Ekihande 9 — Obuthuku bw’Erilindirira
GSAM 148.1“Neryo obwami bw’elhubulha bwasisosanibwa n’abasiki ikumi abathaminya mulhume, abatholha amatara wabo, ibathulhuka erisangania omuhya mulhume. Abathano omubo babya b’amenge, n’abathano babya baghuma. Abaghuma batholha amatara wabo, nikwa sibatholha maghutha haghuma nabo; aliriyo ab’amenge batholha amaghutha omwa byabya byabo haghuma n’amatara wabo. Omuhya mulhume abere mw’irilhaba, bosi bakwatibwa n’esyongoro, ibaghona.”1
GSAM 148.2Kristo yo muhya mulhume w’omusyo oyo.2 Busana n’ekyo, erithulhuka erisangania omuhya mulhume litholere erikangania omubiiri w’abandu b’Omukama erisangania Kristo oko ryasa lyiwe, kusangwa omwatsi w’ebinywa ebiri omwa Matayo 24 na 25 ni ryasa ly’Omukama. Ekinywa ky’Omukama lyo itara.3 Abasiki bosi batholha amatara wabo. Obughuma bw’abandi basiki bwabya omw’erihembera ekangirirya y’okwenene yonene, butsira eriyihayo lyosi okwa Mukama erilhua okwa muthima, eryangaleka ebibuya by’Omulimu ibyakulha omwa muthima w’oyukikirirya. Omubiiri oyo akanganibwe omwa musyo n’“amaghutha omwa byabya byabo.” Erilhaba ly’omuhya mulhume litholere erikangania Eritaluka ly’amaha ly’abathulhukire ibakalhangira erisangania Omukama wabo.
GSAM 148Obuthuku obwo Omusyo Akahikako
GSAM 148.3Ekinywa “neryo,” ekikatsukisaya omusyo, kikathuha enzira y’eriminya obuthuku obw’akahikako. Kikakwama hakuhi ebinywa ebyabughirwe omwa kihande eky’embere; si nyuma w’eryasa ly’Omukama engendo ya kabiri, nikwa nyuma w’erithulhughania omusyo w’omuthi w’omuthini, owakanganiaya athi eryasa lya Kristo liri “okwa syoluhi,” kandi athi olhughanda lw’abandu lwabirihika oluthasyalhaba Kristo yenene athe abiriboneka omwa bithu by’elhubulha. Kandi akahika oko buthuku obwo abandi bakoli ababya ibakathulhughania Omwatsi bakabugha omwa mithima yabo bathi, “Omukama waghe abirilhaba eryasa lyiwe; ibatsuka erihumira balikyabo bakoli, n’erilhya n’erinywa haghuma n’ababosi.”
GSAM 149Erihumira Balikyabo Bakoli
GSAM 149.1Abandu aba babya “balikyabo bakoli,” ibakathulhughania Omwatsi mughuma omw’ikwamana; nikwa lino abandi omubo babirisigha ebya babya ibakakangirirya, kandi ibaka“humira” balikyabo bakoli abakaha “eby’erilhya omwa buthuku bwabyo”—ibakabugha okw’eriithegheka erikanirwa busana n’erisangania Omukama oyukasya lhuba. Baka“humira” omwa nzira eyababya ibanzire erihumiramo Yeremia. Abandu babugha bathi, “Mwase, thumuhumire n’olhulhimi, kandi sithuhulikirire ndeke n’ekighuma okwa binywa biwe.”4 Neryo abakoli aba batsuka erikangirirya omwa nzira y’erihambya omubiiri w’abakoli “ab’esighikwa.” Abandu b’ekika eki bakabwirwa bathi, “Busana n’ekyo, wibuke ngoku wabirihembera n’erihulha, ughumire kwibyo, kandi uyisubemo. Wamathalhangira, ngasyakuhikako ng’omwibi, kandi siwasyaminya endambi eyo ngasyakuhikirako.”5
GSAM 149.2Omusyo w’abasiki akahika oko buthuku obwo “balikyabo bakoli” bakasigha Omwatsi w’eryasa ly’Omukama elhiri hakuhi, kandi ibaka“tsuka erihumira.” Bakatsuka n’erikolha ekindi—“erilhya n’erinywa haghuma n’ababosi.” Bakayihimba omwa biribwa binene n’abanzire erisutha ebyanzirwe n’emibiri yabo. Sulemani mwabugha okwa bandu abathya athi, “Sighubye haghuma n’abakanywanga edivai; kutse haghuma n’abakalhyanga esyonyama butsira lughero; kusangwa omubosi n’omulhyi w’erilhabya bwasihika omwa bughuhya.”6
GSAM 149Eritaluka ly’amaha ly’Erimbere
GSAM 149.3Lino ekibulyo kyasisuka kithi, “Ni kyahi ekyabya omwa mibere y’eryasa lya Kristo ekikahika okwa binywa ebi?” Habya emibiiri eyahika ndeke okwa buminyereri. Abathulhughanaya Omwatsi erihika omo mwezi 4, 1844, bakolha omwa makanisa, kandi ababuuliri b’amakanisa w’erilhala-lhala bayihimba okwa mihangayiko yabo. Omwa nzira eyo babya “balikyabo bakoli.”
GSAM 150.1Abathulhughanaya Omwatsi bakangirirya bathi Ebiro 2300 ebiri omwa Danieli 8:14 byasyawerera haghuma n’omwaka w’Abayahudi 1843, owasyahika omwa mwaka wethu 1844. Bathulhughania bathi endambi y’eritswa olubanza lya Nyamuhanga yasyahika oko rihererera ly’obuthuku obwo. Obuli kithunga ky’erikirirya omwa kihugho oko buthuku obwo kyikirirya kithi ekiro ky’eritswa olubanza kyasyatsuka n’eryasa ly’Omukama wethu engendo ya kabiri. Busana n’ekyo, kyolho erilangira ngoku Abadiventi bateghekaya bathi Omukama asyasa oko rihererera ly’obuthuku obwo bw’obuminyereri. Babugha bathi, “Obuthuku obu bwangawerera oko mwezi, 21 omwa mwezi 3, 1844, ah’erihererera ly’omwaka w’Abayahudi 1843 ow’obuhangwa.” Busana n’ekyo balhangira ah’erihererera ly’omwezi 3 kutse ah’eritsuka ly’omwezi 4, 1844, ngo buthuku obwo Omulhamya angasiremo.
GSAM 150Abakoli Babi Baboneka
GSAM 150.2Ah’erihererera ly’omwezi 3 ahabere ihahika n’erilhabaho, Omukama athasa, abalya abakolhire haghuma n’abakwenda b’Omukama embere, nikwa ibathayihayo lyosi erilhua okwa muthima omwa ngebe yabo busana n’Omwatsi, bawuhindukira, batsuka erikendana n’omubiiri, n’erikolha ebyosi ebya bathokire erikingira enzira abalya abasyasighire ibakakangirirya ekangirirya y’eryasa ly’Omukama elhiri hakuhi n’Omwatsi w’endambi y’eritswa olubanza. “Omwa mithima yabo” babugha bathi, “Omukama waghe abirilhaba eryasa lyiwe.” Lino omwa minwa yabo bakangirirya bathi ekihugho kyosi kitholere erihinduka Omukama athe asire; bathi Abayahudi bosi batholere erisubulha e Palestina, n’erithabala erikolha lyabo ly’omwa hekalu omwa Yerusalema, Masiya athe asire. Abandi bakangirirya n’athi eryasa lya Kristo lyabya “eryasa ly’omwa kirimu,” kandi lyabya likabya omundu amabirihinduka, kandi n’oko riholha ly’abandu biwe.
GSAM 151Eriha “Eby’Erilhya omwa Buthuku Bwabyo”
GSAM 151.1Abandu aba babere ibakahindukira balikyabo bakoli bathya, abalya abasighire ibakaghumira okwa rikirirya babirikira abikirirya erihindana omwa bisenge binene n’omwa mathale, ibakabaha “eby’erilhya omwa buthuku bwabyo”—ibakabakangania bathi obuminyikalo bw’obuthuku n’obuminyereri obwabirihika bwabya ibukabugha, ng’okw’embere w’Eritaluka ly’amaha lyabo, buthi eryasa lya Kristo lyabya “hakuhi, n’okwa syoluhi.”
GSAM 151Ebiribwa Binene omwa Makanisa
GSAM 151.2Babere ibakakolha bathya hatsuka ekindu ekyabya kithaminyikene embere omwa makanisa w’Abapurothestanti—erihindania abandu omwa kanisa busana n’ebiribwa binene n’“erisekera.” Abosi abanzire erisa babirikibwa erilhya haghuma nabo eby’erilhya byabo ebyuwenene.
GSAM 151.3Engendo y’erimbere eyo thwahulha ekindu ekithya omwa Amerika yabya omwa mwezi 5, 1844, ahanyuma w’Eritaluka ly’amaha. Kyabya kithi: William Miller abere omwa kisenge kinene omwa Rochester, New York, akakangirirya n’erihana Abadiventi ebighana bike, akababwira athi, “Thuli omwa Buthuku bw’erilindirira obuli omwa Matayo 25; mughumire okwa rikirirya lyenyu; lhuba thwasyabana ekyakakalha eky’eryongera okwa mwatsi oyu,” “ekiribwa kinene” kyatheghekwa omwa kyumba ky’ahi w’enguma oko syonyumba sinene kutsibu sy’erihindana omwa Rochester. Omuthwe w’abandu mwahindana, ab’omwa kanisa n’abathikirirya; kandi omukulhu w’esukuru nene y’eriigha ebya Nyamuhanga abere akasekesya omuthwe oyo omw’erisekerera William Miller, babaghulirya ebinyama by’omwa nyanja ebiri n’ebisakasa, amatha w’erighindana omo mbeho, eby’erilhya ebinosire, n’akathabu ake omundu oyu athegheka oko sente 25. Akathabu ako kabya ikakahulhawa mwa Eribisula Ekangirirya ya Miller.
GSAM 151.4Ebyenga bibiri bithabirilhaba erilhua oko buthuku obwo, ekindi kithunga ky’erikirirya omwa muyi yoyo kyathegheka “ekiribwa kinene” omwa kisenge ky’abandu bosi, ikikyahulha sente 25 sy’erithaha, kandi ikikyabirikira abosi abanzire erisa n’erilhya haghuma nabo ebinyama by’omwa nyanja ebiri n’ebisakasa, amatha w’erighindana omo mbeho, emikate y’erinosya, n’eby’erilhya ebinosire. Aho n’oko buthuku obwo niho hatsuka emibere eya lino ey’ebiribwa binene omwa makanisa, eyabirihinduka eribya “emihindano y’obughuma,” “emifuko y’erikindamwo ebisembo,” “ebidiba by’esyofuru,” “emihindano y’erinyunyuthana,” n’ebindi. Emibere eyi y’ebiribwa binene omwa makanisa yabirikulha erihika lino enyumba y’ekanisa y’omu biro bino siyikalhangirwa ng’eyihikire kw’ibyo banzire yamathabya n’ekisenge ky’eritsumbiramo eby’erilhya, ekisenge ky’eribika eby’erilhya, n’ekisenge ky’erilhiramo. Omubere oyu yo watsuka omwa “Obuthuku bw’erilindirira,” ng’okw’omusyo akangania.
GSAM 152.1Wm. Miller yenene akabugha okwa kyabya omwa Rochester omwa binywa bino:
GSAM 152.1“Omughuma okwa balimu b’eby’erikirirya abali n’erighamba lya D.D. omwa Rochester, Omwami _____, ow’ekanisa _____, mwahandika akathabu akakendene n’ekangirirya ya Miller, mwabirikira abami biwe n’abakyala omwa nyumba y’Omukama, mwathegheka ekiribwa kinene ky’ebinyama by’omwa nyanja ebiri n’ebisakasa n’ebindi ‘biribwa by’ahabulhabulha,’ nga Belshazzar, banywa ekawa yabo n’ecayi, balhya eby’erilhya byabo ebyuwenene eby’oghulhu munene, kandi baghulirya amatha wabo w’erighindana omo mbeho n’eby’erilhya ebinosire, n’akathabu kiwe akakendene n’Eryasa lya Kristo engendo ya kabiri, Omulhamya mwanze.
GSAM 152.2“Omwa kiro eky’embere w’erighenda lyaghe, owundi okwa bami ababuuliri mwathegheka ekiribwa kinene ky’ahabulhabulha omwa nyumba y’abandu bosi, kutse omwa kisenge kinene, kandi mwaghulirya ng’aba mbere, epapura siwe sy’erithahirako, amatha w’erighindana omo mbeho, n’eby’erilhya ebinosire. Natsomera erihulha athi amakanisa wandi w’ebithunga by’erilhala-lhala siwikirirya ebiribwa binene by’e Babiloni ebyo; kandi ngasubirira, omwa muthima waghe, athi si makanisa wosi w’ebithunga ebyo wanasibanawe ‘iwakalhya n’erinywa haghuma n’ababosi’ Kristo amabirisa. Ngaswekera ngoku abami ababuuliri aba sibakayangire omwa ndabaramu y’ekinywa kya Nyamuhanga; kandi nangabahanire erisoma Luka 14:12-14; Matayo 24:48-51; Luka 13:25-28; 2 Petero 2:13; Yuda 10-21. Omwakwenene, obu bwo buthuku bw’enyuma-nyuma.”
GSAM 152.3Omukulu Miller angabere abirilangira ebyo amakanisa wabirithahamo erilhua oko buthuku obwo, omwa mihindano yabo y’eriha ebisembo, n’“emikate y’erisondamo akasonge k’oko kyala, emihindano y’erinyunyuthana oko sente 10, erikangania esyondoghoi, emihindano y’obughuma, obukana obukahulhawa obubuyirire,” n’ezindi nzira sy’emisako y’obukana, n’ebindi, angasubire nyuma n’obuthini obubuyirire.
GSAM 152Obuthuku bw’erilindirira
GSAM 152.4Abadiventi babana erihumulibwa omwa kwenene kw’Amasako, athi omwatsi w’eryasa ly’Omukama elhiri hakuhi am’abirithulhughanibwa, hwasibya “Obuthuku bw’erilindirira” obukwamanene nawo. Balhangira ekyo omwa binywa by’Omulhamya wethu omwa Matayo 25:5, 6, n’omwa Habakuki 2:1-3.
GSAM 153.1Busana n’emibere yabo omwa buthuku bw’eritsuka ly’ebimera omwa 1844, thwatholha ebinywa bino omwa Rilaka ly’omo katikati k’ekiro eky’oko 9 omwa mwezi 5, 1844:—
GSAM 153.2“Thwabirilhaba ahabya ihakalhangirwa ng’ah’erihererera ly’obuthuku bw’obuminyereri, thwabirihirwa omwa mibere eyo Nyamuhanga alangira embere athi abana biwe bwasyahirwamo ah’erihererera ly’Ebisulirwa; kandi mwabatheghekanirayo omwa muminyereri Habakuki, amabugha athi, ‘Ngasyayima ah’erilhangira lyaghe, kandi ngasyayihira okwa munyara, kandi ngasyalhangira eriminya ebya asyambwira, n’ebya ngasyasubirya amabirinyihana,’ kutse ngoku kikahandikwa okw’ighana ly’olhupapura, ‘amabirikanaya naghe erinkendana.’ ‘Kandi Omukama mwansubirya, athi, Uhandike Ebisulirwa, ubyereheraye okwa bipande, neryo oyukasomayo athoke eriribatha. Kusangwa Ebisulirwa bikine by’oko buthuku obwahirwa, nikwa ah’erihererera [ly’obuthuku bw’obuminyereri] byasibugha kandi sibyasyabugha eby’obughoma: nomwabinabya ibyabirilhaba [ahanyuma w’erihererera lyabyo elyakalhangirwa], ubyalindire; kusangwa byasisa kwenene, [omwa rihika ly’obuthuku bw’obuminyereri, ahanyuma wabwo] sibyasyalhaba.’7
GSAM 153.3“Ngoku erihana eri likahika oko buthuku bwalino kikaboneka omwa ritholha lyabyo lya Paulo omwa Abaebrania 10:36-39: ‘Kusangwa mukakanirwa erilindirira, neryo mwabirikolha erisonda lya Nyamuhanga, muthunge ekyalaganibwe. Kusangwa hakine buthuku bunyinyi, n’oyukasya asyasa, kandi syasyalhaba. Lino omundu w’obuhikire asyabya n’engebe omwa rikirirya; nikwa omundu wosi amasubulha nyuma, omwoyo waghe siwasyamutsemera. Nikwa ithwe sithuli b’okwa balya abakasubulha nyuma erihika okw’erihera; thuli b’okwa balya abakikirirya erihika okw’erilhamibwa ly’omwoyo.’
GSAM 153.4“Thukikirirya thuthi thuli omwa buthuku obwo Omulhamya abughako, obwo omuhya mulhume akalhaba (Matayo 25:5)—obwami bw’elhubulha bwatholere erisosanibwa nabwo—obwo ‘omukoli oyo mubi [ahabere ihaboneka erithahika okw’obuthuku] asyabugha omwa muthima wiwe athi, Omukama waghe abirilhaba eryasa lyiwe, kandi asyatsuka erihumira balikyabo bakoli, n’erilhya n’erinywa haghuma n’ababosi,’ n’Omukama asyasa ‘omwa kiro ekyo athamulindiremo.’
GSAM 154.1“Thukikirirya thuthi lino thuli omwa buthuku obwo Petero abughako, obwo ‘olhubanza lwabo, erilhua kera, silukalhaba, n’erihera lyabo silikaghona;’ obwo babya ibasyaletha ‘omw’ibisire ebikangirirya by’obughoma ebikaletha erihera.’8 Petero akabugha athi abandu aba bwasyabyaho, ng’okwabya abaminyereri b’obughoma Amasako abere iwakahandikwa. Busana n’ekyo, ng’okw’ab’omwa nyumba ya Isiraeli babugha bathi, ‘Ebiro byabiriyongererwa, kandi Ebisulirwa byosi bikathahika,’9 neryo hatholere eribya obuthuku obwo bwasyaboneka ng’obwabirilhaba, neryo abasererya abali omwa 2 Petero 3:4 bathoke eribulya bathi, ‘Ekilhaganisyo ky’eryasa lyiwe kiri hayi?’ kandi ibakayitsomya bathi ‘ebindu byosi bikasigha ng’okwabya erilhua ah’eritsuka ly’erihangwa.’
GSAM 154.2“Thukikirirya thuthi mwabya busana n’erilhaba ly’Ebisulirwa eryo omukwenda Yakobo abugha athi, ‘Busana n’ekyo, balhaghala bethu, mubye n’erilindirira erihika oko ryasa ly’Omukama;’ ‘n’enyu mubye n’erilindirira; mughumaye emithima yenyu, kusangwa eryasa ly’Omukama lyabirihika hakuhi.’ Kandi athi, ‘Mulebaye, Omutswi w’olhubanza ayimire embere w’olhuhi.’
GSAM 154.3“Kandi thukikirirya thuthi Omulhamya wethu abere akalangira embere erilhaba ly’obuthuku obwalindirirwe mwathuhana omwa kihande 12 kya Luka, athi, ‘Esinguma syenyu sibye sisyohire, n’amatara wenyu iwakabala; kandi n’enyu mubye ng’abandu abakalindirira Omukama wabo, amabirisa erilhua oko buhya, neryo amabirisa n’erihumira okwa lhuhi bamuyighulire bubu.’10 Erilindirira likakangania erilhaba ly’obuthuku, kusangwa obuthuku obwo buthe bwahika sithukalindirira. Busana n’ekyo Omukama wethu akongerako athi, ‘Abakoli abo bali n’omuyisa abo Omukama asyabana ibakalhangira amabirisa.’
GSAM 154.4“Thwasilholya embere, Nyamuhanga amanzire, erithulhughania thuthi, ‘Mulebaye, omuhya mulhume akasa; muthulhuke erimusangania;’ kandi thuthi, ‘Endambi y’olhubanza lwiwe yabirihika.’ Kandi thukasubirira thuthi sithwasyathetha erithenderera erilakira n’omulenge munene ekihugho n’ekanisa, ibakayangula erilhua omwa syonyimbo syabo sy’‘obuholo,’ kandi ibakahulikirira okwa lhukogho olhwa Nyamuhanga akabaha. Thwasondire erithenderera erilindirira n’erilhangira eryasa ly’Omukama, thukikirirya thuthi lyabirithuhika hakuhi kutsibu.”
GSAM 155Erihakirira Omubiiri Wabo
GSAM 155.1Eriminya ndeke ngoku Abadiventi balhangira omubiiri wabo embere w’oko 21 omwa mwezi 3, 1844, n’ahanyuma hakuhi w’ekiro ekyo, kukathunganika omwa risoma ly’ebinywa bino, ebyatholhirwe omwa mwatsi oyu ng’omuthwe wiwe ali “Erihakirira,” omwa Mutuliri w’Eryasa lya Kristo ey’oko 13 omwa mwezi 11, 1844, eyasakangibwa na J. V. Himes, S. Bliss, na A. Hale:—
GSAM 155.2“Sithwahulirikira erikwama ebiteghekanyo byethu. Thukikirirya thuthi thwabya basondi b’okwenene ab’esighikwa kandi ab’erilhua okwa muthima. Thwakwamira ekihano ky’Omulhamya wethu eky’erisesekulya Amasako. Sithubikire erisigha lyethu omwa menge wethu ithwenene; nikwa thwalhangira oku Nyamuhanga busana n’erisondolwa n’erikanganibwa enzira, kandi thwahangayika eriyihira okw’ighabiro lyiwe, thukamwisigha athi asyasondolha ebighere byethu ndeke. Thwasesekulya ebinywa byosi ebyalethwa erithukendana n’erisonda ly’erilhua okwa muthima ery’eriminya okwenene n’eriwathikibwa ithuthaghwa omw’ihera; nikwa thutholere erikirirya thuthi ebiteghekanyo by’abathukendene, eby’erilhala-lhala n’eby’engeri nyingi, byathughumirya n’eryongera omwa biteghekanyo byethu. Thwalhangira thuthi, nomwathunabya thuhikire kutse thuthahikire, abathukendene sibangabya bahikire; kandi sibabya bakayikirirania. Ebinywa by’obuli mughuma byabya n’obuthoki bunyinyi kandi eby’obwana, erihika aho batholere erithenderera erisasa ebyo benene babirikolha; kandi omwa biteghekanyo byabo ebyakendanene n’ebithakwamanene bakangania bathi, nomwabangalhangira ebiteghekanyo byethu bathi, sibabya n’erisigha omwa biteghekanyo bya balikyabo. Kandi, oko byosi, sihabya mwatsi mughuma mukuru omwa biteghekanyo byethu byosi oyu thuthawathikibwa n’omughuma kutse abangi okwa balya abakolha erihakania eryasa ly’Omukama elhiri hakuhi. Ithwe thwabya n’erisoma ly’Amasako ng’ebinywa byawo bikabugha, erithuwathikya, nikwa abathukendene bahangayika busira kighuma erikangania bathi Amasako siwatholere eriyitheghereryibwa ng’ebinywa byawo bikabugha, nomwakine indi obuli buminyereri obwabirihika bwabirihika buthya n’omwa tunyinyi thwabo thosi kutsibu.
GSAM 156Eritaluka ly’amaha Lyasobolherwa
GSAM 156.1“Nikwa obuthuku—omwaka 1843, omwaka w’Abayahudi—bwalhaba, kandi thwathaluka amaha thuthabirilangirako Omwami omwa buya bwiwe. Kandi abosi abathukendene omw’esighikwa bateghekaya bathi obuli kiminyikalo ky’erikirirya lyethu ekikathwawulha okwa bandi kyabirikanganibwa ng’eky’obughoma; kandi bathi thutholere, ng’abandu ab’esighikwa, erisigha ebiteghekanyo byethu byosi. Busana n’ekyo baswekera erithulangira ithwasyaghumire okwa subirira lyethu, kandi ithwasyalindire Omwami wethu.
GSAM 156.2“Nikwa ithwe, omwa Ritaluka ly’amaha lyethu, sithwalhangira mwatsi w’erighwa omuthima. Thwalhangira thuthi Amasako wakangania wathi hatholere eribya Obuthuku bw’erilindirira, kandi thuthi Ebisulirwa byabere ibikalhaba thutholere eribyalindirira. Kandi thwalhangira thuthi eriwera ly’omwaka siryangamalire obuthuku bwosi, nomwabya eribalha lyethu ly’emyaka libya lihikire; kandi thuthi byangahikire oko buthuku obundi omwa mwaka oyu walino; aliriyo thwikirirya embere w’ekihugho omw’iyighulha kandi lyosi thuthi thwahihera oko buthuku obwahirwa obwo thwalhangirako n’erisigha rinene; nikwa nomwathunahihera thuthya, thukathoka erilangira ekyala kya Nyamuhanga omwa mwatsi oyo. Thukathoka erilangira thuthi mwakolesya erithulhughania eryo ng’eribukya ekihugho, kandi ng’erilengwako ly’ekanisa. Lyahira abandu biwe omwa mibere y’erilindirira. Lyabirikira erithulhuka abalya ababya biyitheghekire eribabala busana n’erina lyiwe. Lyakangania abalya abo erilaka ly’eryasa ly’Omukama lyabya myatsi y’etseme rinene okubo, n’abalya abo lyabya mulenge oyu bathanzire erihulha omwa mathwi wabo. Lyabirikangania ebindu byosi ebyahangirwe abalya abasyayakiririra erisubulha ly’Omukama, n’abalya abasyamuhakana oko ryasa lyiwe engendo ya kabiri, ng’okw’Abayahudi bakolha oko ryasa lyiwe ly’erimbere. Kandi thukalilangira ng’erighenda righuma omwa rihika ly’erisonda lya Nyamuhanga, omwa ‘kiro ky’eriithegheka lyiwe’ kino, neryo athulhukaye abandu abasyasonda erisonda ly’Omukama lyonene, bathoke eriithegheka busana n’eryasa lyiwe.”
GSAM 157EBYABYA OMWA MUBIIRI AHANYUMA W’OMWEZI 3, 1844
GSAM 157.1Ebyabya omwa Mubiiri w’eryasa lya Kristo ahanyuma w’oko 21 omwa mwezi 3, 1844, omwa binywa bike, bikakanganibwa omwa bino ebyatholhirwe omwa Buminyikalo bw’Obuthuku ey’oko 31 omwa mwezi 10, 1844:—
GSAM 157.2“Omwaka 1843—omwaka w’Abayahudi—abere iwabirilhaba, ekithunga kinene ky’Abadiventi kyasigha ikyukikirirya kithi erilhua aho sithwangabalhire obuthuku obwahirwa n’erisigha lyosi. Bikirirya bathi thwabya aha eribalha lyethu ly’emyaka likakangania, ah’erihererera ly’obuthuku bwosi bw’obuminyereri, obwo eryasa lya Kristo lyalindirirweko ah’erihererera lyabwo; kandi bathi nomwathwangatholirwe erilindirira buthuku bunyinyi bwonene obwo eribalha lyethu ly’emyaka lyangabanamo erilhala okw’obuthuku bwa Nyamuhanga, aliriyo bikirirya bathi sithwangabane enzira y’eriminya obuthuku obwahirwa n’eryongera. Bosi batholha amatara wabo, bathulhuka erisangania omuhya mulhume; nikwa omuhya mulhume mwalhaba obuthuku (1843) obwo alindirirwamo. Omwa rilhaba ly’Ebisulirwa lino, kyaboneka ng’erisonda ly’abosi ly’eribyalindirira, ibakikirirya bathi sibyangalhabire, kandi bathi byangahikire obuli ndambi. Nikwa lhuba kyaboneka ndeke kutsibu kithi abandu bangyi babya ibakathegheka eby’embere, ebyo bathangathekire babere ibakikirirya bathi Omukama asyasa omwa mwaka oyu; kandi bathi babirighona busana n’eriyitheghererya omwa mithima yabo eriboneka ly’Omukama elhiri hakuhi kutsibu. Omwa bindi binywa, bateghekaya bathi angasire omwa kiro kyosi, kutse athoke erilhaba buthuku bunyinyi, obwo bangathungiremo erihumulha erikabasubirya amani. Aho, kino kyabya ng’okw’Omulhamya wethu abugha athi kyasyabya, ‘Omuhya mulhume abere mw’irilhaba, bosi bakwatibwa n’esyongoro, ibaghona.’
GSAM 157Erilangira oko Buthuku bw’Amakungula bw’Omo 1844
GSAM 157.3“Erilhua omwa mwezi 5, 1843, Mughalha wethu Miller mwathukangania omwezi w’omusanju w’omwaka mubuyirire w’Abayahudi, ngo buthuku bw’erikola ebikanganio ebikakangania Eryasa lya Kristo engendo ya kabiri; kandi omwa buthuku bw’amakungula obwabirilhaba thwalhangira oko buthuku obwo n’erisonda rinene. Bwabere ibwabirilhaba, Mughalha wethu S. S. Snow mwikirirya lyosi ekiteghekanyo ky’athi, omwa bikanganio ebyo, eryasa ly’Omukama, amalisyabya, litholere eribya omwa kiro ky’10 ky’omwezi w’omusanju; nikwa syabya n’erisigha lyosi busana n’omwaka. Ahanyuma mwalangira athi obuthuku bw’obuminyereri sibukawerera kwenene erihika omwa mwaka oyu walino, 1844; neryo mwaghumira omwa kiteghekanyo ky’athi hakuhi n’oko 22 omwa mwezi 10—ekiro ky’10 ky’omwezi w’omusanju w’omwaka oyu walino—thwasyalangira eryasa ly’Omukama w’olhukengerwa. Ekyo mwabuulira omwa New York, Philadelphia, n’omwa yindi myanya omwa buthuku bw’eritsuka ly’ebimera n’obw’omusana obwabirilhaba; kandi nomwakine indi abangi bakwama ebiteghekanyo biwe, sihali kiminyikalo ky’embere eky’ebyalhuamo ekyaboneka erihika hakuhi n’omwezi 7.
GSAM 158Ebirimwa Byasighwa omwa Mirima
GSAM 158.1“Ah’eritsuka ly’obuthuku obwo abandi okwa balhaghala bethu ab’omwa lhubeya lw’obukiika bwa kaskazini bwa New Hampshire babya ibabirikwathwa kutsibu n’erikirirya ly’athi Omukama asyasa obundi buthuku bw’embeho buthe bwahika, erihika aho sibalhima emirima yabo. Hakuhi n’ahakathi-kathi k’omwezi 7,—obwabya bwangabya bwa kigholho ky’ahakathi-kathi k’ekiro ky’ekiro-omwaka ky’Abayahudi (kigholho-lhukerera, eribalhira erilhua oko mwezi muhya w’omwa mwezi 4, eritsuka ly’omwaka w’Abayahudi oyu), abandi ababirimambirire n’eribyala emirima yabo bakwathwa kutsibu n’eriyitheghererya eriboneka ly’Omukama elhiri hakuhi kutsibu, erihika aho sibathoka erikungulha ebirimwa byabo omw’ikwamana n’erikirirya lyabo. Abandi, babere ibabirighenda omwa mirima yabo erisatha obunyasi, babana bathathokire n’akere erienderera, kandi omw’erikwama ebya balhangira ng’omubiiri wabo, basigha ebirimwa byabo ibyasyayimire omwa mulhima, erikangania erikirirya lyabo omwa bikolwa byabo, kandi omwa nzira eyo eritswira ekihugho olhubanza. Kino kyasendana lhuba omwa lhubeya lw’obukiika bwa kaskazini bwa New England.
GSAM 158Olhubanza Lwasyatsuka Eryasa lya Kristo Lithe Lyabya
GSAM 158.2“Omwa buthuku bubo balhaghala bethu ab’omwa Maine babirikirirya ekiteghekanyo ky’athi olhubanza lutholere eritsuka eryasa lya Kristo lithe lyabya; bathi lukabya haghuma n’amakungula, kandi siluli okw’erihererera ly’ekihugho lyonene, nikwa lukathwalha obuthuku obuli hakuhi embere w’erihererera. Omw’ikwamana n’ekiteghekanyo kino, bateghekaya bathi thuli omwa lhubanza, bathi omusithe w’eryawulha abandu abiriherwa, kandi bathi abakoli ba Nyamuhanga babya ibakahirwako emihuri okwa busyu bwabo, n’erihera ly’omubiiri oyo lyasyabya kiminyikalo ky’abamalaika bane abahambire embuho ine sy’ekihugho (Eribisulirwa 7:1), ibasibya erisumba esyombuho.
GSAM 159Eribuka omwa Katikati k’Ekiro
GSAM 159.1“Hakuhi n’ahakathi-kathi k’omwezi 7 omuyisa wa Nyamuhanga omw’erisubulhya abalya ababirisubulha nyuma mwatsuka erikwama erithulhughania ly’obuthuku, kandi abalya abikirirya ekighuma okwa biteghekanyo ebibughirweko bakangania erihinduka eribonekire ndeke omwa mibere yabo, n’eribuka bubu erilhua omwa syongoro, ng’okwamininyerwa. ‘Omwa katikati k’ekiro mwahulhwa erilaka lithi, Mulebaye, omuhya mulhume akasa; muthulhuke erimusangania. Neryo abasiki abo bosi babuka, bathegheka amatara wabo.’ Erilhua omwa mwezi 7 emibiiri eyi yabya omwa bihande by’erilhala-lhala bya New England, kandi yabya ya kyayo-kyayo; nikwa yosi yabya ikyukwamirwe n’omuyisa wa Nyamuhanga omw’erisubulhya abangi abo amatara wabo wabya hakuhi n’erihola, n’omw’eriyirirya ababuyirire biwe. Oko Muhindano w’erikala omo mahema ow’e Exeter, amaaka wosi awa wahindana, wahinduka omubiiri mughuma munene, kandi wasendana lhuba omwa bithunga byosi by’abalindirira eryasa lya Kristo omwa kihugho.”