Pennad 15 — Gouloù o kreskiñ ha Marvailhoù brasoc'h

GSAM 235.1“DEUIT da soñj eus an deizioù kentañ, pa oac'h sklêrijennet, goude-se e c'houzañvjec'h ur stourm bras a boanioù; evit ul lodenn, pa oac'h lakaet da ziskouez-daoulagad gant goapaerezhioù ha poanioù; hag evit ul lodenn all, pa oac'h deuet da vezañ kenseurted ar re a veze graet evel-se outo.”¹

GSAM 235.2Ar prantad amzer adalek an dic'hoanag e 1844 betek ma voe diskuliet ar sklêrijenn sklaer war ar santual ha kemennadenn an trede ael, a voe un amzer a arnod ispisial. An Adventourien a chome start o soñjal e oant en tu-gwir el luskad tremenet, a oa da wir un “diskouez-daoulagad” evit ar re a soñje e oa c'hwitet penn-da-benn ar c'hemenn; ha setu perak e oant dindan rebechoù bras. Gouzañv a raent kement-se gant levenez keit ha ma choment stag ouzh an Aotrou dre ar feiz, ha ma kemerent perzh e bezañs e Spered Santel.

GSAM 235Daou Boent-argad Ispisial

GSAM 235.3Daou boent-temptadur ispisial en doa Satan evit an Adventourien. An hini kentañ a oa lakaat ar re a oa start er c'hred e oa echu amzer ar brofediezh da grediñ e oa un donedigezh speredel an eil donedigezh ar C'hrist, ha dre un doare bennak en doa graet an donedigezh-se e fin an daou vil tri c'hant devezh. An eil a oa lakaat ar re a oa en arvar diwar-benn o skiant-prenet tremenet da zilezel anezhañ penn-da-benn. Evel-se, e-keit ha ma veze diskuliet tamm-ha-tamm ar wirionez a-zivout ar santual ha kemennadenn an trede ael diwar ar Skriturioù, Kemennadoù Spered Doue, dre zonezon ar brofediezh, a gadarnae al luskad tremenet, o c'hervel anezhañ “ur gouloù skedus” en doa Doue savet e penn an hent, da skediñ a-hed an hent betek ar gêr, hag a ziskoueze prouennoù ar Skriturioù e oa eil donedigezh ar C'hrist da vezañ ger-ha-ger ha personel, ha ne c'halle ket neuze bezañ an darvoud e fin an “devezhioù.”

GSAM 236Diskouezadegoù Marzhus

GSAM 236.1Ma komzfe an Aotrou d'e bobl dre weledigezhioù en deizioù diwezhañ-mañ, ha ne c'hortozfemp ket e vefe en diskouezadenn-se hec'h-unan sinoù anat eus an divin? Ar sinoù-se a zo anat e gweledigezhioù an Itron E. G. White. An anadenn eus ar gweledigezhioù o-unan, evel m'eo diskouezet e Pennad 13, a zo burzhudus-kaer ; met kalz perzhioù burzhudus a zo liammet gant he gweledigezhioù kentañ, a verzot a-feur ma lennot ar skrid-mañ pelloc'h ; ha daoust hag e c'hallfemp gortoz e vefe disheñvel gant un donezon eus an doare-se, savet gant Doue evit sachañ evezh an dud, hag o lakaat da lavarout, evel Moizez, “Distreiñ a rin, da welet ar weled vras-mañ” ? Disklêriadenn eeun ur plac'h paour, klañv, gwan, war-nes ar bez war a seblant, o lavarout en doa an Aotrou roet ur weledigezh dezhi, ne vije ket bet a-walc'h evit ober kement-se. An diskuliadurioù burzhudus stag ouzh ar gweledigezhioù o deus krouet un dedenn evito, ha galvet e voe ar plac'h da vont a lec'h da lec'h da gontañ ar pezh he doa an Aotrou gourc'hemennet dezhi da lakaat da c'houzout d'ar re all.

GSAM 236Diskouezadegoù Heverk en Trede Gweledigezh

GSAM 236.2Amañ e vo displeget ganeon un nebeud fedoù diwar-benn he zrede gweledigezh, an hini a voe roet en ti he zad, meneget e Pennad 13, hervez an doare m'eo bet kontet din gant tad ha mamm an Itron White, gant he c'hoar, an Itron Sarah Belden, ha gant re all.

GSAM 236.3Er sal ma oa bet ar weledigezh, e oa gourvezet war an daol-gwisk ur Bibl-familh bras-meurbet. Unan e oa eus un embannadenn moulet e Boston gant Joseph Teale, er bloaz 1822. Triwec'h meutad war unnek a zo gant al levr, pevar meutad e devder, ha pouez a ra un tammig ouzhpenn triwec'h lur. E-pad ar weledigezh, e savas, hag e kemeras ar Bibl pounner-mañ war he brec'h kleiz, digor, hag e astennas anezhañ a-serzh d'he c'horf; ha neuze, e-pad ouzhpenn un hantereur, gant he dorn dehou, e troas ar pajennoù a lec'h da lec'h, hag e tiskouezas gant he biz testennoù disheñvel eus ar Skriturioù, a adlavare e-keit ha ma selle he daoulagad war-zu an nec'h, hag en tu kontrol d'al levr. He c'hoar Sarah (a zimezas diwezhatoc'h gant Stephen Belden), pe, a-wechoù, un den all a oa eno, a selle ouzh pep testenn ma tiskoueze he biz, hag a wele splann, bep tro, e adlavare ar Skritur ma oa he biz o chom warnañ. Mamm Harmon a lavaras e oa he merc'h Ellen, en he stad naturel, “dic'houest, dre ziouer a nerzh, da sevel ar Bibl pounner-se diwar an daol-gwisk ; met er weledigezh he deus e zalc'het ken aes, war a seblant, ha pa vije bet un Testamant godell hepken.”

GSAM 237.1Ur burzhud e oa amañ, da wir ! — ur plac'hig bresk, na poueze nemet dek lur ha tri-ugent, o terc'hel ur Bibl pounner e-pad ouzhpenn un hantereur en ur savlec'h na c'hallje ket un den kreñv he derc'hel e-pad div vunutenn ; adarre, o treiñ a lec'h da lec'h war-du troc'hadoù eus ar Skriturioù a ziskoueze bep tro bezañ an destenn adlavaret ganti, e-keit ha ma oa he daoulagad troet war-zu an nec'h hag en tu kontrol d'al levr; hag a-benn ar fin, ur vouezh o tont eus un den hep fiñv skevent na c'hwezh en e gorf, hag a adlavare reizh an troc'hadoù Skritur merket,—kement-se, sur a-walc'h, a zo en tu all d'an tamall bezañ bet produet gant un obererezh denel, pe bezañ efed ur c'hleñved. Ar re o doa gwelet anezhi a selle outi evel un diskouezadenn sklaer-tre eus Spered an Hini a gomzas eus ar bod o teviñ. Diskouezadennoù a'r seurt-se e trede gweledigezh an Dimezell Harmon, pa oant anavezet, a zegase ur brouenn kendrec'hus e oa un nerzh didermen er gweledigezhioù.

GSAM 237Gweledigezh Topsham

GSAM 237.2Neuze, nebeut goude an darvoud-se, ar gumuniezh Adventourien e Topsham, un tregont miltir bennak en norzh-reter da Portland, e Maine, o klevet kaoz eus an darempredoù en doa bet an Aotrou gant an Dimezell Ellen G. Harmon, a bedas anezhi d'al lec'h-se. Degemeret e voe ar bedadenn, hag evel-se e reas he gweladenn gentañ da Topsham. D'ar mare-se e veze dalc'het emvodoù an Adventourien e ti an Aotrou Curtiss. An Itron Frances Lunt (an Dimezell Frances Howland gwechall), eus Oakland, Kal., he deus roet din an disklêriadenn da-heul, deiziet d'an 19 a viz Genver 1890:—

GSAM 238.1“Me, gant familh ma zad, a yae da emvodoù ar C'hoar Harmon e Topsham, e 1845, ha da-geñver an emvodoù-se he doa ur weledigezh. Ar wech kentañ e oa deomp he gwelet o kaout ur weledigezh. Unan eus ar Biblioù kozh-se [Bibl Familh Teale, a boueze triwec'h lur] a oa d'ar Breur Curtiss. Tennet e voe ar Bibl vras-se eus ar c'hommod gant ar C'hoar Harmon pa oa e gweledigezh, ha diskouezet e veze ganti testennoù eus ar Skriturioù a-feur ma troe ar pajennoù, he daoulagad o sellet war-zu an nec'h, pell diouzh al levr. An testennoù a adlavare a oa pe gerioù kelenn, pe galonekadurioù, pe rebec'hioù. Un dra iskis all gant an emziskouezadenn d'ar mare-se e oa savlec'h al levr. Dalc'het e oa war he dorn digor ganti en ur c'horn a bemp derez ha daou-ugent, ha den all ebet ne oa gouest da zerc'hel ul levr en hevelep korn hep ma'z afe diouzhtu da riklañ diouzh an daouarn; met ar C'hoar Harmon a zalc'he ar Bibl-mañ er c'horn-se e-pad meur a vunutenn, ken start ha pa vije bet peget ouzh he dorn, en ur dremen etre an dud er sal a-hed an amzer-se.”

GSAM 238Testeni an Itron Truesdail

GSAM 238.2Un testeni all diwar-benn an hevelep gweledigezh a zeu eus an Itron M. C. Truesdail, eus Trenton, Missouri, deiziadet d'ar 27 a viz Genver 1891. Setu ar pezh a lavar:—

GSAM 238.3“Pemzek vloaz e oan e 1845, hag e oan eno da vare gweladenn gentañ ar C'hoar Harmon e Topsham, pa he doa bet ar weledigezh e ti ar Breur Curtiss, ma kemeras ar Bibl familh bras hag he doa e zalc'het en un doare ma ne c'halle hini ebet eus ar re all derc'hel ul levr war e zorn hep ma'z afe da riklañ diouzhtu.

GSAM 238.4“E gweledigezh e voe ar C'hoar Harmon e-pad ouzhpenn div eur. An diskuliadur burzhudusañ eus galloud Doue a welis biskoazh e oa, ha gwelet em eus anezhi e gweledigezh ouzhpenn un daouzek gwech. Atav e veze an degouezhioù-se degouezhioù a solennded don hag a emvarn, met hemañ a oa dreist an holl. O! pegen e krenemp pa gelenne Meurdez an neñv ac'hanomp dre e venveg gwan; pa lenne deomp pennadoù ken frealzus ha dereat en hor stad diaes; evel Hebreed 2:2, 3; Jakez 5:7, 8; Hebreed 10:35, 39; 1 Pêr 1:7; Lukaz 12:32-37, ha kalz re all, o terc'hel Bibl bras an tiegezh ken uhel ma ranken sevel war ur gador evit lenn el lec'h ma tiskoueze. Ne gredan ket e oa ar C'hoar Harmon ouzhpenn div veutad uheloc'h.”

GSAM 239.1An doare diskouezadennoù-se a gendrec'has an dud eeun e oa un nerzh dreistdenel bennak o ren ar benveg uvel, ha galvoù a zeuas eus meur a lec'h e Bro-Saoz Nevez dezhi da zont da reiñ he testeni.

GSAM 239Al Labour Dornel ur Pec'hed

GSAM 239.2Nebeut goude, e voe gourc'hemennet d'an Dimezell Harmon, dre ur weledigezh, mont da Paris (Maine), e-lec'h ma oa tud a grede e oa ur pec'hed ober labour dorn. Ar Pastor Stephens, eus Woodstock (Maine), a oa penn ar fazi-se, hag en doa ul levezon kreñv war ar re all. A-raok e oa bet ur prezegenner metodour, ha sellet e veze outañ evel ur c'hristen uvel ha feal. Gounezet en doa fiziañs kalz a dud gant e vroud evit ar wirionez ha gant e vuhez santel war a seblant, ar pezh a lakaas lod da grediñ e oa heñchet a-ratozh gant Doue. Roet en deus an Aotrou ur rebech d'an Dimezell Harmon evitañ. Disklêriet he deus e oa o vont a-enep da c'her Doue en ur chom hep labourat, en ur lakaat e fazioù war ar re all, hag en ur damall an holl re na zegemerent ket anezho. Distaolet en deus an holl brouennoù roet gant an Aotrou evit e gendrec'hiñ eus e fazi, ha nac'het en deus anzav e fazioù. Heuliet en deus e santadoù, hag aet eo da ober beajoù skuizhus, o kerzhet hedoù hir, el lec'hioù ma ne reseve nemet goapaerezh, ha soñjal a rae dezhañ e oa o c'houzañv evit Jezuz-Krist en holl dra-se. Lakaet e oa bet e skiant hag e varn a-gostez.

GSAM 239.3Evit pezh a sell ouzh testeni an Dimezell Harmon ha disoc'h an afer, e tennin ur pezh eus ul lizher bet digant an Itron M. C. Truesdail, a oa o chom da neuze e Paris, e Maine. Goude bezañ roet munudoù zo a glot gant ar pezh a zo lavaret a-us, e lavar :—

GSAM 240.1“Anzavoù a voe graet gant an holl nemet o rener, Jesse Stephens. Ar C'hoar Harmon he doa e ziarbennet, o lavarout dezhañ ma ne izelae ket e spered en ur anzav e fazioù, e lakafe buan un termen d'e red-buhez. An holl a gomprene e oa un diougan e lakafe un termen d'e vuhez en un doare bennak.”

GSAM 240.2Setu aze an heuliad en e afer :—

GSAM 240.3“Goude ma voe kuitaet gant e dropellig, e teuas da vezañ trist, ha nebeut amzer goude e kollas e benn, o nac'hañ debriñ kement tra a oa bet poazhet gant ar re fall. N'en doa ket klevet komz eus ma distro eus Massachusetts pa zegasis e bred dezhañ. Goulenn a reas, en ur astenn e zorn eskern dre un toull bihan en ur prenestr, ‘Ha Doue en deus ho kaset gant kement-mañ, C'hoar Marian ?’ O welet ma respont arvarus, e nac'has e dañva. E stad truezus, stanket en ur pezhig e ti e vreur (un den dizoue), a zegase din soñj eus ar c'hemenn a oa bet kaset dezhañ gant kement a vadelezh eus an neñv, hag en doa nac'het ken stouiek. Kaset e voe d'e familh daou zevezh goude ar weladenn drist-se, e-lec'h ma lakaas un termen buan d'e vuhez dre emlazh, o ober ur fun gant e zilhad-gwele.”²

GSAM 240Un Diougan Sevenet

GSAM 240.4E-pad hañv 1845, war bedadenn Otis Nichols, e teuas an Dimezell Harmon da Vassachusetts, he c'hoar Sarah ganti. Chom a rejont e ti an Aotrou Nichols. Mont a rae an Aotrou Nichols gant e wreg en o karr, hag e kasent an Dimezell Harmon hag he c'hoar da lec'hioù disheñvel evit aozañ emvodoù, e-lec'h ma roe an Dimezell Harmon he testenioù. Evel-se e c'hallas gweladenniñ Boston, Roxbury, ha Carver. Da vare o eil gweladenn e Boston, Massachusetts, e c'hoarvezas un darvoud dedennus-kenañ.

GSAM 240.5E Boston hag en-dro dezhi e oa ur strollad tud fanatek a gredent ivez e oa ur pec'hed labourat, o c'hemenn pennañ o vezañ : “Gwerzhit ar pezh hoc'h eus, ha roit an aluzen.” Lavarout a raent e oant er jubili, e tlee an douar diskuizhañ, hag e tlee ar re baour bezañ maget hep labour. Sargent, Robbins, ha lod all a oa ar renerien. Tamall a raent ar gweledigezhioù evel o tont diouzh an diaoul, peogwir e oa bet diskouezet o fazioù dezho o-unan. Garv e oant gant an holl re na gredent ket evelto.

GSAM 241.1Tra ma oa an Dimezell Harmon hag he c'hoar o weladenniñ ti an Aotrou Nichols, e teuas Sargent ha Robbins eus Boston da c'houlenn ur servij digantañ, hag e lavarjont e oant deuet d'ober ur weladenn, ha da chom un nozvezh gantañ. Respont a reas an Aotrou Nichols e oa laouen e oant deuet, rak an Dimezelled Sarah hag Ellen Harmon a oa en ti, ha c'hoant en doa e teufent da anavezout anezho. Cheñch a rejont o soñj diouzhtu, ha ne voe ket tu o lakaat da zont tre en ti. Goulenn a reas an Aotrou Nichols hag-eñ e c'hallfe Ellen kontañ he c'hemenn e Boston, ha ma selaoufent, ha ma varnfent goude. “Ya,” a lavarjont, “deuit da Voston d'ar Sabad o tont [ar Sul a oa, rak n'o doa ket degemeret ar Sabad c'hoazh]; plijout a rafe deomp kaout ar gwir da selaou anezhi.”

GSAM 241.2An Aotrou Nichols en deus kontet kement-mañ din en e di, e Dorchester, e 1858. Lavaret en deus en doa graet e gontadennoù penn-da-benn evit mont da Voston d'ar Sabad vintin gant e garr-lam da gas an Dimezell Harmon d'ar vodadeg raktreset. En noz-se, e-pad pedennoù an tiegezh, e voe kaset kuit en ur weledigezh. Pa zistroas diouti, e lavaras : “Breur Nichols, n'ez an ket da Voston warc'hoazh ; diskouezet en deus an Aotrou din e rankan mont da Randolph. Ul labour en deus evidon d'ober eno.” An Aotrou Nichols a rae kalz a van eus e ger. Prometet en doa he c'has da Voston an deiz war-lerc'h, hag en ur c'houlennata gant enkrez e lavaras : “Petra a rin gant ma ger da Sargent ha Robbins ?” “Na raet ket van,” eme an Dimezell Harmon, “an Aotrou en deus gourc'hemennet din mont en tu all.” “Mat,” eme an Aotrou Nichols, “ne gomprenan ket.” “Diskouezet en deus an Aotrou din e komprenimp pa erruimp eno,” eme an Dimezell Harmon. “Mat,” eme an Aotrou Nichols, “n'eus doare ebet evidoc'h da vont di nemet ma'z eomp da gas ac'hanoc'h, met ne ouzon ket penaos e tisplegin an traoù d'ar vreudeur e Boston.”

GSAM 241.2Disklêriet en doa an Aotrou Nichols din ouzhpenn “gwelet he doa ar C'hoar Harmon o faosoni er weledigezh, ne vefe ket a emvod e Boston d'ar Sabad, e en em gavfe Sargent, Robbins, hag ar re all a oa a-enep gant ar strollad bras e Randolph (trizek miltir diouzh Boston) d'ar Sabad; ha e rankfemp en em gavout gant an enebourien e Randolph, en o emvod d'ar Sabad, ha du-hont e vefe roet dezhi ur gemennadenn a-berzh dezho, a gendrec'hfe an dud onest, an dud diragvarn, pe e teue he gweledigezhioù eus an Aotrou pe eus Satan.” E-lec'h mont da Voston ha da c'houde da Randolph, o c'hober un hed a daou viltir warn-ugent, ez int aet war-eeun da Randolph, o erruout eno war-dro eur an emvod. Eno e kavjont ar re end-eeun o doa asantet d'en em gavout ganto e Boston. Neuze e lavaras an Aotrou Nichols : “Kompren a ran bremañ.”

GSAM 242.1Ar striv-mañ gant Sargent ha Robbins da chom hep klevout testeni an Dimezell Harmon, hag an doare ma voe heñchet anezhi evit en em gavout ganto, o doa bet ul levezon vras war speredoù lod eus an dud a oa eno. Diwar-benn an emvod e-unan, e venegin an danevell roet gant an Aotrou Nichols:—

GSAM 242Diskouezadegoù Heverk

GSAM 242.2“Kemeret e voe ar C'hoar Ellen en ur weledigezh gant diskouezadegoù dreistordinal, ha kenderc'hel a reas da gomz er weledigezh gant ur vouezh sklaer, a c'halle bezañ komprenet splann gant an holl a oa eno, betek war-dro kouezh-heol. Sargent, Robbins, ha French a oa gwall gounnaret, koulz ha broudet, o klevout ar C'hoar Ellen o komz er weledigezh, ar pezh a zisklêrient a oa eus an diaoul; dispingañ a rejont o holl levezon hag o nerzh korfel evit distrujañ efed ar weledigezh. En em unaniñ a raent da ganañ kreñv-kenañ, ha neuze a-bep-eil e komzjent hag e lennjent eus ar Bibl a-vouezh uhel, evit na vefe ket klevet Ellen, betek ma vefe distrujet o nerzh ha ma krenfe o daouarn kement ma ne c'helljent ket lenn mui eus ar Bibl. Met e-kreiz ar reuz hag an trouz-se holl e veze klevet splann gant an holl a oa eno mouezh sklaer ha fin Ellen, pa gomze er weledigezh. Kendalc'het en deus enebiezh an dud-se keit ha ma c'hellent komz ha kanañ, daoust ma oa bet rebechet dezho gant lod eus o mignoned o-unan, ha goulennet diganto paouez. Met eme Robbins, ‘Kouezhet oc'h dirak un idol : o azeuliñ ul leue aour emaoc'h.’

GSAM 243.1“An Aotrou Thayer, perc'henn an ti, ne oa ket peursur e teue he gweledigezh diouzh an diaoul, evel ma tisklêrie Robbins. C'hoant en doa e vefe amprouet en un doare bennak. Klevet en doa e veze lakaet un harz da weledigezhioù a c'halloud satanel en ur zigeriñ ar Bibl hag en ur lakaat anezhañ war an den a oa e gweledigezh, ha goulenn a reas digant Sargent ha prest e oa d'e amprouiñ en doare-se, ar pezh a nac'has hemañ ober. Neuze e kemeras an Aotrou Thayer ur Bibl familh pounner ha bras, er vent in-quarto, a oa war an daol, ha ral a wech implijet, e zigoras hag e lakaas anezhañ digor war bronn Ellen e-pad he gweledigezh, pa oa hec'h-unan stouet war he c'hiz a-enep ar voger e korn ar sal. Kerkent ha lakaet ar Bibl warni e savas war he zreid, hag e kerzhas betek kreiz ar sal, gant ar Bibl digor en un dorn, savet ken uhel ha ma c'halle, hag he daoulagad o sellet start war-zu an nec'h, e tisklêrias en un doare solennek, ‘Testeni awenet Doue,’ pe gerioù a dalveze kement-all. Ha neuze, tra ma oa astennet ar Bibl en un dorn, he daoulagad o sellet war-zu an nec'h ha n'eo ket war ar Bibl, e kendalc'has e-pad pell da droiñ ar pajennoù gant he dorn all, da lakaat he biz war arroudennoù zo, ha da lavarout o gerioù en un doare reizh gant ur vouezh solennek. Kalz a dud a oa eno a selle ouzh an arroudennoù ma tiskoueze he biz, evit gwelet hag-eñ e lavare anezho reizh, rak he daoulagad a selle war-zu an nec'h d'ar memes mare. Lod eus an arroudennoù meneget a oa barnadennoù a-enep an dud fall hag ar vlasfemourien; hag ar re all a oa evezhiadennoù ha kemennoù diwar-benn hor stad a-vremañ.

GSAM 243He Gweledigezh Hirañ, ouzhpenn C'hwec'h eur

GSAM 243.2“Er stad-se e kendalc'has an endervezh-pad betek tost da serr-noz, pa zeuas er-maez eus he gweledigezh. Pa savas Ellen war he zreid en he gweledigezh, gant ar Bibl pounner digor en he dorn, ha pa gerzhas dre ar pezh en ur lavarout troc'hadoù eus ar Skriturioù, e teujont mut, Sargent, Robbins ha French. Evit ar peurrest eus an amzer e voent trubuilhet, gant kalz a re all; met serriñ a rejont o daoulagad, hag e taljont penn hep anzav netra eus o fromoù.”³

GSAM 244Dimeziñ an Dimezell Harmon

GSAM 244.1D'an 30 a viz Eost 1846 e voe dimezet an Dimezell E. G. Harmon hag ar Pastor James White, ha kenlabourat a rejont evit lakaat ar c'hemenn da vont war-raok. E-pad ar bloaz 1847 e voe bevennet o labour dreist-holl da Vaine ha Massachusetts.

GSAM 244.2D'ar Sabad kentañ miz Ebrel e voe roet d'an Itron White ur weledigezh dedennus-meurbet, e ti Stockbridge Howland, e Topsham, el lec'h ma veze dalc'het an emvodoù peurliesañ d'ar mare-se. Ar weledigezh-mañ eo an hini meneget en Early Writings, ma welas ur weled eus ar santual hag e arrebeuri, mare an trubuilh, ar sent o tec'hout kuit eus ar c'hêrioù, an dud fall o kelc'hiañ anezho, o dieubidigezh da vouezh Doue, ar jubile, donedigezh an Aotrou er c'harr koumoulek, hag all. Mat e vefe merzout lod eus he fiñvoù e-pad ar weledigezh-mañ.

GSAM 244Meur a Vibl implijet en ur weledigezh

GSAM 244.3An Itron Frances Lunt (merc'h S. Howland), d'an 19 a viz Genver 1890, a lavaras din :

GSAM 244.3“E kostez ar sal ma veze dalc'het an emvodoù e oa un daol, warni un toullad levrioù a bep seurt, en o zouez meur a Vibl eus ar vent voas. E-pad ar weledigezh, an Itron White a savas en he sav, a yeas d'an daol, a gemeras ur Bibl hep stekiñ ouzh levr ebet all, hag o terc'hel anezhañ digor a-us d'he fenn gant he dorn kleiz, he biz-yod en he dorn dehou bountet war-du testenn ar Skritur a adlavare pa oa en he sav dirak an den a oa evitañ, ha neuze lakaat al levr digor war vruched an den dirak pehini he doa adlavaret ar skritur. O tistreiñ d'an daol e kemeras ur Bibl all, hag en hevelep doare e adlavaras un destenn all eus ar Skriturioù hag e lakaas ar Bibl digor war bruched an den a oa o komz outañ. An ober-se a voe adgraet ganti gant war-dro c'hwec'h den ; goude se, en un doare cheuc'h, e azezas en ur gador, he daoulagad o sellet war-zu an nec'h ha pell diouzh al levr an amzer-holl.”

GSAM 245.1A-zivout kement-se e lavar an Itron Truesdail :

GSAM 245.1“Eno e oan [Ebrel 1847] pa'z eas ar C'hoar White d'an daol ha pa gemeras ur Bibl war-lerc'h egile e-touez al levrioù a oa war an daol, o lakaat ar Bibl war bruched an hini a oa un destenn eus ar Skriturioù evitañ ganti. Graet e veze kement-se he daoulagad savet war-du an neñv. D'ar c'houlz-se he deus dalc'het ar Bibl a-us he fenn en ur gomz ganin; ha neuze he deus lakaet anezhañ war ma bruched. Ar rann a voe roet din a oa 2 Korintianed 6:17.”⁴

GSAM 245.2En ul lizher a-berzh an Itron Frances Lunt e ro anvioù tri den a oa war al lec'h d'ar c'houlz-se, hag a zo bet lakaet ar Bibl war o bruched e-keit ha ma komze an Itron White ganto diwar-benn an destenn a oa evit pep hini anezho, hag e-touez an anvioù-se e oa hini an Itron Truesdail.

GSAM 245E-touez ar Gredourien en Advent e oa al labour kentañ

GSAM 245.3Labour an Dimezell Harmon, dindan heñcherezh donezon ar brofediezh, adalek miz Genver 1845 betek nevezamzer 1846, e-pad tost da driwec'h miz, a voe gant ar “gredourien” e donedigezh tost ar C'hrist, ar re he doa bet darempredoù ganto a-raok. Goude fin an daou vil tri c'hant devezh (22 a viz Here 1844), betek ma vefe komprenet abeg o zic'hoanag ha natur an darvoud a c'hoarvezas d'ar c'houlz-se, e vefe en arvar ma'z afe ar gredourien da goll an hent gant mennozhioù faziek, pe da zilezel penn-da-benn o skiant-prenet tremenet. Setu he c'hemenn da seurt tud : “Eus Doue e oa al luskad tremenet. Dalc'hit start ho feiz. Ul labour en deus an Aotrou c'hoazh evit e bobl. Studit ar Bibl. Klaskit er Ger, hag e kavot ar gouloù.”

GSAM 245.4An heñchadur-mañ a glot gant steuñv an Aotrou. E soñj a zo bet atav e tlefe e gemennadoù ispisial d'e bobl bezañ tennet eus e c'her en o amzer, ha neuze e teu donezon ar brofediezh da eil, da gadarnaat ha da sevel ar gredourien.

GSAM 246.1Ur skouer heverk eus ar fed-se a gaver e degouezh Kornelius, evel m'eo kontet en Oberoù an Ebestel. Un ael eus Doue a zeuas war wel dezhañ hag a roas dezhañ ur weledigezh en e di dezhañ. An ael-se a anaveze mat gwirionezioù an Aviel, hag a c'halle bezañ o c'helennet da Gornelius, met kaset e voe da servijañ unan a oa hêr ar silvidigezh en ur reiñ ur weledigezh da Gornelius. Suraat a reas dezhañ e oa bet degemeret e zevosionoù hag e ouestladur gant an Aotrou. N'en deus ket prezeget an Aviel dezhañ, met lavaret en deus dezhañ hepken gervel Pêr, a oa o chom gant Simon ar rusker, e Joppa. Dont a reas Pêr, ha diwar ar Skriturioù e tisklêrias da Gornelius Aviel ar C'hrist.

GSAM 246Plas Donezon ar Brofediezh

GSAM 246.2Er poent-mañ e c'hall bezañ mat notenniñ urzh diorren an donezonoù, evel m'eo bet merket gant an Aotrou en e c'her. Paol a ra anv eus kement-se en e lizher d'ar Gorintianed, e-lec'h ma lavar : “Doue en deus lakaet lod en Iliz, da gentañ abostoled, da eil profeded.”⁵

GSAM 246.3Pa seller ouzh disklêriadenn an abostol diwar-benn darempred an donezonoù-se e labour an Aviel, e komprenomp diouzhtu perak e vez heuliet an urzh-se. Pa geñver an donezonoù-se e lavar Paol : “Ar yezhoù a zo ur sin, n'eo ket evit ar re a gred, met evit ar re na gredont ket ; met ar brofediezh n'eo ket evit ar re na gredont ket, met evit ar re a gred.”⁶ Urzh an Aotrou eo e teufe e gemennadoù ispisial d'ar bed eus e c'her; ha diouzh se e vroud an dud da glask er Skriturioù, ha da vont er-maez evel abostoled, karget gant kemennadoù an Aotrou, oc'h embann anezho adalek ar Bibl, a zo bet dalc'hmat da badout a-hed an oadoù. A-feur ma vez savet kredourien, e teu donezon ar brofediezh “en eil renk”, o kas da benn he lodenn “evit peurvatadur ar sent, evit labour ar ministrerezh, evit sevel korf Krist.”⁷