Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
26 / 31
26 / 31

Ekihande 23 — Esyonyumba sy’Erilamia

John Norton Loughborough

GSAM 358.1“MUNANZIBWA, ngasonda erisinga ebindu byosi iwabya ndeke n’eribya n’amaghalha awuwene, ng’engebe yawu kweyine mulholha embere.”1

GSAM 358.2Okwa Sabato, okwa 6 Okwomukagha, 1863, Omukulu White n’omukali wiwe mubaya okwa Omuhindano w’omo hema owa Abakulu Cornell na Lawrence bakolha e Otsego, Michigan. Aho Mama White mwahabwa Ebisulirwa ebyamukangania omwatsi w’Erisuba buhya emibere y’eribya ndeke kinya mubiri. Erilhua omughulhu oyo, emyatsi ey’eribya n’amaghalha awuwene n’engebe eyuwene kinyamubiri muyasakangawa omwa Erisubamo n’Omutuliri, kandi mwatsuka erihandika ebyabya byaminyikalibwe okw’iyo okwa maghalha. Ebindi bya byo mubyanabanika omwa Obwimiri bw’erihana namba 11, n’omwa kitabu ekyahulhawa Ngoku Omundu Atholere Eriyibyaho.

GSAM 358.3Omwatsi w’engebe eyuwene kinyamubiri n’obughuma bwayo obutholere n’erikulha kinyamubiri, omwa malengekania, n’omwa bunyakirimu, muyahirawa ndeke embere sya bandu. Omwa Erisubamo n’Omutuliri ery’okwa 25 Okwikumi, 1864, Omukulu J. N. Andrews mwaha amalengekania amakulhu awa okwa mwatsi oyo:—

GSAM 358J. N. Andrews Okwa Ngebe Eyuwene Kinyamubiri

GSAM 358.4“Erileka buli ky’erirya ekikatsandya omubiri, n’eribyaho ithukayikasa erilhabira omw’ikangirirya eriwuene n’obunyamuthima-thima embere sya Nyamuhanga, ni bighuma by’okwa bindu ebikayithaghisibawa kutsibu eribya n’amaghalha awuwene. Emibiri yethu ni syonyumba sya Mulimu Abuyirire. Erithoka erimuha olhukengerwa olw’ekwenene omwa mibiri yethu ng’omwa mirimu yethu, ka ni kikulhu ithwabya n’amaaka wosi w’omubiri wethu anasikire! Thusiime Nyamuhanga kusangwa omwatsi oyu lino ahirirwe omwa mibere y’embaghane embere sya bandu bethu. Amaghalha n’amaaka ni bighuma by’okwa bindu eby’obughuli kutsibu okw’ithwe, kandi bikulhu kutsibu okwa bandu abakendi lhangira eby’erikolhwa ebinene eby’omwa buthuku bw’ebitsibu.”

GSAM 359.1Omwatsi w’eritsomana omubiri erikwamana ne Biblia n’eriyikasa kw’Abakristayo muyathulirawa, isi mwamuli omwa Erisubamo n’Omutuliri musa, aliwe n’ababuuliri bethu mubamuthulira.

GSAM 359.2Okwa Endeko Nene y’Ekanisa ey’Ekihugho Kyosi, okwa 20 Okwakatano, 1866, erikangirirya eri mulyahabwa erilhabira oku Mama White (likanaboneka omwa Obwimiri bw’erihana namba 11):—

GSAM 359Enyumba y’Erilamia Yitholere Yitheghekibwe

GSAM 359.3“Munakanganibawa ngoku thutholere erithegheka enyumba y’abakaghalhwa, n’ey’abo abanzire erigha eritsomana emibiri yabu nuku bangayitheya okw’amalhwere....

GSAM 359.4“Abathe bikirirya bamakasa okwa nyumba eyahirilweho erithambira amalhwere ndeke, eyikasondolhwa n’abathambiri abakateya e Sabato, bakendi hikirwako n’ekwenene buthere. Omw’iminya abandu bethu n’erikirirya lyethu ery’ekwenene, amalengekania wabu awathatholere okw’ithwe akendighunzwaho, kandi bakendibya n’amalengekania awuwene okw’ithwe. Omwa mibere eyi y’erihikirwako n’ekwenene, abandi sibakendi hulhukibwa okw’amalhwere w’emibiri musa, aliwe kandi bakendibana omubatsi owakalhamaya esyongebe syabu esyalhwere busana n’ebibi.

GSAM 359Eriminyerera Ebikendi Lhwiririramu

GSAM 359.5“Amaghalha w’abalhwere amakatsuka eribya ndeke busana n’erithambirwa omwa bwenge, ibatsuka eritsemera engebe, bakikiriraya abandu ababiriwathikya eribalhamya. Emithima yabu yik’osula mwe wasingya, n’embibo mbuya y’ekwenene yikabana omwanya omwa mithima yabo lhuba, kandi omwa bandu balebe yikalisibwa, iyalhoka, n’eritholha ebighuma eby’eriha Nyamuhanga y’olhukengerwa. Engebe nguma ey’obughuli ng’eyi yamalamibwa, yikendibya y’obughuli erisinga esyosente syosi esyikayithaghisibawa erihimba enyumba ng’eyi....

GSAM 359.6“Abandi abakendi ghenda ibabir’ilhama, kutse ibabiriwathikibwa kutsibu, bakendibya nzira y’eriletha erikirirya lyethu omwa myanya mihya-mihya, n’eriyimya ekiminyikalho ky’ekwenene omwa myanya eyo sithwangathokire erihikamo, amalengekania awathatholere amalyathalhusibawa omwa mitwe yabu erimbere, erilhabira omw’ikala omwa bandu bethu busana n’eribana amaghalha awuwene.”

GSAM 360.1Abandu bethu ababya bahindene mubathwamu omwa bulhulu bw’erikirirania bwosi bathi, mughulhu mungolho ngoko kyangathokekana, enyumba y’erilamia yighulhwe e Battle Creek kutse hakuhi nayo, kandi emyatsi yayu y’erithambira yisondolhwe na Dokita H. S. Lay. Omundu oyo, enyuma w’erigha kwiwe okw’erimbere okw’erithambira, mwakala omwaka mughuma n’obundi buthuku okw’ithambiro eriri Ebulhua Lyuba, eri’ghirayo esyonzira sy’erithambira amalhwere omwa maghetse.

GSAM 360Ah’erihimba Enyumba y’Erilamia Habirighulhwa

GSAM 360.2Erihimba enyumba ng’eyi omwa buthuku obwo lyabya likalhangirika nga ni mubiiri munene; n’Obwimiri bw’erihana obu obukaghumya obukahambire okwa bikendi lhwiririramu amabya isibuliho, angabere ibahangahanganako eritsuka omubiiri. Aliwe, omwakanya k’erihangahangana, ebiro bike nyisa mubyalhaba enyuma w’erihwa ly’omuhindano, n’enyumba nene y’Omuthwi w’esyonza Graves, haghuma n’ekithaka kyayo eky’ekero munani, ekyabya ni mwanya wiwe w’erikalhamo owuwene e Battle Creek ey’Obughweryuba, muyaghulhwa. Okw’imbaju ly’enyumba eyi, ahonyine, muyahimbwa eyindi y’ebihande bibiri, ey’erikolesya ng’ehisenge ehikogherwamo. Omwa syonyumba esi m’o Enyumba y’Erisuba buhya emibere y’eribya ndeke kinya mubiri yighulhirwa.

GSAM 360.3Omwa Erisubamo n’Omutuliri ery’okwa 19 Okwomukagha, 1866, mwahulhwa erimbere abandu abosi erighulha obutsweka bw’enyumba eyi. Omwa gazeti yomughuma, muyabughwa yithi amakanisa w’e Battle Creek, Michigan, n’aw’e Olcott, New York, abir’ilhaghira esyosente sy’obutsweka sy’erihika okwa $2,625, kutse obutsweka 105 obwa $25 obuli kaghuma. Kusangwa omwa kihande kya Michigan simwabya kihano ekyangakolesibwa eritsukisya ekithunga eky’erisondolha esyonyumba sy’erilamia, ebindu muyabikwako n’abalhangiriri busana n’abandi erihika ekithunga kyamatsukisibwa erikwamana n’ebihano.

GSAM 360Egazeti y’Amaghalha Yabiritsukisibwa

GSAM 360.4Okwa kiro ky’erimbere ky’Okwomunani, abasondoli mubanatsuka erisakanga egazeti y’amaghalha ey’obuli mwesi, y’esyopapura ikumi na mukagha n’ekifuniko, omo mubere w’ekitabu ky’emyatsi. Muyahulhawa Omusubi Buhya w’Emibere y’Eribya Ndeke Kinya Mubiri. Egazeti eyi yikine mulholha embere erisakangwa, omwa lina lya Amaghalha Awuwene, kandi lino niyo gazeti y’amaghalha eyiri embere okwa kihugho kyosi. Egazeti eyi muyathakanaya okwa misingyi y’amaghalha n’eriyikasa musa, aliwe kandi yabya ni nzira y’erimanyisya abandu enyumba y’erilamia, eyighulhirwa abalhwere n’abagheni erikwamana n’endegheka okwa 5 Okwomwenda, 1866. Neryo enyumba yabya ibirighulhwa, ibirihabwamo ebindu ebiyithawa, n’eritsuka erikolha, ahathalhabire myesi 4 erilhua oko mughulhu omwatsi oyo wambir’ikanibwako okwa bandu bethu; kandi esyosente sy’erihika okwa $11,000 syabya isibir’ilhaghirwa erighulha obutsweka, n’ekitsweka kinene kyabyo kyabya ikyamarihirwa.

GSAM 361Ekithunga ky’Erithambira Kyabiritsukisibwa

GSAM 361.1Omwa buthuku bw’embeho obwa 1866-67, abatheki b’ebihano b’e Michigan mubatheka ekihano ekyangakolesibwa eritsukisya ekithunga eky’erisondolha enyumba y’erilamia. Okwa 17 Okwakatano, 1867, eki mukyakolhwa, ebihano by’ekithunga mubyalighibwa, n’ekithaka, esyonyumba n’ebindi bindu mubyahebwa abalhangiriri ababya basombolhibwe ndeke. Esyosente syosi sy’obutsweka esyabya isibir’ilhaghirwa erihika okwa kiro ekyo syabya $26,100; esya $18,264.87 syabya isyamarihirwa. Enyumba yabya yiwithe ekithunga ky’abathambiri n’abawathikya abasi ndeke omubiiri, n’esyonyumba syabya hakuhi n’eriyilhulha n’abalhwere. Balebe b’okw’ibo babya ibamaly’ikirirya erikirirya lyethu, ibabiri’gha okw’ithwe ng’abandu n’okwa kwenene enyuma w’eryasa oko nyumba.

GSAM 361Esyongimba Esikawathikya Amaghalha

GSAM 361.2Omwa myaka yosi n’omwa bihugho byosi, omuthima w’omundu w’obuhangiranwa akahambwako n’emibere y’ekihugho, omuli eriyipipa omwa ngebe, ebikolu by’obukiru n’emirere y’eriyipamba. Omwaka wa 1863 omwa kihugho kyethu, omughulhu omwatsi w’amaghalha n’esyongimba wakanganibawa oku Mama White, nawo wabya wuthya. Eki kikendi lhangirikira okw’ibanilhana ly’abakali okwa mubere w’omughulhu oyo ow’eriambalha esyongimba esyawithe esyonzingi; obunene bwasi bwaleka bangyi b’okw’ibo ibalhangirika nga bakaghendera omwa bbuloni eyahindulhirwe. Hakuhi n’omughulhu oyo, eyindi mibere yibiri y’esyongimba eyalhabire olhulengo muyatsukisibwa, n’eriletha erikanirania linene. Eribugha bike okw’eyi, ambi likendi thegheka omusomi eriyitheghererya ndeke Obwimiri bw’erihana obwa Mama White aha okwa mwatsi w’esyongimba, obuli omwa Obwimiri Busana n’Ekanisa, namba 10.

GSAM 362Emyambalire Eyilhabire Olhulengo Yabirighanibwa

GSAM 362.1Omubere w’erimbere owabya wulhabire olhulengo wabya w’eriambalha esyongimba esikaholongoka enyuma, okuva okwa yinci ikumi erihika okwa nusu y’eyadi kutse erisingaho, erikwamana n’ekyo oyusambire anzire. Mughulhu mungyi mubyalhekwa ibikakolhotibwa okwa kithaka, n’abalhume mubasihulha “ebikayerya esyonzira.” Omubere wakabiri owabya wulhabire olhulengo wabya w’embaghane kutsibu, ng’esyongimba sy’abalhume ngoko kyangathokekana. Omubere oyu mulwalighibwa n’abakakwama Omwishiki Bloomer, neryo mwahulhwa “ekyambalhwa kya Bloomer.” Ha nyuma erina mulyahindulhwa eribya “Ekyambalhwa ky’e Amerika.” Abakakangania omubere oyu mubakolha emihindano omwa myanya muthina-muthina, n’abali bethu bangyi babya banzire erisikwama. Abandi mubasyambalha.

GSAM 362Obwimiri bw’erihana Okwa Mwatsi w’Esyongimba

GSAM 362.2Erikwamana n’ebyo Mama White akanganibawa okwa mwatsi w’esyongimba, ngendi suba omwa nungu sike esy’omwa Obwimiri bw’erihana namba 11:—

GSAM 362.3“Abandu ba Nyamuhanga abathaleghulha ni kyera ky’ekihugho n’omunyu w’ekihugho, kandi batholere eribya iban’ibukire mughulhu wosi ngoku ebya bakakolha bikahamba okwa bandi kandi ni by’obughuli. Babere bahindulha ekyambalhwa ekilhabire obulhi, n’eriambalha ekilhabire obukuhi, bangatsandisye kutsibu obuthoki bwabu bw’eriwathikya abandi. Abathe bikirirya, abo batholere eriwathikya n’erilengaho eriletha okwa Kyana ky’Embuli kya Nyamuhanga, bangabere ibabatsire. Esyongimba sy’abakali syangana subwa ndeke omwa mibere mingyi eriwathikya amaghalha, ahathe erihindulha kutsibu okwa lhulengo olw’eritsirya oyukalhangira.

GSAM 362Ekyambalhwa ky’Erisuba Buhya

GSAM 362.4“Omubiri syatholere akakanyibwa nibya bike n’esyongimba esikakanyisya ekifuba n’ebikabakabaka n’amakuha w’ekisoro kinene ky’omwa ngetse. Ekyambalhwa kitholere ikyabya ky’erihumula ndeke nuku esyonziri n’omuthima bikole ndeke. Ekyambalhwa kitholere ikyahika hasike ahisi w’omuthwe w’ekiratho ekilhi, aliwe kikabya kikuhi ekikaghunza erithehamba ebikinire by’okwa nzira y’abakaghenda n’amaghulhu n’eby’okwa muhanda, ahathe erikyimya omwa kyalha. Ekyambalhwa ekikuhi erisinga eki kyanganabya kitholere, ky’olho erikolesya, kandi kiwene okwa maghalha w’abakali bakakolha emibiiri y’omwa nyumba, n’ekikulhu kutsibu okwa bakasabwa erikolha emibiiri mike kutse mingyi enze w’enyumba.

GSAM 363Omubiri Atholere Eriambalhibwa Wosi Okwa Lhulengo Lhughuma

GSAM 363.1“Ekyambalhwa kibye kilhi kutse kikuhi, amaghulhu wabu atholere eriambalhibwa ndeke ng’aw’abalhume. Eki kyangana kolhwa omw’eriambalha esyosuruwali esyawithe ekindi kyambalhwa omwisi, esikaghumanibwa omwa mukanda n’eribohwa erithimba okwa maghulhu hakuhi n’ebisando, kutse esikabya ngali, isikagheghera hano ahisi; kandi sitholere isyabya ndhi esikaghunza erihika oko kiratho. Amaghulhu n’ebitsweka byagho ebihakuhi n’ebisando byama’mbalhibwa bitya bikatheghawa okwa mbeho eyikalhabaho. Ebisando n’amaghulhu byamabikwa ndeke omo syongimba esikaha obubughumiri, erithimba ly’omusasi omo mubiri likendibya okwa lhulengo lhughuma, n’omusasi akendisighalha anahenire kandi ni muwene, kusangwa syaliheribwa kutse erithangirwa omwa nzira yiwe y’obuhangiranwa omo mubiri.”

GSAM 363.2Obulhi bw’ekyambalhwa eki mubwakanganibawa ng’olhulengo olhuwene olw’omw’ighuma ly’ekyambalhwa ekikaholongoka enyuma n’ekyambalhwa ky’e Amerika. Simwabughwa muthi buli mundu atholere erikyambalha, aliwe muthi sibatholere ibakwama enzira eyangathwikalya obuthoki bwabu bw’eriwathikya abandi n’eritsirya abo batholere eriwathikya. Simwabughwa muthi batholere eriambalhika ebitsweka by’amaghulhu ebihakuhi n’ebisando ngoko byabirisoboreribwa hano, aliwe muthi bangana kolha bathya. Ekilhubirirwa kyomughuma kyamakolhwa omo yindi nzira, ng’omw’ikolesya esyongimba ndhi sy’omwisi n’ebya maghulhu ebyalhuhirwe, kyangabya kikwamene ndeke n’Obwimiri bw’erihana obwo.

GSAM 363Enzumwa Ithano Esikayithawa Okwa Syongimba Esikawathikya Amaghalha

GSAM 363.3Kikendi lhangirika ngoku omwa mubere w’esyongimba esyabirisabibwa hali enzumwa ithano esikayithawa eribya n’esyongimba esuwene okwa maghalha, ni syezi:—

GSAM 363.41. Erileka esyongimba esikakanyisya ekifuba n’ebikabakabaka, n’erileka erikanyisya lyosi ly’ebikabakabaka.

GSAM 363.52. Erileka esyomikanda syosi sy’okwa maboko kutse okwa maghulhu esyangathangira erithimba ly’omusasi erithe n’ekikalithanga.

GSAM 364.13. Eriambalhika ebitsweka byosi by’omubiri okwa lhulengo lhughuma, n’ekikulhu ebisando n’ebitsweka by’amaghulhu ebihakuhi nabyo.

GSAM 364.24. Erileka ebikabana by’esyongimba eby’ahisi ibihekawa n’ebikya, kandi isi kiro na kighuma eribilhekerera ibikahughirwa okw’isikiro omw’ikolesya esyomikanda.

GSAM 364.35. Obulhi bw’ekyambalhwa.

GSAM 364.4Enzumwa bbini sy’erimbere lino sikakanganibawa na buli muthambiri ow’amenge, kandi okwa yakathano, ekyambalhwa ekikaholongoka enyuma n’ekilhabire obukuhi lino byombi byabirilekwa.

GSAM 364Mama Jenness-Miller Okwa Syongimba

GSAM 364.5Omwa mwaka wa 1890, Mama Jenness-Miller, w’e New York, omwa gazeti y’omughulhu oyo eyalhengire esyosi omw’amenge w’eritsomana amaghalha erilhabira omwa syongimba, mwakangania athi abakali batholere erikuhi-kuhisya esyongimba syabu buke-buke, nuku isikyabya erihinduka ly’ahonyine, erihika ibyasighalha hakuhi n’omuthwe w’ekiratho kilhi ky’omukali,—ni bwo bulhi obw’Obwimiri bw’erihana namba 11 bwakangania.

GSAM 364Dokita Trall Mwikirirania Nabyo

GSAM 364.6Omwa 1868 muyatheghekibwa muthi Dokita R. T. Trall, w’Ethendekeru ly’Erithambira n’Eritsomana Amaghalha ery’e Florence Heights, New Jersey, ayase erikangirira ababuuliri bethu e Battle Creek, Michigan, eyenga nguma okw’ihwererera ly’Okwakatano. Omughulhu w’erikangirirya eryo, dokita abya mugheni w’Omukulu White. Mama White mwathaya okw’ikangirirya eryo, aliwe kusangwa dokita abya akalhunda obuli kiro omwa kigali n’Omukulu White n’omukali wiwe n’Omukulu J. N. Andrews, muyayithegheribwa muthi atholere erihulikirira amalengekania wiwe okwa maghalha, amalhwere n’ebikaletha amalhwere, ebikalhwiririra omwa mibatsi, n’ebindi. Abya akakanaya byosulire ebyo abya akanganibwe omwa Ebisulirwa, aliwe isyalibugha ah’amenge wiwe alhua. Dokita mwabugha athi amenge w’erithambira akikwamania n’amalengekania wiwe. Omukulu Andrews mwanabwira athi, ahwene omukania w’ekiro kyakabiri, dokita mwabulhaya Mama White eyighira amenge w’erithambira erihika erima erigha. Mwasweka aminya ngoku Mama White sibya ana’ghire emyatsi eyi, aliwe abya akamubwira ebyo akanganibawa e Otsego, Michigan, okwa 6 Okwomukagha, 1863. Mwamukakasirya athi amalengekania wiwe wosi akwamanie ndeke kutsibu n’amenge w’emikolere y’omubiri n’aw’eritsomana amaghalha, kandi okwa myatsi mingyi Mama White ahika emwisi kutsibu erisinga iye ahikireho. Enyuma w’ebiro bithano ng’ebyo eby’erilhunda n’erikania, dokita mwanzya eriminya oku Omukulu White ekikaleka bamuhulha erileka ethendekeru liwe eriyasa erikangirira ababuuliri b’e Battle Creek. Mwabugha athi, “Mama White ayitheghekire ndeke eribaha erikangirirya ly’eritsomana amaghalha eryo bakayithagha ng’ingye.”

GSAM 365Amenge w’Erithambira Akikirirania Nabyo

GSAM 365.1Ebihandiko biwe bingyi okwa bitsweka muthina-muthina eby’eritsomana amaghalha omwa ngebe y’obuli kiro byabiribya embere sya bandu emyaka mingyi, kandi bingyi bya byo lino byabirighumanibwa omwa kitabu ekyahulhawamo Eriyikasa kw’Abakristayo n’Eritsomana Amaghalha Erikwamana ne Biblia. Abandi b’okwa bathambiri abighire kutsibu, babere basekulya ndeke ebihandiko ebyo, mubabugha bathi amenge w’erithambira akwamanie nabyo ndeke. Okw’iyo sibiri bikangalhwa by’erigha, aliwe w’erihandika byosulire ebyo Omukama abirimukangania omwa Ebisulirwa.

GSAM 365Obwimiri bwa Dokita Kellogg

GSAM 365.2Ng’obwimiri bw’amenge awakarondwa omw’ithambira ngoku akakwamania n’ebyo byakanganibawa embere sya Mama White omwa Ebisulirwa omwa 1863, ngendi suba omwa binywe by’eritsuka by’ekitabu Eriyikasa kw’Abakristayo, ebyahandikwa na J. H. Kellogg, M.D., oyukasondolha enyumba y’erilamia eyaminyikalire okwa kihugho kyosi ey’e Battle Creek, Michigan. Akabugha athi:—

GSAM 365.3“1. Omughulhu ebihandiko ebyabirisondwako byambir’ibanika, omwatsi w’amaghalha wabya hakuhi n’erithetsomanibwa, isi mwamuli n’abandu abahandikirwabwe musa, aliwe n’ekihugho kyosi.

GSAM 365.4“2. Abake ababya bakakangania ngoku erisuba buhya emitse y’omubiri likayithagha, muba’ghisya ebisobyo ebikalhangirika ndeke kandi, omwa mibere milebe, ebikatsirya abandu, haghuma n’erikangania misingyi ey’ekwenene ey’erisuba buhya.

GSAM 366.1“3. Sihabya mwanya n’omundu owakangania ekithunga ky’eby’ekwenene eby’eritsomana amaghalha, ebyatheghekibwe ndeke kandi ebikwamene, ebithali mw’ebisobyo ebikalhangirika ndeke, n’ebikwamene ne Biblia n’emisingyi y’edini y’Ekikristayo.

GSAM 366.2“Omwa mibere eyi m’o ebihandiko ebyabirisondwako byabanikira. Emisingyi eya’ghisibawa muyathakakasibwa omw’obuthoki bw’amenge w’abighire okwa bindu by’obuhangiranwa, aliwe muyakanganibawa omo nzira nyolho kandi ndungane n’omundu oyuthali’bugha athi awithe amenge ng’awo, aliwe oyukabugha athi akahandika omwa buwathikya n’obuthoki bw’eryeryeribwa na Nyamuhanga.

GSAM 366Emisingyi Yabirisighalha Yanasikire Omw’Ilengwako

GSAM 366.3“Emisingyi eyakanganibawa omo mibere y’embaghane ng’eyi, n’ebinywe by’eriswekya ng’ebyo ebyayiherekera, yabirisighalha yanasikire yithi omw’ilengwa n’obuthuku n’ebyo byabirihikaho? Eki ni kibulyo ekitholere kutsibu eribulhibwa. Eky’erisubirya kyakyo kikaboneka omwa bindu ebyabirihikaho ebwangakakasibwa ndeke kutsibu.... Emisingyi eyi, emyaka makumi abiri n’ithano eyahwene, yabya isiyitsomanibwe nibya bike kutse ikabya y’erikolerwako eby’erisyekererwa, yabiriyikiriribawa n’erikengawa n’abandu bolho-bolho, erihika ekihugho ikyamayibirira ngoku si mughulhu wosi yalighibwa yithya. Ebindu bihya-bihya ebikabisulhwa omw’amenge w’abighire okwa buhangiranwa, n’erisoborera eryahya ery’ebya kera, byabirilholha embere eryongera obwimiri obukakakasya, erihika lino obuli musingyi owakanganibawa emyaka erisinga makumi abiri n’ithano eyahwene yighumibwe kutsibu ngoko kyangathokekana n’obwimiri bw’amenge awarondibwe okwa buhangiranwa.

GSAM 366Obwema bw’Eribhuka ly’Ebisulirwa eriva ku Nyamuhanga

GSAM 366.4“Kikayirebeka ng’ekintu kya bulayi munene, kandi ekiraga obwema obulhangirikire bw’erimanya n’oburagirire bwa Nyamuhanga, ng’omo katikati k’ebikangirirwe ebitalibana n’ebitakwatana, ebirikayihanda obukama bwa sayansi n’obumanyi bw’ebintu, kwonka ebirikahindulwa n’ebitekerezo ebyakirira ekipimo kandi ebikayihindula ebitalikakola bulayi olw’eriyungirirwa n’amahuba mangi—tukwenerwa kwikirirya ng’ekintu ky’embaghane kutsibu, ng’omundu oyuthakabugha ati awithe obumanyi bwa sayansi n’erisomera, abirihanga eritegeka, okutsukamo ebitekerezo ebitalibana kandi ebiyungirwe n’amahuba, ebyalaghirirwe n’abandiki n’abatekerezi bake abali n’ebitegererwa by’erilamia, ebikangirirwe by’erilamia ebikayihangana, ebikayikanya kandi ebyenene, kityo okutswerana, erisomerera, eribuga n’obumanyi bw’emyaka makumi abiri n’itanu bitaribya n’obukanga bwa kimu ky’omo bikangirirwe, kwonka byakakola erikomerera ebyangirirwe.” Kyandikibwa, “Battle Creek, Mich., 1890.”

GSAM 367Esyonyumba sy’Erilamia Syayongerwa

GSAM 367.1Omo butegekere bwa J. H. Kellogg, M.D., oyakabya ayungirwe n’esyonyumba sy’Erilamia ng’omulami mukuru omo 1876, kyayikene ng’obusomi bw’erilamibwa bwabya bunene muno, kandi omo mpwika ya 1877 kyayithaghisibawa eritegheka ekifo ekindi. Omu 1876 eriina ly’esyonyumba lyatsulwa, lyava ku Syonyumba sy’Erisuba Buhya ly’Emibere y’Eribya Ndeke Kinya Mubiri lyabya Syonyumba sy’Erilamia n’Erikanga, kandi omo 1878 enyumba nkulu yayubakibwa.

GSAM 367.2Ekyubako kino kyabya n’obura 136 x 46 feeti, n’emipango ine endatha oko kisenge ky’okwihiramo. Kyabya kihirirwe n’omwotsi omo byosi kandi kyaminyirwako n’egasi. Omwa kathuku kake erilhua kyakingulwa, kyabya hakuhi eriyijura n’abalwere n’abageni.

GSAM 367.3Kuhika obwo, ebyalaghirirwe omo 1866 n’obwimiri bwa Mama White busana n’esyonyumba syabirihikirira munene. Abantu makumi makumi babiriyikirirya omwangaza w’okwenene kw’omu butuku buno; abantu abo batsuka eriminya abantu aba omughulhu basa oko syonyumba sy’Erilamia erisondekania obulhame.

GSAM 367Ekifo ky’Erilamia eky’Obwihamo

GSAM 367.4Omo Obuminyikalo bw’Obutuku bwa 22 omwezi gwa 11, 1877, M. G. Kellogg, M.D., mughalha wabo na J. H. Kellogg oko mubuthi mughuma musa, akayimenyeka ng’abirigula etaka aha luhande lwa Howell Mountain, maili ibiri n’ekihande ky’eyindi oko luhande olhuli ahakathi-kathi k’endatha n’oko eryuba erikalhuayo erilhua St. Helena, Napa County, Cal., kandi abiriyitegheka eriyubaka enyumba eyakwemeerwa “Ekifo ky’Erilamia eky’Obwihamo,” ekikategekebwa aha luhande lwa Crystal Springs. Omo mughulhu w’eritsuku wa 1877-78 enyumba yayubakibwa, kandi yakingurirwa abalwere omo ntandikwa ya 1878. Ekifo kino ky’erilamia, ng’esyonyumba nkulu, esyonyumba sy’Erilamia omo Battle Creek, kitayongerere bunene bwakyo bwonka, kwonka kibiriba n’ekifo abantu bangi bakaletwamo eriminya n’eryikirirya omwatsi.

GSAM 368Ekitabu ky’Erilamia kya Pasifiki

GSAM 368.1Obuthuku bw’eryuba bwa 1885 bwabya butuku bw’omubiiri munene omo mulimo w’omwatsi wa malaika wakasatu. Omo 1 omwezi gwa 5, Ekifo ky’Erilamia eky’Obwihamo omo St. Helena kyategekebwa n’omulami owabisirwe esukuru y’erilamia. Omo mwezi gwa 6, kwatsuka erihingirya erimwe omo myezi ibiri Ekitabu ky’Erilamia kya Pasifiki n’Omuragirirya w’Obutayi, ekitabu kya mapaja 24, omo butegekere bw’eriyandika bwa Omukulu J. H. Waggoner. Omo mibiiri eyi, obulamu buhyahya bwayija omo syonyumba sy’erilamia; esyonyumba, embere ly’ebyaka ebyayita, eyabya ekayihwa, yatsuka kweranga obusigirya bw’omwaka obwabya bukasighalha enyuma w’eririha ebyosi, obwava ku $2,000 kuhika ku $4,000, kuhika omo mwaka ogwatsira omwezi gwa 4, 1891, esyonyumba yaleremya obusigirya obwabya bukasighalha enyuma w’eririha ebyosi, obukayika okwilaba $12,000.

GSAM 368.2Omo muhindano w’Ekithunga ky’Ekifo ky’Erilamia eky’Obwihamo omo St. Helena, omo 1887, ebikayihamba n’esyofranka sy’esyonyumba byayakanirwe kitya: Omo 1 omwezi gwa 5, 1885, obuhya bw’esyonyumba bwabya bwonka $5,322.76, nari $2,547.24 bukye okwilaba emike yosi eyabirihingirya kuhika obwo. Mu njira yindi, esyonyumba yabiriyamya obusigirya bwakyo bwosi n’$2,547.24 y’emike. Omo 1 omwezi gwa 4, 1887, obukama bw’esyonyumba okwitula amabanja gakyo bwabya $21,372.64, nari eriyongera lya $16,049.88 omo myezi makumi abiri n’esatu. Omo kiguma kino, emike yabirihirwako $5,280, kandi ebihayo byabirihayibwa esyonyumba $2,497.60; kityo, omo mikolere y’esyonyumba, kwabya n’obusigirya obwabya bukasighalha enyuma w’eririha ebyosi bwa $8,272.28. Omo mughulhu oyo Ekitabu ky’Erilamia kya Pasifiki kyayihingirya ng’ekyapa kya mapaja 32 buli mwezi, n’ekifukyo, kandi kyayikene kyabya n’obuyambi bunene muno omo kuyongera ebikaghasira esyonyumba n’emisingi y’esyonyumba.

GSAM 369Omubiiri w’Obuyambi

GSAM 369.1Omo Mwambi w’Erilamia wa omwezi gwa 1, 1891, ng’akabwira busana n’esyonyumba sy’Erilamia sy’omo Battle Creek, Omulami J. H. Kellogg akayogera ati—

GSAM 369.2“Obuyambi bw’erilamia obwahairwe omo myaka makumi abiri n’itanu n’esyonyumba eyabirihangibwa, bukayika muno okwilaba $100,000, emirundi mingi okwilaba emike eyatsukirwe erihirwamo.

GSAM 369.3“Okwirenga omo mulimo w’obuyambi ogw’ayogerwa, esyonyumba yatumire abakangirirya, abanasi, abakangirirya omo masukuru g’erisasa, n’abandi bantu abayabirihirirwa busana n’emirongo y’omubiiri w’obutumwa.”

GSAM 369Erilamba Busana n’Abana Abatalina Baire

GSAM 369.4Omo Endeko Nene y’Ekanisa ey’Ekihugo Kyosi, 8 omwezi gwa 3, 1891, Omulami Kellogg akakola erilamba lya mutima munene busana n’abana abatalina baire. Akayogera ati: “Nalyikene nkatebwako ng’omwimiri ‘ow’ekithunga kyosi,’ kandi ngenda kwimiririra abatimirirwe—abana abatalina mundu w’okubayamba.”

GSAM 369Ekihayo kya $30,000 kya Mama Haskell

GSAM 369.5Omo Mwambi w’Erikangirirya omo Nyumba wa omwezi gwa 1, 1892, hakabya erilamba ly’amaani busana n’obusigirya bw’eriyubaka enyumba y’abana abatalina baire. Omo kitabu kino hakabya amaina g’abantu abayabirihira endahiro y’obusigirya bw’enyumba, gosi $17,716—obusigirya bukye, ng’abategekere b’omulimo bakatekerera, busana n’omubiiri munene otyo; kityo bakayubaha bati omubiiri angayihwa. Kwonka Oyo oleba obwihiso okutsuka, kandi owayira “esyong’ombe oko bithwa lukumi,” akategeka ebintu kityo ng’omukazi omukire otali w’eryikirirya lyetu, Mama Caroline E. Haskell w’e Chicago, omukali wa Mr. Frederick Haskell owabiriholha, okwategya omwatsi gw’omubiiri ogu w’obuyambi, omo bwangu akahayo omo maboko g’abategekere b’eriyubaka $30,000, n’ekihano kimu kyoka ng’esyombongo zosi zikakolerwa eriyubaka enyumba y’abana abatalina baire ng’ebitegekererwa ebyabirihirwako embere, ng’ekategekebwa omo mutima mugazi kandi w’obulere, kandi ng’esyonyumba yemeerwa Nyumba y’Ekizibwe ya Haskell, busana n’erihyirirya mulhume wiwe owaholire.

GSAM 370.1N’obusigirya obuhairwe kityo, Ekithunga ky’Abambi b’Erilamia n’Obuyambi kyahanga, omo mwaka ogwo, eriyubaka n’erikingura enyumba ng’ey’abana abatalina baire. Enyumba eyi yahirirwako omo 25 omwezi gwa 1, 1894. Omo bwire obunji bwava obwo, omuryango ogwabya n’abana abatalina baire, abayambi n’abakangirirya, gwabya n’abantu kikumi ng’erithwalira haghuma.

GSAM 370Nyumba y’Ekizibwe ya James White

GSAM 370.2Okwirenga omo kulamya n’okuyamba abana abatalina baire abo, ekithunga kino kikategeka n’esyonyumba yindi y’obuyambi, eyemeerwa Nyumba y’Ekizibwe ya James White, omo mwanya abasyakulhu n’abatalina nyumba okwilaba makumi abiri bakalamibwa kandi bakategekebwa bulayi.

GSAM 370Abambi b’Erilamia

GSAM 370.3Omo mulongo ogu gw’omubiiri, eritsuka lyindi ly’amaani lyakolwa omo kuyamba erikangirirya abambi b’erilamia. Omo kurumbika omubiiri ogu ogw’erihimba abandu, Mama White, omo kwandikira avariva Preston, Australia, 16 omwezi gwa 9, 1892, akayogera ati—

GSAM 370.4“Nanganza abantu kikumi babye bakategekerwa aho hati hali omundu omwe. Kikayenerwa kubya kityo. Abalume n’abakazi bangakola obuyambi bunene ng’abambi b’erilamia okwilaba ng’abambi abatali n’erikangirirya kw’erilamia.”

GSAM 370.5Omubara w’abakateya amasomo agategekire eriyingira omo mubiiri w’obulamu bw’omulongo ogu gwayongera munene okuvira akayandika ebyo.

GSAM 370Erikula ly’Omubiiri w’Erilamia

GSAM 370.6Omo Mwambi w’Erilamia wa omwezi gwa 1, 1894, halimo obukangi buke obw’ebintu ebikabukya omuhwa busana n’erikula ly’omubiiri w’erilamia. Bukayogera kityo:

GSAM 371.1“Syonyumba sy’Erisuba Buhya ly’Emibere y’Eribya Ndeke Kinya Mubiri lyategekebwa omo 1866.... Enyumba y’embaaho etali n’obunene yagulibwa, nyumba y’omundu omwe omo kihande ekirere kandi ekilamire aha myanya ey’endatha y’e Battle Creek, kimu ky’omo miji eyakakulanga e Michigan. Balami babiri, abayambi b’erisuka babiri, munasi omwe (otalikangirirwe), abayambi basatu nari bane, mulwere omwe, n’ebitsibu bingi, n’erikirirya linene muno omo bwire bw’esyonyumba n’emisingi eyatsukirwako—ogu gwabya mutsuka gw’omubiiri ogu. Gwamenyekananga ng’Esyonyumba sy’Erisuba Buhya ly’Emibere y’Eribya Ndeke Kinya Mubiri.

GSAM 371.2“Aha mwanya gw’enyumba y’embaaho eyatsukirwako, hati hali enyumba y’obura 312 feeti n’obutambi 100, erina emipango mukaga, ekategerera abageni magana asatu, n’ebikolesibwe byosi ebyangakangwa n’erisomera lya mulembe busana n’okulamya n’eribusya abalwere. Balami ikumi, abangi omo bo bakali n’obumanyi bw’enjawulo omo mirongo yabo, nibo bakateya ekithunga ky’abalami. Abanasi n’abayambi abandi bakahanga omuryango ogukayika okwilaba abantu magana asatu, kandi abageni b’esyonyumba bakava omo kihande kyosi ky’ekihugo, n’abageni bangi bava omo bihugo bindi. Esyonyuyi syakyo sikabya sikyungwirwe obwire bwosi busana n’omwambi, ow’omu nyumba nari ow’ebihugo bindi, ow’eriina lyonse; kandi omuryango gukabya n’omughuma kutse bangyi oko bageni abambi abo hakuhi obwire bwosi.”

GSAM 371Esipitali y’Esyonyumba sy’Erilamia

GSAM 371.3“Esipitali yayubakibwa omo 1888, enyumba y’obura 100 x 60 feeti, erina emipango itanu. Emipango esatu ey’endatha y’enyumba ekakolerwa omurongo gw’erikanga omo syonyumba sy’erilamia, amayumba g’abalwere n’ebitanda bya balwere. Amayumba g’omubiiri w’obuyambi bw’esyonyumba gakaboneka hano. Amayumba makumi abiri, agandi bakahirya n’omwotsi, kandi bakaminyira, ng’enyumba nkulu, n’amasanyaraze, gakayizingilira, kandi gakayijura abalwere n’abasomi. Esukuru y’erikangirirya abanasi b’abambi b’erilamia yategekebwa omo 1 omwezi gwa 7, 1884. Omo myezi mukaga y’erimbere, abasomi makumi asatu na bataanu bakayandikwa.”

GSAM 372Ebyalaghirirwe busana n’Abakoli Abagenda Embere

GSAM 372.1Omo kuyogera busana n’esyonyumba sy’erilamia esyategekebwa omo St. Helena, Cal., Mama White, omo rwandiko olwayandikirwe avariva Tramelan, Switzerland, 6 omwezi gwa 2, 1887, akayogera ati—

GSAM 372.2“Nyamuhanga abiriyogera ng’abalume abayungirwe n’esyonyumba eyi bamaghenda n’eriyikehya kandi n’obwowa, bakakola amakalimera ga Nyamuhanga, esyonyumba yangayikalamo kandi yangayikula; kandi omo yo hakatuma abambi bakasakira abandi n’omwangaza ogu Nyamuhanga abahairire. Abo omo mwoyo gwa Yesu bakahirima ebisisani aha myanya eriyene; bakafumula obwoba bw’ebintu, kandi bakabanda okwene, obuyerere n’obutakatifu aho hati hakalindwa mahuba, eriyisima, obutamya n’obubi.”

GSAM 372.3Tukayihirayo ebigambo ebi, busana n’okubikolerera n’amaani gamwe omo syonyumba esindi esifwana.

GSAM 372Erisingura Omo Mubiiri w’Erilamia Kwalaganisibwa

GSAM 372.4Omo bwimiri obw’enjawulo obwahairwe ekanisa omo 1891, tukasoma tuti: “Omugisha gwa Nyamuhanga gukakikala aha buli mulimo ogukakolwa eribukya omuhwa w’erisuba buhya emibere y’eribya ndeke kinya mubiri; busana n’obusuba obwo bukenerwa ahosi. Kikayithaghisibawa habye eriyusibwa busana n’ekintu kino; busana n’eri Nyamuhanga ategeka erikola ebintu bingi omo mubiiri ogu.”

GSAM 372Esukuru y’Abambi b’Erilamia ya Amerika

GSAM 372.5Ekyala ku kyala, omwangaza gwakula omo njira ey’obukenge y’erilama obulwere, kuhika omo mwezi gwa 6, 1895, obukenerwa bwabya bukolere eritegeka esukuru y’erikangirirya erilamia. Busana n’obukenerwa obu, Esukuru y’Abambi b’Erilamia ya Amerika yategekebwa busana n’ekigendererwa ky’enjawulo eky’erikangirirya abalami bakakola oko butegekere bwa Ekithunga ky’Abadiventi b’ekiro ky’omusanju eky’Abambi b’Erilamia n’Obuyambi, omo mibiiri y’omu nyumba n’ey’ebihugo bindi. Omuhindano gw’eritsuka gwakolwa omo Battle Creek, 30 omwezi gwa 9, 1895, kandi esukuru yakinguka ekiro ekyalondanga, 1 omwezi gwa 10, n’ekibinja ky’abasomi makumi ane.

GSAM 372.6Omo matangazo g’esukuru tukasoma tuti:

GSAM 372.6“Esukuru yahirirwako omo Chicago, omo mateeka g’ekihande kya Illinois. Amasomo gakabya gaguma n’ag’esukuru sy’erilamia sy’akasemi munene omo United States. Erikangirirya likahairwa hamo omo Chicago, hamo omo Battle Creek, Mich.”

GSAM 373.1Busana n’abayiteghekera omubiiri gw’abambi b’erilamia, tukasoma ebikayilonda omo Mwambi w’Erilamia wa omwezi gwa 8, 1895:

GSAM 373.1“Ekibinja ky’abanasi abakateyebwa hati omo Esukuru y’Abanasi y’Esanitarimu ya Battle Creek kikayika okwilaba 250; buli omwe owa hati abirihanga erikola omubiiri gw’omwambi w’erilamia abirihairwa omwanya. Abanasi bakenerwa omo Bisanga bya South Sea, India, West Indies, South America, makumi abiri na bataano nari makumi asatu busana n’ebihande bya bulengero bya United States, kandi busana n’emiji yetu minene.”

GSAM 373Erikula ly’Omubiiri gw’Abambi b’Erilamia

GSAM 373.2Omo mihindano y’erihwa kw’amasomo g’abanasi b’Esanitarimu, eyakolwa omo Ehema Nene, 5 omwezi gwa 11, 1895, Omulami Kellogg akayogera ati—

GSAM 373.3“Emyaka ikumi n’ebiri eyayita, omo muhindano gw’efwana n’ogu, abanasi babiri nibo bayabirihingirya. Hati hali ekibinja ky’abanasi abakayika hagati ya magana asatu n’ane. Hali abalami 19 omo syonyumba sy’erilamia, n’abandi makumi abiri n’ababiri omo syonyumba esifwana, esyayungirwe hamo n’esyonyumba sy’erilamia n’ekategekebwa n’Ekithunga ky’Abambi b’Erilamia n’Obuyambi. Abanasi bethu makumi atanu n’abasatu bali omo bihugo bindi: omo Sweden, Mexico ya kala, Gold Coast y’Africa, Australia, South Africa, Denmark, India, New Zealand, Samoa, n’e British Guiana. Hali abasomi b’erilamia makumi mukaaga basatu abakateyebwa hati. Makumi ana n’omwe bali hano, makumi abiri n’ababiri bali omo Yunivasiti ya Michigan n’esukuru zindi. Abanasi makumi abiri n’ababiri bakahingirya hano ekiro kino, kandi bategekire bulayi eribita ng’abanasi abikirirwe.”

GSAM 373.4Omo kulondola erikula ly’esyonyumba sy’erilamia kuhika omo 1902, tukabona Esyonyumba sy’Erilamia sy’omo Battle Creek, n’esukuru yakyo y’abalami n’esukuru y’erikangirirya abanasi, ng’esyonyumba y’ekika kino ekayika munene omo kihugo kyosi ey’abadiventi b’ekiro ky’omusanju.

GSAM 374Esyonyumba Nkulu Syatswawako Omuliro

GSAM 374.1Omo kiro kya 18 omwezi gwa 2, 1902, enyumba nkulu n’ebikolesibwe byakyo eby’obulayi, hamo n’esipitali y’obura, byatswawako omuliro. Abalwere n’abageni magana ane nibo babya omo nyumba obwo, kwonka busana n’omubiiri gw’obukanga ogwakolwa abalami, abanasi n’abayambi, kandi n’obulagirire obw’enjawulo bwa Mukama, bosi bakatolibwa omo nyumba kitalina erihuta linene.

GSAM 374Esanitarimu Ehyahya

GSAM 374.2Enyumba yindi, enene kandi y’amaani okwilaba eyatsukirwe, yayubakibwa aha mwanya gw’esyonyumba esyakatsibawa. Ibuye ly’omusingi ly’ekyubako kino lyahirwako omo 12 omwezi gwa 5, 1902, kandi enyumba yahirirwako omo 31 omwezi gwa 5, 1903. Abategekere b’esyonyumba bakayogera busana n’ekyubako ehyahya bati “kikayimana kandi kikayikala ng’ekyubako kyosi kyangayubakibwa n’ebyuma, amabuye, amatafari n’esimende.”

GSAM 374.3“Ebikolesibwe by’esyonyumba omo bigambo byosi bikali bya mulembe, byahikirira, bitukire, bikayamba kandi bya maani muno ebyangaboneka; kandi tukayikirirya ng’esyonyumba sy’Erilamia sy’omo Battle Creek, ng’ebirebeka hati byahikirira, sikahayo amayira n’obuyambi busana n’abalwere ebitalitsibirwe.”

GSAM 374.4“Ekigendererwa ky’abategekere b’esyonyumba kibyere kwayunga omo mwanya omwe, n’omo mibere emirungi, enjira n’ebikolesibwe byosi ebihyahya by’erilama abalwere ebikayikirirwamo omo erilama okw’obukenge, kandi erikolesa enjira ezo omo bwesimbire n’obukenge.”

GSAM 374Esyonyumba Sy’erilamia Esyingi Sikategekebwa

GSAM 374.5Omwangaza ogwahairwe abantu aba gubiriyogera ng’Omukama akayenda esyonyumba sy’erilamia syingi, esyitalinene muno, sisakibwe omo kihugo kyosi, okwilaba kubya n’esyonyumba nke esyinene muno. Tukasima eribona ng’eritsuka likolwa omo kwingura esyonyumba ntono omo bihande bingi by’ekihugo, muno muno omo myaka ikumi eyaheruka. Omo Kitabu ky’Omwaka ky’Endeko Nene y’Ekanisa ey’Ekihugo Kyosi ekya 1904, halimo olukalala lw’esyonyumba ntono esikayika okwilaba makumi atanu.

GSAM 375Olukalala lw’Esyonyumba sy’Erilamia

GSAM 375.1N’obwo kyangabya ky’erisima eriyogera ebintu ebyaletere eritegeka esyonyumba ezi, omo mwanya wetu mutono tukayihirirya n’olukalala lw’ebihugo ebikabamo n’omubara w’esyonyumba omo buli kihugo. Tukabona omo United States, 35; Great Britain, 3; Germany, 1; Switzerland, 1; Denmark, 1; Norway, 1; Sweden, 1; South Africa, 1; Australia, 2; New Zealand, 1; Ekizinga kya Samoa, 1; Mexico ya kala, 1; India, 1; Japan, 1.

GSAM 375Olukalala lw’Amayumba g’Erilamia

GSAM 375.2Okwirenga omo syonyumba sy’erilamia ezi, hali amayumba makumi abiri n’abiri g’erilamia, ikumi na musanju gakabya omo United States; erimwe omo Jaffa, erimwe omo Jerusalem, Palestine; erimwe omo Guadalajara, Mexico ya kala; erimwe omo Kimberley, South Africa; n’erimwe omo Rockhampton, Australia. Okwirenga aha, hali ebiriro makumi abiri n’omukaaga eby’akalimya, aho abantu bangabugana ebyakulya bitukire eby’erilamia, kandi bakahairwa amasomo makye nari mingi busana n’enjira ey’okubya n’emibere emirungi.

GSAM 375.3Emibara eyi busana n’eriyongera ly’emisingi y’erisuba buhya emibere y’eribya ndeke kinya mubiri ekalanga enguma Omukama angakola “omubiiri munene omo mubiiri ogu,” ng’ebyabiriyerekwa n’obwaragirire omo 1866; kandi ekalanga, ng’ebyabiriyogerwa omo 1863, ng’emisingi y’erisuba buhya emibere “yangakola omurongo omo kutegeka abantu busana n’erihinduka omo kwija kwa Mukama.” Kityo esyonyumba ezi sy’erilamia sikulaye emirundi kikumi, kandi omo bwangu sihikiriraye ekyo ekyategekererwa kandi ekyategekebwa busana nakyo.

Notes

  1. 3 Yohana 2. ↩

Note

Back