Pennad 26 — Hon Misionoù Estren

GSAM 403.1“Skrivet eo, Ar re n'eo ket bet komzet dezho diwar e benn a welo, hag ar re n'o deus ket klevet a gompreno.”¹

GSAM 403.2Hor c'hentañ mision en un dachenn er-maez eus ar Stadoù-Unanet a voe digoret e 1874, pa voe kaset ar Pastor J. N. Andrews da Suis, hag eno e krogas gant al labour.

GSAM 403TACHENN KREIZ EUROPA

GSAM 403.3Eizh bro a oa d'ar c'houlz-se e-barzh ar gefridi-mañ; da lavaret eo, Suis, Frañs, Italia, Turkia, Belgia, Spagn, Portugal, ha Gres, un tiriad enni 140 000 000 a dud.

GSAM 403.4Talvoudus e c'hall bezañ menegiñ amañ an amstadoù a gasas hor re da gregiñ gant ur gefridi ken ledan hec'h dachenn, d'ur mare ma oa dister an iliz a-fet niver.

GSAM 403Ar Pastor Czechowski

GSAM 403.5Er bloaz 1865, ar Pastor M. B. Czechowski, ur beleg katolik polonat treuznevezet en doa degemeret ar wirionez a-vremañ, en doa c'hoant ma vije kaset gant hor pobl evel misioner da Greiz Europa. Dre ma ne oa ket posupl d'ar mare-se, e kinnigas e afer da Adventourien an Deiz Kentañ eus Boston, Mass., a soñje marteze e oa distag-krenn diouzh hor pobl. Bezet pezh a vo, kavet o deus an arc'hant rekis, hag e kasjont anezhañ d'e gefridi c'hoantaet.

GSAM 404Mirerien ar Sabad e Suis

GSAM 404.1E 1866 e kelennas gwirionez ar Sabad ha kemennadenn an trede ael e Tramelan, e Suis, hag an taol-esae-se a gasas da grouiñ ur strollad mirerien ar Sabad. Nebeut amzer goude e kuitaas anezho da gelenn ar gemennadenn e Hungaria. Ne lavaras netra d'ar strollad e Tramelan diwar-benn hor labour en Amerika, met Albert Vuilleumier, unan anezho, a ouie lenn saozneg. Dre zegouezh e welas un niverenn eus an Advent Review. Dre an doare-se e voe kroget ur c'henskriverezh etre an div vro.

GSAM 404Ar Pastor Erzenberger Kaset da Amerika

GSAM 404.2E 1869 e voe kaset James Erzenberger, eus Tramelan, da Amerika evit deskiñ ar saozneg ha da anavezout gwelloc'h kelennadurezh ha boazioù an Adventourien ar Seizhvet Deiz. Erruout a reas e Battle Creek d'an 18 a viz Mezheven, ha chom a reas en Amerika e-pad ur bloaz hanter. Kuitaat a reas New York, d'an 9 a viz Gwengolo 1870, evit distreiñ d'ar gêr. E miz Mezheven eus an hevelep bloaz e teuas Ademar Vuilleumier da weladenniñ ar vro-mañ, e-lec'h ma chomas e-pad war-dro pevar bloaz. Pa zistroas d'ar vro c'henidik e oa gantañ ar Pastor Andrews. Erruout a rejont e Neuchâtel d'ar 16 a viz Here 1874.

GSAM 404.3E 1875 e kuitaas ar Pastor D. T. Bourdeau hag e familh Amerika evit mont da Frañs, e-lec'h ma voent anvet gant ar poellgor da labourat.

GSAM 404Kroget gant ur gazetenn c'hall

GSAM 404.4Er bloaz war-lerc'h, e miz Gouere 1876, e voe kroget e Basel, e Suis, da embann ur gazetenn e galleg, anvet Les Signes des Temps (The Signs of the Times). D'an 13 a viz Mae 1882, c'hwec'h vloaz diwezhatoc'h, e loc'has ar Pastor Haskell eus New York City evit Europa. E-pad e droiad misioner, e tremenas mui pe vui a amzer e Suis.

GSAM 405Ar Pastor Whitney a ya da Vazel — Marv ar Pastor Andrews

GSAM 405.1D'ar 26 a viz Gouere 1883 e erruas ar Pastor B. L. Whitney hag e familh e Basel, anvet gant Poellgor ar C'hendalc'h Meur da gemer e karg mererezh ar gefridi-se, da skañvaat bec'h ar Pastor Andrews, a oa e yec'hed o vont war fallaat buan. Un nebeud mizioù diwezhatoc'h, e miz Here eus ar bloaz-se, e varvas.

GSAM 405.2Ar Pastor Andrews n'en doa ket bet, en e yaouankiz, splet eus skolioù uhel ha skolioù-meur, koulskoude e oa desket-mat, un den emzesket pe emsavet, evel ma vez lavaret gant ar bed. Dre labour a-zevri en doa mestroniet al latin, ar c'hresianeg hag an hebraeg, ha diwezhatoc'h ar galleg. Ar galleg en doa desket evit gallout digeriñ ha kas war-raok an oberenn e Mision Kreiz Europa, e-lec'h m'en doa labouret e-pad c'hwec'h vloaz diwezhañ e vuhez, o skrivañ hag o embann ar Signs of the Times e galleg, hag o prezegenniñ er yezh-se ivez. E-keit ha ma oa o labourat evel-se eo aet d'an Anaon.

GSAM 405An Dr. Kellogg en Europa

GSAM 405.3E nevezamzer 1883 e teuas an Doktor J. H. Kellogg da Europa evit ober enklaskoù mezegel. Tremen a reas un nebeud devezhioù e pep hini eus hor c'hefridioù, hag e weladennoù a voe ur vammenn a galonekadurioù bras evit al labourerien, dreist-holl e voe priziet kalz e guzul a-zivout al labour e Basel gant ar Pastor Andrews.

GSAM 405Ar Pastor Butler a weladenn Europa

GSAM 405.4Da-geñver ar C'hendalc'h Meur dalc'het e miz Here 1883, e voe erbedet kregiñ, kerkent ha ma vije posupl, da embann ur gazetenn e Bro-Saoz. Da-heul ur votadeg all bet degemeret e-pad ar c'hendalc'h-se, ez eas ar Bastored Geo. I. Butler, M. C. Wilcox, hag A. C. Bourdeau da Europa ha Bro-Saoz da sikour gant al labour. Douarañ a reas ar Pastor Butler e Glasc'ho, e Bro-Skos, d'ar 27 a viz C'hwevrer 1884. Unan eus abegoù gweladenn ar Pastor Butler er misionoù estren a oa deskiñ dre evezhierezh personel an diaesterioù a oa o kas al labour da benn er broioù estren, ha penaos o trec'hiñ. Eñ ivez a dremenas mui pe vui a amzer e Basel, hag e tachenn Kreiz Europa. A. C. Bourdeau a labouras e-touez ar Frañsizien e traoniennoù an Alpoù, e-touez ar Waldiz ; tra ma voe M. C. Wilcox e-karg eus al labour moullañ hag aozañ e Bro-Saoz, ma chomas betek fin 1886.

GSAM 406Ti-embann savet e Basel

GSAM 406.1E 1884 e voe savet e Basel an ti-embann Imprimerie Polyglotte (anv a dalvez kement ha moullañ e meur a yezh). E miz Meurzh 1885 e voe aotreet H. W. Kellogg gant Poellgor ar C'hendalc'h Meur da vont da Vazel ha da brenañ ar mekanikoù rekis evit an ti-moullañ. Graet e voe gantañ, hag evel-se e voe savet un ti-moullañ dafaret-mat, perc'hennet gant an Adventourien ar Seizhvet Deiz, e kêr gozh Basel.

GSAM 406.2Da vare gweladenn ar Pastor Butler en Europa e voe moullet ur gazetenn alaman anvet Herold der Wahrheit e burev Basel. Er bloaz-se end-eeun e voe embannet ivez er burev-se ur gazetenn roumanian, Adevărulu Prezentu (Present Truth). Hag unan all en italianeg, anvet L'Ultimo Messaggio (The Last Messages). An div gelaouenn diwezhañ-se a oa kelaouennoù trimiziek a c'hwezek pajenn. E-pad Kendalc'h Suis, e miz Here 1884, e voe disklêriet e oa bet moullet ha skignet e-pad ar bloaz 146 000 skouerenn eus ar peder c'helaouenn-se. Betek 1895, ar mare ma voe dilec'hiet ar voullerezh (abalamour d'an heskinerezh e Basel) eus ar gêr-se da Hamburg, en Alamagn, e voe embannet levrioù ha levrigoù en unnek yezh disheñvel; da lavaret eo, galleg, alamaneg, italianeg, romanianeg, spagnoleg, bohemianeg, rusianeg, nederlandeg, hungareg, armeneg, turkeg, ha turkeg-hag-helleneg. Evel-se e oa, evel m'en diskoueze hec'h anv, un ensavadur a “voulze e meur a yezh”.

GSAM 407An Itron White o weladenniñ Europa

GSAM 407.1D'an 3 a viz Gwengolo 1885 e erruas an Itron White, he mab W. C. White, hag an tiegezh e Basel. Ur bloaz hanter a dremenjont er broioù kozh, o weladenniñ ar misionoù lec'hiet e tachenn Kreiz Europa, e-lec'h ma voe graet ur servij prizius-eston d'ar misionoù liesseurt.

GSAM 407Aozadur Kendalc'h Suis

GSAM 407.2D'an 10 a viz Gwengolo 1885 e voe aozet Kendalc'h Suis. En un danevell roet d'ar mare-se e voe lavaret e oa ar c'hendalc'h ennañ ur ministr urzhiet, seizh aotreet, dek iliz, ha 224 ezel. Ar re-mañ o doa paeet un dekved a $1,645.11 er bloaz a-raok. Ouzhpenn se e oa bet roet $2,041.22 evit al labour.

GSAM 407Ar Pastor Waggoner en Europa

GSAM 407.3An Itron White, gant W. C. White hag e familh, a zistroas da Amerika e 1887. Er bloaz-se e voe pedet ar Pastor J. H. Waggoner da labourat gant Mision Kreiz Europa. Tremen a reas ouzhpenn daou vloaz er c'horn-bro-se, o chom e Basel e-pad an amzer-se. Er gêr-se eo e c'hoarvezas e varv, d'an 20 a viz Ebrel 1889, evel m'eo bet lavaret a-raok.

GSAM 407.4Yec'hed fall ar Pastor Whitney, hag e varv da heul (9 a viz Ebrel 1889), a voe un taol grevus all evit ar gefridi-mañ.

GSAM 407Ar Pastor Robinson en Europa

GSAM 407.5Ar Pastor D. A. Robinson, a laboure e Bro-Saoz, a voe dibabet da warlerc'hiad ar Pastor Whitney. Labouret en deus gant efedusted er rannvro-mañ e-pad war-dro c'hwec'h vloaz, ha neuze, war bedadenn ar C'hendalc'h Meur, ez eas kuit da India e 1895. Gant e ziviz da vont kuit e voe ret anvañ ur rener all.

GSAM 408Ar Pastor Holser, Rener an dachenn

GSAM 408.1Ar Pastor H. P. Holser e voe an den dibabet evit ar garg-se, hag ouzhpenn d'e garg e voe dibabet da verour ar Mision Kreiz Europa a-bezh. Eno e labouras hep skuizhañ ha gant efedusted betek 1901, pa voe rediet, eñ ivez, da blegañ da zistruj ar c'hleñved. Mervel a reas e Canyon City, Colorado, d'an 11 a viz Gwengolo 1901.

GSAM 408.2Daoust d'an amstadoù diaes-se e kreskas ar gefridi hag e yae an ober war-raok, evel m'en diskouez un danevell graet d'ar C'hendalc'h Meur e 1895, a lavar e oa en em stummet Kendalc'h Kreiz Europa diwar naontek iliz gant 484 ezel, o doa paeet un dekved a $4,378.18 er bloaz a-raok. D'ar mare-se o doa pevar ministr urzhiet ha pemp aotreet.

GSAM 408AR VISION ALAMAN-RUSIAN

GSAM 408.3E 1870, J. H. Linderman, pastor un iliz e-kichen Elberfeld, e Prusia, ha daou-ugent eus hec'h izili, a grogas da zoujañ da Sabad ar seizhvet deiz diwar studi ar Bibl, hep gouzout e oa ur strollad kristenien all er bed a zouje d'an deiz-se evel d'ar Sabad. Degaset e voe keloù eus ar strollad-se d'hor re en un doare iskis. Ur c'hlasker-bara a zeuas da annez ar gefridi e Basel d'ar Sabad. Ar familh a oa o studiañ kentel ar skol-Sabad gant Biblioù digor dirazo. Gwall greñv e voe an arvest war an den, hag e lakaas anezhañ da sevel goulennoù.

GSAM 408Strollad Elberfeld

GSAM 408.4Pa glevas ne oant ket Yuzevien, met Kristenien, a zouje da Sabad ar seizhvet deiz, e komzas eus ar strollad-se en Elberfeld. Kavout a reas ar Pastor Andrews e oa fur ober un enklask war an testeni-se ; setu perak, a-gevret gant ar Pastor Erzenberger, ez eas da Brusia e deroù 1875, e-lec'h ma kavjont ar strollad evel ma oa bet deskrivet. Chomet e oa ar Pastor Erzenberger ur pennadig da labourat er rann-se eus Alamagn, ha d'an 8 a viz Genver 1876 e voe badezet eizh den en Elberfeld, ar c'hentañ badeziant gant an Adventourien ar Seizhvet Deiz en Alamagn.

GSAM 409.1Ar wirionez he doa graet he diazez e Rusia adalek 1882, dre lennadennoù kaset gant breudeur alaman en Amerika d'o mignoned e trevadennoù alaman Rusia.

GSAM 409Ar Pastor Conradi en Europa

GSAM 409.2E 1885 e kuitaas ar Pastor L. R. Conradi Amerika evit tachenn Kreiz Europa, da labourat e-touez an Alamaned. D'an 28 a viz Mezheven 1886 e kuitaas Basel evit mont d'ar C'rim, e Rusia. Eno, a-gevret gant ar Pastor Perk, e veajas da Verdebulat, e-lec'h ma voe badezet div c'hoar ha ma voe aozet un iliz gant naontek ezel, an iliz Adventourien ar Seizhvet Deiz kentañ e Rusia.

GSAM 409Ar Bastored Conradi ha Perk bac'het

GSAM 409.3Diouzhtu goude se e voe harzet ar Bastored Conradi ha Perk abalamour ma kelennent a-enep d'ar feiz ortodoks, ha toullbac'het e voent e-pad pemp sizhunvezh e Perekop. Goude bezañ bet dieubet (a-drugarez emell ministr ar Stadoù-Unanet) e weladennas ar Pastor Conradi Reter Rusia, ha da c'houde e tistroas da Suis.

GSAM 409Labour war ar Volga, Rusia

GSAM 409.4Er memes bloavezh-se eo e krogas ar Pastor Laubhan da labourat e Rusia, e-kichen e di, lec'hiet war ar Stêr Volga. Er bloaz 1880 e krogas ar Pastor Klein, eus Kansas, gant al labour e Rusia alamanek, hag evel-se ez eus bet savet labourerien evit an dachenn galet ha diaes-mañ, ha daoust m'eo bet lakaet ar gredourien da c'houzañv an harlu hag an toull-bac'h, en deus an Aotrou benniget al labour en un doare heverk.

GSAM 409Berzh ar werzherien-levrioù en Alamagn

GSAM 409.5Er bloaz 1888 e krogas ar golporteurien da labourat e Prusia ar Rhin, e Württemberg, e Baden hag en Elzas. Ken frouezhus e voe labour an eizh pe zek labourer oberiant ha feal ma voe gwerzhet e-kerzh ur bloaz an niver a levrioù da-heul : Life of Christ, 3 000 ; From Eden to Eden, 2 000 ; ha 12 000 pamflet. Da heul al labour-se, e hogos pep lec'h ma voe gwerzhet ha lennet al levrioù, e voe lod, unan pe vuioc'h, a zegemeras ar wirionez.

GSAM 410Digoradur ar Mision en Hamburg

GSAM 410.1E miz Mae 1889 e voe digoret al labour mision en Hamburg, en Alamagn, gant ar Pastor Conradi, ha buan-tre e voe savet ur skol-stummañ evit al labourerien. En Here da heul e voe aozet ur skol-Sabad gant eizh ezel warn-ugent. E-pad ar bloaz-se e weladennas ar Pastor Haskell ar vision hag e voe aozet un iliz gant ugent ezel, ha staliet ur mirlec'h levrioù.

GSAM 410.2D'ar mare-se e oa ar Pastor J. T. Boettcher o labourat en oberenn alaman e Barmen. E 1890 e voe roet un danevell d'ar C'hendalc'h Meur, a lavare e oa nav iliz aozet e mision Alamagn-Rusian, gant 422 ezel en holl, ouzhpenn pemzek den ha tri-ugent a virerien ar Sabad na oant ket aozet c'hoazh. D'ar 7 a viz Ebrel, er memes bloaz, e voe badezet daouzek den ouzhpenn, hag e voent unanet gant iliz Hamburg. E miz Kerzu e oa kresket niver izili an iliz-mañ da zaou-ugent. Ar sammad resevet diwar gwerzh al levrioù adalek ar mirlec'h e Hamburg, en Izelvroioù, e Rusia, hag e meur a lec'h e Alamagn, a save da $5,000.

GSAM 410Berzh en Europa

GSAM 410.3Goustadik met sur e yae war-raok al labour e Mision Kreiz Europa, evel m'eo meneget en un danevell roet da-geñver ar C'hendalc'h Meur e 1891. D'ar mare-se e oa pemp iliz en Alamagn, gant kant ha daou-ugent ezel enno, ha pevar ha tri-ugent anezho o vezañ izili eus iliz Hamburg. An dekved paeet a save da $1,000. Al levrioù gwerzhet war al listri, gant misioner al listri en Hamburg, a save da $500, tra ma save gwerzhioù ar werzherien-levrioù evit ar bloaz, war an dachenn a-bezh, da $6,000. Kant ha hanter-kant o doa degemeret ar wirionez en Aostria, ha trizek iliz a oa, gant pevar c'hant ezel e Rusia.

GSAM 411Pemp mirer ar Sabad rusian harluet

GSAM 411.1War-dro ar mare-se (1891), pemp ezel eus un iliz rusian, en o zouez ar rener, a oa bet harzet evit kelenn doktrinoù enep da re an iliz ofisiel, ha kondaonet da bemp bloaz harlu da Draskaokazia. Rankout a raent bezañ chadennet asambles ha kerzhet pemp kant miltir. En arnod-se e voe harpet anezho gant o feiz, ha laouen e oant en Aotrou. E-pad ar bloaz e oa bet savet ul levrig dindan stumm lennadennoù eus ar Bibl e rusianeg, diwar-benn gouzañvoù ar C'hrist, kousk ar re varv, pe deiz ha perak, ha ha gallout a reomp gouzout?

GSAM 411.2Da vare ar C'hendalc'h Meur e 1895 e oa kresket an niver a izili en Alamagn da 368, hag an dekved eus ar bloaz a-raok a save da $2,327.43.

GSAM 411Muioc'h a virerien ar Sabad e Rusia

GSAM 411.3E Rusia, daoust ma oa emigret kalz anezho da vroioù all, e oa kresket an niver a izili da 467, hag a baee un dekved a $841.60.

GSAM 411.4Diwar an disklêriadenn graet gant sekretour ar misionoù estren e-kerzh lennadenn sizhun ar bedenn e 1896, e teskomp e

GSAM 411.4“e tachenn alaman-rusian e-pad ar bloaz tremenet e oa bet hogos doublaet o niver; ouzhpennet e oa bet ouzhpenn pevar c'hant den dezho. E Berlin, en Alamagn, e oa tri-ugent a gemere perzh en abadennoù reoliek ar Sabad. Sevel chapel ar gefridi en Hamburg en doa kreñvaet al labour eno. E München, e Bavaria, e oa un niver a dud o c'hortoz ar badeziant. Kredourien a oa e Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart, ha kêrioù pennañ all en Alamagn. Ur strollad a oa ivez e Rotterdam, en Izelvroioù.

GSAM 412.1“E Rusia, kolporteurien o doa bet aotreoù digant ar gouarnamant. Troidigezhioù eus al lennegezh a oa bet graet e letoneg hag estoneg. Ar gazetenn alaman a oa bet dilec'hiet eus Basel da Hamburg, hag er burev-se e oant o moullañ ar wirionez e pevarzek yezh.”

GSAM 412Badeziant e Hungaria

GSAM 412.2E-kerzh ar bloaz e oa bet graet ar badeziant kentañ e Hungaria, hag an emvod-lidoù kentañ e Bohemia. Ur gefridi war vageal a oa bet savet e Galatz, e Roumania, evit an Danav ha Mor Du.

GSAM 412Al labour gwerzhañ en Alamagn

GSAM 412.3Er Home Missionary, miz Kerzu 1895, en doa lavaret ar Pastor Spies diwar-benn al labour gwerzhañ e tachenn Alamagn,

GSAM 412.3“Ar re e karg eus al labour gwerzhañ, pa oa bet kroget gantañ war an dachenn-mañ, n'o deus ket paouezet d'e gas war-raok, daoust ma oa bet kadarnaet dezho gant lod eus an embannerien hag ar werzherien levrioù pennañ e Leipsic e ‘teufe gwerzhañ levrioù dre goumanant da vezañ ur c'hwitadenn.’

GSAM 412.4“E miz Eost 1887 e voe embannet an embannadenn gentañ eus Life of Christ e yezh alamaneg. War-dro ar mare ma oa prest al levr-se da vezañ skignet e voe dalc'het ur staj evit ar werzherien-levrioù e Basel ; gant se e krogas al labour gwerzhañ, n'eo ket hepken en Alamagn, met en Europa a-bezh. Ar seizhvet embannadenn eus al levr-se a zo deuet er-maez eus ar moullañ bremañ e yezh alamaneg.

GSAM 412.5“Abaoe ar 1añ a viz Genver 1895, daouzek gwerzher-levrioù nevez zo deuet war an dachenn. E miz Mezheven 1895 e tiskoueze an danevell ur c'hresk a 50 % er gwerzhioù. Evit ar poent e vez graet ur striv ispisial gant Herold der Wahrheit, hor gazetenn alaman. Ilizoù zo, n'int ket bras-kenañ, a gemer etre hanter-kant ha daou c'hant skouerenn, a werzhont. Ha kalz a skiant-prenet plijus o devez gant ar brenourien. Er Review eus an 18 a viz C'hwevrer 1896 e lavaras ar Pastor Conradi : ‘Echuiñ a reomp 1895 gant pemzek kant den a zouj d'ar Sabad e tachenn Alamagn-Rusia.’”

GSAM 413MISION SKANDINAVIA

GSAM 413.1Digoret e voe ar gefridi e-touez ar pobloù skandinav gant ar Pastor John Matteson er bloaz 1877. D'ar 6 a viz Mezheven e erruas e Vejle, e Jyeland, e Danmark. Pa'z eas d'ar vro-se e oa un nebeud a dud o doa kroget da zoujañ d'ar Sabad dre lenn kazetennoù ha levrigoù kaset dezho gant mignoned en Amerika.

GSAM 413.2En ur heuliañ diazez an oberenn-mañ e teskomp e 1850, pevar den a oa deuet da Amerika eus Norvegia o doa kroget da zerc'hel Sabad an Aotrou. E Oakland, e Wisconsin, e oant o chom. Daou anezho e oa tad ha mamm ar Pastor O. A. Olsen. E 1863 e krogas ar Pastor John Matteson da sentiñ ouzh Sabad ar seizhvet deiz. E Poysippi, e Wisconsin, e oa o chom. E-kerzh ar c'hwec'h miz war-lerc'h, dre e strivoù, e voe degemeret kelennadurezh an Adventourien ar Seizhvet Deiz gant un daou-ugent Danat-Norvegiat bennak. Ar prezegenner oberiant kentañ a en em unanas gantañ er ministrerezh a voe ar Pastor J. F. Hanson eus Minnesota.

GSAM 413Al levr kentañ embannet e daneg-norvegeg

GSAM 413.3Er bloaz 1866 e c'houlennas ar Pastor John Matteson digant merourien burev ar Review and Herald gouzout hag-eñ e vefent prest da voullañ, evit ar Skandinavianed, pamfletoù ha levrigoù en o yezh. Kelaouet e voe dezhañ e oa diouer a arc'hant er burev hag e virie outo a ober kement-se; met tud eus e vroad e oa e Wisconsin hag e Minnesota a oa ken c'hoantek da gaout ar wirionez moullet en o yezh-vamm ma, daoust ma oant en o stadoù dereat ha ma oant nebeutoc'h eget hanter-kant, e savjont $1,000 en arc'hant dizolo, hag e lakajont anezhañ en e zorn evit ar pal-se. Gant an arc'hant-se hag ur bern dornskridoù prientet-mat e teuas ar Pastor Matteson da Vattle Creek, hag e c'houlennas adarre levrioù moullet. Dre ma oa prientet da respont d'an diarbennoù a oa bet savet a-raok, e voe asantet d'e c'hoantoù, ha d'an 18 a viz Meurzh 1867 e krogas da lenn e zornskrid, prientet evit e levr, Liv og Død (Life and Death), d'ar Pastor J. N. Andrews ha din-me, a oa izili eus ar poellgor embann d'ar mare-se. Da lavaret eo, kontet en deus deomp e saozneg ar pezh a oa skrivet en e destenn daneg-norvegeg.

GSAM 414Ar Pastor Matteson a zeu da vezañ mouller

GSAM 414.1D'ar c'houlz-se ne oa mouller ebet a c'helled dieubiñ evit aozañ an arouezennoù-moull evitañ, ha setu ma pedas da gaout an aotre da zeskiñ ober kement-se e-unan. Kenderc'hel a reas gant al labour-se betek m'en doa war-dro mil pajennad pamfletoù ha levrigoù moullet en e yezh dezhañ.

GSAM 414.2Gant an doare nevez-se da skignañ ar wirionez e-touez e bobl, ez eas war-raok gant kalon nevez, o aozañ emvodoù e Stadoù liesseurt. Adalek an deiziad-se e kreskas buan-tre al labour e-touez ar Skandinavianed.

GSAM 414Ar Gelaouenn Estren Gentañ

GSAM 414.3Ken bras e oa deuet da vezañ al labour e-touez an dud danat-norvegiat ma voe goulennet kaer ur gazetenn viziek ma c'hallfe an dud eus ar vroad-se resev kelennadurezh ha kalonekadurioù en o yezh dezho o-unan. Setu perak, d'ar 1añ a viz Genver 1872, e voe embannet e burevioù ar Review and Herald ur gazetenn viziek danat, ur gelaouenn pevar fajennad warn-ugent e stumm ur magazin, anvet Advent Tidende (Advent Tidings). Er bloaz war-lerc'h e voe kresket ment ar gelaouenn-mañ da zaouzek pajenn warn-ugent. Ar gelaouenn gentañ e oa a-berzh an Adventourien ar Seizhvet Deiz a veze embannet en ur yezh estren.

GSAM 414.4E 1874 e oa ken bras an dedenn e-touez ar gredourien a gomze svedeg ma voe lañset ur gelaouenn viziek c'hwezek pajenn er yezh-se, anvet Svensk Härold.

GSAM 414.5Pa oa ar Pastor Matteson o kregiñ gant e gefridi e-touez pobloù Skandinavia (miz Mezheven 1877) er vro gozh, e veze kaset bep miz eus Amerika 266 skouerenn eus an Tidende da Danmark, ha 60 da Norvegia. Dre lenn ar c'helaouennoù-se e oa un niver a dud dija o heuliañ ar Sabad e Skandinavia. Da heul e labourioù e Danmark e-pad ur bloaz, e voe savet strolladoù a gredourien e meur a lec'h disheñvel.

GSAM 415Ur Voullerezh e Norvegia

GSAM 415.1Goude se ez eas ar Pastor Matteson da Norvegia, e-lec'h ma voe savet gantañ, d'ar 7 a viz Mezheven 1879, un iliz eizh den ha tregont enni, da heul e labourioù e Christiana. Ar Pastor J. P. Jasperson, eus Amerika, a zeuas d'ober ministrerezh gantañ war-dro ar mare-se. Er bloaz-se ivez e voe savet ur gevredigezh embann e Norvegia, ha prenet un domani e Christiana evit ur voullerezh, ur sal-emvod evit an ofisoù-iliz, ha lojeizoù, evit ur sammad a $14,580. E-pad ur pennad e voe embannet bep sizhun un embannadenn vihan eus ur gazetenn, Tidernes Tegn, eus burev Christiana.

GSAM 415.2E deroù diskar-amzer 1880 e teuas ar Pastor Matteson da Amerika da glask sikour evit ledanaat al labour skandinav. Kemer a reas perzh e Kendalc'h Meur ar bloaz-se, hag e tistroas da Europa e miz Ebrel 1881, kalonekaet-bras. Nebeut amzer goude e zistro, e voe prenet ur wask-silindr ha staliet e burev Christiana.

GSAM 415Kelaouennoù yec'hed e daneg hag e svedeg

GSAM 415.3Kroget e voe diouzhtu ganto da embann ur gelaouenn yec'hed e daneg, anvet Sundheds Bladet. E 1883 e embannas ur gelaouenn heñvel e svedeg, hag ur gelaouenn relijiel, anvet Sanningens Härold. E 1884 o doa dafar ur burev a dalveze $2,563. E-pad ar bloaz-se e oa bet moullet ha skignet 115 000 kazetenn en holl, ouzhpenn meur a vil levrig, ha lod levrioù.

GSAM 415Ar Pastor Haskell e Skandinavia

GSAM 415.4Kalz sikour a voe roet d'al labour er broioù skandinav gant gweladenn ar Pastor Haskell e 1882, hag e 1884 e voe sikouret kalz anezho gant labour ar Bastored Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen, hag E. G. Olsen.

GSAM 416An Itron White a sikour kalz Skandinavia

GSAM 416.1E 1885 e reas an Itron E. G. White, hag he mab, W. C. White, ur weladenn da Skandinavia, a voe a dalvoudegezh vras evit al labour er vro-se. Lod o doa bet ar soñj ne c'halle ket ar re baour er vro-se paeañ an dekvedoù, ha ne dalveze ket ar boan klask gwerzhañ levrioù. Testeni an Itron White a oa deuet d'ar poent mat, ha degemeret mat gant an dud, evel ma oa diskouezet gant ar respont roet gant ar gerioù-mañ : “Kement en deus lavaret an Aotrou a raimp, hag e viomp sentus.” E-pad ar weladenn-se e voe degaset ur cheñchamant klok e tachenn Skandinavia, deuet war-wel dreist-holl a-drugarez da labourioù dibaouez an Itron White.

GSAM 416Savidigezh ur savadur burevioù nevez e Norvegia

GSAM 416.2E 1886 e weladennas ar Bastored O. A. Olsen ha N. Clausen broioù Skandinavia, hag hemañ diwezhañ a chomas eno e-pad ur pennad amzer vat. E 1885 e voe savet ur savadur burevioù nevez e Christiana, ha evit ar bloaz a echuas d'ar 1añ a viz Gwengolo 1886, e c'hounezas ar burev, diwar gwerzh al levrioù hag al levrigoù hepken, ar sammad a $5,386.68, tra ma oa $3,146.03 an arc'hant resevet diwar an enskrivadennoù d'ar c'helaouennoù.

GSAM 416Pemp Iliz warn-ugent e Skandinavia

GSAM 416.3Un danevell roet d'ar C'hendalc'h Meur e 1889 a lavare e oa pemp iliz warn-ugent e tachenn Skandinavia, gant 926 ezel, o doa paeet un dekved a $2,548.75; c'hwec'h ministr, pevar aotreet, ha daou werzher-levrioù ha hanter-kant a oa ivez. Gwerzhioù al levrioù evit Norvegia ha Sveden en ur c'hard-bloaz a save da $2,161.26.

GSAM 416Skol e Christiana

GSAM 416.4Ur skol a oa o vont en-dro d'ar mare-se e Christiana, gant hanter-kant a skolidi. E 1891 e voe dalc'het ur staj biblek e Christiana, gant ar Bastored O. A. Olsen hag E. J. Waggoner, gant kant a skolidi ennañ. Er staj-se e veze roet ur stummadur klok war al labour gwerzhañ.

GSAM 417Daou-ugent Iliz e Skandinavia e 1895

GSAM 417.1C'hwec'h vloaz diwezhatoc'h, e 1895, e verzer un danevell roet gant ar Pastor D. A. Robinson, rener distrig an dachenn estren d'ar mare-se, a ziskouez ken sklaer ur c'hresk merket-mat en oberenn e-pad ar prantad-se ma tennomp anezhi evel-henn: “Daou-ugent iliz zo e Skandinavia, ha 1 458 ezel. An dekved eus ar bloaz a oa $5,585.55. Pemzek ministr urzhiet a zo, unnek aotreet, ha gwerzh al levrioù evit ar bloaz a sav da $40,000. Ar sammad bras-se a zo abalamour da strivoù ar werzherien-levrioù dreist-holl, ha se en ur vro ma lavare al levrerien, ha zoken ministrerien hor feiz, e 1885, ne c'halled ket gwerzhañ levrioù o vont a zor da zor.

GSAM 417Tri C'hendalc'h Skandinavia

GSAM 417.2E tachenn Skandinavia ez eus bremañ tri c'hendalc'h, setu deiziadoù o aozadur: Danmark, 30 a viz Mae 1880; Sveden, 12 a viz Meurzh 1882; Norvegia, 10 a viz Mezheven 1887. Ar Pastor John Matteson, a zigoras da gentañ ar Mision Skandinavia hag a zigoras an hent d'al labour gant kement a verzh, hag a labouras gant kement a aked hag a aberzh evit berzh an dud-se, a voe skoet gant ar c'hleñved marvel-se, an tizik, hag a varvas en El Monte, Kal., d'an 30 a viz Meurzh 1896, d'an oad a unan ha tri-ugent vloaz.

GSAM 417MISION BREIZH-VEUR

GSAM 417.3William Ings, genidik eus Hampshire, e Bro-Saoz, met un Amerikan en e spered hag en e zeskadurezh, o vezañ bevet er Stadoù-Unanet abaoe e vugaleaj, a erruas e Southampton, o tont eus Basel, e Suis, d'an 23 a viz Mae 1878. Berr e voe e chomadenn d'ar c'houlz-se, div sizhunvezh hepken, ha distreiñ a reas d'ar C'hevandir evit ur prantad berr. Nebeut goude, avat, ez eas en-dro da Southampton, e-lec'h, goude pevar miz o labourat a di da di, o tasparzhañ levrigoù hag o kas da benn an hevelep labour misioner a oa da ober, e tisklêrias e oa dek den o sentiñ ouzh ar Sabad. D'an 30 a viz Kerzu eus ar bloaz-se, erruis e Southampton, me ha ma gwreg, e-lec'h ma voe unanet hor labour gant hini ar Pastor Ings, o kas emvodoù da benn e-pad ar goañv e Shirley Hall, hag en hon ti feurmet. E-pad hañv 1879 e reasomp emvodoù-teltenn e Southampton. D'ar mare-se ha d'al lec'h-se e kemeras an Dimezell Maud Sisley (a zo an Itron Boyd bremañ) perzh el labour, o reiñ lennadennoù eus ar Bibl hag o labourat a di da di. Da heul ar striv-se e voe degemeret ar wirionez gant meur a hini. Er goañv war-lerc'h e reasomp emvodoù en ur sal e Ravenswood Villa, ar savadur ma vevemp ennañ ha ma oa hor mirlec'h.

GSAM 418Emvod-deltenn e Bro-Saoz

GSAM 418.1E-pad hañv 1880, ar Pastor Andrews, daoust ma oa gwan e yec'hed, a zeuas eus Suis da sikour gant un emvod-deltenn e Romsey, e-lec'h ma voe degemeret ar c'hemenn gant tud all.

GSAM 418.2D'an 11 a viz Genver 1880 e voe aozet ur gevredigezh levrigoù. Kalz dedennet e oa an izili gant al labour-se, ha kalz a lennegezh a voe dasparzhet.

GSAM 418.3D'an 8 a viz C'hwevrer 1880 e c'hoarvezas hor badeziant kentañ, ha c'hwec'h den a voe badezet. Betek an 2 a viz Gouere 1881 e oa bet badezet nav den warn-ugent e Southampton.

GSAM 418Labourerien o kreskiñ e Bro-Saoz

GSAM 418.4Dre votadeg ar C'hendalc'h Meur dalc'het en diskar-amzer 1881, ar Pastor A. A. John hag e wreg, Geo. R. Drew, hag an Dimezell Jennie Thayer a yeas da Vro-Saoz, hag en em stagas ouzh al labour en dachenn-vision-se. E-pad ar bloaz 1882, ar Pastor Haskell a weladennas tachenn Europa, hag a dremenas un nebeud devezhioù gant al labourerien e mision Bro-Saoz, o reiñ ur skoazell vras dre guzulioù ha kuzulioù.

GSAM 418.5E miz Meurzh 1882 e voe kroget da voullañ un ouzhpennadenn breizhveuriat div bajennad d'ar Signs of the Times, a veze staget ouzh mil skouerenn eus ar Signs kaset eus Amerika. Implijet e vezent el labour misioner e Breizh-Veur. Un danevell eus al labour, d'ar 1añ a viz Here 1883, a ziskouez e oa d'an deiziad-se kant mirer ar Sabad. An dekvedoù paeet abaoe digoradur ar gefridi a save da $2,078.71.

GSAM 419Labour Misioner al Listri

GSAM 419.1A-drugarez da vadelezh mirourien al listri e voe aotreet ar Pastor Ings da gas pakadoù levrigoù ha kazetennoù digoust da bevar-ugent eus porzhioù pennañ ar “Peninsular and Oriental Steam Ship Company,” e Suafrika, Indez ar Reter hag Indez ar C'hornôg, Kreizamerika, hag en Inizi ar Bae. Dre levezon al lennadurioù kaset evel-se eo e voe dihunet an dedenn evit ar wech kentañ en enez Demarara. An titouroù-mañ hon eus bet dre lizhiri deuet eus an enez.

GSAM 419“History of the Sabbath” lakaet e levraouegoù saoz

GSAM 419.2Ur skouerenn eus History of the Sabbath ar Pastor Andrews a oa bet lakaet ivez e tri-ugent levraoueg foran ha salioù lenn digoust dre Vreizh-Veur, hag eno emañ al levrioù c'hoazh, o kontañ an istor da re a fell dezho lenn.

GSAM 419.3E 1884 e weladennas ar Pastor Butler Bro-Saoz, e-gevret gant labourerien all evit an dachenn-se. Ar Bastored S. H. Lane ha Robert Andrews a bignas war vagez eus Boston evit mont da gemer perzh er gefridi e Breizh-Veur d'an 9 a viz Mae 1885. Gweladenn an Itron White e Bro-Saoz a voe ur vammenn a nerzh hag a galonekadur evit al labourerien. An Itron White hag he mab a dremenas un nebeud sizhunvezhioù eno a-raok distreiñ da Amerika eus tachenn Europa.

GSAM 419“Present Truth” lañset

GSAM 419.4E deroù 1884, nebeut amzer goude donedigezh ar Pastor Butler da Vro-Saoz, e voe divizet kregiñ e Grimsby, gant M. C. Wilcox evel pennskridaozer, da embann ur gazetenn eizh pajenn, div wech ar miz anvet ar Present Truth. Bremañ e vez embannet heñvel evel ur gazetenn sizhuniek c'hwezek pajennad e Londrez, e Bro-Saoz, gant un embannadenn sizhuniek a war-dro 18 000 skouerenn.

GSAM 420.1E 1889 e roas ar Pastor Holser da c'houzout e oa e Mision Breizh-Veur eizh iliz enni, gant daou c'hant a virerien ar Sabad, en o zouez pemp ha tri-ugent e Londrez. An dekved evit ar bloaz a-raok a save da $1,244.58. Daou vinistr urzhiet, daou aotreet, daou visioner war vagoù, ha seizh labourer biblek a oa enni. War-dro ar mare-se eo e teuas ar Bastored Wm. Hutchinson ha Francis Hope e-barzh mision Bro-Saoz.

GSAM 420Ar Pacific Press e Londrez

GSAM 420.2E-pad ar bloaz 1890 e savas ar Pacific Press Publishing Company, eus Oakland (Kalifornia), ur burev-skourr en 48 Paternoster Row, Londrez, hag ur voullerezh en 451 Holloway Road, Londrez, N. Gwerzhioù al levrioù graet gant ar burev er bloaz kentañ, da brizioù an engros, a savas da $9,556.89.

GSAM 420.3E miz C'hwevrer 1895 e rentas ar Pastor Robinson an danevell da-heul :

GSAM 420.3“E Breizh-Veur ez eus unnek iliz, 363 ezel, pemp ministr, hag un den aotreet. An dekved evit ar bloaz tremenet a oa $5,077.20, pe ur geidenn a $13.98 dre ezel. Perc'hennet ha meret eo madoù ar burev embann bremañ gant an International Tract Society, Limited, ur gompagnunezh saoz.”

GSAM 420.4E miz Kerzu 1895 e roas Sekretour ar Misionoù Estren ar stadeg a 560 ezel evit Breizh-Veur. Kresket e oa an dekvedoù a $1,000 e-pad ar bloaz. D'ar c'houlz-se e oa eizh strollad oc'h en em vodañ d'ar Sabad e lec'hioù disheñvel e Londrez.

GSAM 420.5Evel-se e kreske al labour en dachenn-vision-mañ, a-wechoù hogos hep bezañ merzet. Ne gresk ket an hadoù ken buan en holl seurt douaroù. Goustadikoc'h eo o diwan, met surroc'h ha kaletoc'h eo o c'hresk. Heñvel eo gant gwirionez an drede kemennadenn er rouantelezh-mañ. Hadet eo bet he had, gwriziennet en deus, ha kresket goustadik betek m'eo deuet da vezañ bras a-walc'h bremañ.

GSAM 421MISION AOSTRALAZIA

GSAM 421.1D'an 10 a viz Mae 1885, ar Bastored S. N. Haskell, J. O. Corliss hag e familh, M. C. Israel hag e familh, Wm. E. Arnold, ha Henry Scott a loc'has dre vor eus San Francisco da zigeriñ ur gefridi e tachenn Aostralia. Unnek vloaz a-raok an amzer-se, e 1874, en un emvod dalc'het e Battle Creek, he doa lavaret an Itron White e resevfe kalz broadoù ar wirionez c'hoazh, ha m'he doa gwelet moullerezioù o vont en-dro, ha levrioù ha kazetennoù o vezañ moullet e broioù liesseurt. Pa voe goulennet outi resisaat peseurt broioù a oa kaoz anezho, e voe ar respont e oa Aostralia an anv nemetañ a zeue dezhi d'ar soñj.

GSAM 421Ar Bible Echo

GSAM 421.2A-drugarez da labourioù aketus ha frouezhus ar Pastor Haskell hag e gompagnunezh, aet e oa ar c'hemenn war-raok ken buan ma voe kavet ret embann ur gazetenn en Aostralia. Setu e voe graet an aozadurioù embann, ha d'ar 1añ a viz Genver 1886 e voe embannet e Melbourne ur gelaouenn viziek c'hwezek pajenn, anvet Bible Echo and Signs of the Times. Evit an niverenn gentañ e voe moullet ur skignadeg a c'hwec'h mil, tra ma ne oa nemet tri mil evit an embannadennoù boas.

GSAM 421Ar C'hentañ Iliz Aozet en Aostralia

GSAM 421.3D'ar Sul 10 a viz Ebrel 1886 e voe aozet ar c'hentañ iliz Adventourien ar Seizhvet Deiz en Aostralia. Triwec'h den a oa eno o doa sinet ar gevrat, ha seizh all a c'houlennas bezañ degemeret dre vadeziant. Badezet e voent d'ar Sabad war-lerc'h, ha bep Sabad e-pad meur a sizhun e voe ouzhpennet izili, betek ma voe hanter-kant pemp den en iliz. Betek miz Mae 1886 e save an niver hollek a enskrivadennoù da zek ha pevar-ugent. Ouzhpenn an dud-se e oa war-dro pemp den ha tregont e lec'hioù all a zouje d'ar Sabad.

GSAM 421.4En ti-moullañ e oa div wask vat hag ur c'heflusker, an holl anezho paeet ha perc'hennet gant an Adventourien ar Seizhvet Deiz en douar pell-se — war-dro seizh mil miltir diouzh hor burev bras lec'hiet en Oakland, Kalifornia.

GSAM 422.1E-pad 1886 e voe ledanaet ar c'hemenn da Zeland-Nevez. Un danevell eus tachenn Aostralia a lavar e oa hanter-kant den a zouje d'ar Sabad e Zeland-Nevez. Ar sammad resevet diwar gwerzh al levrioù er burev a oa $700. Ouzhpenn se o doa gwerzhet ar werzherien-levrioù pevar c'hant skouerenn eus Great Controversy e Zeland-Nevez, ha mil skouerenn eus Thoughts on Daniel en Aostralia.

GSAM 422Savadur Burev Aostralia

GSAM 422.2Diwar un danevell rentet d'an 19 a viz Gouere 1889 e teskomp ar fedoù da-heul : Ur savadur evit ur burev moullañ zo bet peurechuet e Melbourne, ennañ ur chapel evit an ofisoù-iliz.

GSAM 422Tizhet eo Tasmania

GSAM 422.3Ur c'hendalc'h a zo bet aozet koulz en Aostralia hag e Zeland-Nevez, hag al labour astennet betek Tasmania gant ar Bastored Israel ha Steed. El lec'h diwezhañ-se ez eus bet aozet dija tri iliz, gant un hollad a gant c'hwec'h ha tregont ezel. Ouzhpenn anezho ez eus Mirerien all ar Sabad strewet ha n'int ket bet aozet c'hoazh.

GSAM 422.4An dekvedoù evit ar bloaz e tachenn Aostralia a save da $9,371. Pemzek gwerzher-levrioù a oa en dachenn, hag heuliad o gwerzhioù levrioù a save da $19,500.

GSAM 422.5E-kerzh eil beaj ar Pastor Haskell tro-dro d'ar bed e weladennas Aostralia adarre, e kemeras perzh en o c'hendalc'h dalc'het e miz Eost 1889, hag e roas e sikour efedus e meur a zoare, un dra a voe priziet kalz gant ar strollad nevez-aozet-se. Labourerien disheñvel eus Amerika o deus gweladennet Aostralia a-vareadoù evit mad an oberenn veur nemeti—sevel ha kreñvaat labour Doue.

GSAM 422An Itron White en Aostralia

GSAM 422.6E diskar-amzer 1891, an Itron E. G. White, he mab, W. C. White, ar Pastor Geo. B. Starr, ha re all a guitaas Kalifornia evit mont da Aostralia, hag erruout a rejont eno e miz Kerzu — e-kreiz an hañv er c'hevandir-se. Testeni an Itron White, daoust d'an infirmite gorfel a c'houzañve e-pad nav bloaz he chomadenn er vro-se, a sikouras kalz da lakaat al labour e darempred reizh gant spered ha doare kemennadenn an trede ael. E-pad ar mare ma oant en Aostralia, ar Pastor J. O. Corliss a adstagas ouzh al labour amañ, ha W. A. Colcord hag ar re all a zeuas war an dachenn evel ministrerien, kelennerien, hag all.

GSAM 423Ar Pastor Olsen en Aostralia

GSAM 423.1E-pad mererezh ar Pastor O. A. Olsen evel prezidant ar C'hendalc'h Meur, e weladennas hon holl ensavadurioù pennañ a-hed hag a-led ar vro. Evit se e rankas beajiñ kalz — ur veaj en-dro d'ar bed. Graet en deus anezhi evit en em anavezout gwelloc'h ouzh o ezhommoù ha stad ar misionoù liesseurt, evit bezañ prest d'o servijout en un doare reizh. War ar veaj-se, e 1893, e tremenas meur a sizhun en Aostralia.

GSAM 423Kendalc'h Unaniezh Aostralazia

GSAM 423.2D'ar c'houlz-se e voe aozet Kendalc'h Unaniezh Aostralazia, ennañ kendalc'hioù Aostralia ha Zeland-Nevez ha tachadoù mision Aostralia. En em vod ar c'hendalc'h-mañ ur wech bep daou vloaz, ha renet e vez hervez patrom kendalc'hioù an unaniezh er broioù all. E-kerzh ar bloaz 1893 e werzhas an nebeud gwerzherien-levrioù a oa er c'horn-bro-mañ un embannadenn eus 5 000 skouerenn eus Steps to Christ, hag un eil embannadenn eus an hevelep niver a voe moullet. E-pad hañv 1894-95 e resevjont 4 000 urzhiad evit levrioù koumanant e-korf pevar miz.

GSAM 423Ar Pastor Prescott en Aostralia

GSAM 423.3E 1895 ar Pastor W. W. Prescott, Sekretour an Deskadurezh evit an iliz, a dremenas meur a viz er c'hendalc'h-mañ, o reiñ kalz amzer ha preder d'ar skourr-mañ eus al labour. E-keit-se e renas ur staj deskadurezh a voe a splet bras evito.

GSAM 424.1An danevell a oa bet savet evit ar C'hendalc'h Meur diwar-benn al labour evit ar bloaz a voe kinniget gant ar Pastor W. C. White hag evel-henn eo:

GSAM 424.1“En em unaniñ a ra e Kendalc'h Unaniezh Aostralia seitek iliz gant 1074 ezel, o doa paeet un dekved a $9,810.10 er bloaz a-raok. Er c'hendalc'h-mañ ez eus daouzek ministr urzhiet, daou aotreet, tri labourer biblek, ha hanter-kant gwerzher-levrioù, o deus gwerzhet e-pad ar bloaz levrioù evit $28,731.11. E-pad ar bloaz eo bet dispartiet kolonienn Kembre-Nevez ar Su, gant c'hwec'h iliz ha 321 ezel, diouzh Kendalc'h Aostralia, hag anvet eo bet Kendalc'h Kembre-Nevez ar Su.”

GSAM 424MISION SUAFRIKA

GSAM 424.2Da-geñver ar C'hendalc'h Meur dalc'het e Battle Creek e 1886, e voe studiet ar goulenn da zigeriñ ur gefridi e Suafrika. Dre ma voe divizet seveniñ ar raktres, e deroù hañv 1887 e voe graet ur striv da sevel al labour er vro bell-se, e-lec'h ma oa un nebeud tud, a oa dija kroget da zoujañ d'ar Sabad, o c'hervel labourerien.

GSAM 424Ar Bastored Boyd ha Robinson e Suafrika

GSAM 424.3Evit se, d'an 11 a viz Mae, ar Pastor C. L. Boyd hag e familh, ar Pastor D. A. Robinson hag e wreg, gant labourerien all, a loc'has eus New York, war-du Afrika, dre Liverpool ha Londrez. Tri bloaz diwezhatoc'h, e-pad ar C'hendalc'h Meur, e tisklêrias an Aotrou P. W. B. Wessels, pa erruas al labourerien-se en Afrika, e oa war-dro daou-ugent den a zouje dija da Sabad ar pevare gourc'hemenn, da heul lenn embannadennoù diwar-benn an danvez-se ha studi ar Skriturioù.

GSAM 424.4Ar Bastored Robinson ha Boyd a grogas gant al labour misioner e Cape Town, hag alese en em astennas war-du an norzh-reter, war-dro eizh kant miltir, betek Kimberley, e tachennoù an diamantoù.

GSAM 424.5Betek ar bloaz 1889, ne oa nemet daou vinistr, un aotreet, pevar iliz, ha pevar-ugent ezel; paeet o doa un dekved a $2,798.36. E-pad ar bloaz-mañ en deus ar Pastor Ira J. Hankins, eus Amerika, labouret e Cape Town gant disoc'hoù mat, hag an Aotrou hag an Itron Druillard a zo deuet eus Nebraska da gemer perzh el labour el lec'h-mañ, ha da rannañ al labourioù hag an dienezioù a gouezh war ar re a zo galvet da zigeriñ an dachenn en un dachenn nevez. Labourioù an Itron Druillard a oa bevennet dreist-holl d'ar mirlec'h levrioù, ma oa bet lezet mererezh aferioù ar rann-se d'he c'harg ; tra ma oa an Aotrou Druillard o labourat evit an oberenn visioner hollek. E-pad ar bloaz, war al listri a reas un ehan er porzh-mañ, e werzhas levrioù evit ur sammad a $750.

GSAM 425Ar Pastor Haskell en Afrika

GSAM 425.1E miz Eost ar bloaz-se end-eeun e oa erruet ar Pastor Haskell e Cape Town. Pemp miz en doa tremenet mat o weladenniñ hag o labourat gant ar strolladoù disheñvel e Suafrika. Dre ar weladenn-se e voe kreñvaet ha savet an oberenn, ha kalon ar pastor e-unan a voe kalonekaet o welet frouezh e labour. Un dedenn evit al labour deskadurezh a voe dihunet, kement ma teuas daouzek studier eus Afrika da Amerika da heuliañ hor skolioù adventour.

GSAM 425.2E-keit-se e voe roet an evezh dereat d'al labour gwerzhañ. Ur staj evit servij an oberenn-mañ a voe dalc'het e Cape Town, renet gant an Aotrou E. M. Morrison, a roas buhez nevez ha nerzh d'ar skourr pouezus-mañ eus ar gemennadenn. Diouzhtu goude ar stummadur roet er staj-mañ, trizek gwerzher-levrioù, e-kerzh c'hwec'h miz, o deus gwerzhet ha kaset levrioù evit ur sammad a $5,621.28. E gwirionez, kement a urzhioù a oa ma voe “beuzet” penn-da-benn burev Londrez, rak ne c'halle ket al levrioù bezañ prientet buan a-walc'h evit bastañ d'ar goulenn.

GSAM 425.3Er bloaz 1892 e teuas ar Pastor A. T. Robinson da labourat e Suafrika. D'ar mare-se e oa kresket al labour kement ma oa ezhomm eus ur mirlec'h nevez evit kemer lec'h an hini kozh. Setu perak e voe savet ur savadur nevez bras a-walc'h evit degemer emvodoù an iliz.

GSAM 426Savadur ar Skol-veur en Afrika

GSAM 426.1Evel-se eo aet al labour war-raok pazenn-ha-pazenn, betek ma voe savet ur savadur skol-veur e Claremont, ur bannlev eus Cape Town, a goustas $35,000. Ar sikour nemetañ goulennet digant ar vreudeur amerikan a oa kas ur skipailh kelennerien barrek da gelenn en ur skol-veur, hag e paefe int an dispignoù o-unan. Goude ma voe sevenet ar goulenn-se, e voe digoret ar skol d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1893.

GSAM 426Kendalc'h Suafrika

GSAM 426.2Aozet e voe Kendalc'h Suafrika e 1892. Da-geñver Kendalc'h Meur 1893 e voe divizet he zegemer e-barzh ar C'hendalc'h Meur. D'ar c'houlz-se he doa pemp iliz, kant eizh ha tregont ezel, hag o doa paeet un dekved a $34,077.32 er bloaz a-raok. Da-geñver ar c'hendalc'h-mañ e oa dileuriet Kendalc'h Suafrika gant Peter Wessels, a roas a-youl-vat d'ar C'hendalc'h Meur $16,000, ar pezh a oa muioc'h eget ar pezh en doa dispignet ar C'hendalc'h Meur evit digeriñ al labour e Suafrika. Ouzhpenn an donezon-mañ e roas eñ hag unan eus e vreudeur $40,000 evit kregiñ gant labour an dispensari digoust e kêr Chicago.

GSAM 426.3Da vare ar C'hendalc'h Meur e 1895 e lavaras Sekretour ar Misionoù Estren diwar-benn tachenn Afrika :

GSAM 426.3“Daou vloaz hepken zo abaoe m'eo bet aozet ar c'hendalc'h e Suafrika, met en amzer-se en deus kaset ar C'hendalc'h Meur daouzek labourer d'an dachenn-se. Daou anezho a zo aet d'an diabarzh evel misionerien a bourveze d'o ezhommoù o-unan, tra m'eo aet ar re all da labourat e rannoù disheñvel. Ur skol o vleuniañ, un ti-emzivaded, hag ur sanatorium o sevel zo gant ar c'hendalc'h-se. Hervez ar stadegoù ez eus 184 ezel enni.”

GSAM 426Kelaouennoù embannet e Suafrika

GSAM 426.4Danvez ar frankiz relijiel e Suafrika en deus broudet hor pobl er mizioù diwezhañ da embann div gazetenn, unan e nederlandeg, anvet De Wachter; eben e saozneg, anvet The South African Sentinel and Gospel Echo. Homañ diwezhañ he deus ur skignadur a 4 000 skouerenn.

GSAM 427Kendalc'h Unaniezh Suafrika

GSAM 427.1E miz Genver 1903 e voe aozet Kendalc'h Unaniezh Suafrika, ennañ kendalc'hioù Kolonienn ar C'hab ha Natal-Transvaal, ha misionoù Basutoland ha Matabeleland dindan evezh ar C'hendalc'h Unaniezh. Er c'hendalc'h ez eus pemzek iliz aozet gant 595 ezel, nav strollad nann-aozet gant dek ezel ha pevar-ugent, ha tregont mirer ar Sabad digenvez,—ur sifr hollek a 715 den, o deus paeet un dekved a $7,850. Bez' e oa nav labourer ha tregont, en o zouez unan warn-ugent a oa paeet gant ar c'hendalc'hioù disheñvel.

GSAM 427TACHENN POLINEZIA

GSAM 427.2Er bloaz 1876 e kasas ar Pastor James White hag an aozer ul levrenn eus ar Signs of the Times ha levrigoù zo, gant ul lizher, da enez Pitcairn. Lakaet e voe an teulioù-se war ul lestr a yae en-dro da Gorn an Horn da New York. Suriet e voe deomp e chomfe al lestr a-sav e Pitcairn, hag eno e vefe kaset ar pakad. Ne anavezem den ebet war an enezenn, ha ne ouezemp netra diwar-benn an enezenn hec'h-unan, nemet he brud da gaout tud devot ha relijius da annezidi. Kaset e voe ar skridoù war ar c'hred.

GSAM 427Gweladenn da Bitcairn

GSAM 427.3Ne glevjomp ket kaoz eus an dud nag eus hor skridoù betek ma reas an Aotrou John I. Tay e weladenn d'an enezenn, er bloaz 1886, dek vloaz diwezhatoc'h, pa ouezasomp, da heul lennadenn al levrenn Signs hag al levrigoù, e oa bet divizet hogos gant an enezenn a-bezh, d'ur mare, cheñch o devezh azeulerezh eus deiz kentañ ar sizhun d'ar seizhvet deiz, ha doujañ da Sabad an Aotrou. Ne rejont ket kement-se avat, betek mare gweladenn an Aotrou Tay. Abaoe pell e oa bet sachet e spered don da weladenniñ an enezenn, met ne anaveze den ebet eus an dud ent-personel, nag o dedenn dihunet dija er wirionez.

GSAM 428.1Goude e zistro da Amerika e reas goulenn start evit ma vefe savet ul lestr a-benn treuzdougen misionerien eus un enezenn d'eben e Meurvor Habask. Kemer a reas perzh e Kendalc'h Meur dalc'het e 1889, gant ar soñj-se en e spered, hag eno e tifennas oberenn Inizi Polinezia. Ar c'hendalc'h, o welet talvoudegezh an embregenn, a votas dastum, dre roadoù, ar sammad a $12,000 evit sevel pe prenañ ul lestr da labourat e-touez inizi ar Meurvor Habask.

GSAM 428Savidigezh ar Pitcairn

GSAM 428.2A-du gant an diviz-se e voe savet al lestr Pitcairn, en hañv 1890, e-kichen Benicia, war-dro tregont miltir diouzh Oakland, Kal., evit ur sammad a $12,035.22. E-korf tri pevarved eus ur bloaz e voe dastumet ar sammad-arc'hant-se, ha profet gant skolioù-Sabad evit ar pal-se hepken, ha biskoazh ne voe graet prof gant muioc'h a levenez hag a entan. Dediet e voe al lestr en Oakland, Kal., d'ar 25 a viz Gwengolo 1890. War-dro pemzek kant den en em vodas war al lestr hag en dok evit bezañ test eus al lid.

GSAM 428Beaj Kentañ ar Pitcairn

GSAM 428.3Loc'het eo al lestr d'an 20 a viz Here evit e droiad-vor gentañ, eus San Francisco war-du e dachenn labour bell. War vourzh e oa ar misionerien-mañ : ar Pastor E. H. Gates hag e wreg, ar Pastor A. J. Read hag e wreg, John I. Tay hag e wreg, gant ur skipailh misionerien dindan ren ar C'habiten Marsh. Al lestr-mañ a yeas da gentañ da enez Pitcairn, pevar mil miltir er su da San Francisco, ma erruas d'ar 25 a viz Du. Pa guitaas al lestr an enez, d'ar 17 a viz Kerzu, e oa bet badezet daou zen deuet ha pevar-ugent, hag aozet e oant bet en un iliz Adventourien ar Seizhvet Deiz. Goude-se e reas al lestr e hent war-du strolladoù ar Gevredigezh, Hervey, Samoan, ar Vignoned ha Fiji, o lezel levrioù relijiel ha levrigoù diwar-benn ar yec'hed hag ar moder gant an dud a gomze saozneg. E-pad eizh miz, betek miz Gwengolo 1891, e werzhas ar misionerien levrioù evit ur sammad a $1,900, ouzhpenn dasparzhañ ur bern danvez da lenn digoust.

GSAM 429.1Lec'hiet e oa bet ar misionerien evel-henn: Ar Pastor Read e Tahiti; ar Pastor Gates a chomas e Pitcairn da beurechuiñ al labour kroget dija eno; tra ma tibabas an Aotrou Tay labourat war enez Fiji. Er Review eus ar 14 a viz Ebrel 1904 e lavar ar Pastor Fulton diwar-benn al labour e Fiji: “Muioc'h eget kant ha hanter-kant a virerien ar Sabad zo bremañ en dachenn-vision-mañ.” Adalek Fiji e reas al lestr hec'h hent war-du Aukland, e Zeland-Nevez, evit ober dresadennoù ret ha gwellaennoù, hag ivez evit kaout pourvezioù levrioù.

GSAM 429Marv ar Visionerien

GSAM 429.2Goude un ezvezañs a ur bloaz, unnek miz, ha triwec'h devezh, e tistroas ar Pitcairn da San Francisco, e-lec'h ma erruas d'an 9 a viz Here 1892. E-pad an amzer-se e oa aet ar C'habiten Marsh da anaon, ha beziet e oa bet en enez Zeland-Nevez. Tapet e oa bet an Aotrou Tay gant ur c'hleñved-poulmon, ha n'en doa morse pareet dioutañ. Eñ ivez a oa aet da anaon e peoc'h, ha beziet e oa bet e douar pell Fiji; hag evel-se e voe kollet buhez daou zen prizius ken buan gant Mision Polinezia.

GSAM 429.3Ar visionerien staliet war enezenn Tahiti, e Papaete, a voe laouen o welet, hogos diouzhtu, frouezh o labour. Gouest e voent da gas d'ar vammvro, d'ar mare-se, ar c'heloù laouen a-zivout daou-ugent den treuznevezet hag aozet en un iliz Adventourien ar Seizhvet Deiz.

GSAM 429Eil Beaj ar Pitcairn

GSAM 429.4Loc'het he deus al lestr eus San Francisco evit hec'h eil beaj, d'ar 17 a viz Genver 1893, gant ar misionerien da-heul : B. J. Cady hag e wreg, J. M. Cole hag e wreg, E. C. Chapman hag e wreg, ha M. G. Kellogg, M.D. An Dimezell Hattie Andre, eus Ohio, a oa ganto evel kelennerez evit Enez Pitcairn. E diskar-amzer 1893 e tigoras an Aotrou Cady ur skol e Raiatea, eus strollad ar Gevredigezh, gant tri-ugent skoliad. E fin ar prantad-skol kentañ e oa kresket an niver da gant ha pemp. Pa oa kroget an eil prantad-skol e oa kant hag ugent skoliad o heuliañ ar c'hentelioù.

GSAM 430Trede Beaj ar Pitcairn

GSAM 430.1Trede beaj-mor al lestr a voe graet e 1893-94. Ar misionerien evit ar veaj-mañ a oa G. O. Wellman hag e wreg ha Lillian White, holl eus Michigan, a oa lakaet da vont da Raiatea, e-lec'h ma rankent sikour ar Pastor Cady en e labour. Aet e oa an Aotrou Stringer hag e wreg evel misionerien a bourveze d'o ezhommoù o-unan. Chomet e oant e Rurutu. E Raratonga (e-lec'h ma talc'he an dud ar Sadorn evit ar Sul), e oa an Doktor Caldwell hag e wreg o chom; tra ma oa bet lezet ar Pastor Buckner hag e wreg, eus Kalifornia, e Pitcairn. E-pad e chomadenn gant ar bobl-se e voe degaset kalz a industriezhioù nevez, hag a zo bet spletus e meur a zoare evit an annezidi. Da gentañ-penn e voe savet ur vilin-avel evit malañ an ed a vez gounezet bremañ war an enezenn, ha gant an hevelep nerzh avel e vez lakaet da vont mekanikoù skañv, ar pezh en deus digoret an nor da vicherioù all dianav betek-henn da annezidi an enezenn.

GSAM 430Pevare Beaj ar Pitcairn

GSAM 430.2D'ar 15 a viz Kerzu 1895, e lavaras Sekretour ar Misionoù Estren :—

GSAM 430.3“Ar Pitcairn zo bremañ er porzh goude e bevare beaj-mor.... Plantet eo bet al labour e nav strollad disheñvel, hag al labourerien da-heul a zo implijet en hevelep-se:—

GSAM 430.4“War Enez Pitcairn, kelennerien, E. S. Butz hag e wreg, hag Hattie Andre. Enez Norfolk, misionerien emren zo o labourat amañ, deuet eus Aostralia. Inizi ar Gevredigezh, ministr, B. J. Cady; misionerien mezegel, an Aotrou hag an Itron R. A. Prickett. Raratonga, misionerien mezegel, an Dr. J. E. Caldwell hag e wreg, an Dimezelled Lillian White ha Maude Young; kelennerien, G. O. Wellman hag e wreg, ar Pastor J. D. Rice hag e wreg. Fiji, ar Pastor J. M. Cole hag e wreg. Inizi ar Vignoned, ar Pastor E. Hilliard hag e wreg. Rurutu, an Aotrou hag an Itron Stringer, misionerien a bourveze d'o ezhommoù o-unan. Hawaii, ar Pastor E. H. Gates hag e wreg; kelennerien, H. H. Brand hag e wreg. Samoa, an Dr. F. E. Braucht hag e wreg. Ar Pastor D. A. Owen hag e vab hag e verc'h, misionerien a bourveze d'o ezhommoù o-unan.

GSAM 431.1“Gwerzhet ha roet en deus ar Pitcairn kalz a lennegezh e-pad e bevar beaj. Da heul se, krouet ez eus bet mirerien ar Sabad e meur a lec'h. Aozet ez eus bet ilizoù en Enez Pitcairn, e Norfolk, hag e Tahiti.”

GSAM 431Gwerzhet ar Pitcairn

GSAM 431.2Dre ma'z eus bremañ doareoù da dizhout tachenn Polinezia na oant ket pa voe savet al lestr, eo bet gwerzhet al lestr, ha doareoù all a zo bet implijet evit kenderc'hel gant al labour. Ar Pastor E. H. Gates eo bremañ rener tachenn Polinezia, hag e rent kont eus an araokadennoù er strolladoù disheñvel.

GSAM 431INDEZ AR C'HORNAOUEG

GSAM 431.3E goañv 1889 e krogas an Aotrou Wm. Arnold, eus Amerika, gant labour gwerzhañ-levrioù en Indez ar C'hornaoueg. E-keit ha ma oa o labourat evel-se e teuas a-benn da gaout anvioù ha chomlec'hioù daouzek kant den, a voe kaset d'an International Tract Society evit he labour misioner. Dre ar c'henskriverezh ha kas danvez da lenn d'ar chomlec'hioù-se e voe dihunet un dedenn evit ar wirionez, hag evel-se e voe digoret an hent da vrudañ an Aviel dre brezeg ar Ger.

GSAM 431.4Da respont d'ar galv evit al labour ministrerezh, ar Pastor D. A. Ball, e miz Du 1890, a yeas da Varbados ha da lec'hioù all da labourat. Meur a zen a zegemeras ar wirionez a-drugarez d'e strivoù. E 1892, an Aotrou Patterson, eus Kalifornia, a droas dre an inizi o werzhañ Bible Readings gant berzh mat. E 1893 ez eas B. B. Newman eus Florida da Jamaika da gemer e karg labour ar gwerzhañ-levrioù e-pad ma oa an Aotrou Arnold pell. An Aotrou Evans hag an Aotrou Hackett a yeas ivez d'an Indez er memes bloaz, da labourat er skourr-se eus al labour. E miz Mae, ar Pastor Haysmer hag e wreg a zeuas en dachenn-se da labourat hervez ma tigorje an hent. Neuze, nebeut amzer goude, e tistroas an Aotrou Arnold, ar wech-mañ evit gwerzhañ levrioù diwar-benn yec'hed. Betek miz Gouere 1895, e oa bet gwerzhet e Jamaika hepken levrioù eus ar seurt-se evit ur sammad a $8,200, tra ma save gwerzh al levrioù relijiel da $7,654, da lavaret eo un hollad a $15,854. Skoazellet kalz e voe, gant dasparzh kement a lennegezh, da sevel e Kingston un iliz aozet-mat gant pemzek ezel ha tri-ugent, ha da zigeriñ hentoù evit labour ar ministrerezh e lodennoù all eus an enezenn.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1An oberenn a voe lakaet war-sav eno en un doare heñvel ouzh hini Jamaika. Er bloaz 1889 e voe pedet an Aotrou F. B. Grant hag e wreg da weladenniñ an enezenn a-benn lakaat war-sav lennegezh hon iliz, ha dre bedadenn e heulias ar Pastor Flowers hag e wreg anezho buan da labourat hervez an tu a zigore. Berzh mat a rejont, betek ma voe tapet ar Pastor Flowers gant ar derzhienn, a voe abeg d'e varv d'an 29 a viz Mezheven 1894. Ar Pastor E. W. Webster a voe dibabet da warlerc'hiad dezhañ, hag a loc'has eus New York e miz Eost 1895.

GSAM 432.2E 1896 e oa al labourerien en Indez ar C'hornaoueg evel-henn : E Jamaika, ar Pastor A. J. Haysmer ha W. W. Eastman, hag un niver a werzherien-levrioù a oa en Inizi Bahama. En Antilhez Bihan, e-lec'h ma oa ar Pastor E. Van Deusen hag e wreg, gant C. F. Parmlee hag e wreg evel labourerien biblek, an Aotrou Bean hag an Aotrou Hackett evel gwerzherien-levrioù. E Trinidad, ar Pastor E. W. Webster hag e wreg, gant an Dimezell Stella Colvin evel misionerez vezegel. An disoc'hoù,—kant dek mirer ar Sabad e Jamaika, ha hanter-kant mirer ar Sabad e Trinidad, strollet en-dro da Gouva; un iliz e Barbados, hag ur strollad en Antigua, en Antilhez Bihan.

GSAM 432KREIZAMERIKA

GSAM 432.3Ar Pastor F. J. Hutchins hag e wreg a guitaas ar Stadoù-Unanet evit Inizi ar Bae, d'ar 16 a viz Du 1891. D'ar mare-se e oa, dreist-holl e Ruatan, un ugent den bennak a zouje da Sabad ar pevare gourc'hemenn hervez an dekalog, goude ma oa bet sachet o evezh war ar wirionez-se gant lennadennoù kaset dezho dre ar post. Tri bloaz diwezhatoc'h, e 1894, e kuitaas W. A. Miller hag e wreg Kalifornia evit mont da Vonacca, e-lec'h ma kemerjont perzh el labour deskadurezh evel kelennerien en ur skol a voe digoret d'ar 4 a viz Gouere 1894, en ur savadur-skol savet gant an Adventourien ar Seizhvet Deiz. E-pad ar prantad kentañ e oa ur c'heitad a bevar ha tregont a dud o tont. E 1895 e voe embannet e oa emren ar skol, rak kresket e oa niver ar skolidi da bemp ha daou-ugent.

GSAM 433.1Da-geñver ar C'hendalc'h Meur dalc'het e 1895, ar Pastor Hutchins en doa danevellet e oa kant den war an inizi a sentas ouzh ar c'hemenn, hag en doa lavaret ivez e oa bet savet div iliz hag a oa perc'hennet gant an Adventourien ar Seizhvet Deiz. Abalamour d'an diouer a zouar, hag a oa talvoudus-kenañ neuze evit al labour-douar, e voe savet unan eus an tiez-pediñ-se war an dour. An daou savadur-se hag ar savadur-skol a voe roet dre skrid d'ar General Conference Association. Istimet e oa bet talvoudegezh madoù ar C'hendalc'h war an enezenn da $1,789.60. Sammad al levrioù gwerzhet betek 1895 a save da $2,243.

GSAM 433Lestr bihan evit Kreizamerika

GSAM 433.2Pa voe lakaet evezh ar C'hendalc'h war an aezamant hag ar spletoù a vefe o kaout ul lestr bihan evit treuzdougen misionerien eus un enezenn d'eben, e voe votet e vefe savet ur vag eus ar seurt-se evit al labour e-touez Inizi ar Bae, evit ur priz na dremenfe ket $3,000.

GSAM 433.3E 1896, ne oa nemet pevar labourer e Kreizamerika : ar Pastor F. J. Hutchins hag e wreg, hag ar Pastor J. A. Morrow hag e wreg en Honduras Spagnol. E Belize, kêr-benn Honduras Breizhveuriat, e oa ur strollad a gredourien a zouje d'ar seizhvet deiz hervez ar pevare gourc'hemenn. An darn vrasañ eus al labour en dachenn-mañ a zo bet graet en inizi Mor Karib. Eno e oa bet gwerzhet levrioù evit meur a vil dollar, ha tri-ugent den a rae o levenez e gwirionez kemennadenn an trede ael.

GSAM 434Marv ar Pastor Hutchins

GSAM 434.1War-dro daouzek vloaz en deus labouret ar Pastor F. J. Hutchins en un doare feal-kenañ ha gredus e tachenn Kreizamerika. A-benn ar fin eo aet e c'houzañv da get, ha trec'het eo bet gant ar c'hleñved. Bremañ emañ o kousket, o c'hortoz galv ar Mestr — ar galv a zihuno ar re feal.

GSAM 434SUAMERIKA

GSAM 434.2Dre ar bajenn voullet eo bet degaset da gentañ soñjoù an Adventourien ar Seizhvet Deiz da Suamerika. E miz Here 1891 e krogas an Aotrounez Snyder, Stauffer, ha Nowlin gant o labour evel gwerzherien-levrioù en Arc'hantina. E 1893, dre votadeg ar C'hendalc'h Meur, e teuas ar Pastor F. H. Westphal, eus Illinois, ur ministr alaman, da labourat war an dachenn-vision-mañ, hag e 1894, Frank Kelley, eus Kalifornia, a yeas da Stadoù-Unanet Colombia evel misioner a bourveze d'e ezhommoù e-unan. Un nebeud mizioù diwezhatoc'h e voe heuliet ar re-mañ gant labourerien all, hag evel-se e voe graet un deroù er mision nevez-mañ. E 1896 e voe roet an danevell da-heul diwar-benn al labour en dachenn-mañ: Chile en deus ur ministr, ar Pastor G. H. Baber, a erruas d'an 19 a viz Here 1895; ha daou werzher-levrioù, F. W. Richards ha F. H. Davis. En Arc'hantina ez eus ivez daou vinistr, F. H. Westphal ha Jean Vuilleumier; ha daou werzher-levrioù, O. Oppegard ha C. A. Nowlin. Ouzhpenn an dud-se ez eus pevar labourer biblek, Lucy Post, an Aotrou hag an Itron Snyder, ha John McCarthy. E Brazil ez eus daou vinistr, ar Pastor W. H. Thurston ha H. F. Graf; ha tri gwerzher-levrioù, A. B. Stauffer, J. F. ha J. A. Berger. E Guiana Breizh-Veur ez eus daou vinistr, ar Pastor W. G. Kneeland hag ar Pastor P. Giddings; ha daou visioner mezegel, an Dr. B. J. Fercoit hag e wreg.

GSAM 435.1E 1896 e oa bet gwerzhet levrioù evit ur sammad a vil dollar e Chile, ha tregont mirer ar Sabad o doa degemeret ar Sabad hag ar gwirionezioù kar dre lenn al lennegezh prenet digant ar werzherien-levrioù. E Brazil hag en Arc'hantina e oa bet gwerzhet levrioù evit ur sammad a zek mil dollar; ha gwellañ c'hoazh, e oa kant den o heuliañ ar Sabad. Un iliz ha pemp skol-Sabad a oa bet aozet. En Arc'hantina e oa tri iliz aozet, e Buenos Ayres, Crespo, ha San Cristobal, a-getep. Un iliz aozet a oa ivez e Guiana Breizh-Veur, ha hanter-kant a virerien ar Sabad, ar pezh a rae un hollad a gant ha hanter-kant a Adventourien ar Seizhvet Deiz e Suamerika.

GSAM 435THE SOUTHERN MISSIONARY SOCIETY

GSAM 435.2Strizh-ha-strizh, ne c'haller ket envel ar gevredigezh-mañ estren, daoust m'emañ oc'h ober ul labour da avielañ ur bobl estren (Afrikaned) en hor bro hon-unan. Kalz a veuleudi a zleer da strivoù kendalc'hus ar Pastor J. E. White, gant bennozh Doue, evit an disoc'hoù a zo bet tizhet dija.

GSAM 435.3E goañv 1893, pa oan prezidant Kendalc'h Illinois, e teuas ar Pastor White da'm c'havout, pounner e galon abalamour d'ar re deñval e Stadoù ar Su. Dre ma tremenas un nebeud sizhunvezhioù e Chicago, e c'houlennas ar gwir da labourat evit an dud deñval a oa o chom er gêr. Gant plijadur bras e voe asantet d'ar goulenn, hag eno e krogas da vat e labour evit ar bobl reuzeudik-se.

GSAM 435Lestr-misioner ar Pastor White

GSAM 435.4Adalek an amzer-se e pede hag e rae raktresoù evit tachenn ar Su. A-feur ma studie e teue e raktresoù da vezañ azv, o tizhout o barr gant savidigezh ul lestr-tan e-kichen Lenn Michigan, anvet ar Morning Star. Gant ar “Bethel” war-neuñv-se gantañ ez eas da Chicago, ha neuze a-hed stêrioù Illinois ha Mississippi, o tizhout Vicksburg, e Mississippi, d'an 10 a viz Genver 1895. Eno, gant un nebeud kenseurted, e krogas gant e labourioù war un douar gwerc'h.

GSAM 436Oberenn ar Southern Missionary Society

GSAM 436.1Menegiñ a reomp un danevell savet gant ar Pastor White da-geñver ar C'hendalc'h Meur, d'an 9 a viz Ebrel 1903, a ro disoc'hoù al labour hag a ziskouez stad labour misioner ar Su d'ar c'houlz-se :—

GSAM 436.2“Hor C'hevredigezh he deus savet ha lakaet da vont en-dro bremañ pemp skol e Mississippi.... Emañ ar skolioù-se e Vicksburg, Yazoo City, Columbus, ha Jackson.... Hor labourerien o deus kaset war-raok ivez strivoù e Nashville, Memphis, hag Edgefield Junction, e Tennessee, hag e Louisville ha Bowling Green, e Kentucky.

GSAM 436Labourerien er Su

GSAM 436.3“Evit ar poent ez eus seizh labourer warn-ugent e rannoù disheñvel ar Gevredigezh. Pemp ministr urzhiet zo bet stummet e labour ar Southern Missionary Society.... Trizek skolaer zo bet prientet e doareoù disheñvel evit o labour.... Ur paotr yaouank a zo o resev un deskadurezh gant ar Gevredigezh da vezañ medisin, e Skol-veur Medisinerezh Meharry, e Nashville, hag unan all a zo skoazellet en e studioù er memes skol.... Labourerien biblek mat a zo bet stummet. Lod eus ar gelennerien a zeu da vezañ ivez labourerien ampart er rann-mañ.

GSAM 436Al lestr-tan “Morning Star”

GSAM 436.4“Ar Morning Star zo ma madoù personel, savet gant ma arc'hant din-me. Ouzhpenn se, an holl frejoù mont en-dro evit al lestr-mañ zo bet paeet diwar ma gounidoù din-me. Lavarout a rin ivez eo bet paeet ar frejoù bevañ war al lestr ganin-me atav. Alies e veze etre dek ha triwec'h den er skipailh.... Zoken goproù an holl labourerien implijet gant ar Gevredigezh e-pad bloavezhioù n'int ket bet tennet diwar roadoù, met diwar ma gounidoù personel din-me.

GSAM 437Penaos e teuas an arc'hant evit ar Mision Su

GSAM 437.1“Gallout a reer sevel ar goulenn, ‘A-belec'h hoc'h eus bet an arc'hant-se ?’ An Aotrou en deus e roet deomp. Levrigoù zo bet embannet. Da gentañ, ar Gospel Primer, a oa bet soñjet da gentañ evit kelenn d'an dud deñval. Gortozet e veze gwerzhañ un nebeud miliadoù a skouerennoù, met, d'hor souezh brasañ, eo tizhet hogos ur milion a skouerennoù.

GSAM 437.2“Mamm [an Itron E. G. White] he deus hor sikouret gant al levr Christ our Saviour, a zo bet gwerzhet tri pe pevar c'hant mil skouerenn anezhañ. Daou pe tri c'hant mil skouerenn eus Best Stories zo bet gwerzhet. Istimet e vez ez eus bet skignet a-walc'h a skouerennoù eus Coming King evit sevel ur golonenn peder miltir uhelder. Gant gounidoù-aozer al levrioù-se, ouzhpenn kas da benn kalz embregerezhioù ha labourioù all, hon eus savet ar Morning Star.”

GSAM 437E MEUR A VRO

GSAM 437Mec'hiko

GSAM 437.3Hon labour er vro-mañ a grogas er bloaz 1894, gant staliadur ur mision mezegel e Guadalajara. E 1896 e oa an nerzh labourerien evel-henn: Ar Pastor D. T. Jones hag e wreg, a oa e karg eus ar mision. Ar gelennerien a oa Ora A. Osborne, an Itron A. Cooper, Kate Ross, hag un eiler eus ar vro. Ar misionerien mezegel a oa an Dr. J. A. Neal, A. Cooper, an Itron A. J. Rice, an Itron Bartlett, hag an Itron Rachel Flowers. Daou-ugent klañvour bemdez a veze o vont d'ar mision, ha daou-ugent studier a yae da skol ar mision. D'ar mare-se e veze savet ur sanatoriom nevez, evit ur c'houst a $12,000.

GSAM 437Afrika Kreiz

GSAM 437.4E 1893 e oa aet ken pell oberenn kemennadenn an trede ael ma teuas Poellgor ar C'hendalc'h Meur da soñjal e oa reizh erbediñ sevel ur gefridi en Afrika Kreiz. Votet e voe neuze : “Evel ma vo posupl ar buanañ, e tigorfe ur gefridi e Matabeleland.” Diouzh an diviz-se, e 1894, e voe ur strollad Adventourien ar Seizhvet Deiz a yeas tre er vro-se hag a zibabas un atant 12 000 akrad ennañ. Da-geñver kendalc'h 1895 e voe dibabet ar Pastor C. B. Tripp hag e wreg, W. H. Anderson hag e wreg, hag an Dr. A. S. Carmichael da vezañ misionerien evit an dachenn bell-se. Kerkent ha dibabet e krogjont gant ar prientadennoù evit ar veaj hir, ha goude ur veaj-vor frouezhus e tizhjont o fal d'ar 26 a viz Gouere 1895.

GSAM 438Aod an Aour

GSAM 438.1E-pad meur a vloaz e oa deuet krial Makedonia o c'houlenn sikour betek an Adventourien ar Seizhvet Deiz eus Aod Kornôg Afrika. Un dedenn a oa bet dihunet er wirionez dre lenn embannadennoù an Adventourien, met n'eo nemet er bloaz 1894 pe war-dro ma voe kaset sikour. Neuze e voe pedet ar Pastor Sanford hag an Aotrou Rudolph gant Poellgor ar C'hendalc'h Meur da gemer an oberenn a oa o c'hortoz abaoe kement a amzer. Mont a rejont d'an dachenn gant entan ha kalon. N'eus ket pell goude, koulskoude, e voe tapet ar Pastor Sanford gant ar derzhienn, a oa ken stank eno ma vez graet “bez an den gwenn” eus ar vro. Tri gwech e voe taget ganti, ha neuze, evit gallout bevañ, e voe rediet da zistreiñ da Amerika. Re all a voe kaset da Aod ar C'hornôg, en o zouez ar Pastor D. U. Hale, Geo. F. Kerr hag e wreg, ha G. P. Riggs. Hennezh, koulskoude, a oa bet ken gwanaet gant ar c'hleñved ma ne oa ket spi e vuhez ken, hag e tec'has da Vro-Saoz gant ar spi da vezañ yac'haet gant ur cheñchamant a hin ; en dra-se e voe dipitet eñ hag e vignoned, rak mont a reas war fallaat tamm-ha-tamm, hag a-benn ar fin e varvas, hag eno e voe beziet. Eñ ivez a c'hortoz donedigezh an Hini a ro ar vuhez.

GSAM 438India

GSAM 438.2D'an 12 a viz Genver 1890 e loc'has ar Pastor Haskell eus Porzh Durban, war aod gevred Afrika, evit mont da Galkuta, da India, da Sina ha da Japan. A-raok an deiziad-se e oa deuet Percy T. Magan, e sekretour, d'en em unaniñ gantañ. Pal ar veaj-mañ da India a oa “prospektiñ”, da lavaret eo klask titouroù a rofe an tu dezho da reiñ kuzulioù ha alioù pa vefe kroget gant obererezhioù misioner oberiant gant an Adventourien ar Seizhvet Deiz er c'horn-bro-se. Gant ar soñj da sevel ur mision en India, e erbedas ar C'hendalc'h Meur, e 1893, da Wm. Lenker mont d'ar vro-se evel kolporteur. O heuliañ an erbedadenn-se ez eas da India hag e kinnigas lennegezh an Adventourien ar Seizhvet Deiz. Diwezhatoc'h e rentas an Aotrou Lenker kont en doa gwerzhet levrioù, eñ ha pevar den all, e lodennoù disheñvel eus India betek 1896, hag en doa gwerzhet embannadennoù evit un talvoudegezh a $10,000. Evit diskouez an dedenn krouet gant al levrioù gwerzhet, e lavaras ouzhpenn, p'edo o werzhañ levrioù en-dro da Vadras, war aod kornôg India, “e oa deuet ur prezegenner eus ar vro tri-ugent miltir war droad evit prenañ ur skouerenn eus Thoughts on Daniel and the Revelation.”

GSAM 439Georgia Burrus en India

GSAM 439.1E 1895 e kuitaas an Dimezell Georgia Burrus Kalifornia evit mont da India. Ur wech erruet eno e krogas diouzhtu da studiañ ar bengaleg, ha buan a-walc'h e krogas gant al labour mision. Betek 1896 e oa bet kroget gant meur a zen da zoujañ da Sabad an Aotrou dre darempred gant hor labourerien.

GSAM 439.2Al labourerien en dachenn e 1896 a oa ar Pastor D. A. Robinson hag e wreg. An Dimezell May Taylor hag an Dimezell Georgia Burrus a oa labourerezed biblek. An Aotrou Lenker hag an Aotrou Masters a oa gwerzherien-levrioù. Ur savadur dereat a oa bet kavet evit ti ar mision, ha galvoù a oa bet kaset d'ar vammvro evit kaout medisined, klañvdiourien, ha skoazell ouzhpenn da respont d'an ezhommoù a boueze warno. D'ar galv-se e respontas ar Pastor Brown, gant re all. Mervel a rejont o-daou, eñ hag ar Pastor D. A. Robinson, e Karmatar, e Bengale, en India, e dibenn miz Kerzu 1899.

GSAM 439Hawaii, Inizi Sandwich

GSAM 439.3E 1884 ez eas an Aotrou La Rue hag Henry Scott, war o c'houst, da Hawaii evel misionerien. Kroget o doa gant o labour o kas da benn misionerezh personel hag o werzhañ levrioù. Kement a zedenn a voe dihunet gant se war an enezenn ma tivizas ar C'hendalc'h Meur, e miz Du 1885, ma'z afe ar Pastor Wm. Healy da Hawaii er c'houlzad war-lerc'h da labourat, ha ma vefe goulennet digant Kendalc'h Kalifornia prestañ un deltenn evit se. Gant an dafar-se, ar Pastor Healy hag ar re a oa dija war an enezenn a gasas un emvod-deltenn da-geñver hañv 1886. Da heul ar striv-se e voe degemeret ar c'hemenn gant un toullad tud. An Aotrou La Rue a chomas e Honolulu betek 1889, ha neuze e loc'has war vor evit Hong Kong, e Sina.

GSAM 440Al labour sinat en Hawaii

GSAM 440.1Met nebeut a labour ministrerezh a voe graet war an enezenn betek ma en em vodas ar C'hendalc'h Meur e miz Meurzh 1895, d'ar mare-se e voe kemeret ur vot evit lavaret e “yae ar Pastor Gates hag e wreg, gant an Aotrou hag an Itron Brand evel kelennerien evit ar Sinaiz, da Honolulu da labourat evel misionerien.” Kroget e voe gant al labour kelenn diouzhtu, hag ar Pastor Gates, daoust ma oa gwan e yec'hed, a reas ar pezh a c'halle evit kas al labour war-raok. Ur medisin ha klañvdiourezed a heulias ar misionerien buan, hag al labour war an dachenn-se eus ar c'hemenn a oa bet lañset mat.

GSAM 440Diverradenn eus ar Misionoù, 1añ a viz Genver 1903

GSAM 440.2Danevell Sekretour ar Misionoù Estren, kinniget d'an 31 a viz Kerzu 1902, a ginnig labour ar c'hemenn kaset da benn er-maez eus ar Stadoù-Unanet evel-henn:—

GSAM 440.3Kendalc'h Unaniezh Aostralia, ennañ kendalc'hioù Victoria, Kembre-Nevez ar Su, Zeland-Nevez, Queensland, Aostralia ar Su, Tasmania, hag Aostralia ar C'hornaoueg.

GSAM 440.4Kendalc'h Meur Europa, ennañ ar C'hendalc'h Unaniezh Alaman, Alamagn ar C'hornaoueg, Reter Alamagn, Su Alamagn, Izelvroioù ha Flandrez Belgia, Aostria-Hungaria, ha Stadoù ar Balkanoù, Suis alaman, Rusia ar Su, Rusia an Norzh, ha Rusia Kreiz.

GSAM 440.5Kendalc'h Unaniezh Skandinavia, ennañ Danmark, Norvegia, Sveden, Finland ha Yslann.

GSAM 441.1Kendalc'h Unaniezh Breizh-Veur, a c'holo Norzh Bro-Saoz, Su Bro-Saoz, Iwerzhon, Bro-Skos, ha Kembre.

GSAM 441.2Kendalc'h Unaniezh Latin Frañs, ennañ Suis galleg, Frañs, hag Italia.

GSAM 441.3Ar Mision Reter, ennañ Ejipt, Siria ha Turkia.

GSAM 441.4Kendalc'h Unaniezh Suafrika, ennañ Kolonienn ar C'hab, Natal-Transvaal, Basutoland ha Matabeleland.

GSAM 441.5Liesseurt : Bermuda, Brazil, Guiana Breizh-Veur ha Guiana an Izelvroioù, Kreizamerika (Su), Sina, Fiji, India, Jamaika, Japan, Antilhez Bihan, Mec'hiko, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, Stêr ar Plata, Raratonga, Samoa, Inizi ar Gevredigezh, Sumatra, Tonga, Trinidad, Aod ar C'hornôg (Suamerika), hag Aod ar C'hornôg (Afrika).

GSAM 441.6An niver a labourerien oberiant en tachennoù disheñvel-se, en o zouez ministrerien, aotreet, labourerien biblek, kolporteurien, ha gwerzherien-levrioù, a sav da 754.

GSAM 441Poentoù strategel savet

GSAM 441.7Diwar an disklêriadurioù berr-mañ a-zivout hor misionoù e c'hallomp lavaret, evel ma reas Sekretour ar Misionoù Estren e 1896:

GSAM 441.7“Gant ar postoù strategel-se bremañ dalc'het gant ar c'hemenn e hogos pep korn eus ar bed, Doue, dre e c'halloud didermen, a c'hall seveniñ un oberenn vras ha galloudus en ur pennadig amzer. Berraat a raio e labour er reizhder.”