Ekihande 8 — Akalyo k’Ekiro ak’Eriherukya ly’Ekyana ky’Embuli
GSAM 134.1“Omundu mughuma mwathegheka akalyo kanene k’ekiro, mwabirikira abandu bangyi; n’omughulhu w’akalyo k’ekiro mwathuma omuherezi wiwe eribwira abo ababirikirirwe, athi, Mwase; kundi ebyosi lino byabiriyithegheka.”1
GSAM 134.2“Ababirikirirwe okw’akalyo k’ekiro ak’eriherukya ly’Ekyana ky’Embuli bawithe omughisa.”2
GSAM 134.3Akalyo k’ekiro ni kalyo k’enyuma okwa kiro. Omwa mugani oyu mulimu eribirikira lisathu okw’akalyo k’ekiro. Omugani oyu sithutholere ithwawuthabikania n’eribirikira okw’“akalyo k’ahakathi-kathi k’ithungyi” akakanibwako omwa Matayo 22:1-7. “Akalyo k’ahakathi-kathi k’ithungyi” ni kalyo k’ahakathi-kathi k’ithungyi. Omwa mugani owahambire okw’eribirikira okw’akalyo k’ahakathi-kathi k’ithungyi, thuk’igha thuthi abo ababirikira abandi “mubatsandibwa omwa bubi” n’er’ithibwa, kandi n’omughalha w’omwami mw’ithibwa. Omwami owathuma eribirikira eryo “mwamalhaho abithi abo, mwahisya olhughanda lwabu.”
GSAM 134.4Omugani oyu w’eribirikira okw’“akalyo k’ahakathi-kathi k’ithungyi,” oyukakanganaya ebyahikira abo abatsuka erighana eribirikira eryo, mwakangania ndeke ebyahikira kwenene abo abaghana engulhu yuwene ya Kristo, n’erimwitha haghuma n’abakwenda biwe. Omukama mwathuma amatsumba w’abasirikali erirwa n’ekihugho ekyo, nabo “mubamalhaho abithi abo, mubahisya olhughanda lwabu”—Yerusalemu.
GSAM 134Eribirikira okw’Akalyo k’Ekiro
GSAM 134.5Eribirikira lino okw’akalyo k’ekiro omwa mugani, hathe kasolholho, likahambire okw’“akalyo k’ekiro ak’eriherukya ly’Ekyana ky’Embuli.” Omughisa akabughwa okw’abo ababirikirirwe okw’“akalyo k’ekiro ak’eriherukya” ako. Akalyo k’ekiro ak’eriherukya kakakwama eriherukya. Eriherukya ly’Ekyana ky’Embuli likabya athali ayasa; kundi, ngoku thwabirilhangira, Kristo omughulhu asyasa okw’enyuma, asya “suba erilhua okw’eriherukya.”3
GSAM 135.1Neryo, eribirikira lino okw’akalyo k’ekiro ak’eriherukya litholere iryabya lyo mwatsi mughuma n’Omwatsi wa malaika w’erimbere w’omwa Eribisulirwa 14, n’erithulhughania obuthuku okw’omwa kihande ky’10, ebya thwabirikania kw’ibyo. Ngoku Luka asakire, eribirikira lino ly’erimbere okw’akalyo k’ekiro likaya “okw’abo ababirikirirwe.” Ababirikirirwe abo babya bandi?—Abo ababhulikirira n’erikirirya engulhu yuwene ya Kristo. Bakabugha bathi banzire Kristo, kandi banzire eryasa lya Kristo engendo ya kabiri ng’eribererera lyosi ly’amaha wabu. Ni kyahi ekyangaleka eribirikira ilithatsuka eriya okw’ibo? Ngoku kyayithaghisaya engulhu yuwene itsuke eribwirwa Abayuda ababya bawithe Amasako, n’eribugha bathi balindire eryasa lya Masiya,4 aliryo omwatsi w’eryasa lya Kristo engendo ya kabiri mwatsuka erihirwa embere sy’abo ababugha bathi ni bakwami biwe, kandi banzire eryasa liwe.
GSAM 135Eribirikira Abo Ababirikirirwe
GSAM 135.2Eribirikira ly’erimbere okw’akalyo k’ekiro, ngoku lyabya likaya okw’abo ababirikirirwe, lyatholere eriya omwa makanisa. Neryo, kwenene, erithulhughania eryasa lya Kristo lyahambire, erilhua omwa mwaka wa 1833 erihika omwa mughulhu w’erimera ly’ebimera omwa 1844, mulyakolerwa omwa makanisa, kandi ababuuliri b’amakanisa ayo mubalyawathikya kutsibu. Eky’erimbere William Miller asakanga ekyahambire oko malengekania wiwe w’eryasa lya Kristo lyahambire kyabya omw’ipapura ly’Ababatisita ly’e Brandon, Vt. Omubiiri wiwe n’ow’abakolha haghuma naye, erihika omw’omwezi wa 4, 1844, mwakolerwa kutsibu omwa syonyumba sy’amakanisa kutse omwa syonyumba sinene esyo amakanisa w’ebiro ebyo mwayitheghekera.
GSAM 135.3Omukulu Himes akabugha athi oko mibiiri y’Omukulu Miller erihika omwa mughulhu w’erimera ly’ebimera omwa 1844:
GSAM 135.3“Mwakolha omwa bandu b’amakanisa wosi n’esyodini syosi, athahiramo emikono omwa mitegekere yabu kutse omwa mihambire yabu, akikirirya athi abakristayo b’amakanisa athasosene bangasighala omwa myanya yabu, kandi omwa mughulhu mughuma bayitheghekere eryasa ly’Omwami wabu.”
GSAM 135.4Omukulu Himes, omw’ikania oko mibiiri eyo iyo n’Omukulu Miller bakolha haghuma, akongera eribugha athi: “Abalhabe obwingyi omw’ababuuliri n’amakanisa abathwighulhira olhuyi, ithwe n’abalikyethu ababya bakathulhughania erikangirirya ly’eryasa lya Kristo, mubakolha haghuma nethu erihika omwa mwaka w’enyuma”—omwaka wa 1844.
GSAM 136Olhuyi Lhuyighulhe Busana n’Omwatsi
GSAM 136.1Oko mubiiri wiwe n’emibere yawo, Wm. Miller mwabugha athi:
GSAM 136.1“Olhuyi lhwabirinyighukira erithulhughania erikangirirya lino ly’eryasa lya Kristo engendo ya kabiri omwa makanisa hambi wosi, erihika ngoko nathokire erikirirya akahande kathiti kusa okw’eribirikira eringi.... Omwa buli hantu nabirihikayo, ab’omwa makanisa abalhabe abandi okwa muramyo, okw’iyihayo n’okwa ngebe y’erikirirya, ibo bakatsuka erikirirya n’omuthima wosi amalengekania akathulhughanibwa athya; aliwe oyukabugha musa athi ni Mukristayo anemwanza ekihugho, Omufarisayo, oyukayitsingirira okw’ikirirya liwe athanzire erihulikirira abandi, ow’eryihimbya, ow’eriyilholhako n’ow’eriyisonda, bakasekera n’eribonda erikangirirya ly’eryasa lya Kristo engendo ya kabiri.”
GSAM 136.2Oko mibere y’omwatsi w’eryasa lya Kristo, thwanga bugha kw’iyo ekyo D’Aubigné abugha okw’Erisuba Buhya ly’Ekanisa,—ryo “mulyakolerwa omw’erina ly’omusingyi w’ekirimu. Mulyaligha Ekinywe kya Nyamuhanga mo mukangirirya walyo; erikirirya mo nzira y’omulhamu; Omulimu Abuyirire mo by’erirwa nabyo: kandi omwa bikolhwa ebyo byene mulyaghana eby’ekihugho byosi.”
GSAM 136Eribuka Buhya omw’Ikirirya Erilhi n’Amaaka Manene
GSAM 136.3Emibere y’eribuka buhya omw’ikirirya eryakwama erithulhughania omwatsi w’eryasa lya Kristo yikasoborerwa yithya na L. D. Fleming, omulisya w’ekanisa y’Abakristayo y’oko nzira ya Casco, omwa Portland, Maine:—
GSAM 136.4“Eryanza eriminyikalhire busana n’erikangirirya liwe [lya Wm. Miller] liwithe erilengekania kutsibu n’eriyitheya, kandi nomwakine indi lino ly’eribuka buhya omw’ikirirya erilhabe wosi ngabirilhangira, eryihemuka ly’amalengekania ni lithiti kutsibu. Likasisya kutsibu emithima y’abalhume omwa bandu. Ekikalhetha kino ni kino: Mugala wetu Miller akabya musa aheka omuyali w’Omulimu, oyabirilhusibwa omwa kihumba kyawo kandi oyuhathe kindu kyawubwikirire, n’erihira olhuhandi lwawo olhwonge oko muthima oyuthe wabwikirirwa, n’owakathema! ni ky’ekyo kyosa. Embere s’olhuhandi lhwa kino ky’erirwa nakyo eky’amaaka, erithikirirya likaghwa, n’erikirirya ly’erisyolhamibwa ly’abandu bosi likayuma. Emisingyi y’amabehi yikaheraho, n’abagulya b’e Babeli bakasweka. Omo malengekania waghe, kino kitholere eribya ky’ekyalhabire ebindi byosi ebiro bino byabirilhangira erihambirira eribuka buhya omw’ikirirya eryabya omwa biro by’abakwenda.”
GSAM 137Ekyabya e Richmond, Me.
GSAM 137.1Ng’eky’erileberyako ky’omubiiri w’eribuka buhya omw’ikirirya owakwamana n’erithulhughania erikangirirya ly’eryasa lya Kristo, thukendi syasubamo ebinywe by’omundu mughuma owakolha kutsibu omwa mubiiri oyo. Omw’ikania oko muhindano w’ebuli myezi isathu owakolerwa e Richmond, Me., owabya awithe abathumirwe b’amakanisa 30 w’Ababatisita b’Eriyisombolhera, akabugha athi:—
GSAM 137.2“Nabere nyingira omwa nyumba y’eriramya, Omukulu Rollins, owabya ikere hakuhi n’ah’eribuulirira okw’ihika ly’enyumba, mwemuka mwabugha athi, ‘Mugala wetu White, wasyabana omwanya w’erikalhako hano hakuhi nange.’ Enyuma w’eribuulira, abandu mubahebwa omwanya w’erikania, nange nakania omwa bulhume-lhume oko ngebe y’Obukristayo, n’erihima ly’abathunganene okw’eryasa lya Kristo engendo ya kabiri. Emirenge mingyi miyalhaka yithi, ‘Amina! amina!’ n’abalhabe obwingyi omwa muhindano munene oyo babya bakalhira.... Hakuhi n’erighunzerera ly’omuhindano oyo, nabere mbirikirirya, Omukulu Rollins mwemuka mwabugha athi: ‘Mugala wetu White, oyuwikere oko lhuhandi lwaghe lw’amalya, asyakania omwa nyumba y’emihindano ya Reed omw’igholho lino, okw’eryasa lya Kristo engendo ya kabiri ly’Omukama wethu Yesu Kristo. Mwase, balikyethu, mwiyowere inywenywe. Thuwithe omwanya owangabathwala bosi. Mwase, balikyethu, sihali omundu okw’inywe oyukendi syathandibwa n’erihulikirira oko mwatsi oyu.... Abya asi ndeke athi abalikyabu abalhabe obwingyi bakendi syasigha omuhindano wabu omwa kalhughanda, n’eriya mayiro 3 erinyihulikirira, kandi omuhindano wabu ow’omubiiri oyubathegheka asyathasyakolhwa. Aliryo kyabya. Ebihande 3 okw’ibihande 4 by’ababuuliri, na hambi buli muthumirwe, mubalhwayo, n’enyumba y’emihindano ya Reed mwiyulha kera. Eky’erikania kyaghe kyabya Matayo 24. Omulimu wa Nyamuhanga mwampa obulhume-lhume bunene. Eryanza ly’abandu mulyabya ly’erithiko-thiko.
GSAM 137.3“Omo ghunzerera, nahanira Abakristayo eriyihayo okwosi n’eriyithegheka, n’abanya bibi erisonda Kristo n’eriyitheghekera eryasa ly’Omughalha w’Omundu. Amaaka wa Nyamuhanga mwasa okwa ngye kutsibu, erihika ngoko nayithaghisaya eriyihamba n’ebyala byombi okw’ibuuliriro. Kyabya kyanya ky’eriyitheya kutsibu embere sya Nyamuhanga. Ngalingalhangira emibere y’abanya bibi, ababya baherire ihali Kristo, nababirikira n’emilenge, ngasubamo engendo nyingyi nyithi, ‘Yasa oku Kristo, munya bibi, nuku ghwalhamibwa omughulhu asyahulhuka omwa lhukengerwa lwiwe. Yasa, munya bibi omunakakwa, obuthuku ibuthali bwamalha. Yasa, munya bibi, munya bibi omunakakwa, yasa.’
GSAM 138.1“Ahantu aho mwayulha eriyitheya kutsibu embere sya Nyamuhanga. Ababuuliri n’abandu mubalhira, abaghuma n’omulenge munene. Ah’enyuma w’ebuli ribirikira okw’omunya bibi, erighughumira mulyowekana omwa muhindano wosi. Nabya mbiriyemerera oko maghulhu waghe ngakamasoborera ekihande n’erihana erilhaba esyosaha 2, n’eraka lyaghe lyabya lithakilhua ndeke. Naleghulha erikania, nalhira n’omulenge munene busana n’abandu banze abo, n’obulhumi bunene bw’omuthima obw’oyo musa Nyamuhanga abiribirikirira erithulira abanya bibi okwenene kwiwe angaminya. Syabya saha 9 s’ekiro, n’eriha abandi omwanya w’erikania kyangathwalire omuhindano erihika ahakathi-kathi k’ekiro. Kyabya kibuya erighunzerera abandu ibanawithe amalengekania manene w’omughulhu oyo, aliwe sithwatholere erighunzerera erihika buli mundu abirihebwa omwanya w’erisombolha eriyemerera oko lhuhandi lw’Omukama. Neryo nabirikira abandu bosi ab’omwa muhindano abanza eriyunga nange omw’isaba, n’abo abanza erihirwa embere s’ekithumbi ky’olhukogho, nuku bayitheghekere erihumbarana n’Omulhamya omwa butseme okw’eryasa lya Kristo engendo ya kabiri, bayemerere. Buli mundu omwa nyumba nene eyo mwemuka, ng’oku abandu ababya omwa bihande byayo bithasosene banyibwira enyuma. Thwabere thwamalha omughulhu muthithi w’erisaba, omuhindano mwaghunzerera.
GSAM 138.2“Omwa lhukerera olwakwama, nasuba omwa kalhughanda, ndi haghuma n’abandu abathali hansi w’ebihande 7 okw’ibihande 8 by’omuhindano oyo w’Ababatisita b’Eriyisombolhera ow’ebuli myezi isathu. Buli mundu abya akabwira abandi obukulu bw’omuhindano babya bakabamo omw’igholho lyabya lyabirilhaho.
GSAM 138Eribirikira eriletha Omwatsi omwa Bindi Byanya
GSAM 138.3“Omwa mughulhu w’erisima, abathumirwe n’ababuuliri mubanyibirikira eriyunga nabo omw’ithegheka obuthuku obwa nganga hikira erikangirirya emihindano ithasosene eyabya omwa muhindano oyo w’ebuli myezi isathu, eyabya yiwithe esyonyumba nyuwene sinene sy’eriramya. Kyabya ahakathi-kathi k’omwezi wa 2, neryo mubathwamu bathi hasighere esyoyenga esithalhabire 6 esyo bangana ghendera ndeke oko matandaro w’erighendera okw’isika, nuku abandu babane omwanya muwene w’eriya omwa mihindano. Ebihandiro 12 eby’omughaso munene mubyasombolhwa busana n’omubiiri waghe omwa syoyenga 6. Nabya ngendi syaha amasomo 10, ekyangayithaghisisya erikania engendo 20 omw’iyenga. Kino kyansighiraya ekihande kighuma okw’ibihande bibiri by’ekiro kusa omw’iyenga, ekyo ngalingakibana kikayithaghisaya erighenda mayiro 15 kutse 20 erihika oko kindi kihandiro ky’omuhindano.”5
GSAM 139Amaghana w’Abandu Mubalhubuka okwa Bibi
GSAM 139.1Eribuka buhya omw’ikirirya n’erilhubuka okwa bibi ly’amaghana w’abandu mubyakwama erithulhughania erikangirirya ly’eryasa lya Kristo omwa byanya byosi, kandi kino mulyakangania kutsibu omughulhu babya bakahambirira erighunzerera ly’omwaka w’Abayuda wa 1843 (21 omw’omwezi wa 3, 1844). Omwa mughulhu w’embeho oyo, omuhandiki w’ekitabu kino mwatsuka erihulikirira oko mwatsi oyu omwa kalhughanda kiwe k’ew’abuthwa—Victor, N.Y.—kandi nomwakine indi abya musa wa myaka 12, mwikirirya erikirirya ly’eryasa lya Kristo engendo ya kabiri, erihika aho abya abiriyitheghererya. Kwenene abandu mubasisibwa kutsibu omwa mithima, omwa mihindano n’omwa byanya byosi. Victor omughulhu oyo kyabya kalhughanda kusa k’abandu nga 200, aliwe ekihugho ky’ekighotherekyeko kyabya kiwithe abandu bangyi. Omwa bikalhwiririramu by’emihindano eyo eyakolerwa omwa kalhughanda kathiti ako, mwathulhwa abandu 500 ng’ababirilhubuka okwa bibi.
GSAM 139Obwimiri bw’Ekitabu ky’Omwaka ky’Abametodisita
GSAM 139.2Okw’eribuka buhya omw’ikirirya eriwithe amaaka manene eryakwama erithulhughania eryasa lya Kristo, thukabana omwa Kitabu ky’Omwaka ky’Abametodisita thuthi “omwa myaka 4 erilhua omwa 1840 erihika omwa 1844, abandu 256,000 mubalhubuka okwa bibi omwa Amerika.” Ekyabya kyenene omwa Amerika kyabya kyenene n’omwa bindi bihugho omw’eribirikira lyakolhwa. “Amaaka manene mwaghenda haghuma n’erithulhughania, n’abandu mubalhubuka okwa bibi omwa byanya byosi.” Ngoku eribirikira ly’erimbere okw’akalyo k’ekiro ak’eriherukya mulyaya omwa makanisa,—“abo ababirikirirwe,”—erilhabira omw’ibo mulyahika okw’abo bosi abanganza eriyasa n’erighabana oko mulhamu owalindirire abandu ba Nyamuhanga. Omwatsi nomuwangabya iwathulhughanibwa, kutse iwabughwa omw’isaba, kutse iwaimbwa omwa “syonyimbo sy’eryasa lya Kristo,” erikolha ly’Omulimu wa Nyamuhanga ery’amaaka manene mulyaghenda haghuma n’omubiiri.
GSAM 140Abaana Bakathulhughania omwa Suwedi
GSAM 140.1Oko mwatsi oyu thukendi syalebaya ngoku Omukama akolha erinyingisya erithulhughania omwa bihugho eby’omughambo mwaghana erithulhughania ekindu kyosi ekyathabya ikyikirirene n’“ekanisa ya gavumente.” Suwedi kyabya kighuma okw’ibihugho ebyo. Eyo Omukama mwakolesya abaana bathiti eritsuka omubiiri. Eriminyikala ly’erimbere ly’ekindu kino lyabya omwa mughulhu w’omusana omwa 1843, omwa Eksjö, omwa Suwedi y’eyikwa. Omwana muthiti w’omukali, wa myaka 5 kusa, oyuthe w’igha erisoma kutse erimba, ekiro kighuma mwimba ndeke olhwimbo lhwa Abaluteri olhuwithe ebinywe bingyi, mw’iyitheya kutsibu; neryo n’amaaka manene mwathulhughania athi “esaha y’olhubanza lwiwe yabirihika,” mwahanira ab’omwa ka eriyitheghekera erihumbarana n’Omukama; kundi abya akasa mangu. Abo ab’omwa ka ababya ibathe balhubuka okwa bibi mubasaba Nyamuhanga y’olhukogho, mubabana erighanyirwa. Omubiiri oyu mwalhabalira erilhua omwa lhughanda mughuma eriya omwa lhundi, n’abandi baana bakathulhughania omwatsi. Omubiiri y’omubere mughuma omwa baana mwaminyikala n’omwa bihande bighuma by’e Norwe n’e Bugirimani.
GSAM 140“Ehe! Nabya ngatholere erithulira”
GSAM 140.2Omwa mwaka 1896, obunabya nginekolha emihindano omwa bihande ikumi na musanju ebithali bighuma bya Sweden, munalhabira omwa myanya mingyi eyo abana bathuliramo omwa 1843. Munabana akakisa k'erikania n'abo abayowa erithulira eryo, kandi n'abalhume abathulira ibakine bana. Munabwira mughuma wabo nithi: “Wathulira omwatsi w'eryasa lya Kristo iwukine mulhwana?” Mwasubirya athi: “Erithulira! Ehe, nabya ngatholere erithulira. Omwatsi oyo syalhua omwa mitheghekere yaghe. Amaaka mwasoko nyi, neryo munabugha ebinywe eby'amaaka ayo mwanyihatha eribugha.”
GSAM 140Boquist na Walbom omwa Örebro, Sweden
GSAM 140.3Omwa Örebro Län, ekihande ky'ekihugho, omubiiri oyu mwalholha embere erihika n'abandu bakulhu ibahirwa mw'omuhwa w'erithulha omwatsi. Neryo abalhaghiri b'ekihugho, ibasukibwe n'abahere b'“ekanisa eyatheghahabwako n'obwami,” mubahamba abalhwana babiri, Walbom, ow'emyaka ikumi na munane, na Ole Boquist, ow'emyaka ikumi n'ithanu, ibakabugha bathi bakendi babakolha eky'erileberyako embere sy'abandu bosi. Mubatsumabo oko mighongo mihumbu n'esyomboko sy'omuthi w'ebirichi, kandi mubahirabo omwa kihome ky'e Örebro n'ebironda byabo ibikanalhua musasi. Ebironda ebi byabere byahola, mubalhusaya omwa kihome n'eribabulyabo bathi: “Mukendileka erithulira engangirirya eyi?” Nomwakine mubatsumabo n'esyomboko engendo ya kabiri, ibakabisulha ebironda byabo buhya, eky'erisubirya kyosi ekyo babana kyabya kithi: “Thukendi thulira eby'Omukama akathuhana erithulira.” Busana n'erisaba ly'omukali oywabya aminyikene kandi oywabya w'ekanisa y'e Örebro, Omwami Oscar I. mwabwira abalhaghiri erilhusia abalhwana abo omwa kihome n'erileka abandu abo. Athyo erisingura ly'okwenene mwabana omwa Sweden.
GSAM 141Obwimiri bwa Boquist
GSAM 141.1Omwa Erisubamo n’Omutuliri ey'ekiro 7 ky'omwezi w'ikumi, 1890, harimo olhughano olhuwene kutsibu olhuhambire okw'erithulira ly'abana, olhwahandikwa na O. Boquist iyuwene. Akabugha athi:—
GSAM 141.2“Omwa mwaka 1843, mwabya omubiiri w'edini omwa bandu b'ekanisa y'e Karlskoga, omwa Örebro Län. Abalhaghiri b'omubiiri oyu babya bana n'abalhume balere, abahulhawamo ‘rapare.’ Aba mubathulira n'amaaka wa Nyamuhanga, kandi mubathulha embere sy'abandu, n'omuthima mughumu kutsibu, bathi esaha y'olhubanza lwa Nyamuhanga yabirihika.
GSAM 141.3“Omwa buthuku obw'amathasika akawa omwa mwaka oyo-oyo, ingye O. Boquist, owabya n'emyaka ikumi n'ithanu, haghuma n'owundi mulhume mulere, Erik Walbom, ow'emyaka ikumi na munane, muthwahambwa n'amaaka aya athalhangirika erihika ithwathathoka eriwaghana. Erihambwa lyethu n'amaaka aya w'elhubulha, muthwatsuka erikania n'abandu, n'erithulha n'omulenge munene thuthi esaha y'olhubanza yabirihika, ithukabereghera Yoeli 2:28-32 na Eribisulirwa 14:6, 7.”
GSAM 141Abana omwa Bisulirwa
GSAM 141.4Abandu mubanyibwira bathi abo abahambwa bathya n'amaaka aya w'elhubulha sibakiri yowa kindu kyosi-kyosi ekyabya kyabathulirire. Omo kwenene babya omwa bisulirwa ebyalhua oku Nyamuhanga, kandi bakabugha n'amaaka awaleka abandu ibayitheghererya kutsibu ebibi byabo. Mubabugha bathi abana aba bake, babere bakinehimbwa n'amaaka ayo, bakabugha n'amaaka n'erisikibwa ly'abalhume n'abakali abakulhire. Athyo abo abalangira eki mubahika okw'ikirirya bathi ni Mukama oywabya akakolesayabo omwa buminyereri eribugha eby'okwenene ebi by'eriyitheya. Omuhandiki akalholha embere athi:—
GSAM 142.1“Abandu mubahindana bangyi kutsibu erithuhulikirira, n'emihindano yethu mwalholha embere omuthenya n'ekiro, neryo mwalhuamo erikanguka linene ery'edini. Abalere n'abakulhu mubakwathwako n'Omulimu wa Nyamuhanga, kandi mubalhukira Omukama ibakamusaba olukogho, ibakaligha ebibi byabo embere sya Nyamuhanga n'abandu.
GSAM 142.2“Aliwe omuhere w'ekanisa abere abiribwirwa ebyo, mubalengaho bingyi erithuholeraya, n'athyo erikwamya erikanguka ly'edini eryabya lyakanyirire; aliwe emikolere yabo yosi siyathoka kindu. Neryo mubasaba omukulhu w'abakumi b'emighambo erithuhambisya. Omwa syoyenga mukagha mubathusonda omwa kisaka eki twalibiramo eriyibisa, aliwe sibathubana.
GSAM 142.3“Oko muhindo, mubathuhamaghalha erihika embere sy'omulisya w'ekanisa. Omuhendwa wethu mwabya wabiriyongera, erihika abalhume n'abakali balere makumi ana ibahika oko nyumba y'omulisya, eyo twabulyibwako emyatsi endambi ndambi. Abandi bosi, butsira ingye na Walbom, mubalighirirwa erisuba omwa syonyumba syabo; aliwe ithwe muthwahambwa, kandi oko kiro ekyakwamako muthwahirwa omwa kihome ky'e Örebro, eyo twahirwa haghuma n'abanyeyi omwa kaghumba 14, ng'ababirikolha ekibi kinene kutsibu.”
GSAM 142Obwimiri bwa Mwali wabo Boquist
GSAM 142.4Oko kiro 22 ky'omwezi w'omwenda, 1896, mwali wabo Boquist, ow'emyaka makumi musanju n'ibiri, mwasa oko muhindano wethu ow'e Örebro, n'erithubwira emyatsi ya mughalha wabo; kundi mwalangira eritsumwa liwe, erihirwa liwe omwa kihome, n'eriboholhwa liwe. Mwathwimbira olhwimbo olhwa Boquist na Walbom bimba ibakahulhuka omwa kihome, ibakaghendera oko kitindho ekiri endatha w'ekyuna ky'amaghetse ekyabya kyathulirire olhubiri olhwombekwa omwa kighana ky'emyaka kya 16, olhwabya lhukakolesibwa ng'ekihome omwa 1843. Amaaka w'omubiiri w'omwa 1843 mwabya haghuma n'obwimiri obo n'eryimba ly'olhwimbo. Olhwimbo olo, olwabirihindulhwa omwa Kingereza, lwabine luthi:—
GSAM 143Olhwimbo Olhwimbwa na Boquist na Walbom
GSAM 144Omulhwana Omuthuliri ow'e Karlskoga
GSAM 144.4Omulhume mughuma omwa Örebro mwanyibwira omwatsi oywabya omwa Karlskoga, eyo abya akere omwa 1843. Mwabugha athi:—
GSAM 144.5“Omulhwana muke ow'emyaka munane, oywabya athalighire erisoma n'ekinywe kighuma, mwatsuka erithulira omwatsi, akabugha amasako mangyi. Abandu mubabugha bathi, ‘Omulhwana oyo ayulhire Biblia.’ Omwatsi oyu mwabya enyuma w'Omwami Oscar eribugha ebinywe by'erisighika abo ababya bakanubibawa, neryo omuhere w'omwanya oyo syanga thokire erithwalha omulhwana embere sy'olhubanza erikwamya omubiiri; aliwe mwabwira abandu erimuleta embere siwe, neryo akendi mubisulha n'eribakangania ngoku athasi Biblia.
GSAM 144.6“Embere sy'ekithunga ky'abandu, omuhere mwabisulha ekitabu kiwe ky'esyonyimbo, n'erisaba omulhwana erimusomera. Omulhwana mwasubirya athi, ‘Singathoka erisoma;’ aliwe mwahindukira omuhere omughongo, amimba olhwimbo lwosi ndeke erilhua oko nzuko erihika oko nduli, omuhere akineleberere omwa kitabu iniane mw'iswaghisya. Omuhere mwabwira omulhwana athi, ‘Wukalhangirika iwunasi ebyosi.’ Omulhwana mwasubirya athi, ‘Eyihi. Sithukahebwa omughisa mughulhu wosi w'eribugha ebyosi ebya thunasi.’
GSAM 145.1“Neryo omuhere mwabisulha Endaghane Nyihya, amabwira omulhwana athi, ‘Nsomere omwa kino.’ Omulhwana mwasubirya athi, ‘Singathoka erisoma.’ Omuhere mwabulya athi, ‘Kandi ni kyahi ekyo wunasi okwa Biblia?’ Eky'erisubirya kiwe kyabya kithi, ‘Ngasi ahali erisako eriwithe ekinywe na engendo ikumi n'ina.’ Omuhere mwabugha athi, ‘Eyihi! Sihali erisako ng'eryo omwa Biblia.’ Omulhwana mwabugha athi, ‘Wunanganasomera Eribisulirwa 18:13?’ Omuhere mwabugha athi, ‘Ehe.’ Abere akasoma, abandu mubaghanza, kandi kwenene ekinywe na mwabya engendo ikumi n'ina, n'omwa ngendo ezo ikumi n'ina mwabya ‘eriboha esyongebe sy'abandu.’ Abandu mubalhaka bathi, ‘Lebya! Lebya! Omulhwana asi ebiri omwa Biblia kwilhaba omuhere!’ Omuhere, abirikwa esyonye kutsibu, mwaleka omwatsi oyo, n'eritsuka aho mwaleka abandu inianathabakolha kabi.”
GSAM 145.2Athyo, erilhabira omwa buno bw'abana, Omukama akahamya ekinywe kiwe, kandi omwa mibere eyi ey'eriswaghisya mwahikya okwenene kwiwe oko mathwi w'abandu abo emighambo yabo mwaghana erithulira engangirirya yosi-yosi eyithali y'“edini eyatheghahabwako n'obwami.”
GSAM 145Ebisunzo by'Omulimu Ebihambene n'Omwatsi
GSAM 145.3Si Sweden musa eyo Omukama, omwa bihambene n'Omubiiri w’eryasa lya Kristo, akaniramo n'abandu biwe erilhabira omwa bisunzo by'Omulimu wiwe. Omwa Scotland, omwa England, kandi n'omwa America, Omukama abirikangirirya abandu biwe erilhabira omw'ibisulha ly'emyatsi ey'embitha ery'omuthina w'embaghane.
GSAM 145Ebisulirwa bya William Foy
GSAM 145.4Omwa mwaka 1842, mwabya omulhume omusomere ndeke oywabya akere omwa Boston, Massachusetts, oywahulhawamo William Foy, kandi abya akabugha ndeke kutsibu. Abya Omubatista, aliwe abya anemuyithegheka eribya omubuuliri oyabirihirwako ebyala w'ekanisa y'Abepisikopo. Omukama, omwa lhukogho lwiwe, mwamuha ebisulirwa bibiri omwa mwaka 1842, ekighuma oko kiro 18 ky'omwezi w'erimbere, n'ekindi oko kiro 4 ky'omwezi wakabiri. Ebisulirwa ebi byabya n'ebihamya ebilhangirikire ngoku byabya eriyikangania ly'Omulimu wa Nyamuhanga okw'okwenene. Mwabirikwa erilhua oko mwanya mughuma eriya oko wundi eribugha omwa myanya y'erithuliramo, si n'Abepisikopo musa, aliwe n'Ababatista n'ebindi bithunga by'edini. Abere akabugha, mughulhu wosi akambalha ekyambalhwa ky'omubuuliri, ngoku ababuuliri b'ekanisa eyo bakambalha omwa mibiri yabo y'eriramya.
GSAM 146.1Ebisulirwa by'omulhume Foy byabya bihambire okw'eryasa lya Kristo eryabya lyahikire hakuhi, esyongendo sy'abandu ba Nyamuhanga eriya oko muyi w'elhubulha, ekihugho kihya, n'olhukengerwa lw'emibere y'abacungwirwe. Busana n'eriminya eribugha ndeke n'obuthoki buwene bw'erisobolha ebya alangira, akaswaghisaya abandu obuli aha akaghenda. Erikwamana n'eribirikwa, mwaghenda erilhua omwa muyi mughuma eriya omwa wundi eribugha ebindu by'eriswaghisya ebyo alangira. Kandi nuku ihabane omwanya w'ekithunga kinene ky'abandu abakahindana erimuhulikirira, mubabana ebisenge binene, eyo abwira esyongumi sy'abandu ebya akangibwa ebihambire okwa kihugho ky'elhubulha, obubuya bwa Yerusalemu Nyihya, n'esyondeko sy'abamalaika. Abere akakania okw'olhwanzo lw'omuthima mwolho kandi olw'obughanyiri olhwa Kristo awithire abakolha-nabi banakwa, mwahira abo abathe babindukire mw'omuhwa w'erisondera Nyamuhanga, n'abandu makumi mangyi mubowa erilemba-lemba liwe ly'omuthima mwolho.
GSAM 146Ekisulirwa ky'Amathembere Asatu
GSAM 146.2Omubiiri wiwe mwalholha embere erihika omwa mwaka 1844, hakuhi n'omuhindo w'Ebiro 2300. Neryo mwabana olw'ekisa eryindi riyikangania ly'Omulimu Abuyirire,—ekisulirwa kyakasatu, ekyo athayitheghererya. Omwa kino mwakangibwa enzira y'abandu ba Nyamuhanga erihika oko muyi w'elhubulha. Mwalhangira omwanya munene oyuwasumbukire, kutse ithembere, okwa wahindana abandu bangyi kutsibu. Omughulhu mulebe omundu mughuma akawa akalhabira omwa mwanya oyu, iyathasyalhangirika, kandi oko mundu oyo akabwirwa athi, “Abirileka erikirirya.” Neryo mwalhangira abandu bakalhinyira oko ithembere lyakabiri, kutse omwanya oyuwasumbukire, kandi n'abaghuma aho mubawa ibakalhabiramo, ibathasyalhangirika. Oko muhindo, omwanya wakasatu muyalhangirika, eyo yahikire erihika oko syonyi sy'omuyi abuyirire. Ekithunga kinene ky'abandu mwahindana haghuma n'abo ababya babirihika oko mwanya oyu. Busana n'erilindiririra liwe ly'Omukama Yesu eryasa omwa buthuku buke kutsibu, mwathaminya ngoku omwatsi wakasatu abya akendikwama omwatsi w'erimbere n'owakabiri ey'Eribisulirwa 14. Busana n'ekyo, ekisulirwa mukimulemera eriyitheghererya, neryo mwaleka eribugha embere sy'abandu. Enyuma w'omuhindo w'obuthuku bw'obuminyereri, omwa mwaka 1845, mwowa owundi akabugha ekisulirwa ekyo kighuma-kighuma, akakisobolha athi “omwatsi w'erimbere n'owakabiri yabirithulhwa, kandi omwatsi wakasatu abya akendikwamako.” Hathehalhire endambi ndambi enyuma w'eki, omulhume Foy mwalwala n'eriholha.
GSAM 147.1Busana n'eriyikangania ng'eryo ly'amaaka wa Nyamuhanga omwa bihambene n'erithulira okw'eryasa liwe “oko syonyi,” kandi n'obutseme bw'esyongumi sy'abandu ababya bakaleka ebibi erikolera Omukama n'erilindirira eryasa liwe, abandu mubayongera eribya n'eriyikethera libiri bathi kwenene oyu abya mwatsi w'Omukama oko kihugho.
GSAM 147.2Aliwe ekiro 21 ky'omwezi wakasatu, 1844, mwahika kandi mwalhenga, n'Omukama mwathasa. Nomwabine, abo ababya bayihereyo kandi abakalengekania ndeke, mubayowa omwa mithima yabo bathi babirighendera omwa bughuma n'erisonda ly'Omukama, kandi bathi oko buthuku obutholere ebyosi bikendiminyikala ndeke.