Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
27 / 31
27 / 31

Ekihande 24 — Awandi Maminyereri Abiribererera

John Norton Loughborough

GSAM 376.1“Mulengekanaye lino, eritsuka okwa kiro kino n’erilholha embere, eritsuka okwa kiro kya makumi abiri n’ini ky’okwezi kw’omwenda, eritsuka okwa kiro ekyo omusingyi w’ehekalhu y’Omukama mwahirwa, mulengekanayeko. Embutho yikine omwa nyumba y’eribika ebighesa? Inga, erihika lino omuzabibu, n’omuthini, n’omukomamanga, n’omuzaituni sibiriletha bighuma: eritsuka okwa kiro kino nasyabaha omughisa.”1

GSAM 376.2Erilholha embere ery’omwatsi wa malaika wakasatu, erisikire kandi erithasegha-seghana eritsuka okwa nzuko yalyo, lyangana lhinganisibwa ndeke n’erilholha embere eryo Zerubabeli mwabana eritsuka okwa kiro ekyo mwahira eribuye ly’omusingyi w’ehekalhu.

GSAM 376Omubiiri Owabya Akalhangirika Mwa Mukalhi

GSAM 376.3Abayuda babere babirikwa erihimba ehekalhu y’Omukama, isibawithe syombulho kutse ebighesa omwa nyumba syabu sy’eribikamu, omwa meso w’abandu ekyabya kikalhangirika mwa kindu kikukalhire. Babere bahulikirira eribirikwa eryo omw’ikirirya, bamatsuka omubiiri n’omuthima wosi, ekyalha kya Nyamuhanga eky’eribaha erilholha embere mukyakanganibwa okw’ibo. Thukalholha okwa myatsi eyabya omw’itsuka ly’omwatsi oyu wakasatu, thukalhangira ekyalha ekikasondolha abo abakasonzya enzira yiwe. Nomw’obutsibu bwangabya mundu wabu, eritheya lya Nyamuhanga okwa bandu biwe n’okwa mubiiri wiwe likakanganibwa mughulhu wosi okwa bakamwikiriraya.

GSAM 376Obwimiri bw’erihana Obukasoborera Emibere

GSAM 376.4Okwa kiro kya 24 ky’okwezi kwa 11, 1862, emihindano ibiri muyakolhwa omwa ndambi nguma omwa nyumba ya William Wilson, ow’e Greenville, Mich., erithegheka amakanisa abiri busana n’abo ababya bamabiriligha okwenene kw’e Sabato omwa kihanda ekyo. Omuhindano w’ekanisa y’e Greenville mwasondolhwa n’Omukulu White na mukali wiwe omwa kyumba kighuma, kandi Omukulu Byington n’ingye thwabya thukasondolha omuhindano w’ekanisa y’e West Plains omwa kindi kyumba. Thwabere thunemukolha emibiiri y’eritsuka omwa kyumba kighuma, thwanganaowa omulenge wa Mama White akaheyo obwimiri bw’erihana omwa kindi kyumba. Thwabya thukabana ebitsibu birebe omwa mubiiri wethu, neryo omwa ndambi eyitholere Mama White mwakingulha olhuyi, amabugha athi: “Mugala wetu Loughborough, ngalholha okwa bandu aba, ngalhangira ngoku ngwithe obwimiri bw’erihana busana n’abandu barebe abali hane. Mwabiriyithegheka, nasyingira n’erikania.” Kundi endambi eyo thwabya thukayithagha obuwathikya, mwingira. Ahali Omukulu Byington n’ingye, abya asi amena w’abandu basathu musa omwa kyumba ekyo. Abandi babya bagheni okw’iyo, abya athalyabalhangira, ahali eribalhangira omwa Ebisulirwa.

GSAM 377Engebe ya Tata Pratt Yikasoborerwa

GSAM 377.1Abere ahangana erikania, mwabugha athi: “Mukendinyighanyira, ngahayo ebya ngwithe eribugha, namabya ngabasoborera omo mibiri yenyu, kundi singasi amena wenyu. Ngalhangira obusu bwenyu, ebya Omukama anzire erinyikangya ebibahambireko bikasa embere syaghe. Omulhume oyo omwa nsonda ow’iso lighuma [omundu mughuma mwabugha athi, ‘Erina liwe ni Pratt’] akayibughako bingyi kandi akayikanganaya nga mundu munene omwa dini, aliwe athalyabinduka omuthima. Isimwamuligha omwa kanisa omwa mibere yiwe y’erino, kundi si Mukristayo. Akamala obuthuku bwiwe bungyi omw’ikalha busa hakuhi n’esyonyumba sy’abakoli n’eryaghuliro, iniakasakania okwa by’erikangirirya ly’okwenene, kandi mukali wiwe eka iniayithaghisibwa erithenya esyongwi, eritheya omulhima, n’ebindi. Akalhaghania ebindu omwa myatsi yiwe y’erighulha n’erighulya, aliwe syakolha eby’akalhaghania. Abikalhani biwe sibakamwikiriraya omwa dini yiwe ey’akayirirania. Omwa mibere yiwe y’erino, ikyangagasira omubiiri w’edini kw’angabya bukuthu isyakanaya ebihambire okwa dini.”

GSAM 378Mugala wetu Barr Akatsemesibwa

GSAM 378.1Mwalholha embere, iniakabugha athi: “Mugala wetu oyu omusyakulhu [abere amulhaghirirako, mughuma mwabugha athi, ‘Mugala wetu Barr’] mwakanganibwa okw’ingye iniathasosene kutsibu n’oyo wundi mulhume. Engebe yiwe ni ky’erileberyako kibuya kutsibu, akatheya eriberererya ebya akalhaghania byosi, kandi akatheya ndeke olhughanda lhwiwe. Hakuhi syakathunga obulhume-lhume bw’eribwira abikalhani biwe b’okwenene, kundi ak’owa obuba athi angana sanda omubiiri n’eriletha obubi. Syakaminya ngoku Omukama anganabya n’olhukogho lhungi olhw’erimughanyira ebibi biwe, kandi akayilhangira ng’oyuthatholere n’eribya mundu w’ekanisa.” Neryo mwamubwira athi: “Mugala wetu Barr, Omukama mwanyithuma erikubwira ngoku wabirikangania ebibi byosi ebya wabya iwusi, kandi ngoku mwakughanyira ebibi byawu kera, w’amabya musa iwukikiriraya.” Obulhumi bw’omuthima obwabya okwa busu bwa mugala wethu oyo mubwalhua lhuba. Mwalhalhama iniakasekerera, amabugha n’omuthima wiwe mwolho athi: “Abirinyighanyira?” Mama White mwasubirya athi: “Inga, kandi munabwirwa indi ngakubwire nyithi, ‘Wase, wiyunge okwa kanisa; kandi w’amabana omwanya, wubughe ekinywe ekikawathikya okwenene; kikendiletha ebighuma biwene, kundi abikalhani bawu bakakwikiriraya.’” Mwasubirya athi: “Nasyakolha ntyo.”

GSAM 378.2Neryo mwabugha athi: “Tata Pratt angathoka eribya habw’akathuku omwa mibere ng’eyo Mugala wetu Barr abiribyamo, ekyangamugasira.”

GSAM 378.3Omwa nzira eyi ekighuma ky’okwa byabya bikathughalira erithegheka ekanisa mukyalhusibwaho. Athalyahayo obwimiri bw’erihana bwiwe, thwabya ithuthathoka erileka Tata Barr alighire eriyunga okwa kanisa; kandi okwa wundi mwanya, thwabya ithukabana ngoku hakuhi obuli mundu abya akaghana eriligha Tata Pratt. Aliwe sihali oyuwabya akayowa athi anawithe obughabe bw’eribugha ekikaleka iniaghana.

GSAM 378Erithika-thikirana Omwa Lhughanda Likaghunzibwa

GSAM 378.4Enyuma waho mwakania n’omulhume ow’omubiri w’erangi y’omusenyu, oyuwabya an’ikere okwa lhuhande lighuma lhwa kyumba; neryo amalhaghirira omukali ow’obusu bukekehire oyuwabya okwa lhuhande olhundi olhw’embo, amabakania nga mulhume na mukali. Mwasoborera ebindu birebe ebyabya omwa ngebe syabu sya kera, nde obuli mughuma w’ibo athalyayirirania erikirirya okwenene. Mwabugha athi ebindu ebi byabya byabirighalihibwa na Sitani omwa malengekania w’omukali oyo, erihika aho mwahirira eribya musire. Mama White mwabugha athi: “Munalhangira ngoku omukali oyu mwabya mwaka mughuma omwa nyumba y’abasire; aliwe erilhua aho mwasuba eribya n’amenge awuwene, abiriligha amalengekania awayo w’erithika-thikira obwesighwa bwa mwira wiwe erisuba erimuthalhisya omuthima. Eki kikaleghera mwira wiwe obulhumi bunene, kandi abirikolha ekyosi ekya angathoka erikangania mukali wiwe ngoku ali w’ekwenene okw’iyo, kandi ngoku syawithe enzumwa ey’erimusunza haali naye ngoku akakolha.”

GSAM 379.1Aho n’aho mukali wiwe mwathibitha erisyalhabula ekyumba, amalhama okwa malhuli, amasaba mwira wiwe erimughanyira. Abandu aba babya hakuhi bagheni omwa kihanda ekyo ky’ekihugho, kandi eby’engebe syabu sya kera sibyaminyibwa. Abo ababasi ndeke kwilhaba abandi babya basi ngoku obuthasangira buli haghuma habu, aliwe sibasi ekibulethire.

GSAM 379Ng’oku Elisa na Hazaeli

GSAM 379.2Mama White abere abirihayo obwimiri bw’erihana bwiwe, omubiiri w’erithegheka ekanisa muyaghunzibwa lhuba. Tata Barr mwingira omwa mitegekere eyo n’omuthima wosi, aliwe Tata Pratt mwalekwa ahanza. Omuhindano abere abirihwa, oyo w’enyuma mwabugha n’akaghalha kangyi athi: “Ngabugha nenyu, sihali mughaso w’erilengesya erighenda n’abandu aba iwe iwukakolha ng’omuryalya; siwanga thokakyo.”

GSAM 379.3Erisoborera emibere y’omundu, ng’okwa kyabya ahighulhu, likathwibukaya n’akaghalha omwatsi owawusosene owahandikwa omwa biro bya Elisa omuminyereri:2 Benihadadi, Omwami we Suria, abya abirithuma omughombe wiwe Hazaeli okw’Elisa eribulya nga anganalhama obulhwere bwiwe. Elisa abya abirihabwa Ebisulirwa ebihambire oku Hazaeli, neryo omulhume oyo abere asa embere siwe, akalholha okwa busu bwiwe, byosi mubisuba omwa malengekania wiwe iniabirilangira ndeke.

GSAM 379Omukulu White Akalhwa n’Obulhwere Obukalemaya Omubiri

GSAM 379.4Okwa kiro kyakane ky’eyenga, okwa kiro kya 16 ky’okwezi kw’omunani, 1865, Omukulu White mwabana obulhwere obwamulema eriyighusya omubiri, busana n’erikolha kwilhaba akaghalha n’eribulha endiro. Kundi esyonyumba sy’erilhamiramu omwa bandu bethu syabya isisinalyatsukibwa, mwathwalhwa e Dansville, N.Y., okwa nyumba y’erilhamiramu eyikahulhawamo “Eka Wethu Okwa Lhuhande lhwe Kithwe.” Mukali wiwe n’omuhandiki oyu thwabya nayu eyo eritsuka okwa kiro kya 14 ky’okwezi kw’omwenda erihika okwa kiro kya 7 ky’okwezi kwa 12. Kundi erilhamibwa erya ahabwa omwa nyumba eyo lyabya likamulethera akahumulho kake musa, muthwaghenda eka kwa Bradley Lamson, ow’e Lake View, Rochester, New York, omwa nyumba eyathwangirira ndeke, ahathwabya habw’esyowiki nga isathu. Hano muthwatsemera erisangayo Omukulu J. N. Andrews, oyuwabya akinasuba omwa muyi oyo erilhua eribya amezi mangyi e Maine.

GSAM 380Erisabira Omukulu White

GSAM 380.1Esyonganda sy’Omukulu Andrews n’eya Tata Orton muyayunga haghuma nethu obuli kyambiro omwa ndambi y’erisaba haghuma n’Omukulu White n’erimusabira. Eki mukyalholha embere erihika okwa kiro kya 25 ky’okwezi kwa 12. Ekihugho ky’ahanza kyabere kine mulhangagha n’emikonga okwa kiro ekyo kya Noeli, ekanisa y’e Rochester muyakibya nga kiro ky’eriyima ebyalya n’erisabira Omukulu White. Thwabya n’emihindano ngyakya n’ekyambiro, omwa nyumba y’Omukulu Andrews okwa lhughudo New Main; n’eky’olhugholo abo ababya bakasabira Omukulu White enyuma waho mubasangana nayu kandi omwa nyumba ya Tata Lamson.

GSAM 380Ebisulirwa Ebyahabwa Omwa Kiro kya Noeli

GSAM 380.2Omuhindano w’eky’olhugholo ekyo wabya awithe akaghalha kanene. Omukulu White mwahebwa omughisa munene, kandi Mama White mwahabwa Ebisulirwa eby’eriswekya, omwa byo mwakanganibwa ebindu bingyi. Omwa bindu ebyo mwabya ebihano okw’Omukulu White eby’okwa angalholha embere erikangania erikirirya liwe omu Nyamuhanga, oyuwabya abirikangania ndeke ngoku abirithambya ekyalha kiwe erimukolera nuku asube eribya n’amaghalha awuwene.

GSAM 380Erilwako lya Sitani Likaminyererwa

GSAM 380.3Mama White mwabwira abo ababya bakasabira Omukulu White athi:

GSAM 380.3“Ekighendererwa kya Sitani kyabya erihwerekererya mwira waghe n’erimukimiraya omwa kiriba. Erilhabira omwa misabe eyi ey’erilhua okwa muthima, akaghalha kiwe kabirithenywa. Nabirikanganibwa ngoku Sitani awithe ekithoro okwa bandu aba ababirilholha embere habw’esyowiki isathu bakasabira n’omuthima wosi omughombe oyu wa Nyamuhanga, kandi hathya abirithwamu eribalwako n’akaghalha kanene. Munabwirwa indi ngabughe nenyu nyithi, ‘Mubye hakuhi kutsibu na Nyamuhanga, nuku mubye imuyitheghekire busana n’ekyosi-kyosi ekya kyangabahikako.’”

GSAM 381Ebyo J. T. Orton Mwatsuka Eriyowa Omwa Muthima

GSAM 381.1Okwa kiro ky’erimbere ky’okwezi kw’erimbere, 1866, Omukulu White n’olhughanda lhwiwe mubatsuka olhughendo omwa treni eriya e Battle Creek, Michigan. Munasighalha omwa kitsweka ky’ebulengera lyuba ky’e New York obuthuku bw’embeho bwosi obwabya bukisighire. Eritsuka okwa ky’olhugholo ekyo Ebisulirwa byahabwa, Tata J. T. Orton abya akayowa omwa muthima wiwe ngoku engebe yiwe iri omwa bughanza, aliwe syasi aho obughanza obwo bwangalhua. Eriyowa eri mwalhibwira abandu barebe. Eky’olhugholo okwa kiro ky’erimbere ky’eyenga, okwa kiro kya 4 ky’okwezi kwakasathu, mwasuba e Rochester erilhua e Parma, ahabya abirisanga omwa muhindano w’ebiro bibiri, iniabya haghuma na Tata E. B. Sanders (hathya, 1905, oyuk’ikala e San Jose, Cal.). Mwamusaba athi, babya bakaghenda erilhabira omwa muyi, baghendere omwa lhughudo olhulengire eribya n’ekyakakalha, kundi mwabugha athi: “Ngayowa obuthuku bwosi ng’omundu arebe akendilengaho erinyitha.” Aliwe syabya akalhangirika ng’oyuwasi omulhume owanzire erimalha engebe yiwe.

GSAM 381.2Munasuba e Rochester erilhua e Parma okwa kiro kya 7 ky’okwezi kwakasathu, namayikalha kwa Tata Lamson, omulhume owabya athahire mwali wa Tata Orton. Okwa kiro kya 8 iyo na Mama Orton mubasa erithubungira, neryo muthwathegheka erighenda ngyakya y’ekiro ekyakwamako omwa treni eriya e Lancaster, omwa kihanda kye Erie, ahanabya ngayikolesaya omukonga w’erithahya mughalha wiwe mughuma musa. Muthwamala ekiro ekyo ndeke, aliwe lyabya kiro ky’erilengekania kutsibu.

GSAM 381Eryithwa lya J. T. Orton

GSAM 381.3Mubalhua eka kwa Tata Lamson okwa ndambi 5 ekyambiro, kandi okwa ndambi 7:30 eky’olhugholo omuthumwa mwasa erithubwira ngoku Tata Orton abirihambwako n’obuthundirya n’omundu oyuthaminyirwe omwa nyumba yiwe y’ebisoro, abere akatheya esyofarasi siwe. Muthwanguha eriyayo, neryo muthwabana ngoku abirihulhwa kutsibu okwa muthwe n’omuthi w’engumbaghalhi owabohirweko ekyuma, kandi abya athakiyitheghererya. Mwaholha okwa ndambi 12:35 omwa kiro ekyo. Erihika okwa kiro kino, sihaminyirwe oyuwakolha eki ky’obuthundirya. Kwenene siyabya myatsi y’esyombulho, kundi esaha yiwe eyabya omwa muhuko siyahirwako, kandi n’akasahu kiwe ak’esyombulho akabya karimo $45 sikahirwako. Eki kyaleghera Mama Orton obulhumi bunene omwa muthima, kandi syasuba erilhama ebighuma byakyo. Amaghalha w’omubiri wiwe muyakeha lhuba, kandi syamala ndambi nene ahulhire enyuma w’eriholha lya mwira wiwe.

GSAM 382Obuminyereri Obwahabwa Okwa Noeli Eyo Bukabererera

GSAM 382.1Omwa mezi make enyuma w’eky’olhugholo ekyo kya Noeli eky’eriyibukwa, bandu mukagha okwa bandu mwenda ababasangana omw’isaba ery’esyowiki isathu babya bamabiriholha n’eribikwa omwa biriba. Neryo obundi buminyereri mubwabererera omwa nzira ey’erilhangirika kutsibu.

GSAM 382Erihumulikania Oyuwabirihwa Amaha

GSAM 382.2Kera ngyakya okwa kiro kya 12 ky’okwezi kwa 12, 1866, Elias Stiles, ow’e North Liberty, Ind., mwasa eka kwaghe, amanyisaba erighenda nayu ahantu aho eriwathikya, kyamathokekana, James Harvey, oyuwabya abirihwa amaha, iniakayowa athi sihali maha awasighire omwa mwatsi wiwe. Kundi nabya ngasi ngoku Mama White abya abirikanganibwa ebindu bingyi kutsibu omwa Ebisulirwa ebyahabwa enyuma, kandi ngoku emyatsi y’abandu bangyi yabya yabirikanganibwa okw’iyo omwa buminyereri, munamubwira indi: “Kyangana bya Mwali wetu White abirilhangira kindu ekihambire okwa mwatsi wiwe, kandi kyamabya kithya, kandi amahandikakyo, kikendibya n’akaghalha kwilhaba ekyosi-kyosi ekyo nangana mubwira.”

GSAM 382.3Aho n’aho muthwamubungira, neryo, nde isihabughirwe ekinywe n’ekighuma okw’iyo okwa mibere ya Tata Harvey, munamubulya indi: “Mwali wetu White, wukanahabwa ekyakakalha omwa Ebisulirwa ebyo wahabwa ebihambire okwa mwatsi wa Mugala wetu James Harvey?” Mwasubirya athi: “Inga, nabirihabwa, kandi ebiro bike bino nabiriyowa omwa muthima ngoku ngatholere erihandikakyo n’erikimuthumira.” Neryo mwatsuka erithubwira ebya mwalhangira. Munabugha indi: “Ngakendimulhangira ngyakya, kandi w’amahandika ebyo wabirikanganibwa, nasyamuthwalirabyo.” Muthwamusigha erikwamana n’erilhighirana eri, kandi eky’olhugholo muthwasuba erimubungira. Abya abirighunza erihandika, kandi mwathukolera obuwene bw’erisoma ebya abirihandika n’omulenge munene.

GSAM 383Obwimiri bw’erihana busana na James Harvey omo butali na maha

GSAM 383.1Obwimiri bw’erihana bwabugha bulambire ngoku Harvey akendi hika omo mubere mubi w’obulamu, kandi Sataani akendi londa okumuhira omo butali na maha, n’erimukolesa alengekania ngoku sihali busaasile busana naye kandi sihali maha omo musango wuwe; aliwe Ebisulirwa byamulaga ngoku abirihanga eritsuka amakosa g’obulamu bwuwe bwa kera, kandi Nyamuhanga abirimumusire; kandi, omughulhu akendi sikibwa eriyita, balamika bamalaika ba Nyamuhanga ibakamusingana n’erimulongolera amaha omo Nyamuhanga n’elhubulha. Omo bwimiri bw’erihana mwabya amaghambo mingi g’erihumulikania n’erighumya omuthima.

GSAM 383.2N’obwandiko buno omo byala byange, twagenda amakya agandi e North Liberty. Oko nzira, Stiles mwambwira ngoku Harvey anzire erimbona, aliwe mwabugha ngoku ntakendi mubwira ekighambo ky’amaha; ngoku, omughulhu nakamubugana, nakendi hamagana naye ngoku omusango wuwe siwithe maha, kandi ngoku abirihwa; neryo, ng’Eli wa kera, omughulhu bamubwira ngoku esanduku ya Nyamuhanga yabirihambwa, akendi gwegama enyuma n’erihola.

GSAM 383.3Twahika oko Harvey oko 3 P.M. Omughulhu namubugana, namubwira nti, “Mugala wetu Harvey, wuli athi?” Mwabirirya n’obululu munene, mwanyidula ati, “Nabirihwa! Nabirihwa!! NABIRIHWA!!!” “Ihayi! Siwibirihwa. Omusango wawe withe amaha!” namubwira. Omughulhu mwabona ngoku namuyidula ntyo, mwabugha n’eriraka ly’eribungirirwa ati, “Nalingire amayinga asatu ngoku sihali maha busana nange, kandi ngoku nabirihwa; kandi lelo, omughulhu nabya natsuka omo mughunda n’eriyingira omo kihanda, nakabita oko lhuthindo olhuli oko kidiba ky’olhusyo, ekintu kyabya ng’ekikambire erimbwira kiti, ‘Wabirihwa! Siwithe maha! Tsuka omo kidiba, wiibye omo mayira!’ Nalingire erikola ntyo lyakendi hika n’obuthembo oko mulimo wa Kristo, neryo nakakingirwa eriyita.”

GSAM 384Erilokoka lyabya lubilo

GSAM 384.1“Ehee, Mugala wetu Harvey, siwibirihwa!” namubwira. “Nwithe Obwimiri bw’erihana hano obwalua elhubulha, obwaghamba ngoku siwibirihwa!” Mwambuyirya ati, “Neryo nakabuyiyowa.” Neryo namusomera Obwimiri bw’erihana, namubanza mubwira ngoku sihali ekighambo na kimwe ekyabirihirwamo omo byala byange. Omughulhu namala okusoma, obusyo bwuwe bwamoleka n’eritsamuka, mwabugha ati, “Neryo omusango wange withe maha. Nkirirya Omwami.”

GSAM 384.2Enyuma y’erisoma, twabya n’obwire bw’erisaba, neryo mwimuka nga mundu wahinduka kandi w’amasanga. Mwabwira ngoku obwandiko obwo bwalondoleraya emikenge y’omwoyo wuwe omo mayinga asatu agahwa, n’obulambire okwilaba ngoku akendi kukola. Ntyo olwanzo lwa Nyamuhanga lwamanyikibwa omo kukula mugala uyu, n’Obwimiri bw’erihana obu, okumuhulusa omo butali na maha.

GSAM 384Omwanya w’omubiiri waghanisibwa

GSAM 384.3Kuhika omo mwaka wa 1868, omwanya w’omubiiri w’Abadiventi b’ekiro ky’omusanju gwabya gwayighirirwa omo United States, n’omo kihande kyayo ekiri eyighulhu y’omuhaka w’ekihande ky’eyikwa kya Missouri kandi ebuba ya Missouri River. Omo muhindano w’erilengekania ebyalo by’omubiiri n’erighabana omubiiri, omo seshoni y’Endeko Nene y’Ekanisa ey’Ekihugo Kyosi eyabya omo Battle Creek, Mich., ekiro kya 28 omwezi wa 5, bakasondola erithuma abakolhi babiri n’hema lya bigere 60 e California. Omukulu D. T. Bourdeau n’omwandiki twahika omo San Francisco ekiro kya 18 omwezi wa 7 w’omwaka ogwo.

GSAM 384Eribandikula omubiiri w’e California

GSAM 384.4Ekintu kighuma inanzire eribughako ekikwamana n’eribandikula omubiiri w’e California, ekiraghya ndeke obughaso bw’Olusunzo lw’obuminyereri. Paulo, omughulhu akabugha busana n’ebihembu by’omwoyo, hakathi mw’Olusunzo lw’obuminyereri, abugha ngoku bikabya “busana n’eribuyira ababuyirire, busana n’omubiiri w’obuherezya, n’erikula omubiri wa Kristo.”3 Ndeke, engene y’eribuyira ababuyirire y’eri balaga amakosa gabo, neryo bagatsukeho kandi beribweko ebibi byabo omo musaayi w’obughanza w’Omwami wetu Yesu Kristo. Busana n’ekyo, obwathasi bw’Olusunzo lw’obuminyereri omo mubiiri w’obuherezya bwamanyikibwa buli hantu, omo mulimo w’Okwenene kw’omu butuku buno, eribalolera abakolhi ba Nyamuhanga amakosa g’engele y’erikolha omubiiri, n’engene bakanganibwe erikolha obukambire omo kuhindula emyoyo.

GSAM 385Obwimiri bw’erihana busana n’engene y’erikolha omubiiri omo California

GSAM 385.1Omo bwire bufi enyuma y’erihika kwethu omo California, twakabhana ekalata yalua ewa Mama White, mwalimolondoleramo Ebisulirwa ebyamuhirwako omo Battle Creek igholho-gholho oko Kyakathano, ekiro kya 12 omwezi wa 6,—ekiro ekyo twamala e Lancaster, N. Y., embere y’eritsuka erigenda California. Mama White atakabya abirihika omo California, kandi atakabya amanyire mubere y’abandu balaho. Ndeke, omo bwire obwo atakabya abirihika ebulengera lyuba ya Missouri River. Amamenya gosi agabya nago busana n’ebintu by’eyo galua kw’ebi Nyamuhanga anzire okumubisululira.

GSAM 385.2Omo bulagirire obwali omo kalata yiwe, mwalondolera engene y’erihayo y’abandu b’e California, n’ekyakyabya omo mubiiri owakolhawa n’endegeka y’eribala obuli sente munene. Omo kubwirira abandu b’e California, bakatholere kubahika n’omwoyo w’erihayo ogw’akolesibwa nabo omo mubiiri wabo, aliwe batakatholere kukola ng’abandu abakathabana sente zabo busana n’obutali n’endegeka.

GSAM 385Obukambire obwalaganisibwa bwahika

GSAM 385.3Lino omughulhu natsubiramo emyaka makumi asatu na musanju eyabita omo mubiiri ogwatsuka omo California, n’erilolya emibere eyabya yaho, n’engene twakolhaga omubiiri wetu singa twatakabya twahabwa Obwimiri bw’erihana, kandi n’erilolya ebibya omo kukulikira obulagirire obwahabwa, nangana bugha ngoku omubiiri wetu gwatsuka eriyongera omo myesi isatu okwilaba ngoku gwakendi yongera omo mwaka mughuma singa twatakabya twathasibawa “omo mubiiri w’obuherezya” n’obulagirire obwahabwa omo Lusunzo lw’obuminyereri. Kuhika omo kyanda kya 1871, busana n’emibiiri eyakolhawa omo Sonoma County, amakanisa atano g’Abayukateya e Sabato gabirihangibwa.

GSAM 386Omuhindano w’omo hema w’erimbere omo San Francisco

GSAM 386.1Omo mwezi wa 6 w’omwaka ogwo, twahira hema lyethu omo San Francisco busana n’erimbere. Ng’omukulu Bourdeau abiritsubira ebuba, omukolhi wundi walua Michigan mwathumibwa eribya omo mwanya wuwe. Mwahika ekiro kya 17 omwezi wa 6, neryo mwatsungana nange lubilo omo mubiiri omo kibugha. Enyuma y’amayinga make omo hema, twakongereza emihindano yethwe kuhika ekiro kya 1 omwezi wa 12, 1871, omo manyumba awakahabibwa. Busana n’omubiiri ogwo, abandu okwilaba 50 bakirirya Omwatsi omo San Francisco.

GSAM 386Amalibu omo California

GSAM 386.2Kuhika oko kiro kino, amalibu gethu omo California gabya ghalua munene omo buhakaniri obwalua ebunda, aliwe lino hakabya ekigezo ky’erikirirya kyatakabya kyalindirirwa, eky’engeri yindi, omo bantu bethu. Omukolhi wethu mughalha akagenderera engene y’erikolha eyankirirya ngoku yakendi hika n’obuthembo oko mwene n’omo mulimo. Twabya n’abaghanyi abali n’obukali omo kibugha, abakalingirira buli kighenda kyo, kandi abalindire erikolesa buli kighenda kitali ky’amenge erithuhira omo bubi. Busana n’ekyo, kyabya ky’obughaso munene eriyowa erisondola ly’omukwenda eribugha erithi, “mwesebe erikwamana n’obulenge bwosi bw’ekibi.”

GSAM 386Obwigumya obw’obubi

GSAM 386.3Ntakabugha ngoku omughalha abirikolha ekibi ky’eriheene omo ngene yiwe y’erikolha, aliwe nalengekania ngoku abaghanyi bakendi kolesa ekintu ekyo akabugha ngoku si kibi. Mwatsibamo ngoku awithe obuthoki bw’erikolha “ngoku anzire” omo nsonga eyo, munene omughulhu bakirirya ngoku sihali kibi omo bikakola. Ebintu byagenderera ntyo kuhika oko 23 omwezi wa 1, 1872, omughulhu nalua Sonoma County erigenda San Francisco eriminya ekikanganibwe erikola erihangika ebintu ebyo.

GSAM 387.1Omo bwire obu, abaghanyi bakabya bakolesa engene yiwe y’erikolha ngoko nakabingiriraya, kandi mwabya akatsibamo ngoku kyabya “si kibawa,” ngoku akendi balaga ngoku awithe obwenge bwuwe mwene, kandi akanganakaya omo nzira ngoku anzire n’oyo anzire, atakabya na mukwa w’okwiyowa ebibugha byabo. Namukolhera omo kyama, namulaga ngoku engene eyo y’erikolha itakendi ghasira, kandi ngoku omwoyo ogw’obwighumya ogwo gwakendi malira omo bubi. Mwabya n’abanywani biwe abakabya bamwimanirire munene, abamwe bakatsuka erihanga omwanya ogwakendi hika n’obuthembo obulengireho oko mwene. Ekihande kinene ky’ekanisa kyabona obubi bw’engene yiwe y’erihunga, kandi kyabya kyayiyengekera erithasika emibiiri yenakolha erilokola omulimo omo buthembo.

GSAM 387Omuhindano w’erisombolya omusango gwahangwa

GSAM 387.2Ntyo ebintu byabya oko Sabato, ekiro kya 27 omwezi wa 1, omughulhu bakasondola ngoku hakatholere kuba erisombolya omusango, n’erikola ekintu ky’obukambire n’ekanisa, eribalokola omo kaminyikalo akakendi balwa n’omwoyo ogwo ogw’obuhakaniri. Bakahangwa omuhindano, gw’eritsuka ekiro kya 28 omwezi wa 1 oko 9 A.M., busana n’erilengekania oko mibere eyabya yaho n’ekyathutholere erikolha ng’ekanisa omo nsonga eyo. Omo buloli bwosi, erighabana ekanisa eyo lyabya litakendi ihwa. Namala ekihande kinene ky’ekiro ekyo n’erisaba oku Nyamuhanga, ngoku akolhe busana nethwe.

GSAM 387Obwandiko bw’eribikulha ebibi

GSAM 387.3Omo makya g’ekiro kya 28, omughulhu nakatsuka erigenda omo muhindano, nakabugana omukolhi mughalha oko njira, hafi n’enyumba omwabya nakala, akalira. Mwabugha ati, “Mugala wetu Loughborough, lelo ntakendi genda omo muhindano.”

GSAM 387.4“Otakengenda omo muhindano?” namuyidula; “omuhindano gwakwamana n’omusango wawe.”

GSAM 388.1“Naminya,” mwabugha, “aliwe nabyabirihuba omo byosi. Wabya w’eriheene omo mwanya ogwahire busana nange. Hano hali ekalata y’eribikulha ebibi eyo nandikira ekanisa; yithwa, oyisome mbele yabo. Kyabya ky’obughaso busana n’iwe, kandi kyabya ky’obughaso busana n’abandu abakanganakaya kwimanirira nange, singa ntabya yaho.”

GSAM 388.2“Niki ekyabirisana obuhinduke obu obunene omo iwe okwilaba nyanga?” namubulya.

GSAM 388Ebisulirwa eby’omughisa byabya

GSAM 388.3Mwambuyirya ati, “Nagenda oko nyumba y’amakalata nyalwe, enyuma ya Sabato, nakabhana ekalata yalua ewa Mwali wetu White, omo Battle Creek, Mich. Ni Obwimiri bw’erihana obwandikire busana nange.” Mwanyiha ekalata, mwabugha ati, “Soma eki, kandi wakabona ngoku Nyamuhanga akalola omusango wange.”

GSAM 388.4Mwansaba eribwira ekanisa ngoku abiribhana Obwimiri bw’erihana obwalua ewa Mwali wetu White, obwamukangiriraya busana n’engene yiwe y’erikolha, kandi ngoku abiriyikirirya, kundi bwabya bw’eriheene.

GSAM 388Obukirirya bw’ebisulirwa

GSAM 388.5Eki kyabya kihande ky’Ebisulirwa ebyahabwa Mama White omo Bordoville, Vt., ekiro kya 10 omwezi wa 12, 1871. Mwatsuka erihandika ekihande ekikwamana n’omusango gw’omughalha uyu ekiro kya 27 omwezi wa 12, 1871, aliwe busana n’ekisongolere kighuma, erimalira obwandiko bwahwirwamo kuhika oko 18 omwezi wa 1, 1872, omughulhu bwamalirirwa kandi butumibwa erilua omo Battle Creek. Neryo bwatholere ebiro nga mwenda erihika n’amakalata agalua omo mughanda ghamwe agalua Michigan erihika California.

GSAM 388.6Omo bisulirwa, ebintu bingi bikamanyibwa naye omo ngene y’obuminyereri. Kyabya ntyo omo nsonga eyo. Omo bwire bw’ebisulirwa, hakabya hali kisikire kyonene ky’ekintu ekyabya kyakendi bitya omughulhu Obwimiri bw’erihana bwahika San Francisco. Omo kulengania amakiro, kyakabonekana ngoku omusango gwahika oko nkomerero omo San Francisco enyuma y’Obwimiri bw’erihana obwandikibwa n’obwalua omo mwanya ogwa mbere. Abamala bethu omo San Francisco bakabona lubilo ngoku sihali mundu owakanganakaya kwandika ewa Battle Creek n’eribwira Mama White ebyabya bihika omo bwire obwatholere, neryo ahandika ekalata eyo, kundi emibere eyabya yitakabya yatsuka.

GSAM 389.1Ekintu eki kyabya ky’obuzito munene omo bwenge bw’abamala balaho, kyabakirirya ngoku obuthoki bwa Nyamuhanga bwabya hamwe n’ebisulirwa ebyo. Ntakabandikira Omukulu White n’omukali wuwe ekighambo na kighuma busana n’emibere eyabya omo San Francisco, kandi omukolhi mughalha mwabugha ngoku atakabandikira kighuma; neryo abamala babugha bati, “Singa abirihandika, atakendi bika ebintu ebyamanyikibwa busana naye mwene.”

GSAM 389Engene ebisulirwa byabandikwamo

GSAM 389.2Omughulhu twamanyira enyuma, yalua omo kihande kindi ky’omulundi, engene Obwimiri bw’erihana bwabandikwamo n’eritumibwa, kyabya kyamanyikibwa munene ngoku Omwami owahira ebisulirwa yabya akalolera obwire bw’eribandika n’erithuma Obwimiri bw’erihana kuhika omo mwanya wagwo, neryo bwahika oko bwire bw’eriheene.

GSAM 389.3Omo bwire bw’erimbere munene bwamakya g’ekiro kya 18 omwezi wa 1, 1872, Mama White mwatsukibwa omo tulo n’Obwimiri bw’erihana obu obwali bulambire omo muthima wuwe. Ekintu ekyo kyabya kyamanyikire naye ng’ekighambo ekayowa n’amatu, kiti, “Handika lubilo Obwimiri bw’erihana obu busana na California, kandi ubuhire omo makalata agakulikira; bulinzire.” Obughambo obu bwamubwirwa engendo ya kabiri, mwimuka, mwambala lubilo, n’amalira erihandika. Embere y’erirya, mwabuhirya mugala wuwe Willie, mwamubwira ati, “Hira ekalata eyi oko nyumba y’amakalata, aliwe otayihira omo kisanduku ky’erihiramo. Yihire omo byala by’omusigha w’amakalata, kandi omusabe atsibhirire eriyihira omo nsawo y’amakalata agagenda lelo amakya.” Enyuma mwabugha ngoku obulagirire bwuwe bwamubonekera ng’obw’obuswenge bukyi, aliwe atamubulya kibulyo, neryo akakola ng’akamubwirwa, kandi “abona ekalata yayingira omo nsawo y’amakalata.”

GSAM 389Obukambire bw’obusondoli bwa Nyamuhanga

GSAM 389.4N’omanya emibere yethwe omo San Francisco omo bwire obwo, wakabona lubilo obughaso bw’erihira ekalata eyo omo makalata ago. Omo biro ebyo twabya n’eryasa lya kalata limwe lya buli kiro eribita omo mughanda. Singa ekalata yahika omo kiro kya Kyasande, ekiro kya 28, omo mwanya gw’erihika omo kiro kya Sabato, ekiro kya 27, kyakendi kuba n’obughambali bubi omo kanisa. Singa yahika amayinga mingi embere, n’abo omughulhu gwahwa ebisulirwa, ekanisa itakendi bonera lubilo obukambire bwakyo.

GSAM 390.1Hano hakabya hali Obwimiri bw’erihana obwalaghya obuminyikalo obulambire bw’ebyala bya Nyamuhanga, si busana n’erihika kwagwo omo bwire bw’eriheene n’erikangirirya amakosa agabya gahikire lisa, aliwe kandi, kundi omughalha mwabuyiyikirirya n’erikola ng’obwalagira, bwakolha obuthoki munene erihira obumwe n’obutebenene omo kanisa eyo yakabya yakyali ntono.

GSAM 390Engene y’erihandika ebisulirwa

GSAM 390.2Ekighende eki kandi kiraghya engene Mama White mwene akabugha ngoku ahandika eby’alolere. Busana n’ekyo mwabugha ati: “Nabirihimbulwa omo tulo n’okwiyowa n’obukambire obunene obw’ensonga ezabirihirwako embere omo bwenge bwange; kandi nabirihandika, omo katikati k’ekiro, amakalata agabita omo kontinenti erilhua oko lhuhande lughuma erihika oko lundi, n’omo kuhika oko nsonga y’obuzito, gabirihulusa omubiiri omo kabasa kanene.”4

Notes

  1. Hagai 2:18, 19. ↩
  2. 2 Abami 8:7-15. ↩
  3. Abefeso 4:12. ↩
  4. Obwimiri Busana n’Ekanisa, Ekitabu kya 5, olhupapuro 671. ↩

Note

Back