“Met pa grogas, e-kerzh he dilez rakwelet eus ar feiz, plac'h-nevez ar C'hrist da'n em frealziñ en e ezvezañs gant mignoniezh rouaned an douar, en un doare naturel-kenañ e tistroas he daoulagad diouzh oabl ar reter, ha diouzh distro hec'h Aotrou, a lakaje un termen d'he meurdez vedel. Pa lakaas an Adreizherien trompilh an Aviel ouzh o genoù ... e voe skarzhet diouzhtu hunvreoù ur milved hep Krist, ... hag e krogas an Iliz en-dro da c'hortoz donedigezh an Aotrou da zistrujañ an Enep-Krist.... En o lizhiri, o prezegennoù, hag o zestenioù-kred e embannas an Adreizherien o esperañsoù rak-milevek.

GSAM 74.3“An Emvod Westminster a gloz e zisklêriadur gant un disklêriadur eus e gred e eil donedigezh an Aotrou, e gerioù a eztaol penn-da-benn kred ar rak-miliavadourien. Disklêriañ a reont gant ar gerioù pouezus-mañ : ‘Evel ma fell da Grist e vefemp kendrec'het da vat e vo un deiz barn, koulz evit herzel an holl dud a bec'hed, hag evit muioc'h a frealz d'ar re deol en o gwallzarvoudoù, evel-se e fellfe dezhañ e vefe an deiz-se dianav d'an dud, evit ma stlapfent diouto kement surentez kigek, ha ma vefent diwallus atav, peogwir ne ouezont ket da be eur e teuio an Aotrou : ha ma vefent atav prest da lavarout, Deuit, Aotrou Jezuz : ha deuit buan !’⁵⁶

GSAM 75.1“Hon hendadoù adreizher o deus kreñvaet o c'halonoù o c'hortoz donedigezh an Aotrou, hag o deus kalonekaet an eil egile gant ar youc'h, ‘Dalc'hit an dachenn! rak dont a ra gant lejionoù sikour,’ ur santad enkorfet nevez zo en ur c'hantik adsevel poblek, met anavezet-mat gant Koñvantourien gozh Bro-Skos.

GSAM 75.2“Met buan a-walc'h e krogas un eil dilez eus ar feiz e-touez an ilizoù adreizhet. Anavezet e oa e Bro-Skos dindan an anv a Voderatouriezh; e Bro-Saoz, dindan an anv a Arianerezh, ha nevezoc'h, dindan an anv a Iliz Ledanouriezh; hag en Amerika e en em anveze Unitarianerezh; hag en Alamagn, Rasonouriezh. O lakaat poell an den da varner, hag hon evezhiadennoù modern bevennet-strizh da brouenn, hag o nac'hañ e c'hallfe darvoud ebet c'hoarvezout nemet hervez red lezennoù an natur a vez gwelet, e tigreskas Jezuz da renk ur rabi yuzev, un tammig araokaet evit e amzer, met hep anaoudegezh ebet eus ar skiant modern. Evel-just e voe kaset soñj un den a'r seurt-se o tistreiñ eus ar bed diwelus da ren war an douar da vojennoù an Hebreed.

GSAM 75Daniel Whitby diwar-benn ar Milved

GSAM 75.3“Prometadurioù e zistro hag e renadur war an douar a voe displeget evel ma talvezent kement ha skignadur e Aviel hepken, ha sujidigezh ul lodenn vras eus ar bed d'ar gristeniezh e-pad ur prantad a vil bloaz, pe, hervez soñj lod, 360 000 bloaz; e-pad ar prantad-se e oa sañset an denelezh mont war-raok e-barzh arzoù ar sevenadurezh, ha profitañ eus ur peoc'h hag ur berzh dibar. Ha da fin ar c'helc'hiad astennet-se, re vras evit spered an dud boutin da welet pelloc'h, e c'hoarvezfe marteze ur gwallhekadenn vras eus an natur, ha gallout a raed lavaret e teufe an Aotrou da zistrujañ ar bed, ha da c'hervel an denelezh d'ar varn. Ar teorienn-se a voe diorroet ha brudet gant un evezhiour saoz anvet Whitby [marvet Daniel Whitby e 1726], a zo prouet dre e genskriverezh embannet e oa un Arian, met a blije e evezhiadennoù d'e gevredidi, hag a voe degemeret mat e milved mojennel gant kalz eus leveidi reizhkredennek ha mignoned ilizoù-Stad Europa, a bromete dezho un amzeriad hir a dekvedoù hag a enorioù. Dre o levezon e voe enporzhiet en Amerika, e-lec'h ma voe implijet diouzhtu evel danvez evit frazennoù-plaen ha klozadurioù prezegennoù foran.”

GSAM 76.1Evel-se e oa an teoriennoù e lodennoù disheñvel eus an douar pa en em dostaemp ouzh an amzer ma kasas an Aotrou ar c'hemenn-diwall solenn eus e zont, zoken “ouzh an dorioù.”