Ekihande 13 — Obuminyikalo bw’Erisondolwa na Nyamuhanga
GSAM 198.1“Nyamuhanga akagerageza eritswala ihanga okati k’ihanga lindi, n’ebigeragezo, n’obuminyikalo, n’ebyamagero, n’olutalo, n’ebyala bya maani, n’ebyala ebyatsandazibwe, n’ebityo binene, ngoku byosi Mukama Nyamuhanga wawu akakukolera omo Misiri emberi y’amameso wawu? Wawilolere, ili wamanya kuthi Mukama ni Nyamuhanga; hatali oyundi okwilaba iye.”1
GSAM 198.2Ngoku kwene Mukama akakola eritswala abantu okati k’ihanga lya bamahanga, ili abalangirire omo handu hangaba abwirire ebihano byuwe, kandi abihandike oko bibao by’amabuye. Ebyamagero ebyo si byakolwa busana n’eritsukya amameso wabo; byakolwa ili bamanye kinyakine kuthi Oyu “akakola ebintu binene omo Misiri; akakola ebyamagero omo kihugo kya Hamu, n’ebintu by’akaghulya okwa Nyanja Erikutukula,”2 kandi akababwira okati k’omuliro n’omwotsi w’oku mutwe gwa Sinayi ogwakwaka, akaba kindi tali oyundi ka Nyamuhanga oyuli n’obwomi kandi ow’ekwenene, Omukola w’ebintu byosi.
GSAM 198Erikukulwa kwa Musa oku Kisaka Ekikwaka
GSAM 198.3Musa mwene atasobolere eritsuka Abaisraeli eritsuka omo Misiri n’eribabwira buyeke, ati: “Nkabya nderera embuli omo irungu, nkabatekerezeko n’olhukeri omo buthuku bw’obukwatwa bwanyu, kandi natsukire okuhika n’eribatswala omo Misiri, ngoku nakagerageza erikola oko nakabya nasiyire Omumisiri emberi n’erithibira omo kihugo kya Midiani.”
GSAM 199.1Kyakengerera ekisaka ekikwaka kitasanduka, n’erilaka lyahulikanwa erikahuluka okati k’omuliro, ili kihamirye na Musa mwene kuthi ni wuwe oyulolere “erighenda n’eritswala abantu omo Misiri.” Omo buryo obw’amagero ni ho akatambulira obwatumwa bwuwe, erilolwa erinene kandi eritagatifu; erikanganibwa kw’ebyo kwangakerera amameso g’abali wabo, byabategekera ebitekerezo byabo busana n’ebyakendi landa, kandi bibatswala eriyamirira Musa, oyo Nyamuhanga atumire, athi ni mukulembezi wabo.
GSAM 199.2Singa hakabya obwire okwiha Omukiza abuke obwo abakulikire abalamba kandi abatsibwe amaha bakayithagha erihumulikanibwa n’obuthekera bwuwe n’ebibughe by’okubakomeza, bwabya obwire obwo abikirirya abali n’obuluru kandi abahigwa bamwe bakaghenderera n’erikirirya eritakakindula inyuma ly’“erilaka ly’omo katikati k’ekiro” erya 1844; kandi singa Nyamuhanga omw’ihisa akabugha n’emwoyo eyali n’obuluru, kyakanganaya kuthi mwene akakola ekyo omo bwire obwo, eri bantu abo.
GSAM 199Endagano y’Obuthekera bwa Mukama
GSAM 199.3Oyu utakabanwa n’oburyo kutse n’engira y’erikoleramo, kandi oyu akahira amasunzo g’Omulimu omo kanisa “olwa ayambukire oko bugali,”3 akagha endagano y’okubya n’abakuliki b’uwe omo kutula Engulhu Yuwene, “kuhika okoherukya kw’ekihugo.”
GSAM 199.4Omo ngira yosi Mukama akabya ayitegekere erikangania amaani wuwe n’amasunzo wuwe n’abamuhoolera n’omwoyo wosi. Atabwira omo kubaha obwatumwa bw’Engulhu Yuwene ati: “Ebyo biminyikalo bikakulikira abakirirya: Omo rina lyange bakatswa emizimu; bakaloma n’endimi nsya; bakatswala enjoka; kandi singa banywa ekintu eky’eriholya, kitali kubakola bibi; bakahira amaboko oko balwaye, kandi bakakila”?4
GSAM 199Amasunzo g’Omulimu Omo Butuku bw’Erihindula ly’Ekanisa
GSAM 199.5Hakabya n’obukanganisi obw’amagero bw’amaani ga Mukama n’ebikanganisibwe by’Olusunzo lw’obuminyereri omo butuku bw’erihindula ly’ekanisa ery’ekyasa kya ikumi na mukaga, n’omo bwire obwakulikire. D’Aubigné akabugha busana n’obuminyereri bwa John Huss. Charles Buck, omo kitabu kyuwe Religious Anecdotes, akahandika busana n’obuminyereri bwa George Wishart omo 1546. John Wesley, omo bitabu byuwe, akabugha busana n’obuminyereri bwa Jonathan Pyrah n’erilukirya kwabwo. Omukulu J. B. Finley, omo byayirire byuwe, akalondola ekisulirwa n’erikila kw’akangerere omo mubiri wuwe mwene omo kyanda kya 1842. The Christian Advocate (Abametodisti) akasakanga obulondoli obw’eritsukya obwa kisulirwa n’ebyalubukaho, ngoku kyakabirwe Dokita Bond w’ekanisa eyo omo bwami bwuwe. Ebyo byabya biminyikalo eri abo abakalonda Mukama omo kwiyikehya, byababwira kuthi atahindukire, kandi kuthi akaghenderera eribugha n’abantu b’uwe omo lusunzo lw’obuminyereri.
GSAM 200Ekanisa y’Abasigalire Ebindibya n’Omulimu w’Obuminyereri
GSAM 200.1Omo Masako hali ebibughe ebilolekere kandi ebilondolere kuthi Mukama akakangania muno amasunzo g’Omulimu wuwe, kandi muno Olusunzo lw’obuminyereri, okati k’abantu abakendi kengerera eryasa lya Kristo. Ekyandiko ky’erimbere ekyo tukalolere kiri omo rwandiko lwa Bakorinto, kandi kikabugha kithi: “Nkahayira Nyamuhanga wange obwire bwosi busana nenyu, busana n’ihisa lya Nyamuhanga eribaha omo Yesu Kristo; kuthi omo byosi mwahululwa omo wuwe, omo kubugha kwosi n’omo kumanya kwosi; ngoku obwimiri bwa Kristo bwahamanibwa omo kati kanyu: kutyo mutakabula omo lusunzo luli lwosi, n’obwire mukalindirira eryasa lya Mukama wetu Yesu Kristo; oyu kandi akabahamya kuhika okoherukya, ili mutabya n’ekyabatsweka omo kiro kya Mukama wetu Yesu Kristo.”5
GSAM 200.2Omo kitabu ky’Okubukwaho tukasoma busana n’Abasigalire—ekanisa y’Engulhu Yuwene ey’aheruka: “Erirwe ly’obusira likahithana n’omukazi [ekanisa], kandi likaghenda erikola olutalo n’Abasigalire b’embibo yuwe, abakakengera ebihano bya Nyamuhanga kandi bakabya n’obwimiri bwa Yesu Kristo.”6 Tukabibulya, “obwimiri bwa Yesu” buli niki, obwo ekanisa ey’aheruka elolere okubya nabwo, kandi obwo omu kuhama kwabwo butegeka engira y’erikangania amasunzo gosi g’Omulimu? Oko kibulyo ekyo tukabona erisubirya omo bwimiri bw’omalaika eri John oko kizinga kya Patimo: “Nkahuluka oko magulu wuwe ili ndimukaramye. Kandi akambwira ati, Kengerera otakakola kutyo: ndi mushambalani wawu, kandi ndi mushambalani w’abali wawu abakabya n’obwimiri bwa Yesu: ramya Nyamuhanga; busana n’obwimiri bwa Yesu ni Omulimu w’obuminyereri.”7
GSAM 201.1Erisobolola eryahaabawa n’omalaika likakangania kuthi ni “Omulimu w’obuminyereri” ogukakanganibwa omo kanisa erikengerera Kristo, ogukategeka engira y’amasunzo gosi, kandi kuthi olutalo lukakolwa oko kanisa y’Abasigalire busana n’eribya n’Olusunzo olwo omo kati kawo.
GSAM 201Obwimiri bwa Paulo Busana n’Amasunzo
GSAM 201.2Rwandiko lwa Paulo eri Batesalonike likakangania kuthi ekiro kya Mukama—ekiro ky’aheruka eky’olubanza lw’eritswa olubanza—kikahika oko bantu bangi “ngoku omwibi omo kero”; kwonene kitali kubahika kutyo abana ba Mukama abakali abesigwa, busana n’okubya “bana b’ekitangaala, kandi bana b’ekiro.” Omo bihano byuwe eri bantu abo abakengerera akabugha ati: “Mutakaholya Omulimu. Mutakahaya obuminyereri. Mugerageze ebintu byosi; kandi mukakwatirira ekili kiwene.”8
GSAM 201.3Busana n’ekigambo ky’Omuny’Greki propheteias, ekihindwirwe kuthi obuminyereri, Greenfield omo Ekitabu ky’Amagambo g’Omuny’Greki kyuwe akabugha ati: “Erikola Olusunzo lw’obuminyereri, omo nsonga eye, 1 Batesalonike 5:20.” N’ebitabu by’amagambo bya Parkhurst, Robinson, na Liddell na Scott bikayangana n’ekyo. Kutyo, obu ni bwimiri obulolekere kuthi Olusunzo lw’obuminyereri olwa kinenene lukabya n’ekanisa erikengerera eryasa lya Kristo engendo ya kabiri. Ekyahano si kuthi bahaye Olusunzo olwo, kyonene kuthi barugerageze; kandi bamala kubona ekikanganisi kiwene, “bakakwatirira” oko kyo.9
GSAM 201Erilukirya ly’Endagano
GSAM 201.4Tukabirere kera ngoku Mukama akatsuka erikangania Olusunzo lw’obuminyereri omo kutulwa kw’Omwatsi wa malaika w’erimbere n’Omwatsi wa malaika wakabiri. Olusunzo olwo lukayongera muno erikanganibwa okwiha obwire bw’Ebiro 2300 bwaheruka. Mukama akalonda ekikole byuwe mwene busana n’ekyo, alonda omukolerezi oyu ahayire byosi busana n’uwe, kandi n’obwomi bwuwe bukabya omo kipimo, “oyuli muke muno oko bake.”10 Omo myezi ibiri olwa bwire bwahwa, Mwali Ellen G. Harmon, w’e Portland, Maine, n’obwo akabya n’emyaka nga ikumi na musanju, akatsuka erihulika ebisulirwa ebya Mukama.
GSAM 202.1Ngoku nkabana omwanya w’eribugha n’abali n’obwomi omo Portland omo bwire bw’ekisulirwa ky’erimbere, kandi nkamanyagana na Mama Haines, omo nyumba yuwe Mwali Harmon akabana ekisulirwa kyuwe ky’erimbere, ndalondola ebikole ngoku abantu abo bakabimbwira.
GSAM 202.2Omo bwire obwo Mwali Harmon akabya omo mibere mibi muno y’obulamu. Omo ndambo y’emiyenga mingi akabya tasobola eribugha n’okukilira oko kyerere. Omubazi muguma akahitha kuthi obulwaye bwuwe bwabya obw’amaizi omo kifuba. Akabugha kuthi kifuba kyuwe kya buryo kyabya kiholire, n’ekya bumoso kikalwala kutsibu, kandi omutima gwuwe gukabya gukwatirwe. Akabugha kuthi atakikirirya kuthi angalinda obwire bungi, kandi kuthi angaholoka obwire bwosi. Kyakabya kyamwibulira muno erihumula omo buliri. Omo kero akabana obupumuko k’okuhirwako obuliri n’ebintu kuhika akabya ng’omundu oyikala. Ebibanda by’erikohola n’amaraso agakahuluka omo bifuba bikahwaza muno amaani g’omubiri gwuwe.
GSAM 202Ekisulirwa ky’Erimbere kya Mwali Harmon
GSAM 202.3Omo bwire obwakabana ekisulirwa kyuwe ky’erimbere akabya akakalama omo nyumba ya Mama Haines. Kyabya omo makya, kandi bakabya bakakola eriramya ly’eka. Hakabya n’abantu bataanu, bosibosi bali balikyabo abakali omo rikirirya. Abandi bakabya basabire, kandi Mwali Harmon akasabira n’eryerere, olwa maani ga Nyamuhanga gakahuluka omo buryo bw’amagero, gakakwatako bosibosi abakabya ho; omo kanya kaguma akahulukira omo byosi ebyakabya bikakoleka imukwama—akabya omo kisulirwa.
GSAM 202.4Omo muhindano ogwakulikira akalondolera abakirirya omo Portland ebyamukanganisibwa. Bakabya n’obwikirirya bwosi kuthi byakahuluka eri Mukama. Omo bwire obwo omo Portland hakabya n’abantu nga makumi mukaaga abakabiyamirira kuthi kyabya kikole kya Mukama. Hakabya n’amaani agakalikira ekisulirwa, kandi gakalikira n’erilondola kwakyo, agangatoka buyeke eri Nyamuhanga. Obwimiri obukuru bw’ebintu by’ahoni bukamubya oko mutima obwire bwosi, kandi akakanganaya ayuzwire n’obwoba obutalondoloka, kuthi omundu mukere kandi muke amaani ngoku akaba akalondwa okubya ekikole mwe Mukama akabughiramo ekitangaala eri bantu b’uwe. Akabugha kuthi omo kisulirwa akakanganaya akazungulukwa n’abamalaika abakayaka omo bibuga by’ekitiibwa eky’omu igulu, omo handu hali obuseme n’obukwasi, kandi kuthi kyabya kihinduka ky’obululu eribuka n’erisubira oko by’okwenene ebitakaha obutseme by’obwomi buno obukahwa.
GSAM 203Obupipi bw’Ekisulirwa ky’Erimbere
GSAM 203.1Obupipi obukwapi bw’ekisulirwa kyuwe ky’erimbere, ngoku akakibwira abakirirya omo Portland, bukaha obumanye busana n’emibere y’ebisulirwa byosi ebyindi:
GSAM 203.2“Omo kusaba, amaani ga Nyamuhanga gakambaho ngoku ntakabirere gakambaho. Nkazinguluka n’ekitangaala, kandi nkayambuka muno okuhi y’ekihugo. Nkahinduka erilola Abadiventi omo kihugo, kyonene ntababona, olwa erilaka lyambwira lithi, ‘Lola kandi, kandi lola oko bugali katono.’ Omo kanya ako nkayambusa amameso gange, nkabona engira eyighororokire kandi enyike, eyakolama oko bugali muno y’ekihugo. Oko ngira eyo Abadiventi bakaghenda eritsuka oko kibuga, ekikabya okoherukya kw’engira. Hakabya n’ekitangaala ekimwene ekihirwe inyuma yabo oko mutsuka gw’engira, kandi malaika akambwira kuthi kyabya ‘erilaka ly’omo katikati k’ekiro.’ Ekyo kyakayamuka omo ngira yosi, kyabaha ebitangaala by’amagulu gabo, ili batakakubana. Kandi singa bakakwatirira amameso gabo oko Yesu, oyu akabya emberi yabo, akabatswala oko kibuga, bakabya batekene. Kwonene omo bwire katono bamwe bakahwama; bakabugha kuthi ekibuga kyakabya kule muno, kandi bakalindirira erikihikamo kera. Yesu akababangula n’eriyambusa ekyala kyuwe ekya buryo ekya kitiibwa, kandi oko kyala kyuwe hakahuluka ekitangaala ekimwene, ekikayungayunga oko Badiventi, kandi bakalaka bati, Haleluya! Abandi omo butali bw’obwimanzire bakahaya ekitangaala ekikabya inyuma yabo, bakabugha kuthi si Nyamuhanga owabatswalire kuhika ahu. Ekitangaala ekikabya inyuma yabo kikazima, magulu gabo gakatsigala omo kizima kyosi, bakakubana, bakatswa amameso gabo oko kyalolere, bakaloberwa Yesu, kandi bakaghwa okwiha oko ngira, bakaghwa omo kihugo ekikazima kandi ekibi ekikabya ahasi. Omo bwire bwatono tukahulika erilaka lya Nyamuhanga ngoku maizi mingi, erikatuha ekiro n’obwire bw’erihika kwa Yesu. Abatagatifu abakabya n’obwomi bakamanya kandi bakategera erilaka, kyonene ababihi bakalilola kuthi lyabya lyakasana n’eriwunya. Olwa Nyamuhanga akabugha obwire, akatuhira Omulimu Mutagatifu, kandi obusu bwetu bukatsuka erikayaka n’erikangala n’ekitiibwa kya Nyamuhanga, ngoku obwa Musa bwakakola olwa akatsuka oko Musenge Sinayi.”11
GSAM 204Erilondola Imibere ya Mama White Omo Kisulirwa
GSAM 204.1Embere y’erilondola muno obulondoli obw’eritsukya busana n’ekikanganisi kino eky’amagero eky’Omulimu wa Nyamuhanga, ndabugha ebikole bimwe busana n’ebisulirwa. Omo mwesi gwa Otoboro 1852 ni ho nabona Mama White (akabya akahulwa Mwali Harmon) omo murundi w’erimbere. Oko kiro ekyo nkamubona omo kisulirwa ekyakenderera okwilaba saa emwe. Okwiha obwire obwo nkabana omughaso w’erimubona omo kisulirwa nga makumi ataanu. Nkabyaho omo bwire ababazi bakamugerageza omo mibere eyo, kandi nkalola kuthi kyabya kisemereire erihayo obwimiri oko byo nkalola kandi nkamanya. Nkahamirira kuthi obulondoli bw’ebikole omo nsonga eye butakatswa buyeke busana n’ebitekereki by’abandu abatakamubonanga omo mibere eyo.
GSAM 204.2Omo kuhuluka omo kisulirwa akaha erilaka lya “Kitiibwa!” emirundi isatu erikatsukya omutima, erikabya lihakana kandi lihakana kandi; erilaka lyakabya lya kabiri, muno lya kasatu, likasumba eryerere kwilaba lya mbere, kyonene likayongera erikatsukya, lirikabya ngoku ly’omundu oyuli kule nenyu kandi akatsuka eribula omo kuhulikanwa. Omo sekondi ina kutse itaanu akakanganaya akagwa ahasi ngoku mundu oyukalembera kutse oyibulire amaani; hanyuma omo kanya kaguma akakanganaya ayuzwire amaani agaleke abandu, obundi butuku akayimanga aho n’aho oko magulu kandi akaghenda omo nyumba. Amaboko n’ebyala bikaghendaghenda emirundi mingi, bikasololere oko buryo kutse oko bumoso ngoku omutwe gwuwe gukahinduka. Ebyo byosi bikakolwa omo buryo obw’obuseme muno. Omo kibya kyosi eky’akabya ahirwemu ekyala kutse okuboko, hatabya n’omundu oyusobola erikihindula. Amameso wuwe gakabya masika obwire bwosi, kyonene atakahumbirya; omutwe gwuwe gukayambuka, kandi akalola oko bugali, kitali n’erilola ly’omundu oyubulire amatekerezi, kyonene n’obusu obw’obuseme, obukahinduka oko bwemere bw’omundu busana n’okulola muno ekintu ekikabya kule. Atakahumula, kyonene erikuba ly’omusasi omo misisa yuwe likaghenderera omo buryo obulingirirene. Obusu bwuwe bukabya bw’obuseme, kandi langi y’obusu bwuwe ekabya n’obutuku ngoku omo mibere y’obwomi bw’obuhangwa.
GSAM 205Erihebulania n’ekya Danieli
GSAM 205.1Emibere yage ey’erihuma, eriholoka kw’amaani, n’erihewa amaani malaika wa Nyamuhanga amakwata, byosi bikwirirana ndeke n’obusondoli obwahairwa na maminyereri Danieli ku bikwamana n’ebyamubonekerere omo bisulirwa. Aghamba ati: Kandi nasigalire nyene, nalola ebisulirwa bino binene; kandi sikwatsire maani omo mubiri wanje, kusangwa obuyirire bwange bwakaluka obubi, kandi sikwatsire maani. Kandi ati: Kandi omukozi w’omwami wanje angabana atya n’omwami wanje? Kuko inze, aho n’omwanya guke, sikwatsire maani; n’omuyaga gutasigalire omo kanwa kange. Neryo hakazira undi w’akaboneka kw’omundu, yankwata, yangumya, yaghamba ati, Ee mundu mukundwa munene, otatina; emirembe ibe na iwe; tsimba, niwe, tsimba. Kandi yamala okwighambiraho, naguma, naghamba nti, Omwami wanje aghambe; kusangwa wampire amaani.12
GSAM 205Obwimiri bw’abaloli b’amaiso
GSAM 205M. G. Kellogg, M.D.
GSAM 205.2Kukwama ku mibere ya Mama White akali omo bisulirwa, twatsibuula ebyaghambwa n’abaloli b’amaiso. Eky’erimbere kyaba kya M. G. Kellogg, M.D., owaghamba ku bisulirwa by’erimbere ebyahaibwa Michigan, 29-05-1853, omo muhindano ogwakolebwa Tyrone, Ekihande kya Livingston. Aghamba ati:—
GSAM 206.1Mwali wetu White akaba omo bisulirwa okumala edakiika makumi abiri kasi ekitundu ky’esaha (edakiika 30). Akayingiramo bisulirwa, buli muntu owali aho akabya ng’awulira amaani n’obuba wa Nyamuhanga, kandi bamwe kw’itwe twawulira Omwoyo wa Nyamuhanga atutsibire munene. Twali omo kusaba n’omo muhindano w’abandu ku Sabato omo ngyakya, haihi n’esaha mwenda. Mugala wetu White, tata wange, na Mwali wetu White bakasabire, kandi inze nakaba nisasaba. Hakaba hatali buhanga bw’obusasi n’obubonero bw’obulere. Nanga twalibire Nyamuhanga n’obutsibu, ahe omuhindano omukisa n’obuba bwage, kandi ahe omubiiri omo Michigan omukisa. Mwali wetu White akayitwa erilaka lya buhangalire lya “Obuyira! o-b-u-y-i-r-a! o-b-u-y-i-r-a!”, eryo mwawulira kenshi akayingira omo bisulirwa. Mugala wetu White akatsimbuka, amanyisa abali omo muhindano ati omukazi wage ali omo bisulirwa. Yamala okusondola omubere w’ebisulirwa byage, n’okughamba ati atahumanga akali omo bisulirwa, alikanga buli muntu owakaghayire ayije amulole. Omudokita Drummond, omusawo kandi omubuuliri w’Omudiventi w’ekiro ky’erimbere, owali aghambire (embere y’okumulola omo bisulirwa) ati ebisulirwa byage byali bya buganga, kandi ati angamuha ebisulirwa, akayija embere. Yamala okumulola munene, akabya mweru munene, aghamba ati, “Atahumanga!”
GSAM 206.2Ndi mukakafu munene nti akakiro ako atakahumanga akali omo bisulirwa, kandi n’omo bisulirwa bindi bingi ebyabaire nakaba ndiho. Erirhoka omo bisulirwa lyaba lyalolwa ng’eriingiramo. Akabonero k’erimbere twaba twamanyire ng’ebisulirwa byahwa, kaba k’eritsuka erihema nate. Aakahumire omulundi w’erimbere, akahumira munene, enyonza, kandi kwosi, ng’akalaga amapafu wage ng’ali masigaliire k’oyaga. Yamala okuhuma omulundi w’erimbere, hakalaba edakiika nyingi embere y’erihema omulundi wakabiri, okwajulire amapafu ng’okwahairwe n’okw’erimbere. Neryo hakalaba akanya k’edakiika ibiri, yamala ahumira omulundi wakasatu, kandi okuhuma kwakaluka kwa butwa. Kyasinyibwaho, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Michigan, 28-12-1890.”
GSAM 207F. C. Castle
GSAM 207.1Tuhaye obwimiri obukwama ku mundu owalolere eriingwa lya Mama White n’omusawo akali omo bisulirwa Stowe, Vermont, omo mutungutano wa 1853. Aghamba ati:—
GSAM 207.2Omudokita akaba ali aho, akamukebera ng’obwenge n’obumanyi bwage bwamuragira, asangule ekyaletere obubonero obu. Akalengeka ekitambiro ekyakanga haihi n’amaiso wage, agali masame; kandi hatakabya omusisa n’omwe w’iso owatsingire. Yamala akamukebera ku mpumuro y’omutima, kandi n’erihuma; kandi hakaba hatali kuhuma. Neryo akamala okwamira ati ekyakabya kitatoka kusondolwa n’endeka y’obuntu kasi n’obumanyi bw’ekihugo. Kyasinyibwaho, “F. C. Castle.”
GSAM 207D. H. Lamson
GSAM 207.3Obwimiri obu bukwama ku riingwa eryakolebwa Mama White akali omo bisulirwa, omo muhindano ogwakolebwa omo nyumba ya Omukulu James White, aha Muhanda gwa Monroe, Rochester, New York, 26-06-1854:—
GSAM 207.4Nakaba niri n’imyaka ikumi na musanju. Ngabona ng’akasi nabya neriwulira amaraka ago g’erisima, “O-b-u-y-i-r-a!” eryo yaghambire. Neryo akahuluka ahansi, atagwa, kasi akatsibuka mpola, kandi omukozi w’aho akamukwata omo maboko. Abadokita babiri bakayingira, mukulu n’omutulire. Mugala wetu White akaghayira bingi bamukeberere Mwali wetu White, kandi bakamukebera. Ekinywarwamo akalolelo kyaletebwa, kandi omukebera emwe akakitsimba aha kanwa wage akaghamba; kasi hatakahwanga, bakaleka, baghamba bati, “Atahumanga.” Neryo bakamukebera munene aha mpande wage, akaghamba, basangule obubonero bw’erihuma kw’amaani, kasi batabusanganga. Bakamala eriingwa eri, akatsimbuka aha magulu, akali omo bisulirwa, akakwata Biblia haigulu, akahinduka kuruga omo kyandiko kimu akaja k’ikindi, akaghamba ebyandiko ebyo ndeke, n’obwo amaiso wage gakalola haigulu kandi gakahulana n’ekitabu.
GSAM 208.1Akabona ebirigo musanju eby’erihanga by’ekiholo. Neryo akabona obuhangali bw’abatakatifu, kandi amaraka gage g’obuhangali ngabona ng’akali neriwulira n’akanya kano. Ku byosi obu ndi mwimiri wa busa. Kyasinyibwaho, “Omukulu D. H. Lamson, Hillsdale, Michigan, 08-02-1893.”
GSAM 208Mama Drusilla Lamson
GSAM 208.2Obundi bwimiri bukahairwa ku riingwa lya badokita liri limwe, kuruga ku Mama Drusilla Lamson, omufakazi w’omwana w’omugala kasi omwali w’omwe omo babuti b’Omukulu Lamson, kandi omukulu w’abakazi omo Enyumba y’obusawo ya Clifton Springs, New York. Aghamba ku muhindano ogwa 26-06-1854 ati:—
GSAM 208.3Nabuka omuhindano ogwakolebwa okugeza ekyaghambwa kenshi na Mugala wetu White, ati Mwali wetu White atahumanga akali omo bisulirwa; kasi sihiibuka izina ly’omudokita owali aho. Ngasa akaba ali Dokita Fleming, kusangwa niye owatsibawa kenshi erilabirirwaho. Kasi hati aholire. Ndingaghamba kino kyonene, nti okugeza kwakolebwa, kandi hakaba hatali kabonero k’omuyaga kw’ekinywarwamo akalolelo. Kyasinyibwaho, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, New York, 09-03-1893.”
GSAM 208.4Obundi bwimiri bukaruga ku muntu owali aho aha mukolo ogwaghambwa haigulu:—
GSAM 208David Seeley
GSAM 208.5Kino nkakihamya nti nasomere obwimiri obwahaigulu bwa David Lamson na Mama Drusilla Lamson, obukwama ku byaghambwa n’omudokita akali neriingwa Mama E. G. White akali omo bisulirwa, 26-06-1854. Nali aho omo muhindano ogwo, nalola eriingwa. Ndimwirukirire n’ebyo byaghambwa na Mugala wetu na Mwali wetu Lamson, kandi nyongere nti ni Dokita Fleming n’omudokita omulere owakoleire eriingwa. Mama White akatsimbuka aha magulu, ng’ebaghambire, akasomera ebitabo bya Mandiko, Dokita Fleming akasaba ekitambiro ekikanga. Akakitsimba haihi n’emilomo yage ng’akasinga okutsanga, atamwotsya, kandi aha nzira y’omuyaga wage akabya ahumanga. Hakaba hatali kuhinduka na kake kw’omuliro. Neryo omudokita aghamba n’obukaka ati, “Kino kihamire emyaka ne myaka, omubiri wage mutali moyaga.” Kyasinyibwaho, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20-08-1897.”
GSAM 209Mugala na Mwali A. F. Fowler
GSAM 209.1Obwimiri obu bukwama ku riingwa eryakolebwa Mama White akali omo bisulirwa omo Enyumba ya Waldron, Hillsdale, Michigan, omo kwezi kwa 02-1857. Dokita Lord, omudokita w’e Hillsdale owakoleire emyaka makumi atanu, akamukebera munene. Nkaha obwimiri obu bukwama ku riingwa eryo:—
GSAM 209.2Twali aho (omo 02-1857) Mwali E. G. White akabya n’ebisulirwa omo Enyumba ya Waldron, Hillsdale. Dokita Lord akamukebera, aghamba ati, “Omoyo wage gughuma, kasi atahumanga. Ali n’obulamu, kasi amapafu tagekanga; singasondola emibere eyi.” Kyasinyibwaho, “A. F. Fowler, Mama A. F. Fowler, Hillsdale, Michigan, 01-01-1891.”
GSAM 209C. S. Glover
GSAM 209.3Aha hali obundi bwimiri obukwama ku bisulirwa ebirya:—
GSAM 209.4Nali aho Mwali White akabya n’ebisulirwa ebyaghambwa haigulu omo Enyumba ya Waldron, Hillsdale. Kwongerezaho obwimiri obu, nawulira omudokita aghamba ati emibere ya Mwali White omo bisulirwa “yali haigulu w’obumanyi bwage.” Kandi aghamba ati, “Hali ekintu ky’obwemi omo kyo.” Kyasinyibwaho, “C. S. Glover, Battle Creek, Michigan, 19-01-1891.”
GSAM 209Mugala na Mwali Carpenter
GSAM 209.5Aha hali obwimiri bwakasatu ku mbero emwe:—
GSAM 209.6Kino nkakihamya nti twali aho omo Enyumba ya Waldron, Hillsdale, Michigan, omo 02-1857, Mama E. G. White akabya n’ebisulirwa, kandi akali omo mubere ogwo akakeberwa na Dokita Lord. Twawulira obwimiri bwage obw’abantu ku mukolo ogwo, ng’obwahairwe haigulu na Mugala na Mwali Fowler. Kyasinyibwaho, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Indiana, 30-08-1891.”
GSAM 210D. T. Bourdeau
GSAM 210.1Hati twabalikira okugezesibwa okwakolebwa Mama White akali omo bisulirwa aha Buck’s Bridge, Ekihande kya St. Lawrence, New York:—
GSAM 210.228-06-1857, nalola Mwali Ellen G. White omo bisulirwa omulundi w’erimbere. Nakaba ntarikirirye ebisulirwa, kasi ekintu kimu, omo bindi byingi ebyingaghambaho, kyanyikirirya nti ebisulirwa byage byaruga ewa Nyamuhanga. Erisubya omwoyo gwange ku kaba ahumanga kasi atahumanga, natereka ukuboko kwange aha kifuba kyage okumala akanya, namanya nti amapafu gatakabya nerihebuluka kwilaba ng’omulambo. Neryo natoola ukuboko kwange, nakutereka aha kanwa wage, nakazingira enduru wage omo kikiriti n’ensimbo, ng’ahali hatakabya katale k’erisoka kasi eritsara omuyaga, n’obwo yandahire. Namukwata n’ukuboko kwange okumala edakiika ikumi, akanya akamuhangirire omo mubere gwa butwa; kasi okugezesibwa oku kutakamuhangire na kake. Kuruga nakabona eky’obwemi obu, ntakahabire omulundi n’omwe erihakana oburuga bwa kiby’Obwemi bw’ebisulirwa byage. Kyasinyibwaho, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Michigan, 04-02-1891.”
GSAM 210Omudokita omukwasi w’emyoyo akageza ebisulirwa
GSAM 210.3Ngamba obundi bukebezi bwa badokita obwo nalola omo Parkville, Ekihande kya St. Joseph, Michigan, 12-01-1861.
GSAM 210.4Aha muhanda gw’erihana ogwahairwa na Mama White eri ikoraniro rinene ly’abandu abakubanganire omo nyumba y’abadiventi, omukisa wa Nyamuhanga gwamutsibira munene, kandi akatwalwa omo bisulirwa akali atwire aha kiti. Hakaba ali aho Dokita Brown, omundu w’amaani, omukwasi w’emyoyo. Akaba aghambire ati ebisulirwa byage byali bimwe n’obukwasi bw’emyoyo, kandi ati, akasanga ali n’ebisulirwa aho ali, angamuhokya omo dakiika emwe. Hakabya n’obutumwa eri buli muntu owakaghayire ayije embere, akegeze omubere wage akali omo bisulirwa. Omudokita akayija embere, kasi atakakoleire ekitundu ky’eriingwa, akabya mweru ng’omufu, kandi akahinduka ng’akalandu k’omuti. Omukulu White akaghamba ati, “Omudokita, ghamba omubere wage.” Ahamula ati, “Atahumanga,” kandi akaja mwangu aha luyi. Abali aha luyi, abamanyire okwiyibya kwage, bakamughamba bati, “Garuka, ukole ng’okaghambire; hokya omukazi ogwo omo bisulirwa.” Omo busasi bunene, akakwata ekikwato ky’oluyi, kasi batakamuha erilukingula kuhika abali haihi n’oluyi bamabirimubuulya bati, “Dokita, kiki?” Ahamula ati, “Nyamuhanga wenyene niwe amanyire; mulekye nighe omo nyumba eyi,” neryo akahuluka.
GSAM 211.1Kyabya kyamanyikire nti omwoyo ogwamubiriranga ng’omukwasi w’emyoyo gutali n’emirembe omo kuba kw’amaani okwakwatanga Mama White omo bisulirwa, ng’abalere b’emyoyo mibi omo biro bya Mukiza, ababuulire bati: Wizire hano eriliturula embere y’akiro?13
GSAM 211.2Hali obusangirire omo kintu kino n’ekyabonekerere omo bulamu bwa maminyereri Danieli. Akayingira omo bisulirwa n’Omwoyo wa Mukama, Abakaldayo abali aho—abapagani abatamanyire Omwoyo ogwo—bakatinire munene, kandi bakatswama okwesweka.14
GSAM 211Mwali Harmon akalagirirwa erighamba ebisulirwa byage
GSAM 211.3Hakyali kuyita sabiiti emwe kuruga omo bisulirwa byage eby’erimbere, omo muhindano ogwakolebwa omo nyumba ya tata wage, Mwali Harmon akabona ebisulirwa ebyakabiri ebikabya bimulagirire amanyise abandi ebyamubonekerere. Akabya omo busasi bw’omu mutima, atamanyire ng’akole ebyalagirire na Mukama. Amagara wage gakaba mabaya munene, ali omo busasi bw’omubiri, kandi ng’omuloli w’abandu akaba asigaliire k’akanya kake k’eribya. Akaba ali n’imyaka ikumi na musanju yonene, mukeke kandi muke bw’amaani, atamanyire kuba n’abandu, kandi omo mubere wage w’obwoba n’eriyingirayo, erihangana n’abatamanyire kwakamuha obusasi. Akasabire n’obutsibu okumala ebiro bingi, kandi kuhika omo kiro, ati omutwaro ogwo gumutsulweho, kandi gussibwe ku wundi owakabya n’amaani g’erigutwala. Kasi omusana gw’omulimo gutakahindukire, kandi amaraka g’malaika gakaba gakamululira kenshi, “Manyisa abandi ebyo inze nakulagirire.”
GSAM 212.1Akali omo mubere ogwo gw’obusasi bw’omu mutima, Mwali Harmon akayija omo muhindano ogundi ogwakolebwa omo nyumba ya tata wage. Omo muhindano ogwo, ikoraniro lyosi lyakatsibira omo kusaba busa, kandi omulundi ogundi akayehayo ewa Mukama, awulira ali mwetegekerere okukozesibwa omo bulangwe bwage. Akali nerisaba, ekiziki ky’amaani ekyamuzingire kikasambuka; neryo, ng’oku yaghambire omo butuku obwakwirire, omusana mubalagane ng’omuliro gw’omupiira gwakamwirira, kandi gwamwitsiraho, amaani gakamurugaho, akabona ng’ali embere ya Yesu n’abamalaika. Omulundi ogundi hakaghambwa hati, “Manyisa abandi ebyo inze nakulagirire.” Aghamba ati akalibire n’obutsibu, ati n’obuba alagenda kandi aghambe ebyamukonzire Mukama, angalindibwa embere y’eriyimanika. Neryo malaika yamululira ati okusaba kwage kwahumulire, kandi ati n’obuba angabya omo kabi k’eriyimanika, angayirirwa n’obulwere. Malaika yamululira ati, “N’obughamba obutumwa n’obwesigwa, kandi n’obagumirira kuhika aha here, olya mbuto y’omuti gw’obulamu, kandi onywa aha musyo gw’amasi g’obulamu.”
GSAM 212Erighenda lya Mwali Harmon omo Poland, Maine
GSAM 212.2Mwali Harmon akaba abonekererwe ati ali n’erighenda Poland, Maine, kandi aghambe ebisulirwa byage. Ekiro ekyakwirire ebisulirwa ebyakasatu, omo buryo butamanyikire na muntu, musani wage akatsimbula aha luyi lw’eyumba ya tata wage, asaba okumuta Poland. Akali aho, akakola omuhindano, akaghamba ebisulirwa byage. Hazen Foss,15 akabya omo busasi, atakahendibwanga ayije omo muhindano, kasi n’okutereka okutu kwage haihi n’oluyi lw’ebweru, akawulira akaghamba ebisulirwa byage, aghamba ati, “Ebisulirwa ebyaghambire biri haihi n’ebyambonekerere, ng’abandu babiri bangasondola ekintu kimu.” Ekiro ekyakwirire, akasanganana n’abutarihi Mwali Harmon, amululira ati abye “mwesigwa omo kutwala omutwaro, n’omo kughamba obwimiri Mukama angamuha, kandi atakahulibwe na Nyamuhanga.” Abandi aghambire ati, “Uyo niwe kisasi Mukama atsiireko omutwaro ogu.” Kandi akamanyire ndeke, kusangwa akaba abone omundu omo bisulirwa, n’omo bisulirwa mwamulagirirwa ati omutwaro “gwamutsulwaho.”
GSAM 213.1Kuruga omo butuku obwo, omubiiri gwa Mwali Harmon gwaba gw’erighenda ahantu n’ahandi omo bihande bya New England, aghamba ebyamubonekerere. Omo mberere emwe, akalagirirwa omo bisulirwa aho ali n’erighenda, kandi akalagirirwa n’obusasi obwangamutsangana. Emyatsi yage, munene, yakaba eri mihano ku bandu abakabya neriherera omo nyigiriza y’eryasa lya Kristo ly’omwoyo, kandi yatsibanga abosi bagumire ku byo bakalabamo omw’ihingire.
GSAM 213.2Aghamba ku bulamu bwage ati: “Bamwe bakaleka omulimo kwosi, kandi bakatsula omo kanisa abosi abatakahairire emyatsi yabo ku kintu kino. Nyamuhanga akambisuliramo obubi obu, kandi akantuma aha baana wage abahabire, mbabuulire; kasi bingi omo bo bakahakana omwatsi kwosi, bankwatira eriherera n’ekihugo. Ku lundi ruhande, Abadiventi b’erizina lyonyene bankwatira omuhwa gw’ediini ogutali na bwenge, kandi bankabya nerighambwa nabi, na bamwe n’obubi, ng’ali inze mukulu w’omuhwa gw’ediini ogutali na bwenge ogu nakaba nerikola okugutsulaho.”16 Ku kino tukamanya munene omo kihande ekikwira.
Notes
- Kuteronomi 4:34, 35. ↩
- Zaburi 106:21, 22, ↩
- Efeso 4:8-15, ↩
- Marako 16:17, 18. ↩
- 1 Bakorinto 1:4-8. ↩
- Okubukwaho 12:17. ↩
- Okubukwaho 19:10. ↩
- 1 Batesalonike 5:5, 19-21. ↩
- Busana n’obulondoli bwosi bw’Omusako busana n’erisigalira ly’amasunzo g’Omulimu, kengerera ekitabu Olusunzo lw’Obuminyereri omo Kanisa y’Engulhu Yuwene, akapapura k’ebipapura 120, akanganibwa omo nyumba yosi y’erisakanga ebitabu yetu. ↩
- Ngoku byakanganibwa Hazen Foss. Kengerera Ekihande 11. ↩
- Ebyandiko by’Erimbere, ebipapura 14, 15. ↩
- Danieli 10:8, 17-19. ↩
- Matayo 8:29. ↩
- Danieli 10:7. ↩
- Lola Ekihande 11. ↩
- Eby’eritsuka, olupapura 22. ↩