Ekihande 12 — Eritaluka ly’Amaha—Ekitabu Ekikalula
GSAM 185.1“Natwala ekitabu kike erilhua omwa kyalha kya malaika, namalya kyo kyosi; n’omwa buno bwaghe kyabya ikikasihira ng’obuki; aliriryo nabere namalya kyo, enda yaghe yamabya yikalula. Neryo mwanyibwira athi, Wutholere iwukasuba eriminyerera embere sy’abandu bangyi, n’ebihugho, n’emibughe, n’abami. Neryo munahebwa olhuseke olhusosire enthimbo; malaika mwimanalha akabugha athi, Hethuka, wulengere ehekalu ya Nyamuhanga, n’ekiherero, n’abakaramirya mwo.”1
GSAM 185.2Omwa mubughe w’Amasako, “erirya” ekitabu kikamanyisaya erikokera ekwenene nuku wakabwira abandi kwo, ng’oku kikakanganibawa omu Ezekieli, aho omuminyereri akakangibawa “omukunzo w’ekitabu,” amabwirwa athi, “Lya omukunzo ono, wughende wukanie n’enyumba ya Israeli.” Enyuma w’erirya omukunzo, akabugha athi, “Neryo nalyagho; n’omwa buno bwaghe kyabya ikikasihira ng’obuki.”2
GSAM 185.3Omuminyereri Yeremia akakolesaya eky’erileberyako kighuma eki athi: “Ebinywe byawu byabanika, naghe nalyabyo; n’ekinywe kyawu kyabya etseme n’eriyisyandira ly’omuthima waghe.”3 Omwa binywe ebi thuk’igha thuthi “erisihira” ly’ekitabu bakakirya likamanyisaya etseme n’eribeherwa ery’abandu abakayilisa bathya okwa kinywe ky’Omukama.
GSAM 185Ekitabu Ekisihire, Enyuma Ekikalula
GSAM 185.4Ekitabu ekikanibweko omwa Eribisulirwa 10, ekyabughirweko kithi kyabya ikikasihira ng’obuki oku mukirya, aliriryo iniabirikimala kyamabya “kikalula” (kutse, ng’abandi bakahindulhayo bathi, “nabere namala erisya kyo, kyabya pikra omw’enda yaghe”4), kyabya ky’ekitabu ekyo malaika alhwiramu erirangirira, omw’ihasha ly’oyo owahanga olhubulha, ekihugho, n’engetse, athi, “Obuthuku sibwendi syathasyabyaho.” Neryo erirya ekitabu eki kutholere ikwamanyisaya erikokera n’etseme erirangirira ly’obuthuku. Erikalula ly’akaghumba ako lya buhanya oku bakalyako kutholere ikwamanyisaya erihinduka ly’emibere yabu eryabaletera obulighe, obuthuku bw’ekitabu bubirirenga, ibasangana bathi amaha wabu abiritaluka kutsibu.
GSAM 186Erirangirira ly’Obuthuku ni Kaghumba Akasihire
GSAM 186.1Erirangirira ly’obuthuku omwa 1844 kwenene lyabya mwatsi w’etseme oku bikirirya, abathe bathika-thika bathi lhubalhuba bakendi syaboholhwa kera na kera okwa bibi byosi, n’amalighe, n’obulhumi bw’ekihugho kino eky’ebibi. Erilengekania bathi omwa mayenga make lisa bakendi syahebwa olhukengerwa, n’erithendi syathaholha, n’eribya omwa muyi wa Nyamuhanga ow’ehoro haghuma n’Omwami wabu, kwenene lyabya likaghuma-gumaya emithima. Ng’oku mughuma owabya n’emibere eyo abugha athi: “Abanzire Yesu kwenene bangaminya ngoku abandu abo bayowa, abakabya bakalebya n’omuhwa munene erisa ly’Omulhamya wabu.... Thwasemberera esaha eyo ithune buholho n’omuthima w’erikenga Nyamuhanga. Abikirirya ab’okwenene babya bakatsemera erimatikana na Nyamuhanga, eky’eritsuka ky’obuholho obwangabere bwabu omwa buthuku obw’ekyakakalha obukasa. Ababya n’amaha n’eriyikethera eryo sibanga syibirirwa esaha esyo sy’erilindirira esy’omughaso munene.”
GSAM 186.2Emibere eyalengesya kutsibu y’abandu abo, ab’oko kiro kya 11 ky’omwezi w’omusanju basangana bathi banali omwa kihugho kino ky’omwirima, eky’ebilengeso n’amasongesyo, aho batholere eriyabana eriponawa, n’erisyoholwa, n’eriyekebawa n’abandu abo batetsibabwirire, esaha nyike erimbere, bathi bayithegheke eriyabana Omukama wabu, yikabana eky’erileberyako ekihikire omu Maria, abere “imene ebalha w’ekihumba akalira”; kandi abamalaika babere bakamubulya bathi, “W’omukali, wukalirira ki?” mwabwirabo athi, “Kundi babirithwalha Omukama waghe, kandi sinasi aho babirimulhambika.”5
GSAM 187Amaha Abiritaluka, Aliriryo Sibaleghwire
GSAM 187.1Abalhaba omwa myatsi eyalengesya eyo mubakanayako bathi:
GSAM 187.1“Thwabya ithwathabulhwa n’amaha wethu abiritaluka, aliriryo sithwaleka erikirirya lyethu. Thwayowa thuthi thwabirikolha omubiiri wethu; thwabirighendera okwa rikirirya lyethu ery’omughaso; amaha wethu abiritaluka, aliriryo sithwaleghulha. Thwayithaghisaya eriyiyinia erithawithe kikomo, kundi abatssekereri babya bangyi. Kangyi thwabya thukaramukibwa omwa binywe by’eripona ebyahambire okw’eritaluka ly’amaha wethu ly’erimbere. ‘Simunathe mwalinya endatha; mukalindirira erilinyayo buthuku ki?’ Abaminyani bethu ab’ekihugho, kuthya n’abaghuma abakayihulha Bakristayo, abikokere e Biblia aliriryo ibath’igha ekwenene kyayo kinene kandi ky’omughaso, kangyi bakathubwira binywe by’erisyoholha ng’ebi. Thwanabya bandu abakaholha; emikolere y’erikina yabya ithuthimbireko. Kyabya kikakalihire erisuba okwa myatsi y’engebe eyikathabulha, eyo thwalengekania thuthi thwabirileka kera na kera.”
GSAM 187Erilinganisibwa n’Abigha Abataluka Amaha
GSAM 187.2Ng’oku bayowa, kwalengekanibawa n’etseme n’eriyisyandira lyabu ery’esaha nyike erimbere, kutholere ikwabere kubo ng’erikalula kutsibu lya pikra. Abandu b’ekihugho abali hakuhi nabo bakalengekania, ng’oku abangi kwenene bakolha enyuma w’eribambwa lya Kristo okwa musalaba, bathi abikirirya lino bakendi leka erikirirya lyabu, n’erisangira omw’itsseka ebyo ebyalengekanibawa eribya obukiru bwabu. Lhubalhuba mubayigha, ibanaswekirwe, bathi erianza eriboneka ly’Omukama syalyangathoka erighunzibwa lwangulhi omwa mithima y’ababya babiriyihayo kwenene oku Nyamuhanga.
GSAM 187“Sinyikalha Haghuma n’Abatssekereri”
GSAM 187.3Enzira ey’ab’omuhwa aba baghendamo, n’eng’oku bayowa, bikakanganibawa ndeke omwa binywe by’omuminyereri Yeremia, aho akabugha athi,
GSAM 187.3“Ebinywe byawu byabanika, naghe nalyabyo; n’ekinywe kyawu kyabya etseme n’eriyisyandira ly’omuthima waghe; kundi ngakabirikirwa omwa rina lyawu, ewe Mukama Nyamuhanga w’amahe. Sinyikalha omwa ndeko y’abatssekereri, kuthya sinatsema nabo; munyikalha ingye nyisa busana n’ekyalha kyawu; kundi wabirinyiyulhya erihithana. Busana naki obulhumi bwaghe sibukahwa, n’ekilonda kyaghe sikyalhamibwa, ikikaghana erihona? Wukendi syabya oku ngye ng’omubehi, kandi ng’amaghetse akahwa?”6
GSAM 188James White Akakania okw’Eritaluka ly’Amaha
GSAM 188.1Ebinywe bike ebikalhua okwa bandu abaghuma abo abataluka amaha, aliriryo ibanali n’amaha, bikendi kangania ndeke emibere eyabyaho. Eby’erimbere bikalhua oku Mukulu James White, owakolha n’erithoka kutsibu omwa 1843 n’omu 1844. Akabugha athi:—
GSAM 188.2“Eritaluka ly’amaha obuthuku bubirirenga lyabya likakalula. Abikirirya ab’okwenene babirileka ebyosi busana na Kristo, kandi babirisangira eribya-ho liwe ng’oku bathakakolha erimbere. Ng’oku balengekania, babiriha ekihugho eriherukya ly’erikunga lyabu, kandi babiriyihighulha, abaghuma kutsibu n’abandi nyike, okwa ndeko ey’abathikirirye n’abatssekereri. Kandi ibane omughisa wa Nyamuhanga, bayowa bathi banzire kwilhaba eribya haghuma n’Omukama wabu oyu bakalindirira erisa lhubalhuba, n’abamalaika ababuyirire, erilhaba eribya haghuma n’abo babiriyihighulhako. Olhwanzo lwa Yesu lwayulha omuthima, lwanakakoleraya okwa busu bwa buli mundu, kandi n’esyongumbu esithe syangabughibwa mubasaba bathi, ‘Wase, Mukama Yesu, kandi wase lhubalhuba,’ aliriryo syasa.
GSAM 188.3“Aliriryo Nyamuhanga syaleka abandu biwe.... Kandi ebitsweka by’Amasako ng’ebikwamireko ebi eby’omu baruha oku Baebrania byahika omwa malengekania n’emithima y’abalengesibawa abo abakalindirira, ibine akaghalha n’erihumulha ly’omw’ithaghulha: ‘Neryo isimukaghusa eriyikethera lyenyu, eriwithe ekihembo kinene. Kundi mukayithaghisaya eriyiyinia, nuku, mwabirighunza erikolha erisonda lya Nyamuhanga, mwabana ekyo akalhaghania. Kundi hasighalire buthuku buke, kandi oyo owakendi syasa akendi syasa, syendi syalinda. Aliriryo omuthunganene akendi syabyaho busana n’erikirirya; nikwa omundu amasubulha enyuma, omuthima waghe siwendi syamutsemera. Aliriryo ithwe sithuli b’abo abakasubulha enyuma eriya okw’ihera, nikwa thuli b’abo abakikiriraya erikaleka engebe yalhamibwa.’7 Esyonzumwa sy’omughaso omwa kitsweka kino ky’Amasako ni sy’esi:—
GSAM 188.4“1. Abandu ababwirawa ebinywe ebi bali omwa kathambala k’erighusa eriyikethera lyabu omwa myatsi eyo babirikolhamo ebihikire.
GSAM 189.1“2. Babirikolha erisonda lya Nyamuhanga, n’erihisibwa omwa mibere y’erilengesibwa aho eriyiyinia lyayithaghisibawa.
GSAM 189.2“3. Abathunganene omwa buthuku obu batholere eribyaho busana n’erikirirya; si busana n’erithika-thika nga babirikolha erisonda lya Nyamuhanga, nikwa omw’ikirirya omwa myatsi eyo babirikolhamo erisonda lya Nyamuhanga.
GSAM 189.3“4. Abangathighumira erilengeso ly’erikirirya, nikwa bangaghusa eriyikethera lyabu omwa mubiiri eyo bakolhamo erisonda lya Nyamuhanga, banasubulha enyuma, bangakwama enzira eyithunganene eyikalholhaya okw’ihera.”8
GSAM 189Ebikalhua oku N. Southard, Omuthunganiri w’Erilaka ly’Omo Katikati k’Ekiro
GSAM 189.4Omwa gazeti Erilaka ly’Omo Katikati k’Ekiro ey’ekiro kya 31 ky’omwezi w’erikumi, 1844, ng’ebiro ikumi enyuma w’erihererera ly’Ebiro 2300, ebikwamireko ebi byasakangibwa erilhua okwa kalamu k’omuthunganiri:—
GSAM 189.5“Thwalebya emibere yosi eyahambire okwa mubiiri ono, ebyuwene eby’omughisa ebyo wabiriletha omwa malengekania w’abaana ba Nyamuhanga, n’olhuhulha n’erihithana ery’esyonzighu siwe syabirikangania, thutholere eriwuthwalha ng’‘Erilaka ly’omo katikati k’ekiro’ ery’okwenene. Kandi thwamabya ithuwithe ebiro bike eby’erilengera erikirirya lyethu, n’ekyo kyanali erikwamana n’omugani w’ababikira ikumi; kundi abosi babere bamabethuka n’erithegheka esyothala syabu, hanayithaghisibawa obuthuku obo esyothala sy’ababikira abakiru syangabya sikalhwa. Eki sikyangabya erihika ekiro ky’ikumi kikabirirenga; kundi erihika oko buthuku obwo esyothala syabu syangabya syaka. Neryo ekiro ekyo kitholere erirenga, nuku abakiru bangaleka erikirirya lyabu, ng’oku omwaka wa 1843 awanatholere erirenga busana n’Obuthuku bw’erilindirira. Neryo erisaghira nyike si kikakolhaya okw’eritaluka ly’amaha, nikwa kikakanganaya ng’oku Nyamuhanga akaberererya ekinywe kiwe ndeke. Busana n’ekyo, thuhambe ndeke eribugha ly’erikirirya lyethu ithuthareghwire; kundi oyo owalhaghania ni muthaleghulha.”
GSAM 189Ebikalhua oku Joseph Marsh, Omuthunganiri w’Omulenge w’Ekwenene
GSAM 189.6Omwa gazeti Omulenge w’Ekwenene ey’ekiro kya 7 ky’omwezi w’erikumi n’omughuma, 1844, thukasoma thuthi:—
GSAM 189.7“Thukikiriraya n’omuthima w’etseme thuthi thwabirisobya okwa mibere y’omwatsi oyo thwalindirira eribya oko kiro ky’ikumi ky’omwezi w’omusanju; aliriryo sithunathoka erikirirya thuthi Omukulhu wethu Munene w’Abahereri syaghunza oko kiro ekyo ebyosi eby’eky’erileberyako kyangathuhere eriyikethera eribya. Lino thukikiriraya thuthi mwabikolha.”
GSAM 190.1Abadiventi balindirira bathi oko kiro ky’ikumi ky’omwezi w’omusanju, 1844, Ebiro 2300 bikendi hwa, kandi bathi oko kiro ekyo Kristo akendi ghunza omubiiri wiwe w’obuhereri, ase okwa kihugho eriha abandu biwe b’omughisa. Erisekulya eryakolhwa enyuma lyabirikangania lithi oko kiro ekyo kyabya eritsuka ly’omubiiri wiwe w’Erihenia ahabuyirire w’elhubulha, si erighunza ly’omubiiri wiwe ng’omuhereri.9 Omw’omwanya w’erithwalha Erihenia ahabuyirire ng’ekitsweka kyosi-kyosi ky’omubiiri wa Kristo ng’omuhereri, babugha bathi Erihenia ahabuyirire kwangabere erihenia ekihugho omwa muliro Kristo akasa. Ekihugho kyosi kyamabya isikihenirwe, hakiri ekihugho kya Kanani kyangaheneribwa omwa buthuku obwo.
GSAM 190Ahabuyirire Alengekanibawa Eribya Ekihugho
GSAM 190.2Erilengekania eri likakanganibawa omwa mwatsi owa Geo. Storrs ahandika omwa Erilaka ly’Omo Katikati k’Ekiro ey’ekiro kya 25 ky’omwezi w’akani, 1844. Akabulhaya athi, “Ahabuyirire awatholere erihenibwa ni ki? Amalengekania waghe w’erimbere abya athi ni kihugho kyosi. Nganikiriraya nyithi ni kitsweka ky’ekihugho. Aliriryo kitsweka kyahi? Ekyo ni ky’ekibulyo ekyo ngendi lengaho erisubirya.”
GSAM 190.3Akahulhaya ebinywe by’omulhaghe oku Abrahamu, erighumibwa lyagho oku Isaka, n’erighuhindulha muhya oku Yakobo, neryo akahulhaya ebinywe by’olhwimbo lwa Musa, olhwakolhwa na Miriamu enyuma w’erilhabuka Engetse Ngulhuku, omwo babya bakimba bathi: “Wasyingiryabo, n’erihumbabo okwa kithwe ky’omwandu wawu, omwa mwanya, ewe Mukama, oyo wabirikolha busana n’erikalhamo lyawu, omwa Ahabuyirire, ewe Mukama, awo ebyalha byawu byabirihimba.”10
GSAM 190.4Omusomi amalengekania ndeke erisako eriri endatha n’ebihandiko by’eribererera lyalyo ebyakolhwa n’omwimbi w’esyonyimbo, akendi lhangira athi silikabugha lithi n’ekihugho kya Palestina ky’Ahabuyirire. Dawudi akabugha, akakania okwa Mukama erisondolha abaana ba Israeli, athi: “Mwalethabo okwa kikomo ky’Ahabuyirire wiwe, okwa kithwe kino ekyo ekyalha kiwe ky’obulhyo kyaghula.”11 Omwa lhwimbo olw’oko Ngetse Ngulhuku, kikabughibawa okwa kihugho kya Kanani kithi kyabya mwanya oyo akolha “erikalhamo, omwa Ahabuyirire.” Kuthya omwa binywe bino ebyalhua omwa syonyimbo, Ekithwe Moria, aho Ahabuyirire ahimbwa, kikahulhawa lisa “ekikomo ky’Ahabuyirire wiwe.” Aliriryo omwa lhwimbo l’olo lughuma kikabughibawa kithi, “Mwasombolha ekihanda kya Yuda, Ekithwe Sioni ekyo anza. Neryo mwahimba Ahabuyirire wiwe ng’esyonyumba sy’obwami esiri-kiri, ng’ekihugho ekyo ahimba kera na kera.”12
GSAM 191Erihenia ahabuyirire mulyalengekanibawa ng’erihenia ekihugho
GSAM 191.1Omwa mwatsi owamakanibwako endatha, omukulu abere abiribugha ebinywe ebyalengekanibawa ng’obwema bw’erikangania ngoku ekihugho, kutse ekihugo kye Palestina (kyamathabya ekihugho kyosi), kyabya ahabuyirire, mwalholha embere eribulya athi: ‘Ahabuyirire hakendi syahenibawa hathi?’ Mwasubirya omwa binywe by’omuminyereri Mika athi: ‘Kundi, lebaya, Omukama akalhua omwa mwanya wiwe, kandi akendi syasoka n’erilyathangirira ah’endatha h’ekihugho. N’ebithwe bikendi syasengerera ahisi siwe, n’emyanya eyiri ahisi ahakathi-kathi k’ebithwe yikendi syasanduka, ng’eshashara embere sy’omuliro, kandi ng’amaghetse awakasukawa ahakandagalire.’13
GSAM 191.2Omwa buthuku obwo abandu bangyi babya b’ikirirye ngoku ekihugho kyabya ahabuyirire. Busana n’ekyo, omusomi akathoka erilebya bwangu busana naki mubalengekania, butsira erithika-thika, bathi oko nduli y’ebiro 2300 Omukama angasire erihenia ekihugho omwa mubere owa Mika asoborera. Omwa rwanisya lyosi eryalethibawa okwa Badiventi, sihali n’omurwanisya mughuma oyuwabugha athi erihenia ekihugho n’omuliro siryo ryanga beribwe ng’erihenia ahabuyirire oko nduli y’ebiro 2300.
GSAM 191Abakwenda mubabana Eritaluka ly’amaha, aliwe mubaberererya Amasako
GSAM 191.3Oyu si mughulhu mughuma yusa oyo abandu babirikolhamo erisonda ly’Omukama, n’eriberererya Amasako, aliwe ibabana eritaluka ly’amaha omwa bya babya bakalindirira, busana n’erithayitheghererya omubere w’ekindu ekyanga beribwe. Kwabya kuthya okwa bakwenda ba Kristo. Abere anikere okwa kyana ky’epunda iniak’ingira e Yerusalemu, mubabirikira ibanemw’ibuka ebinywe by’omuminyereri:14 ‘Birikira, iwe mwali we Yerusalemu: lebaya, Omwami wawu akasa eyo wuli; ni muthunganene kandi awithe omulhamu; ni muyikehaye, anikere okwa punda, kandi okwa kyana, ekyana ky’epunda.’15 Eribirikira ryabya ry’eriwithisibawa omwa mughulhu oyo, neryo babere bangaholire, amabwe iwene angabirikirire.16 Abigha babya bakalengekania bathi Kristo ang’ikalire okwa kithumbi ky’obwami kya Dawudi aho naho, ng’omwami w’okwa kihugho (‘ithwe thwabya thuyikethere thuthi iy’oyuwanga sabulire Israeli’17), neryo mubabirikira bathi: ‘Obwami bwa thatha-kulhu wethu Dawudi obukasa omwa lina ly’Omukama bubye n’omughisa.’18 Bangabirikirire bangahi omwa mughulhu oyo babere bangayitheghererye bathi eyenga ithathe yahwa Kristo angabere abiriholha, anaghotsere omwa kilhinda kya Yozefu, athimbirweko n’amahe w’Abaroma? Abadiventi bangahere Nyamuhanga y’‘olhukengerwa’ lungahi n’eriyihayo lyabu lyangabere lingahi omwa 1844 babere bangayitheghererye bathi erihenia ahabuyirire oko nduli y’obuthuku bwosi bw’obuminyereri kwangathwalire emyaka myingyi Omukama akathe asa?
GSAM 192Sihabya ekisobyo omw’ibalha Ebiro 2300
GSAM 192.1Abandu aba babere basubira erilebya ndeke eribalha lyabu ery’obuthuku obwo, sibabana kisobyo; aliwe Omukama mwathasa, kandi ekihugho sikyahenibawa n’omuliro. Kino kyamanyisaya kyahi? Babya banasi ndeke bathi Omukama abya nabu omwa mubiiri munene oyo; aliwe lino babya isibasi ekyanga beribwe. Eriyikethera lyabu omw’Omukama siryamunyuka. Babya banasi bathi syanga basighire. Ekyakakalha kyanga lhuire ahandu halebe. Ekibulyo ekikalire ekyabya embere syabu kyakanibwako omwa binywe bya Yeremia ebyamakanibwako kera, ‘Wukendi syabya kwenene okw’ingye ng’omubiha, kandi ng’amaghetse akahwa?’ Erikirirya siryathwalha erithika-thika eri, kundi mub’ibuka ebinywe by’Omukama ebyabughawa erilhabira omwa muminyereri Habakuki ebihambire okwa bisulirwa, ‘Oko nduli bikendi syakania, kandi sibikendi syabugha amabehi.’19 Ebinywe ebyamabughawa by’omuthegheki w’Omulenge w’Okwenene bikakanganaya ndeke omubere wabu: ‘Sithwathoka lino erikirirya thuthi Omuhereri wethu Mukulhu mwathaberererya oko kiro ekyo eki ebyosi ekisosekanio kyanga thulekere ithwalindirira.’
GSAM 193Ekyakakalha ekihambire okwa habuyirire kyaboneka
GSAM 193.1Hiram Edson, ow’e Port Gibson, N.Y., mwambwira athi, oko kiro ekyakwama obuthuku bwanalhabire omwa 1844, abere akasaba enyuma sy’ebihungu by’ebigori ebyabya bihanikibwe omwa musiri, Omulimu wa Nyamuhanga mwasa okw’iyo n’amaaka mangyi, hakuhi iniaswirawa ahisi okwa kihugho. Neryo mwabana eriyowa omwa muthima liwe lithi: ‘Ahabuyirire ah’erihenibwa hali elhubulha.’ Mwabwira O. R. L. Crosier y’engekania eno, neryo ibo babiri mubasekulya ndeke omwatsi oyo. Okw’itsuka ly’omwaka 1846, obusoboreri obuli buuli obw’omwatsi w’ahabuyirire, erikwamana ne Biblia, obwahandikawa na Crosier, mubwasakangwa omwa Ngununu y’Omuthenya, olupapura olwabya lukasakangwa e Cincinnati, Ohio omwa buthuku obwo. Omwa mwatsi oyo mulhayi mwakanganibawa ngoku omubiiri w’erihenia ahabuyirire ni mubiiri wa Kristo ow’eriherukirirya ng’Omuhereri wethu Mukulhu, owatsuka omwa 1844 kandi oyukendi syahwa hakuhi n’omughulhu akendi syasubasa kwenene omwa bithu by’elhubulha, ng’Omwami w’abami n’Omukama w’abakama.
GSAM 193Amakanisa akasonda abasangiri ababirilhua omw’iyo
GSAM 193.2Ekiro ky’erikumi ky’omwezi w’omusanju kyabya kyabirilhaba, n’amakanisa mwalengekania athi kyanga bolhobere erithasya bana abasangiri ababya babirilhua omw’iyo omwa ‘Erilaka ly’omo katikati k’ekiro’ n’Omwatsi wa malaika wakabiri. Aliwe omwa kino mubabana eritaluka ly’amaha linene, ngoku erisubirya erikakwama likendi syakanganaya. Eri lyabya risubirya okwa lembalemba ly’eribasaba basubire omwa bithunga byabu byakera, ngoku lyasakangwa omwa Erilaka ly’Omo Katikati k’Ekiro ery’ekiro 26 ky’Okw’erikumi n’Ebibiri, 1844:—
GSAM 193.3‘Aliwe emyatsi y’okwenene ni yahi? Banasi ndeke bathi omwa makanisa aya amangyi, emyatsi mikulhu eyikakangiriribawa ni: “Erihinduka ly’ekihugho,” “Obwami bw’emyaka lukumi,” n’“Erisuba ly’Abayahudi e Palestina,” ebyanga beribwe Omulhamya iyuwene-wene akathe asa. Abakasuba eriy’ikalha ahakakangiriribawa esyongangirirya esi sikabekesaya, esithali omwa Masako kandi esithawithe nzumwa, bakakolha ekyo ameso wabu awusukire; n’omuhanda oyo bakaghendamo akabya kwenene “erisuba enyuma.”
GSAM 194.1‘Babere babiribya “b’obwiranda” erikwamana n’Amasako, erikandikya “erilholha embere” kikalighire kutsibu kwilhaba “erisuba enyuma” kutse “eriyikulha enyuma,” kutsibu-kutsibu omwa buthuku buno, obw’embiitha y’olhukengerwa yikahika erihebwa abathaleghulha omu Kristo Yesu.’
GSAM 194.2Omuhanda w’amakanisa ow’erihira eryasa ly’Omukama haali omw’ikunga esyongangirirya esyamabughawa endatha esithali omwa Masako, mwaleka Abadiventi ib’ibuka ebinywe bino by’omuminyereri Ezekieli: ‘Mughalha w’omundu, lebaya, ab’omu nyumba ya Israeli bakabugha bathi, Ebisulirwa eby’akalhangira ni by’ebiro bingyi ebikisa, kandi akaminyerera eby’obuthuku obuli ehaali.’ Aho hanene hakaboneka erisubirya ery’Abadiventi bakolesaya, ‘Neryo wubabwire wuthi, Omukama Nyamuhanga akabugha athi: Sihali n’ekighuma ky’oko binywe byaghe ekikendi syaswalindisibawa kandi; aliwe ekinywe ekyo nabugha kikendi syabererera, Omukama Nyamuhanga athya.’20
GSAM 194‘Wutholere iwuthasya minyerera’
GSAM 194.3Abo ‘abalya’ ekitabu, kandi abathulhughania ‘obuthuku,’ mubalengekania bathi omubiiri wabu busana n’ekihugho kyosi wabirihwa. Neryo kyabughawa kithi batholere ibathasya kangirirya ebihugo, n’esyondimi, n’abami. Ekindi kihande ky’omubiiri ekyabya kithathe kyalhangirwa, lino kyabya kitholere erikolhwa,—eriha abandu eriminya omubere w’okwenene ow’ehekalu ya Nyamuhanga ey’elhubulha n’omubiiri wayo ow’oko kiherero. Ekihano ky’eripima ehekalu21 kikayithaghisibawa nuku eriminya omubere w’ekindu ekyanga beribwe oko nduli y’obuthuku bw’obuminyereri, kandi neryo erisoborera ebinywe bino, ‘Neryo ahabuyirire hakendi syahenibawa.’
GSAM 194.4Mulebaye ngoku malaika ow’erithulhughania obuthuku obu mwalhua elhubulha, kandi omubiiri wiwe wathathe wahwa akaha ekihano ky’erithasya kangirirya abandu. Neryo omwatsi oyukendi syasoborera omwatsi w’ahabuyirire, n’eriha eriyikethera okwa babana eritaluka ly’amaha, kandi omwa mughulhu mughuma eribaha ‘olhuseke,’ kutse ‘omutso,’ kutse ekilhangirirwako eky’abandu ba Nyamuhanga bangakolesaya erilengera omubere wabu ow’erikolha ebihikire embere siwe, wutholere eribya n’obuminyikalo obulhangirikire ndeke obukakanganaya ngoku akalhua elhubulha, butsira erilhua omwa bandu.
GSAM 195Amalengekania mabi mwakinga enzira y’erihika okwa bandu
GSAM 195.1Amalengekania mabi awabya akarwanisya engangirirya y’eryasa lya Kristo mwabya ng’olhuhimbo olwakalinga-linga erithalhabwamo erihika okwa bandu. N’erilengaho erithasya bakangirirya butsira ekyakakalha ekilhangirikire kandi eky’eriyikethera ekihambire oko nzumwa y’eritaluka ly’amaha, kyangabere ky’eribusa. Abikirirya Abadiventi ibo iwene babya bakayithagha emitima yabu erithasya ghumibwa n’erithumwa erikalhua elhubulha, abandu bakathe bakangiriribawa ndeke. N’eki kyanga kolirwe kithi? Mbwino kyanga kolirwe n’amenge w’abandu isa? Kutse abo abalhangira omubiiri ow’oko muthima ow’Omulimu wa Nyamuhanga omwa mubiiri oyo owabere ahanyuma hake, bangatsemerwe n’amalengekania w’abandu isa? Sihali kindi ekyanga balhusirye omw’ithabana lyabu, ikuli omubiiri ng’ow’‘Omwatsi wa malaika wakasatu’22 N’oyu mwatsukibawa erikwamana n’obuthuku, hake-hake, ngoku babya bangathoka eriwangirirawo, awithe obwema obukakanganaya kwenene ngoku akalhua elhubulha.
GSAM 195Ng’esyombuli esithe n’omulisya
GSAM 195.2Aha ekithunga kinene eky’eryasa lya Kristo kyabya, omwa mubere mughuma, ng’esyombuli esithe n’omulisya. Enkumi sy’abandu b’omw’iyo babya babiriyighaba okwa makanisa wosi n’esyongangirirya syosi sy’erikirirya, amayenga make isa ahanyuma; kandi sihabya ekithunga ky’abandu ekyabya kyakahambirwa eribateya omwa by’obunyakirimu. Sibabya bawithe bahabuli b’okwa kihugho abo bangayikethere; eriyikethera lyabu ryabya omu Nyamuhanga yusa.
GSAM 195.3Aliwe babya banasi ndeke ekindu kighuma, kandi kino kyabya okw’ibo ng’enanga eyikahamba obwatho,—erithulhughania obuthuku ryabya rihikire.23 Aliwe ng’abandu babya omwa mubere oyo, Nyamuhanga athababere iniakabasondolha n’eribateya, bangangirire obusoboreri bw’amabehi, kutse eribulwa ‘erighumisirizya’ n’erileka erikirirya omwa bya babya babirilhabamo. Abandi mubakolha bathya; aliwe abandi, banathungerere oy’emithima yabu yananza n’imeso ly’erikirirya, mubabulya omwa muthima wosi bathi: ‘Mulindi, ekir’okwa kiro nikyahi? Mulindi, ekir’okwa kiro nikyahi? Omulindi mwabugha athi, Engyakya yikasa, kandi n’ekiro: mwamanza eribulya, mubulye; musube, muse.’24
GSAM 196J. N. Andrews akakanaya okw’Eritaluka ly’amaha
GSAM 196.1Omukulu J. N. Andrews, mughuma ow’abalhaba omwa kino omwa 1844, akakanaya okw’eritaluka ly’amaha athi:—
GSAM 196.2‘Abo abalindirira Omukama omwa 1843 n’omwa 1844 mubabana eritaluka ly’amaha. Okwa bangyi, omwatsi ono ni nzumwa eyighene ey’erighana obwema bwosi obw’omwa kino. Thuk’ikiriraya eritaluka ly’amaha, aliwe sithwang’ikirirya thuthi likaha enzumwa eyihikire ey’erighana ebyalha bya Nyamuhanga omwa mubiiri oyu. Ekanisa y’Abayahudi muyabana eritaluka ly’amaha, omughulhu Yesu ayikangania ng’o Masiya owalhaganisibawa oko nduli y’omubiiri wa Yohana Omubatizi. N’abigha ababya bayikethere mubabana eritaluka ly’amaha linene kutsibu, omughulhu oyo balindirira erisabulha Israeli ahambawa n’erithibwa n’ebyalha by’ababi. N’enyuma w’erilhubuka liwe, babya bakalindirira athi akendi syasubirya Israeli y’obwami. Neryo sibangayighulire okw’eribana eritaluka ly’amaha babere bayitheghererya bathi akaghenda eyiri Thatha wiwe, nabo bakendi syasighibwa obuthuku bulhayi omwa butsibu n’eriaghalhwa. Aliwe eritaluka ly’amaha silikakanganaya ngoku Nyamuhanga syali sondolha abandu biwe. Litholere eribasondolha omw’igholholha ebisobyo byabu, aliwe silitholere eribasondolha omw’ilasa eriyikethera lyabu omu Nyamuhanga. Kyabya busana n’abana ba Israeli eribana eritaluka ly’amaha omwa mbwarara, ekyaleka ibathasya ghanira kenshi erisondolwa na Nyamuhanga. Bakahirawa embere syethu ng’eky’erithukunga, nuku sithuwe omwa ky’erileberyako ekighuma eky’obuthikirirya.’25
GSAM 196Okwenene kukabatizibwa omwa righanwa n’abandu bangyi
GSAM 196.3Kikalhangirika ngoku ni ntegeka y’Omukama erihira okwenene kw’omughaso omwa nzira ey’abandu bangyi bathakanza, eyo erikwangirira n’erikwowa kukabya musalaba26 Eki ni kwenene kutsibu omwa biro bino by’enyuma-nyuma. Petero, iniakakanaya okw’obuthuku obwo enduli y’ebindu byosi yikendi syabya ‘hakuhi,’ kandi ‘eritswa olubanza’ likendi ‘syatsuka oko nyumba ya Nyamuhanga,’ akabugha athi: ‘Banze, isimwasweka busana n’erilengwako ly’omuliro erikasa eribalenga, nga halyabya ekindu eky’erihitha ekimabahikako; aliwe mutseme kundi mukasangira omwa miaghalhwa ya Kristo, nuku omughulhu olhukengerwa lwiwe lukendi syabisulwa, nenywe mwangatsema n’obutseme bunene kutsibu. Bamababughako nabi busana n’erina lya Kristo, muli b’omughisa; kundi omulimu w’olhukengerwa kandi owa Nyamuhanga akabya okw’inywe: oko lyabu, akabughwako nabi, aliwe oko lyenyu akahebwa olhukengerwa.’27
GSAM 197.1Okwenene kwamabya kwabiribatizibwa omwa righanwa n’abandu bangyi, erikwangirira kukayithagha olhukogho lunene kwilhaba erikwama busa erikirirya ly’abandu bangyi. Abalimbirirya abakayikanganaya ng’abikirirya sibakalhangira ekindu kinene ekyanga bakunga erikirirya okwenene okwasaba erikolha, ng’eriwugha obwatho ‘ibanemulhwanisya omuyagha n’erighenda ly’amaghetse.’ Neryo okwenene kukabya rilenga okwa bathaleghulha, ab’emithima y’okwenene, abathawithe bulimbirirya, n’abakowa obunyamuthima-thima bwabu.
GSAM 197.2Thwabirikangania kera ngoku obuminyereri bw’Omubiiri w’eryasa lya Kristo bukayithagha eritaluka ly’amaha. Mulyasa; neryo, omwa riteghekanirya lya Nyamuhanga, eriyangirira omwatsi oyo mulyabana omusalaba walyo.
Notes
- Eribisulirwa 10:10, 11; 11:1. ↩
- Ezekieli 3:1-3. ↩
- Yeremia 15:16. ↩
- Pikra—omubazi mubi kutsibu, oyukalula, owakakolhwa omwa malwa, alowe, n’olhulu lwa mira. ↩
- Yohana 20:13. ↩
- Yeremia 15:16-18. ↩
- Abaebrania 10:35-39. ↩
- Ebihambire okw’Engebe ya Ellen G. White, esyolhupapura 107-109. ↩
- Omwa buthuku obwo sihabya n’omundu n’omughuma owalengekania oku Ahabuyirire w’elhubulha. ↩
- Erilhua 15:17. ↩
- Esyonyimbo 78:54. ↩
- Esyonyimbo 78:68, 69. ↩
- Mika 1:3, 4. ↩
- Yohana 12:16. ↩
- Zakaria 9:9. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Luka 24:21. ↩
- Mariko 11:10. ↩
- Habakuki 2:3. ↩
- Ezekieli 12:27, 28. ↩
- (Omwa ripima eryo esyonamba sithekahebawa ng’ebyalhwamo, ekikakanibwako ni mubere, butsira ebipimo byayo.) ↩
- Eribisulirwa 14:9-12. ↩
- N’omw’isubiramo ndeke kutsibu eribalha lyabu ly’ebiro 2300, sibabana kisobyo, kandi nibya n’omwa lino sihali ekisobyo ekingabonekamo. ↩
- Isaya 21:11, 12. ↩
- Emyatsi Isathu y’omu Eribisulirwa 14:6-12, olhup. 33. ↩
- Matayo 16:24. ↩
- 1 Petero 4:7, 17, 12-14. ↩