Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
25 / 31
25 / 31

Ekihande 22 — Emitegekere

John Norton Loughborough

GSAM 343.1Busana n’ekyo nakusiga e Kirete, erangi otungulire ebintu ebyasigalire, kandi oyatereho abakulu omo buli muyi, nga nakutegekera.1

GSAM 343.2Omo kusaghana kw’omwatsi wa malaika wakasatu, emyaka ikumi na ibiri yabitire (erilwa 1846 erihika 1858) embere abantu betu bakamanya ngali obwende bw’ekithunga ekikalukire, okukira erikirirya okw’enene n’olhwanzo lw’ekikristu. N’obuli Nyamuhanga yabaghambire aha kintu kino okuyira omo lusunzo lw’obuminyereri, kwaboneka ngali amakuba agamwe gakenehire eribahimba, balole bwinene obwende bw’emitegekere y’endeko z’amakanisa w’omu bihande, amakanisa n’ebithunga, busana n’okutegeka ebintu by’omubiiri.

GSAM 343Erihakania emitegekere

GSAM 343.3Omo lusako lw’ahansi aha lupapuro 12 omo Ekyongerwako aha Ebyanalhabiremo n’Ebilolere, eyasakangwa omo 1854, Omukulu James White akati:—

GSAM 343.4“Ekyanga ekiro kyabitire omo 1844 hakabaho akasasi kanene, kandi abingi bakahakania emitegekere yosi, bakabona ngali ekahakana n’obwiyerere bw’engulhu yuwene! Mama White akaba ahakania buli mubere w’omuhwa w’ediini owakabirire olugero, kandi omo butuku bw’erimbere akalangania ngali emitegekere emwe y’endeko ekenehi, erihasha erihangirya n’erihembura akasasi. Abake muno bano balihasha okumanya obukumu obwakenehire omo bwire obwo, eriwatirira eki akakirirya ahakania obutali bw’emitegekere obwakabire.”

GSAM 344.1Obumwe obwabonekere hagati y’Abadiventi b’ekiro ky’omusanju bwakabirirwa kandi bwakalindwanga muno n’obwimiri n’ebikangiriryo bya Mama White ebyahikire omo bwire.

GSAM 344George Storrs akamwa emitegekere

GSAM 344.2Eki kyalembwa na George Storrs omo 1844 kikalanga eki bakakangirire busana n’emitegekere eri abo abakihebire amakanisa ahansi w’omwatsi w’eryasa lya Kristo:—

GSAM 344.3“Witege wene, otalonda kutungula ekanisa indi. Ekanisa yosi etungulwa n’obwongo bw’abantu etunguka Babuloni omo kanya y’etungulwa. Nyamuhanga akatungula ekanisa yaye n’obwende bw’olhwanzo obw’amaani. Tihali bindi bikabirire okukira obwo; kandi obwende obwo bwanga kubumba abakakilira okuba abakristu, baleka okuba abakengi be Kristo, kandi bakatoka omo mubiri omo buryo bw’ekyanga.”2

GSAM 344Emitegekere omo mafimbo w’abakwenda

GSAM 344.4Abadiventi b’ekiro ky’omusanju, nga twagambire kare, bakaba batali n’emitegekere yosi ey’omubiri okumala emyaka mingi, n’obuli ekanisa yosi etali n’emitegekere. Omundu wosi owakabya n’obukumu bw’omwoyo okwakira okwene n’okukakilira ahansi w’erisindikirirwa n’erihakania eryalwanga embuga omo bwire obwo, bakamubona omundu w’obwesigwa kandi ow’olhwanzo n’obwende bw’ekikristu. Hakafika obwire omo mafimbo w’abakwenda, kandi kikaba kyende kuhika “kutungulire ebintu ebyasigalire.”3 Hafi y’omwaka 65, Tito akahabwa obushoborozi bw’eriteraho abakulu omo buli muyi omw’abaikirirya bakaba bali, kandi Timoteo akahabwa ebikangiriryo ebihangire aha kintu kino.4

GSAM 344Omukulu White akamwa emitegekere

GSAM 344.5Eki kyalembwa n’Omukulu James White busana n’emitegekere n’erihemberera, kyabonekere omo Erisubamo n’Omutuliri ya 4 Janwali 1881:—

GSAM 345.1“Emitegekere yategekebwa erihanga obumwe bw’emibiiri, kandi eritheya abantu okw’obulimba. Teyatekebwa kuba nkoni y’okwingirya abantu okukakilira, kadi yabya busana n’okulinda abantu ba Nyamuhanga. Kristo takasindika abantu babe; akabeta. ‘Esyombuli syage sikowa omulenge wage; nyasisyo, kandi sikanyikwama.’ Omutwe wetu Omulamu akatambulira embere, kandi aketa abantu babe erimukwama.

GSAM 345.2“Ebyikirirya by’abantu tibihasha kuhanga obumwe. Amaani g’ekanisa tighahasha kusindika ekanisa omo mubiri gumwe. Kristo teyategekere na kake ngali amalengekania w’abantu abumbwa busana n’eigulu n’amaani w’amalengekania w’abandi bandu. ‘Omutwe wa buli mundu ni Kristo.’ Omulimu wage ni okukangata, okukyusa, n’okutera ekifwananyi kyage aha barithikirwa b’ekitiibwa eky’emirembe n’emirembe. N’obuli emitegekere eri ey’omugaso muno busana n’okulinda ekanisa n’okuhanga obumwe bw’emibiiri, titeyekireho erihoka erihemberera omo maboko ga Mukama.

GSAM 345Obumwe hagati y’ebihande bibiri ebyakabirire olugero

GSAM 345.3“Hagati y’amaani g’ekanisa n’obwiyerere obutali butakatifu, tulolere ibanga rinene ly’obumwe n’amaani omo bubuuriri n’ekanisa ya Nyamuhanga. Omwoyo wetu akabetwa aha kino n’obusaba obw’amaani obw’omukwenda Petero ow’ekitiibwa eri abakulu b’omwika wage: ‘Abakulu abali hagati yanyu ndabahaana, inze kandi ndi mukulu, kandi ndi mutangi w’ebibabona bya Kristo, kandi ndi mugabane w’ekitiibwa ekilabulwa: mulisye ekisibo kya Nyamuhanga ekiri hagati yanyu, mukilinde, mutali n’obuhambwe kadi n’obwende; mutali busana n’ebigaya, kadi n’omwoyo ogwetegekere; kandi mutaba bakama b’eby’obusika bya Nyamuhanga, kadi mubye by’okulololerwa eri ekisibo. Kandi Omusumba Omukuru obulaboka, mulihabwa engule y’ekitiibwa etakahwaho. Kandi imwe abato, mukakilire abakulu. Mwesi mwoloberane, kandi mwambale obwiyirire; busana Nyamuhanga akahakania abakayiheka, kadi akahayo ekisa eri ab’obwiyirire. Busana n’ekyo mukayirire ahansi w’okuboko kw’amaani kwa Nyamuhanga, abahimbule omo bwire bwage.’5

GSAM 346Obwangu n’emitegekere y’Endagano Nsiha

GSAM 346.1“Abo abatunganikire obwime bw’emitegekere eyakiriwe n’Abadiventi b’ekiro ky’omusanju bakakola muno eriyingiza omo yo, n’obushoborozi bwosi obwahashikana, obwangu bw’ebigambo n’obwime obulolere omo Endagano Nsiha. Okwongera kw’omwoyo w’engulhu yuwene okalangania, n’obwangu okabya, nubwo emitegekere ekabya n’amaani.

GSAM 346.2“Endeko Nene y’Ekanisa ey’Ekihugo Kyosi ekatwala obulangi obunene bw’omubiiri omo maghaya gawo gona, n’endeko z’amakanisa w’omu bihande. Endeko y’amakanisa w’omu kihande ekatwala obulangi bw’amaghaya gona g’omubiiri omo kihande, n’amakanisa agali omo kihande. Kandi ekanisa ni mubiri w’Abakristu abatunganikire hamwe n’endagano y’obwangu, erikakilira ebihano bya Nyamuhanga n’erikirirya lya Yesu.

GSAM 346Abakulembeze b’ekanisa ni bahereza

GSAM 346.3“Abakulembeze b’ekanisa y’ahantu ni bahereza b’ekanisa eyo, batali bakama b’okugitegeka n’amaani. ‘Oyali mukulu muno hagati yanyu alibya omuhereza wanyu.’6 Abakulembeze abo basanide kuba by’okulololerwa omo bwihangana, obulinde, erisaba, obwende n’erihayo eri bandu b’ekanisa; kandi balangane olhwanzo lunene eri abo abakolera, olhwanzo olwabonekere omo bwomi n’ebikangiriryo bya Mukama wetu.”

GSAM 346Obwimiri bw’erimbere busana n’emitegekere

GSAM 346.4Omw’Ekyongerwako aha Ebyanalhabiremo n’Ebilolere, eyasakangwa omo 1854, hakahayo ekikangiriryo eky’embaghane aha mitegekere y’engulhu yuwene. Omo lupapuro 15 tusoma tuti:—

GSAM 346.5“Ekanisa isanide kuhunga eri kigambo kya Nyamuhanga, kandi etungulwe aha mitegekere y’engulhu yuwene, eyaswirwe n’eyalekererwa. Kino kikenehi kandi tikihasha kulekwa, eriyingiza ekanisa omo bumwe bw’erikirirya.”

GSAM 347Emitegekere ekenehi hafi y’eriheruka

GSAM 347.1Omo bwimiri obwahairwe 23 Desemba 1860, tusoma tuti:

GSAM 347.1“Nga tweneherera eriheruka ly’obwire, Sitani akamanuka n’amaani manene, amanyire ngali obwire bwage buli buguma. Munogu amaani wage galikola aha basigalire. Alibalimana kandi alilonda okubagabhula n’okubasasanga, baleke okukula amaani kandi bahwere. Abantu ba Nyamuhanga basanide kutambula n’okumanya, kandi babe bumwe omo mibiiri yabo. Basanide kuba n’omwoyo gumwe n’okutwa okubanza kumwe; nubwo emibiiri yabo italisasanga, kadi likabya n’amaani aha kwombeka omubiiri gw’okwene kw’omu butuku buno. Emitegekere isanide kukilwa, kandi hakabya obumwe omo kulinda emitegekere; kutse Sitani alibakolesya busana n’omugaso wage.”7

GSAM 347Emitegekere y’abamalaika ey’okulondolwa

GSAM 347.2Omo Bwimiri No. 14, eyasakangwa omo 1868, tusoma tuti: “Okwongera erigherererya obumwe n’emitegekere y’ekisibo ky’abamalaika, nubwo emibiiri y’abahereza abo ab’omu igulu likabya n’obuhamu busana netu. Obutalola obwende bw’omubiiri ogw’obumwe, kandi tukabya abatasanire, abatalungikire n’abatatekanga omubiiri wetu, abamalaika abatunganikire muno kandi abatambula n’emitegekere ehikire, tibahasha okukolera hamwe netu n’obuhamu. Bakahinduka n’obululu, busana batayahiriwe kuhayo omugisa aha kasasi, akasoberwa n’obutatekanga.”

GSAM 347Nyamuhanga akali Nyamuhanga w’emitegekere

GSAM 347.3“Nyamuhanga akakyuka, akaleka eribya Nyamuhanga w’emitegekere? Nangwa; akali yoyo omo bwire bw’omulimo buno nga omo bwire bwakare. Paulo akati, ‘Nyamuhanga tali mwahanga w’akasasi, kadi w’obusinge.’ Akali w’obwende muno buno nga kare. Kandi akenda tukangwe ebikangiriryo by’emithondere n’emitegekere, erilwa omo mitegekere ehikire eyatekebwa omo mafimbo ga Musa busana n’abaana ba Isiraeli.”8

GSAM 348Erisaba lya Kristo busana n’emitegekere

GSAM 348.1Omo bwimiri obwalembwa omo 1882 tulola omwoyo gumwe gwayolekere omo bigambo bino,

GSAM 348.1“Obuzito bw’erisaba lya nyuma lya Mukiza wetu busana nabo embere y’erikomererwa bwabya ngali obumwe n’olhwanzo bibye hagati y’abayigirizwa babe.... ‘Tisaba busana nabo bonka, kadi busana nabo abalikilira inze okuyira omo kigambo kyabo; nabo bona babe bumwe; ngaiwe Tata, oli omo inze, kandi inze ndi omo iwe, nabo babe bumwe omo itwe; erangi ensi ikirire ngali wansindika.’”9

GSAM 348Akabi k’obwikala bw’omundu

GSAM 348.2Omo 1885 obwimiri obu bwakahairwa:

GSAM 348.2“Ekintu kimo kisaanide kulindwa, kandi nikyo obwikala bw’omundu. Nga basirikare omo mahe ga Kristo, hakasanide kuba omubiiri ogw’obumwe omo maghaya ag’obubiiri.”10

GSAM 348Sitani akyanganirwa n’eriherekania emitegekere

GSAM 348.3Omo bwimiri obw’embaghane obwasakangwa omo 1895 tusoma tuti,

GSAM 348.3“Ewe, Sitani angasemererwa muno eriyingira hagati y’abantu bano, n’okuherekania omubiiri omo bwire obutegekere bw’amaani buli bwende, kandi obulikabya n’amaani muno erilemesya eribyuka ery’obulimba, n’erihakania ebigambo ebitalindirwe n’ekigambo kya Nyamuhanga. Twenda tukole emiriho kimwe, erangi hatabya kusasuka kw’ebihano n’emitegekere.”

GSAM 348Erilumbirira ababuuliri

GSAM 348.4Ekintu kimo omo bintu by’erimbere ebyatekebwa omo kutungula emitegekere hagati y’abantu betu, omo bumwe n’obwimiri obugambirwe kare, kyaba ngeri emwe y’okumanya abo abakatula Omwatsi. Erilwa 1850 erihika 1861, endegeka eyakiriwe yakaba y’erihayo ababuuliri abakayoleka olusunzo lwabo, kandi bakalangania ngali bakiriwe na Mukama, kandi bali omo bumwe n’omubiiri gwosi, ekarata eyabalumbirira eri obwende bw’abantu ba Mukama buli hantu, ekagamba bonka ngali bakiriwe omo mubiiri gw’obubuuliri bw’engulhu yuwene. Ezikarata zikatekebwa amasiika kandi zisinyirwe n’ababuuliri babiri abakulembeze, abamanyikire n’abantu betu ngali bakangata omo mubiiri.

GSAM 349Erikwatirira obubuuliri

GSAM 349.1Omo butuku bw’eritsuku bwa 1858-59, hakahairwa ekikangiriryo ngali Ebyawandikirwe byabya n’emitegekere ehikire y’okukwatirira obubuuliri, kandi ngali abantu betu bakasoma ekintu kino n’obulolere bw’Ebyawandikirwe, balilola emitegekere eyo. Busana n’ekyo, esukuru y’Ekitabu yatekebwa e Battle Creek, kandi Omukulu J. N. Andrews akayikangata. Hanyuma y’erisoma Ebyawandikirwe n’obwegendereza kandi n’erisaba, ekihandiko kyatekebwa kandi kyasakangwa omo Erisubamo n’Omutuliri ya 3 Febwali 1859, kyoleka endegeka eyayingizamo omusingi gw’ekiguma ky’oko ikumi. Ekigambo aha kintu kino kyahairwa eri muhindano munene w’abantu betu, abakagenderera omo muhindano mukuru e Battle Creek, Michigan, 6 Yuni 1859, kandi kyakiriwa n’erilobera ly’abakaghenda bona.

GSAM 349Emitegekere eyatekebwa ekalumbirirwa

GSAM 349.2Omo Bwimiri No. 6, 1861, Mukama akaghamba atya, okuyira eri Mama White, busana n’emitegekere eyatekebwa n’Abadiventi b’ekiro ky’omusanju:

GSAM 349.2“Mutayiba Nyamuhanga, mukamuhoka ebiguma by’oko ikumi byanyu n’ebihayo byanyu. Ni mulimo gw’obutakatifu gw’erimbere, erihayo eri Nyamuhanga omugabane ogusanide. Mutikirirya omundu wosi eriyingiza ebisabo biwe n’eribahimba eriyiba Nyamuhanga. Abaana banyu batayiba ebihayo byanyu aha kyoto kya Nyamuhanga busana n’omugaso wabo.

GSAM 349Endegeka y’ekiguma ky’oko ikumi y’erikula emibere

GSAM 349.3“Endegeka y’ekiguma ky’oko ikumi, nalolere, yandikula emibere, kandi yamanyisa emibere y’omutima ow’enene. Abandu bamabwirwa ekintu kino omwa buryo obukakanganaya omughaso wakyo ow’okwenene, kandi bamahabwa omwanya w’erithwamu bo bene, bakendilola obwenge n’endegeka omwa kiguma ky’oko ikumi.”

GSAM 349.4Omwa njira eno, endegeka y’eby’obugali yatsukibwa omwa Badiventi b’ekiro ky’omusanju, busana n’erihamya omubiiri w’obubuuliri, kandi hati eri kozibwa n’abandu betu omo kihugo kyosi.

GSAM 350.1Omwa Erisubamo n’Omutuliri wa 21/7/1859, busana n’ebyangirirwe byabiribwe omwa Obwema Busana n’Ekanisa, kyatsukibwa eribumbirwa erikona erisubira lya buli mwaka omwa buli kihande, omwa eritegeka n’obwene omubiiri; neryo erikenga akahabuliro akakanganaya omwa miere y’obubuuliri, kandi endegeka n’enkola bikenge omwa mubiiri wetu. Obwimiri obu bwalolere kitekereza eritsuka endeko y’amakanisa w’omu bihande.

GSAM 350Eribungirira eby’obutungi bw’ekanisa

GSAM 350.2Omwatsi ogw’endekerera kandi abandu bakakula, eby’obutungi byayongererekania busana n’ebyo, kandi ekyo kyahitsya eritekereza eribungirira eby’obutungi bw’ekanisa omwa mulamo. Omwa kihimba kya Mukulu White, ekilolekire omwa Erisubamo n’Omutuliri wa 23/2/1860, tusomere tuti:—

GSAM 350.3“Kwonene, thuwithe amaha nga obutuku tibuli hare aho abandu bano bakendihika omwa mbeere ey’obusaho erihira eby’obutungi bw’ekanisa omwa ndagano y’insyuransi, n’eribika enyumba sy’erihindana omwa njira ey’obusaho, kandi abandu abakandikire amalamo, banabende, banahaya ekihande kyabyo omwa mubiiri w’erisakanga ebitabu. Tukayitsa ababuli betu n’abaghalile betu bakenge ekintu kino. Omundu wosi oyakahakana n’ebyo twategekire, akandike endegeka eyo ise nka bandu b’ekika kimo twangaghenderako omwa mubiiri?”

GSAM 350Emitegekere y’omulamo yatsibahwa

GSAM 350.4Omwa kirimo ky’omusana ky’omwaka ono, hakaba erihulirana ly’obukwatsi busana n’ekintu kino omwa Erisubamo n’Omutuliri. Kandi omwa muhindano munene w’abahanuzi b’abandu betu abatsuka Michigan n’ebihande bindi, ogwakahindana omwa Battle Creek okutsuka 28/9 kuhika 1/10, bakategekera ekintu kino omwa bwene, kandi bakahulirana omwa busaho n’obusira busana n’emitegekere y’omulamo, busana n’eribungirira enyumba y’omubiiri n’eby’obutungi bindi by’ekanisa—enyumba sy’erihindana, n’ebindi. Erilulirania ili liri omwa Erisubamo n’Omutuliri, Ekitabu 16, Emibare 21, 22, na 23, syakaluka 9/10, 16/10, na 23/10/1860.

GSAM 351.1Busana n’ebyalolere omwa muhindano ogu, bakabirikira n’obwimiri bumwe eritegeka ekithunga ky’erisakanga ebitabu omwa mulamo; kandi, busana n’eritsuka ekithunga kino n’obwangu, Endeko eyakahindana yatsaniri abakomiti batano.

GSAM 351Erina lya dini

GSAM 351.2Endeko eno kandi yatekereza erina ery’abandu betu bakabirikwa naryo. Ekyo kyahitsya kandi amatekereza amingi, abandi bakasaba erina limwe, abandi erindi. Erina “Ekanisa ya Nyamuhanga” lyasabwa, kwahi bakalihana busana n’eritakanganaya ebimanyikalo eby’enene eby’erikirirya lyetu; kandi erina “Abadiventi b’ekiro ky’omusanju” lyakanganaya erikirirya lyetu omwa eryasa lya Kristo eriri hakuhi, kandi lyakanganaya kandi nga tukateya Sabato y’ekiro ky’omusanju. Endeko yatsanira erina lya kabere omwa bumwe, kandi lyabirihirwe okwa nduulu, mundu mwimwi mwene ni we wahira akabanda k’erihakana nalyo, kandi omwa butuku obutali hare akalusya obuhakane bwe.

GSAM 351Erina lyatsibahwa

GSAM 351.3Omwa Obwema bwa 6, tusomere tuti:

GSAM 351.3“Erina lyosi eryo twangayihamba silikenditholera, kereka eryayangana n’obwimiri bwetu, lyakanganaya erikirirya lyetu, kandi lyatwimanyisa nka bandu b’ekika ekindi....

GSAM 351.4“Erina Omudiventi w’ekiro ky’omusanju likahira embere ebimanyikalo eby’enene eby’erikirirya lyetu, kandi likatsirya omutima ogw’omundu oyasaba kumanya. Nka omusoha owakalhua omwa musaho w’emisoha wa Mukama, likahuma abahakani b’ebihano bya Nyamuhanga, kandi likabatwala omwa erihinduka eri Mukama Nyamuhanga n’erikirirya omwa Mukama wetu Yesu Kristo.”

GSAM 351.4Obwema obu bwakola ekibuuzo kino kihangirwe kundu omwa mitima y’abikirirya.

GSAM 351Omubiiri w’ekihembo eky’okwenene

GSAM 351.5Mbe, kino tikyo kihande ky’enene eky’okukanganaya ebihembo by’Omulimu wa Nyamuhanga? Paulo akabwira nga bakatsibwa omwa kanisa “busana n’erihikania ababuyirire, busana n’omubiiri w’obubuuliri, busana n’erihamya omubiri gwa Kristo: kuhika twosi twahika omwa bumwe bw’erikirirya,” n’ebindi.11 Kyabusaho muno, abikirirya bamala erisaba n’obwiyange kandi omwa bw’obwiyere, balonda obumole, Omulimu akabugha athi, “Eyi ni yo njira; ebyo mwatswa ni by’obwene;” neryo akayongera “erihamya” ekanisa, nka omwa kintu kino, eribabwira omwimanya w’ekibuuzo omwa mubiiri, kandi n’ebirungi ebimwe ebyakalonda busana n’ebyalolere byabo.

GSAM 352Emitegekere y’ekanisa

GSAM 352.1Omwa mukanwa ogwakahangwa n’Omukulu White embere ya Endeko Nene omwa Battle Creek, omwa mwezi wa 4, 1861, kandi ogwakasakangwa omwa Erisubamo n’Omutuliri wa 11/6/1861, akatsuka eritegeka eritegekere erihambire erikanisa syetu. Busana n’obwitsi, ababuli bali mwenda bakahindana omwa isukuru ya Bibiliya erisaba obumole busana n’ekintu kino, kandi Endeko yabasaba basakange omwa Erisubamo n’Omutuliri ebyalolere omwa kusikire oku. Bamala erihanga obwema bwa Byanditswe busana n’endegeka y’ekanisa n’abakulu bayo, bakatekereza kandi eribya n’abahanuzi abali okwa mukingo mughuma erilhua omwa bihande bitandukanye omwa Endeko Nene, kandi n’amakanisa eribya n’abahanuzi omwa buryo obutholere kandi okwa mukingo mughuma omwa Endeko y’amakanisa w’omu kihande. Omwa bwene, kino ni kyatsukire eritekereza eribya n’abahanuzi abatsibahwa omwa bumwe busana n’ebithunga binene, okwa mukingo mughuma ogho bangalhaganako.

GSAM 352Endeko y’amakanisa w’omu kihande ya Michigan yatsukibwa

GSAM 352.26/10/1861, Endeko ya Michigan yatsukibwa omwa kusanika omukulhu w’Endeko, omukandiki, n’abakomiti b’okutegeka basatu. Omwa nduulu ya Endeko, bakasaba amakanisa atsuke emitegekere, gakateya kino nka ndagano y’ekanisa:—

GSAM 352.3“Ise abahandikire hansi, tukayunga hamwe nka kanisa, tukahamba erina Abadiventi b’ekiro ky’omusanju; tukalaganisa eriteya ebihano bya Nyamuhanga n’erikirirya lya Yesu Kristo.”

GSAM 353Ebiwandiko by’ababuli

GSAM 353.1Omwa Endeko eno, kyatsukibwa eritswa nga ebiwandiko bihawe ababuli boosi Abadiventi b’ekiro ky’omusanju omwa kihande kino abakali omwa bwene, kandi ababuli bakateya ebiwandiko ebyali n’obukakafu bw’erihirwako ebyala n’ebiwandiko byakasibwa n’omukulhu w’Endeko n’omukandiki wa Endeko; ebiwandiko ebyo bikatsubirwaho buli mwaka.

GSAM 353.2Kandi bakabirikira abakomiti basanikwe eritegeka omukanwa ogwakahanga embere y’abandu betu omw’enda y’eritegeka amakanisa. Omukanwa ogu gwakasakangwa omwa Erisubamo n’Omutuliri wa 15/10/1861.

GSAM 353Ebiwandiko by’abahanuzi

GSAM 353.3Omwa mwezi wa 9, 1862, Endeko ya Michigan yatsula omuhindano wayo ogw’erimbere omwa Monterey. Hano, erimbere lyatsuka, amakanisa gakayakirwa omwa Endeko nka bandu bakasanikwa omwa makanisa. Amakanisa ikumi na musanju omwa kihande gaba gatsukire, gatsibahwa omwa nduulu omwa Endeko; kandi abandu boosi b’amakanisa ago abakaba baliho bakayakirwa nka bahanuzi.

GSAM 353Emishahara y’ababuli

GSAM 353.4Omwa Endeko eno kandi, bakatsanira endegeka y’erihira ababuli omushahara ogwakahangwa buli wiiki busana n’omubiiri ogwakahangire. Kwenene ababuli bakasabwa erihanga omwatsi w’obutuku obwakahangire omwa mubiiri omwa Endeko, hamwe n’ebihandikire by’ensimbi bakahirire n’ezi bakahabire; kandi Endeko eyakairire omwatsi ogwo yatsibahwa eribya omwa bwene n’erihanga obusaho.

GSAM 353Ebiwandiko byatsukire erihangwa n’abahanuzi

GSAM 353.520/5/1863, Endeko Nene yakahindana omwa Battle Creek, Michigan. Gwaba muhindano ogw’erimbere ogw’endeko eyo omwa bahanuzi bakateya ebiwandiko ebyatsuka omwa bihande byabo. Erimanyirirwa tilyakaba ly’omukingo gw’abandu. Ebihande ebyakahangwa hano byaba Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York, na Ohio.

GSAM 354Amategeko ga Endeko Nene n’Endeko y’ekihande

GSAM 354.121/5, Endeko Nene yatsanira amategeko, kandi okwa kilo kimo amategeko g’ekihande gasabwa Endeko y’amakanisa w’omu bihande. Gatsanirwe omwa muhindano wa Endeko ya Michigan. Amategeko gano gategekera omukingo gw’abahanuzi busana n’erimanyirirwa omwa Endeko y’amakanisa w’omu bihande n’omwa Endeko Nene. Amategeko g’ekihande agakasabwa hano ali hakuhi ng’agakolesibwa hati n’endeko syetu makumi musanju na ibiri omwa kihugo kyosi.

GSAM 354.2Omwa butuku bw’Endeko Nene, omwa mwaka gwa 1864, kyatsukibwa erisaba Endeko y’ekihande esanike Abakomiti b’erisubya ebibalirire, abandu abatakahangire omwa mubiiri wa Endeko omwa mwaka ogwo, bakole hamwe n’abakomiti b’okutegeka omwa kusubya n’erihamba ebibalirire n’ababuli. Neryo, kadu kadu, nka obusaho bwakabire busaba, endegeka yatsukibwa omwa mubiiri n’omwa kigendererwa kya Nyamuhanga.

GSAM 354.3Neryo twalolere omwa bufupi amatsinda agakahitsya omwa mubiiri eritegekebwa omwa buryo bw’omulamo. Ekyo kyakahangwa omwa butuku obw’ekika ky’abikirirya kyakaba kikeke muno okwirana n’obuli naki hati.

GSAM 354.4Endeko Nene eyatsukire kundu omwa 1863, omukingo gw’abahanuzi boosi gwakaba mutono muno okwirana n’ogw’abahanuzi abakabya hati buli mwaka omwa ndeko ntono simwe sy’amakanisa.

GSAM 354Ekigendererwa ky’emitegekere

GSAM 354.5Ekigendererwa ky’eritegeka kyakaba eby’obutungi bw’ekithunga bikabungirirwa omwa mulamo kandi bikategekwa omwa mulamo; kandi abakoli omwa mubiiri bakatambula omwa bumwe, batali n’akahabuliro, busana n’okutambula kwabo kwaba n’obuhanuzi, neryo kutali n’erihangania. Emisingi eyo yene eyatsanirwe omwa mitema yetu kuhika 1864 yatsibwamo omwa mubiiri uko wakakulire kandi wakahikire omwa bihugo n’ebika bindi.

GSAM 355Ebyithunga binene byatsukibwa

GSAM 355.1Omwatsi ogwakakulire, ebyithunga bino binene byatsukibwa; abakomiti babyo bakasanikwa omwa mihindano y’emitema ya Endeko Nene:

GSAM 355.2Ekithunga kya Endeko Nene—omubiri ogw’omulamo ogw’abandu makumi abiri na umwi, ogw’eribungirira obuhamya bw’eby’obutungi bw’ebithunga bitandukanye omwa Amerika n’ebihugo bindi.

GSAM 355.3Ekithunga ky’omubiiri w’abanyamahanga—busana n’eritegeka n’eriyongera omubiiri w’obutumwa inyuma ly’endeko ezitegekire.

GSAM 355.4Ekithunga ky’Erighaba Ebipapura eky’Ekihugo Kyosi—ekyakahangire erighaba ebitabu n’obwandike, kandi erisaba eritsuka obutumwa obuhya.

GSAM 355.5Ekithunga ky’obwisigha bw’amadini—ekyakahangire muno eriyamba abandu abakayigirirwe busana n’obwimiri bw’omwoyo, kandi erighaba ebitabu ebikanganaya emisingi y’obwisigha bw’amadini.

GSAM 355.6Ekithunga ky’Esukuru y’e Sabato eky’Ekihugo Kyosi—ekigendererwa kyakyo kyaba erikula n’eriyongera omubiiri w’Esukuru y’e Sabato omwa bihande byosi.

GSAM 355.7Ekithunga ky’obubuuliri bw’obutuki n’obusaho—omubiiri wakyo gwahambire erikangirirya abaganga n’abakengi b’abalwazi, eritegeka enyumba sy’erikengiriramo abalwazi, enyumba sy’abana abatali na bashere, abakehene, n’ebindi.

GSAM 355Ekihande ekyakahangirwamo kuhika 1868

GSAM 355.8Kuhika 1868, ekihande ky’omubiiri wetu kyahambire ekihande kya Amerika ekiri obwiha bw’olhusi Missouri n’obusira bwa mukingo gw’obulebeke ogukahana n’omutwe ogwa hansi ogwa Missouri. Omwa butuku obwo, Abakomiti b’Endeko Nene bakaba bali basatu mwene, omukulhu w’Endeko ari mwimwi wa bo. Endeko munaane sy’amakanisa syakaba syosi hansi y’obutegeki bwa Endeko Nene, eyakaba n’ekikaro kyayo omwa Battle Creek, Michigan.

GSAM 356Busana ki eritsubya emitegekere kyakaba ky’obusaho

GSAM 356.1Omwatsi ogwakayingire omwa bihugo bindi, obusaho bwatsuka eribya obw’eritsubya emitegekere y’ekihande kyosi. Neryo, omwa 1897, bakatsuka amatsinda agakahanga omwa njira eyo; kwonene omubiiri w’eritegeka bundi gwakahangire muno omwa myaka ene yaherukire, omwa butuku obu Endeko Nene y’Europe yatsukire, n’abakomiti b’okutegeka ikumi na bane; kandi Endeko Nene ey’erimbere, eyakaba n’ekikaro kyayo omwa Washington, D.C., yatsuka okubya n’abakomiti b’okutegeka makumi abiri na munaane, abakahanga ebikendererwa byosi eby’omwatsi, kandi bakahamba omwanya w’ebithunga binene bimwe ebyabirileka erikolha.

GSAM 356Emitegekere yakaba yatsukire 1/1/1903

GSAM 356.2Ebyahandiikirwe hansi, ebyatsuka omwa Ekitabu ky’Omwaka kya Endeko Nene ya 1904, bikahanga emibare emwe ey’obusaho kuhika 1/1/1903:—

GSAM 356.3Omwa butuku obwo, omubiiri wetu ogwategekire gwakaba n’endeko nene ibiri, ezakahangire Endeko sy’obumwe ikumi na ina, Endeko sy’amakanisa makumi musanju na ibiri, n’obutumwa makumi ana na ibiri. Ebi byakabire bisasire mutya: Endeko sy’amakanisa omwa Amerika y’obusira, makumi ana na mwenda; inyuma lya Amerika y’obusira, makumi abiri na satu. Endeko sy’obumwe omwa Amerika, inamwi; omwa bihugo bindi, mukaga. Ebyihande by’obutumwa omwa Amerika, hamwe na Alaska, Hawaii, na New Foundland, bitano; obutumwa inyuma lya Amerika, makumi asatu na musanju, omwa njira ino: ikumi na bubiri omwa Europe; bine omwa Africa; bisatu omwa Asia; bibiri omwa South America; bibiri omwa South Africa; n’ebindi omwa Amerika ya katikati, Mexico, ebizinga bya West Indies, n’ebizinga bya Pacific. Omwa butumwa obu hakaba ababuli abayabirihirwako ebyala n’ababuli abakirizibwe makumi mukaga na musanju, n’amakanisa 131.

GSAM 356Obumwe omwa bitandukane

GSAM 356.4Ni kintu ky’erihamya erimanya nga ebithunga bino bitandukanye omwa bihugo n’ebika bindi byosi binali byayungire omwa kuyongera ekigendererwa kimo kinene eky’obwene n’omulhamu w’abandu. Titwikirirya omwa makina g’emitegekere mwene, kereka omwa Nyamuhanga, Omutsuka w’endegeka. N’omughisa wiwe okwa mubiiri ogwayungire kandi ogw’obumwe ogw’abakoli be, thwangaminya ngoku ni kibuya kandi kikatsemesaya eribya nga “ebintu byosi bikahangwa omwa bwiyere n’endegeka.”

Notes

  1. Tito 1:5. ↩
  2. Erilaka ly’omo katikati k’ekiro, 15 Febwali 1844. ↩
  3. Tito 1:5-9. ↩
  4. 1 Timoteo 3:1-15. ↩
  5. 1 Petero 5:1-6. ↩
  6. Matayo 23:11. ↩
  7. Obwimiri Busana n’Ekanisa, kitabu 1, lupapuro 210. ↩
  8. Aha kitabu ekyo, amapapuro 649, 653. ↩
  9. Obwimiri Busana n’Ekanisa, kitabu 5, amapapuro 236, 237. ↩
  10. Aha kitabu ekyo, lupapuro 534 (erihayo amaani oko bigambo lyongezirwe). ↩
  11. Abaefeso 4:12, 13. ↩

Note

Back