Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
23 / 31
23 / 31

Ekihande 20 — Amaheere Omo Mubiiri w’Eritsuka

John Norton Loughborough

GSAM 311.1“Musondekanie abandu baghe abuyirire embere syaghe; abo abakolha endaghane naghe omw’ihayo ekihongwa. N’elhubulha lhasyathulha erithunganene liwe, kusangwa Nyamuhanga iye wene ni mutswi w’olhubanza.”1

GSAM 311.2Omwa Erisubamo n’Omutuliri ey’okwa kiro kya 3 ky’omwezi wa 6, 1902, thukasomamu thuthi:

GSAM 311.2“Abo abakingira omwa mubiiri omwa buthuku buno basi bike-bike okwa riyighana n’eriyihayo ly’abo Omukama ahira kw’omutwika w’omubiiri wiwe okwa nzuko yawo. Ebya kera bibabaye ebibwirawa lhuba na lhuba; kusangwa batholere erilholhya omubiiri embere omwa bwolho-bwolho n’omw’iyihayo nga ebyabya omwa bakoli b’okwenene aba kera.”

GSAM 311.3Kandi omwa Obwimiri Busana n’Ekanisa, ekitabu kya 7, ebinywe bino bikabanikamu:

GSAM 311.3“Thuli hakuhi n’enduli y’ebyabya okwa kihugho kino, kandi esyonzira muthina-muthina sy’omubiiri wa Nyamuhanga sitholere erilholebwa embere omw’iyihayo kutsibu okusinga ekyamabirikanganibawa.”2

GSAM 311.4Thwamabirikania okwa mibere eyahira Omukulu Bates iniatsuka, omwa 1846, erihandika n’erisakanga ekitabu kiwe ky’erimbere ekihambire okwa mwatsi we Sabato. Kandi thwamabirikania okwa butsibu bw’Omukulu James White, omughulhu atsuka omwa 1849 erisakanga egazeti eyikahulhawamo Okwenene kw’Omu Butuku Buno.

GSAM 311Akatabu Okwa Lhubulha Olhukayighulha

GSAM 311.5Enyuma w’Ebisulirwa ebyahebwa Mama White e Topsham, Maine, omwa buthuku bw’eriwa kw’ebikoma by’emithi omwa 1846, aho bamukanganirya esyoplaneti nguma esy’okwa lhubulha, Omukulu Bates mwathegheka ebihandiko by’akatabu akahambire okwa Lhubulha Olhukayighulha. Aliwe esyosente esy’erikasakanga syayithaghisibwa kutsibu. Eriberererya eriyithagha eri, mwali wetu owabya akwikala e Massachusetts, oyuwabya iniabirikolha n’erisasira hasi ekirago kihyaka eky’emyambalo yakera, mwakihumbulha iniakighulhya, iniagha Omukulu Bates esyosente esy’abana, kyamaleka iniathoka erisakanga ekitabu kiwe kya kabiri.

GSAM 312Akatabu Okwa Mubiiri w’Erihira Emihuri

GSAM 312.1Enyuma w’Ebisulirwa eby’omubiiri w’erihira emihuri ebyahebwa e Dorchester, Mass., okwa kiro kya 18 ky’omwezi wa 11, 1848, Omukulu Bates mwahandika akatabu ka kasathu, akawithe omuthwe athi Emuhuri ya Nyamuhanga Oyuli Mulhame. Na hano mwalhangana n’ekitsibu ky’eribulha esyosente sy’erisakanga. Omuhyakali mulere owabya iniabiriholhawa n’ibalha, amabana omwatsi oyu, mwaghulhya enyumba nke ey’abya awithe omwa kyalu, iniagha Omukulu Bates ekikabu ky’esyosente esy’abana. Athi kandi mwathoka erihulha erisakanga ly’ekitabu.

GSAM 312Ebiyithaghisibwa Omwa Mubiiri w’Erisakanga

GSAM 312.2Omwa 1851-52, Erisubamo ly’Eryasa lya Kristo n’Omutuliri w’e Sabato yasakangibawa e Saratoga Springs, N.Y. Hano Omwami Thompson mwaha Omukulu White n’omukali wiwe ebisenge by’erikalhamu ahathe eribihulha; kandi omw’ikolesya ebindu by’omu nyumba eby’olhubasa, mubabana kandi akaghisa k’erithegheka eka yabu.

GSAM 312.3Omwa buthuku obwo, abikirirya Okwenene kw’omu butuku buno babya ibane mw’iyongera, kandi busana n’eriyongera eri, eribayo ly’Omukulu White na Mama White n’emibiiri yabu byayithaghisibwa. Omubiiri oyu haghuma n’erithegheka egazeti byaleka ihayithaghisibwa abawathiki omwa kisenge ky’omubiiri. Okwa buthuku obwo bwene abandi bandu mubayowa erihirwamo omuhwa w’eriwathikya omwa mubiiri w’ebihandiko. Ng’eky’erileberyako ekya ngoku Omukama akakolha erikwamana n’erikirirya ly’abandu biwe, n’erisyakulhya abakoli omwa buthuku bw’eribayithagha, thwaha ebyabya oku mwali wetu ow’eryihayo, Mama Rebecca Smith, ow’e West Wilton, N.H.:—

GSAM 312.4Enyuma w’obuthuku obwabya ibulindirirwe erilhaba, omughalha wiwe Uriah n’omwali wiwe Annie R. mubanza kutsibu erighenda okwa sukuru nuku bayitheghekanirye erikangirirya. Nyinabu mwabya iniakubaha athi abaana babiritsuka erighendera okwa myatsi y’ekihugho, kandi okwa kwenene obuba bwiwe sibwabya bwa busa. Abaana nabu ibamwanza ng’oko nyinabu abya abanzire.

GSAM 313Uriah Smith Okwa Sukuru ya Phillips

GSAM 313.1Erilhua omwa 1848 erihika omwa 1851, omughalha mwaghenda okwa Sukuru ya Phillips e Exeter, N.H., aho abigha bak’igha eby’omwaka w’erimbere w’amasomo w’esukuru nkulhu, nuku bam’ingira omwa sukuru nkulhu babye ibabirikera bigha omwaka mughuma. Mwaberererya amasomo ayo. Omwa 1851 mwakolha omubiiri eribana esyosente esy’erighenda okwa sukuru nkulhu; aliwe kundi oyuwamuha omubiiri mwahomba omwa bughulhi wiwe, mwabula esyosente siwe, neryo mwaleka ekighendererwa kiwe eky’atsomana mughulhu mulhambi eky’erighenda okwa sukuru nkulhu.

GSAM 313Omwisiki Smith Okwa Sukuru y’Abahyakali

GSAM 313.2Omughulhu Uriah abya okwa sukuru, mwali wabu abya akaghenda okwa sukuru y’abisiki e Charlestown, Mass. Amasomo wiwe hakuhi ibahwa, kandi kundi abya ahakuhi erihulhuka omwa sukuru, iye na mughalha wabu mubakokwa erikangirirya omwa sukuru e Mt. Vernon, N.H., habw’emyaka isathu, okwa $1,000 buli mwaka, haghuma n’eby’alya n’ekisenge ky’erikalhamu.

GSAM 313.3Hakuhi n’obuthuku obwo nyinabu mwikirirya “Okwenene kw’omu butuku buno.” Lino emisabe yiwe busana n’abaana biwe yabya, ibbwa kyangabya, y’omuhwa munene n’ow’amaaka okusinga kera. Omukulu Bates mwayarambura West Wilton, kandi Mama Smith mwamubwira emibere y’abaana biwe, mubasaba busana n’erighalhuka lyabu. Omukulu Bates abya akayithegheka erihira emihindano enyuma w’ebiro bike e Somerville, Mass., omwa nyumba ya Paul Folsom; na Mama Smith abya atholere erihandikira omwali wiwe, ini’amukokya eribya okwa lhuhindano. Omwa buthuku obwo, Omukulu Bates na nyina w’omwisiki babya ibatholere erisaba Nyamuhanga ini’amuhira omwa muthima erighenda okwa lhuhindano.

GSAM 313Ebirotho Bibiri Ebibya Ebya Kwenene

GSAM 313.4Omukulu Bates abya athanangenda omwa kisenge eky’aho olhuhindano lwabya ilhukendi byayo, neryo syabya asi emibere yakyo. Omwa kiro ekyabya embere w’olhuhindano, mwalhotha athi ane omwa kisenge ekyo, kandi athi ebikalirwako byosi byabya ibineko abandu, thalhi ekighuma ekyabya hakuhi n’olhukyo. Kandi mwalhotha athi mwahindulha omwatsi ow’abya ayitheghekire erikanirya, iniakania okwa mwatsi w’Ahabuyirire; athi babirikwimba olhwimbo lw’erimbere, babirisaba, babirikwimba olhwimbo lwa kabiri, kandi abiriyighulha e Biblia yiwe, anemusoma athi: “Erihika ebiro 2300, neryo Ahabuyirire hasyahenibwa,” anemulangirira ekisosano ky’Ahabuyirire okwa kisosano ky’obuminyereri, aho olhukyo mwalhuyighulha, omwisiki ini’ingira, ini’ikalha okwa kitebe ekithabya kineko mundu. Kandi mwalhotha athi omundu oyo ni Annie R. Smith, kandi athi mwabana omuhwa omwa by’abya akahulikirira obuthuku obwo bwene, ini’ikirirya okwenene.

GSAM 314.1Olhuhindano lw’Omukulu Bates lwabya okwa Sabato (ekiro ky’omusanju), kandi kundi okwa kiro ekyo siyabya sukuru, Annie mwabugha athi: “Erithsemesya mama lisa, ngakendighenda.” Omwa kiro ekibya embere we Sabato eyo, mwalhotha athi mwaghenda, kandi ini’akererwa; athi amabihika okwa lhukyo, olhwimbo lw’erimbere lhwabya ilhwabirimbwa, omusabe iwabirisabwa, kandi babya ibane mw’iherukya olhwimbo lwa kabiri; athi am’ingira, mwalhangira athi buli kitebe kyabya ikineko mundu, thalhi ekighuma ekyabya hakuhi n’olhukyo; athi omukanirya mulhambi, w’ekitsumbi kandi owakatsemesya, abya iniakalangirira ekisosano eky’abya athanalhangira ng’ekyo, ini’anemwabugha athi: “Erihika ebiro 2300, neryo Ahabuyirire hasyahenibwa.” Mwalhotha athi ebya abugha byamutsomana kutsibu, kandi athi byabya by’okwenene.

GSAM 314.2Mwatsuka olhughendo lw’erighenda okwa lhuhindano omughulhu iwukine mungyi, aliwe mwahera enzira, kyamaleka iniathahikayo erihika omughulhu babya ibane mw’ikwimba eby’enyuma by’olhwimbo lwa kabiri. Am’ingira, buli kindu kyabya ng’oko akilhangira omwa kirotho, kandi omulhume oyo wene ow’omwa kirotho kiwe abya ini’anemwasoma olhusako lhw’omwa Danieli 8:14 omwa mulingo oyo wene. Obuthuku obwo bwene mwabana omuthima wiwe iwabirikakasibwa.

GSAM 314.3Omukulu Bates abya athanalengekania okwa kirotho kiwe erihika aho omwisiki ingirira omwa lhukyo, ini’ikalha. Abya iniabiriyithegheka erikania okwa mwatsi owundi, aliwe amalengekania wiwe wabya iwakakoloka okwa mwatsi w’Ahabuyirire. Omughulhu abya ini’anemwasoma olhusako, mwibuka ekya alhotha omwa kiro, neryo ini’asaba ahathe erikania, eriwathikibwa erikanirya emithima y’abahulikiriri biwe. Mwabana obughabe bunene omw’isoborera emibere y’obuthuku obwabya ibulindirirwe erilhaba, ebya Annie abya asi. Neryo mwakangania okwenene kw’Omwatsi wa malaika wakasatu n’okwe Sabato.

GSAM 315Annie Smith Ak’ikirirya Okwenene

GSAM 315.1Abere anemuherukya olhuhindano, mwahika hakuhi na Annie, ini’amubwira athi: “Ng’ikirirye ngoko wuli mwali wa Mwali wetu Smith ow’e West Wilton. Sinathakulhangira kera, aliwe erihanga lyawu likasosana n’ery’omundu ngasi. Ekiro ekyahwera mwene nalhotha ngakulhangira.” Neryo Annie mwamusondekania ekirotho kiwe. Mwalhua okwa lhuhindano, esyongumbu n’ebighendererwa biwe byosi ibyamabirihindulha, kundi omwa mwanya oyo n’omwa buthuku obwo abya iniabirikirirya okwenene kwe Sabato.

GSAM 315.2Mwasubira okwa sukuru y’abisiki, ini’ighobera ebindu biwe omwa sanduko, ini’asubira e muhira. Amaminya okwa by’Omukulu White abya akayilhalikirira omwa mubiiri w’erisakanga n’okwa mibiiri yiwe y’erithulira, mwayowa athi Nyamuhanga amamuhulha erighenda erimuwathikya omwa mubiiri wiwe w’omwa kisenge ky’omubiiri. Omwa mwezi wa 8, 1851, aho egazeti yayimukibwa erilhua e Paris erighenda e Saratoga Springs, N.Y., Omwisiki Smith mwaghendayo ng’omughuma w’okwa bakoli.

GSAM 315Ekihongwa n’Eriyihayo Oku Nyamuhanga

GSAM 315.3Omwa Erisubamo, ekitabu kya 2, esakangwa ya 7, hali ebinywe bike eby’ahandika erikangania esyongumbu siwe enyuma w’erileka ebighendererwa biwe bya kera busana n’omubiiri wiwe w’obwolho-bwolho kandi ow’erithayipipa. Akabugha athi:

GSAM 315.3“Ngayikethere ngoko nabirileka byosi erikwama Ekyana ky’Embuli ahosi-hosi akasondolhaya. Ekihugho kyabirinyihwera-mwo erighanirya lyakyo lyosi. Amaha waghe, etseme yaghe n’olhwanzo lh’waghe lino byosi byahwirire okwa bindu by’elhubulha n’ebya Nyamuhanga. Singanzire owundi mwanya, thalhi erikalha okwa maghulhu wa Yesu n’erigha oku iye—singanzire owundi mubiiri, thalhi erikolera Thatha waghe ow’elhubulha—singanzire ery’erisima, thalhi obuholho bwa Nyamuhanga obusingire eriminya lyosi.”

GSAM 315.4Obuwathikya bwa Mwali wetu Annie omwa kisenge ky’omubiiri, ng’omusomi oyukalolhaya erihithania omwa bihandiko, n’eyindi mibiiri, bwahika okwa buthuku obutholere. Habw’emyaka isathu mwakolha omubiiri omwa buthaleghulha kandi omw’ikolha ndeke, ini’akabana by’alya n’emyambalo lisa. Okwa nduli y’obuthuku obwo, endwara y’akafuba yabya iyamamuhira omwa b’engendi yitha. Abere anemuthahira busana n’endwara eno eyabya iyikalhaya mughulhu mulhambi kandi eyikaletha olhuholho, mwahandika esyonzumo siwene. Eyabya nyibuya okusinga esindi yosi ni “Eka ya Hano n’Eka y’Elhubulha.” Ebinywe byayo by’eritsuka, eby’ahandika omwa kiro ekibya embere w’olhuholho lwiwe olwabya okwa kiro kya 26 ky’omwezi wa 7, 1855, bikakanganaya ndeke obubuya bw’obwolho-bwolho n’erithayikulhya ebyabya ibirikulha kutsibu omwa mibere yiwe, eki kyathaleka ithwaleka eribihayo byosi:

GSAM 316.1“Munasima Nyamuhanga waghe, kundi, ingakine okwa kihugho, Omubiiri oyu ow’etseme mwahebawa ingye; Kandi ebinywe by’esyonzumo syaghe byamaleka erihulhuka, Munafukama, inalheba elhubulha.
GSAM 316.2“Hathabe oyukahakanisaya omubiiri oyu ow’obwolho-bwolho, Erikanirya abandu erihithania lyawo; Owatsukira omwa mukurukumbi w’ebitsibu, Ini’akulira omwisi w’olhume lw’obulighe.”

GSAM 316Erithegheka Eka Omwa Bitsibu

GSAM 316.3Omwa mwezi wa 4, 1852, Omukulu White mwayimuka erilhua e Saratoga Springs erighenda e Rochester, N.Y. Ni hano omwa tawuni eno, okwa 124 Mt. Hope Avenue, aho batsuka erithegheka eka yabu engendo y’erimbere n’ebindu ebyaghulwa, ahakiribwa eby’olhubasa. Aliwe ibanza kutsibu erihikania omubiiri w’erisakanga, nuku egazeti isakangibwe erikwamana n’obuthuku bwayo, kandi okwenene kwangane, kyamaleka ibayighana bingyi by’okwa bindu bya buli kiro ebikaleka engebe iyabya nyolho.

GSAM 316.4Omulingo oyo batsukamu erithegheka eka yabu omwa buthuku obwo, wangana ghusoma omwa baruha eyabya ithali y’abandu bosi eno, eya Mama White ahandikira eka ya S. Howland okwa kiro kya 16 ky’omwezi wa 4, 1852:—

GSAM 316.5“Thwakine mw’itsuka erikalha hano e Rochester. Thwamabirisombolha enyumba yakera okwa $175 omwa mwaka. Thwithe ekyoma ky’erisakanga omwa nyumba. Kithangabya kithi, thwangatholere erihulha $50 omwa mwaka busana n’ekisenge ky’omubiiri. Mwangana tseka mwamalhangira omwa nyumba yethu n’ebindu byethu by’omu nyumba. Thwabirighula esyondeke ibiri syakera okwa sente 25 buli nguma. Ibalha waghe mwanyirethera ebitebe birindathu byakera, ebithabya bihikene bibiri-bibiri, eby’ahulha edolha nguma; neryo mbulha kulhuhalha, mwanyongera ebindi bitebe bini byakera ebyabya ibithawithe eby’erikalhako, eby’ahulha sente 62 byosi haghuma. Emithi yabyakulha yabya ighumire, kandi nabirihirako ebilala n’omwambalo mughumughamu ow’esyuzi. Amaghutha w’amata ahenze kutsibu, neryo sithuli waghalha; kandi sithuthokire erighula ebirayi. Thukakolesya ebighuma ebyahumbawa omwa mwanya w’amaghutha w’amata, n’emizi y’esyonabo omwa mwanya w’ebirayi. Eby’alya byethu by’erimbere thwabiryalira okwa lhubaho olw’erikinga enziko, olwahirwa okwa syongunguru ibiri sy’obundu esyabya myanga. Thwanzire erighumisirirya eriyithagha, ibbwa omubiiri wa Nyamuhanga angalholha embere. Thwikirirye ngoko omukono w’Omukama mwabya omw’isa lyethu omwa mwanya oyu. Hali omubiiri mungyi, aliwe abakoli ni bake. Okwa Sabato eyahwera olhuhindano lwethu lwabya lhw’olhusimo. Omukama mwathusubirya amaaka omw’ibyaho liwe.”

GSAM 317Obughabane bw’Abikirirya

GSAM 317.1Omwa esakangwa y’erimbere y’Erisubamo eyasakangibwa e Rochester okwa kiro kya 6 ky’omwezi wa 5, 1852, abere anemukania okwa ryimuka erilhua e Saratoga erighenda e Rochester, Omukulu White mwabugha athi:

GSAM 317.2“Baghala bethu babirihayo esyosente esy’erisighika egazeti okusinga oko thwabya ithukalindirirya. Kandi nomwakine indi esyosente esyo thwakolesaya omw’iyimuka erilhua e Saratoga Springs n’eritsuka egazeti omwa tawuni eno syabya nyingyi, aliriryo sithwithe ibanja.”

GSAM 317Eriyihayo ly’Abakoli

GSAM 317.3Omwa mwatsi w’emibiiri y’esyosente omwa esakangwa ya 12, ey’okwa kiro kya 14 ky’omwezi wa 10, thukasoma thuthi:

GSAM 317.3“Aliwe ekisenge ky’omubiiri sikyawithe ibanja, busana n’enzumwa eno: Baghala bethu Belden na Stowell, abakolha omwa kisenge ky’omubiiri ahab’w’emyezi mukagha eyihwere, sibabiribana bingyi okusinga eby’alya byabu. Abandi abakolha omubiiri oyo wene sibabiribana bingyi okusinga ebyo. Kwekwo kikendibya ky’etseme okwa banywani bosi b’Okwenene kw’omu butuku buno eriwathikya eriberererya ebikabulha omwa syosente esikabanawa, nuku abo abakolha kutsibu, kutsibu-tsibu omwa buthabayo bwethu, omwa ndwara, omw’isakanga Erisubamo n’Omutuliri, babane erisighikwa eryanga babughukya.”

GSAM 317Abayongera Erikirirya e Rochester, N.Y.

GSAM 317.4Omwa buthuku bw’ekyanda omwa 1852, aho omubiiri w’erisakanga wabya iwabiritsuka ndeke e Rochester, Omukulu White n’omukali wiwe mubakolha olhughendo lw’emyezi isathu n’embalha n’ekighali, erighendera olhubeka lw’aho eryuba likahulhukiraya, erihika e Bangor, Maine, ibakahira emihindano n’eriyarambura abakateya e Sabato abathabayire haghuma omwa nzira. Bathebanasubulha, eritsuka okwa kiro kya 26 ky’omwezi wa 9, Omukulu J. N. Andrews mwaha emikania eyikakwamana okwa 124 Mt. Hope Avenue. Omwa buthuku obwo Abadiventi munani b’Ekiro ky’erimbere ky’eyenga mubikirirya Okwenene kw’omu butuku buno, n’omuhandiki oyu ini’abya mughuma w’okw’ibo.

GSAM 318Oswald Stowell Akalhamibwa

GSAM 318.1Kiro kighuma ky’omwezi wa 10, omwa muhind’oyo w’ekiro ekiri embere we Sabato, Omukulu White n’omukali wiwe mubahika e muhira erilhua okwa lhughendo lwabu lw’olhubeka lw’aho eryuba likahulhukiraya. Okwa kiro ekyakwamako (Sabato) thwabalhangira engendo y’erimbere, omwa lhuhindano lwe Sabato. Okwa buthuku bw’olhuhindano olwo, Oswald Stowell, omukolesi w’ekyoma ky’erisakanga, abya ini’anemuthahira kutsibu busana n’endwara y’olhusasa olhukaswekaya amasosolo w’omwa kifuba, kandi omughanga wiwe abya iniabirimusigha athi akendiholha. Omughanga mwabugha athi syanga “mukolera kindu kyosi-kyosi.” Omughulhu w’eriramya, Oswald abya omwa kisenge ky’ekiyambi, ini’anemuyowa obulighe bunene omwa mubiri. Okwa nduli y’olhuhindano mwathuma erisaba athi bamusabire. Haghuma n’abandi, munakokwa erisanga omwa buthuku bw’erisaba. Thwafukama hakuhi n’endeke yiwe, kandi emisabe iyine musabwa, Omukulu White mwamuhaka amaghutha “omwa rina ly’Omukama.” Eribyaho ly’Omulimu wa Nyamuhanga lyayowekana, kandi obuthuku obwo bwene mwalhamibwa. Thwahunukya omwa misabe, abya ini’abiritsumbathala okwa ndeke, ini’anemuyikuba esyombavu esyabya ibikaponera kutsibu, ini’akabugha athi: “Namalhamibwa ndeke-ndeke. Nasyathoka erikolesya ekyoma ky’erisakanga ky’ebyala isubu.” Enyuma w’ebiro bibiri, kwekwo mwakikolesya.

GSAM 318Ebisulirwa bya Mama White Embere sy’Ekithunga ky’e Rochester

GSAM 318.2Omughisa oyo wene owalhamaya Mugala wetu Stowell mwahika oku Mama White omwa mulingo munene ow’amaaka okusingako. Omukulu White ayihindulha erimulheba, mwabugha athi: “Ellen ane omo bisulirwa; syali hemuka abere ane omwa mibere eno. Omughuma w’okw’inywe amanza erikakasibwa okwa mwatsi oyu, angana muleba ndeke.” Mwasighala athi omo bisulirwa hakuhi esaha nguma n’eminota 20. Abere ane omwa mibere eyo, mwabugha ebinywe, kandi omwa bundi buthuku emikania eyihulikire ndeke; aliwe n’erimulolhya ndeke-ndeke sikyaleka ihabanika erihemuka lyosi-lyosi omwa mubiri wiwe.

GSAM 319Ebisulirwa Okwa Mibere y’Omundu w’Ekanisa Oyuthabya Aho

GSAM 319.1Mama White amalhua omo bisulirwa bino, mwaha obwimiri okwa by’abya abirilhangira. Omukulu White n’omukali wiwe bathebanasubulha erilhua okwa lhughendo lwabu lw’olhubeka lw’aho eryuba likahulhukiraya, omughuma w’okw’ithwe abya iniabirilhua omwa tawuni, ini’anemughenda omwa Kihande kya Michigan busana n’eby’obughulhi. Neryo syabya omwa lhuhindano olwu, kandi abya athanalhangira Omukulu White kutse omukali wiwe. Omw’isondolya ebisulirwa biwe, Mama White mwathubwira, haghuma n’eyindi myatsi, eby’alhangira ebihambire okwa mulhume oyuwabya akakania bingyi okwa kiraghiriro kya Nyamuhanga n’okwa Sabato omughulhu abya ini’anemughenda, ini’ali hale n’eka yiwe, aliwe omwa buthuku obwo bwene ini’anemuthwa ekighuma ky’okwa bihano. Mwabugha athi ni mundu ow’abya athanalhangana naye, aliwe abya ini’ikirirye athi akendisya mulhangira buthuku bulebe, kundi omwatsi wiwe wabya iwabirimubisulirwa. Aliwe sihali omughuma w’okw’ithwe oyuwalengekania athi ni mundu owathubya ithusi.

GSAM 319.2Enyuma w’esyenga ng’irindathu erilhua okwa buthuku bw’ebisulirwa ebyo, mugala wetu oyukakanibawako hano enyuma mwasubulha erilhua e Michigan. Mama White amalhangira erihanga liwe, mwabwira mughuma w’okwa bali bethu athi: “Oyo ni mulhume oyo nalhangira omo bisulirwa, ow’abyo nababwira.” Ebisulirwa ibinamusondolyebawa mugala wetu oyu, omukali wiwe haghuma n’abandi bandu bake ibali aho, Mama White mwamubwira athi: “Ng’oko Natani abwira Daudi, ‘Iwe wene wuli mundu oyo.’” Neryo mwakolha ng’oko Paulo abugha athi abandu balebe bangakolire bamahanwa busana n’ebibi byabu erilhabira omw’Olhusunzo lhw’obuminyereri: “Aliwe abosi bamalhaghulha, ini’isa oyo oyuthikirirye, kutse oyutheghire, abosi bakamukakasaya ebibi biwe, abosi bakamutswera olhubanza; kandi ebyabya bis’ire omwa muthima wiwe bikabisulhawa; neryo akafukama, erihanga liwe irine hasi, ini’aramya Nyamuhanga, ini’abugha athi kwekwo Nyamuhanga ane haghuma nenyu.”3 Mugala wetu oyu amahulikirira Mama White ini’anemusondolya ebibi by’abya abirikolha, mwafukama embere sy’omukali wiwe, ini’amubwira haghuma n’abandu bake ababya aho, ini’anemulhira athi: “Kwekwo Nyamuhanga ane haghuma nenyu,” neryo mwabugha ndeke-ndeke ebibi by’abya akakolha abere ane e Michigan, omwa rithwa ekihano ky’omusanju, ng’oko byabisulhawa omughulhu byabya ibine mukolhwa hale okusinga emayiro 500.

GSAM 320.1Athi omwa syenga nke, thwabana erikakasibwa erighumire okw’Obwimiri. Sithwasondekania lisa athi bwahulukibawa n’amaaka awasingire aw’abandu, aliwe thwaminya thuthi bwalhua omwa nzuko eyikahana abandu busana n’ebibi omwa binywe ebihulikire ndeke-ndeke.

GSAM 320Uriah Smith Akasanga Omwa Kisenge ky’Omubiiri w’Erisubamo

GSAM 320.2Ni omwa buthuku bw’erisakanga ly’ekitabu kya 3 ky’Erisubamo aho Uriah Smith atsuka eriteya e Sabato, ini’asanga omwa kisenge ky’omubiiri w’Erisubamo, aho abya muhandiki n’omutheghesi w’egazeti habw’emyaka mingyi milhambi. Ekihandiko kiwe ky’erimbere ekyasakangibwa omwa gazeti kyabya lhunzumo olhukahulhawamo “Omulenge w’Eribulirirya ow’Obuthuku n’Obuminyereri,” olwahulhuka okwa kiro kya 17 ky’omwezi wa 3, 1853.

GSAM 320.3Omukulu Smith mwahulikirira Omwatsi wa malaika wakasatu engendo y’erimbere omwa ndekano eyabya e Washington, N.H., eritsuka okwa kiro kya 10 erihika okwa 12 ky’omwezi wa 9, 1852. Asubira e muhira e West Wilton, mw’igha ndeke-ndeke eby’abya abirihulikirira, ini’atsuka eriteya ekiro ky’omusanju okwa Sabato y’erimbere y’omwezi wa 12, 1852. Mwasanga omwa kisenge ky’omubiiri w’Erisubamo e Rochester, N.Y., okwa kiro kya 3 ky’omwezi wa 5, 1853, aho iye na mwali wabu Annie bakolha omubiiri busana n’eby’alya n’emyambalo lisa, ahakiribwa erikangirirya omwa sukuru okwa $1,000 buli mwaka haghuma n’eby’alya byabu. Athi ni miguma y’okwa miringo y’eriyihayo eyakolhwa erighumya omubiiri w’Omwatsi wa malaika wakasatu omwa biro byawo by’eritsuka.

GSAM 320Akahirwa Kw’Ebyala Eribya Omubuuliri

GSAM 320.4Hakuhi n’omwaka wa 1863 Omukulu Smith mwatsuka erikolesya olhusunzo lwiwe lw’erikania embere sy’abandu bosi. Omwa 1866 mwabya Omubuuliri oyabirihirwako ebyala ow’Engulhu Yuwene, n’enyuma w’obuthuku obwo mwakolha kutsibu omwa mihindano y’erikala omo mahema n’omwa syondekano omwa Bihande muthina-muthina erilhua okw’Atlantic erihika okw’Pacific, kandi n’omwa mibiiri y’erisumba ekanisa y’e Battle Creek, eyabya kanisa yiwe y’e muhira. Enyuma w’eriyighulwa ly’Esukuru Nkulhu y’e Battle Creek, mwabera erikangirirya omwa kihande ky’amasomo we Biblia omwa sukuru eyo. Busana n’omubiiri w’Erisubamo n’Omutuliri, mwalhoka Enyanza Nene Atlantic, omwa mwaka wa 1894, ini’ayarambura ebihugho muthina-muthina omwa Bulaya. Abere ane e Siria, mwalwara olhusugha, n’ebyalhua mw’olhusugha olwo mwathanalhamibwako ndeke-ndeke.

GSAM 321Emyaka 50 y’Omubiiri Ahathe Erilhuhirirwa

GSAM 321.1Erilhua omwa 1853 erihika omwa 1903, ekikabu ky’ekighonye, Omukulu Smith abya ahambene hakuhi mughulhu wosi n’omubiiri w’erithegheka Erisubamo ly’Eryasa lya Kristo n’Omutuliri w’e Sabato; kandi omwa buthuku bunene kw’obwo mwabya niye oyukalhondolha omubiiri wosi w’erithegheka egazeti. Nibya n’okwa kiro ky’olhuholho lwiwe, aho akubwa n’erilwala elimbulha amaaka w’omubiri, abya ini’anemughenda omwa kisenge ky’omubiiri ini’awithe ebihandiko eby’abya abirithegheka erisakangibwa. Kandi mwahandika ebitabu bingyi eby’omughaso munene omwa bihandiko by’ekithunga ky’abikirirya. Ahakathi k’ebitabu bino hali Amalengekania Okwa Danieli n’Eribisulirwa, Emibere y’Omundu n’Eby’Akendisya Bya, ekitabu ekyayongeribwako ebihandiko ekihambire okw’Ahabuyirire n’Ebiro 2300, Eky’Eriswekya ky’Ebihugho, n’Erikania n’Emirimu ey’Abaholi omwa Buthuku Buno. Ekitabu ky’erimbere omwa bitabu bino kyahandikibawa kutsibu-tsibu omwa buthuku bw’ahakathi w’esaha ya 21:00 n’ekatikati k’ekiro, enyuma w’omubiiri w’omu kiro w’erithegheka egazeti n’omwa kisenge ky’omubiiri erihwa.

GSAM 321Olhuholho lw’Omukulu Smith

GSAM 321.2Engebe yiwe yabya y’omughaso kandi mwaghyikolesya ndeke. Alhuhukire okwa mibiiri yiwe, ini’abirighonyera omu Yesu okwa kiro kya 6 ky’omwezi wa 3, 1903. Aliwe kyangana bughwa okwa kwenene oku iye kithi: “Emibiiri yiwe yikamukwamaya,” kandi nomwabine indi abiriholha, akine mw’ikania.

Notes

  1. Esyonyimbo 50:5, 6. ↩
  2. Olhupapura 240. ↩
  3. 1 Abanya Korinto 14:24, 25. ↩

Note

Back