Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
14 / 31
14 / 31

Ekihande 11 — Omwatsi wa Malaika Wakabiri

John Norton Loughborough

GSAM 171.1«OMALA malaika undi akakwamako, akabugha ati: Babuloni awire, awire, ekisagara ekinene, siomo akalengebya amahanga goosi gakanywa omwenge gw’obusungu bw’obusingiri bwage.»1

GSAM 171.2«Omukama w’enyumba, omu busungu, akabugha omukolere wage ati: Tsukayo mangu omo mihanda n’omo myanya y’ekisagara, olete hano abakene, abanyolere, abacwanire n’abaholi.»2

GSAM 171.3Omukama, akatuma ababuliiri bage, akayungagha kihugo n’omwatsi ogwāti, «Eshaaha y’eritswa olubanza lyage yakwitsa.» Oyo gwali mwatsi ogw’abandu bage boosi abakirire bakasobola bahindana, singa bakayenda. Oyo gwali mukweso gw’erimbere w’eriira ly’obwimi. Gwali wabuliirirwa «abandu abakwetwa.»3 Abandu bamala kuhakana mukweso ogwo n’ebyekwatso ebyahambanire, hakabaho mukweso wakabiri, ogwalinganagha n’omwatsi wa malaika wakabiri.4 Na mukweso ogwo, Omukama akaterekanya abandu bamwe bagende kuhika okuheruka kw’ebiro, n’ekyatsi ky’obwene bwage ekyali kikweyongera.

GSAM 171Omukweso Wakabiri w’eriira ly’obwimi

GSAM 171.4Omwatsi wakabiri—ogwatsukire hanyuma y’erilaka ly’eshaaha y’eritswa olubanza—guti, «Babuloni awire, awire, ekisagara ekinene, siomo akalengebya amahanga goosi gakanywa omwenge gw’obusungu bw’obusingiri bwage.» Kandi mukweso wakabiri w’eriira guti, «Mutsukemo mangu mu mihanda n’omu myanya y’ekisagara, mulete hano abakene, abanyolere, abacwanire n’abaholi.» Omo byandikire ebyo byombi, abantu b’Omukama abakirire bakwetwa «kisagara.» N’emihango yabo ey’omwikarire kandi eyahambanire, bakwetwa «Babuloni.» Omu byandikire bindu ebikwamana n’ebiro by’omuheruka, tulolere ng’imbere y’okwitsa kw’Omukama, abantu bage bakwetwa eritsuka omo «Babuloni»: «Babuloni omunene awire, awire, kandi yabire bwikalo bw’abadayimoni, n’obwiyirire bwa buli mwoyo mubi, n’ekyumba ky’ennyonyi yoosi eyitahenirye kandi ekinena.... Mutsukemo, bantu bange, muleke kuba bagabana n’ebibi byage, kandi muleke kuhikirwa n’ebihano byage.»5

GSAM 172«Yibuka Ng’oku Wawulira»

GSAM 172.1Omo mwatsi ogwabandikiibwe ku kanisa y’e Sardisi, tusoma tuti, «Yibuka neryo ng’oku wayakiire kandi wawulira, ukakwatirira, kandi wigalule. Nanga otarilindirira, ndikwitsa kw’oli ng’omwibi, kandi torimanya eshaaha endikwitsiramo kw’oli.»6 Kanisa y’e Sardisi endi yaletsibwa n’erisubirya erya erigaluka, hanyuma y’obutuku obw’omulimu gwa «Yezebeli»—ekanisa eyahabire. Kanisa y’e Sardisi bakayibugha ng’eyali kanisa enama; konka yamala kuwulira kandi yahana enyigiriza y’okwitsa kw’Omukama, yaitira omo mwanya ogwayisobozesagha erihikirwa n’ekintu ekyo ng’omwibi w’ekiro. N’eryo, omukwenda Paulo akabugha omo 1 Abatesalonika 5:1-5, ni ko emibere y’abalaka bati, «Obwikalire n’obutali n’obubi,» Omukama nga ali hafi okwitsa. Abalondoka ekyatsi ky’obwene bakwetwa «abana b’ekyatsi ky’ekiro,» kandi Omukama tarikabaitsaho ng’omwibi.

GSAM 172.2Omo kisosano kino ky’obuminyereri obw’amakanisa musanju, tulolere ng’hanyuma y’okuwa kw’ekanisa y’e Sardisi hakwama aho n’aho ekanisa y’e Filadelufia, eryo (ng’ekyighambo kikabugha) kanisa y’obwimanyirire. Abakirire 50,000 abo, abakatsukire omo makanisa goosi agahambanire n’omwatsi wa malaika wakabiri, bakaba neryo. Bakahindana omo bwimanyirire bumwe busana n’obwene bunene obw’eryasa lya Kristo eryali hafi.

GSAM 173Ng’Omwatsi Wakabiri Gwabuliirirwa

GSAM 173.1Eri lya «Erilaka ly’omo katikati k’ekiro» erya 12 Sebutemba 1844, lilimu mwatsi ogwabughiibwe na Omukulu Joshua V. Himes, ogwikwamana n’omwatsi wa malaika wakabiri n’ebintu ebyaletere eribuliirwa kwagwo. Ebaluwa yage yandikiibwe McConnelsville, Ohio, 29 Agosti 1844, kandi yagamba iti:—

GSAM 173.2«Omo 1840, twatsukire omubiiri n’omugala wetu Miller, kandi akaba abuliiriire emyaka mwenda. Omo bwire obwo, akaba ng’ali wenene. Konka akakolagha omubiiri wage obutali kuluhuka kandi n’obusoboli, akayuhya abakirire b’ediini bamanye amaha g’abantu ba Nyamuhanga n’okwetegheka okukwamanira n’eryasa lya Kristo; kandi gwayuhya abatakirire boosi bamanye emibere yabo eyahabire n’omulimo gw’erigaluka n’okugalukira Nyamuhanga mangu, ng’okwetegheka kwerilukanana n’Omwimi n’obusinge omo kwitsa kwage. Ebyo byali bigambo binene by’omulimo wage. Takateregere erihindula abantu babe b’ekitunga nanka ky’ediini.»

GSAM 173.3«Twamala kwikirirya obwene bw’eryasa lya Kristo eryali hafi, kandi twamala kubuliirira omu lwabano, twali n’endolo emwe kandi twakolere omubiiri gumo hagati y’ebitunga by’ediini ebyahambanire, omo myanya Nyamuhanga mw’engebe yage yatweta kukoleramo. Twabugha n’ababuliiriiri n’amakanisa ng’obwoli bwetu butali bw’erihenda-henda amakanisa n’obutula abantu, kandi butali bw’eribaganisa n’okabanya: Twali n’ekigendererwa kimo, kandi kyali kwerihayo «erilaka,» erihanwa ly’eritswa olubanza «erili ha muryango,» n’okweyihya abandu wetu betegheke ekintu ekyo.... Ababuliiriiri n’abakanisa abakayakira omubiiri wetu, konka batakairikirire n’omwoyo moosi enyigiriza, bakalolere ngibagombirwe kugenda n’enyigiriza, bakabuliirira kandi bagiyirire, nanga omo butsibu obwali bwahika, bakahikirwa n’obutsibu n’abakirire abakatsibirire kandi abakatsikamire. Neryo bakayira enyigiriza, kandi bamwe n’engira emwe abandi n’eyindi, bakayita ekintu ekyo. Eki kyatirire abagalwa wetu n’abali wetu abali omo makanisa ago omo mwanya ogw’obutsibu munene. Abandu bangi bakayenda amakanisa gabo kandi batakasobola kwiyisolera ngibatsuke. Konka bamala kusekererwa, kunyigirirwa, n’okwiyirwamu engira nyingi emikisa n’obusanyuke bwabo obw’akera, kandi «ebyokulya omo butuku bwabyo» byamala kubakinga, n’eririmbo ly’obwikalire n’obutali n’obubi lyamala kubuulirwa buli Sabato, bakamala kwiyihamu obwendebere bw’ekitunga kyabo, bakatsuka omo bukama bw’amaani gabo, bakahingura ekikoligo, kandi bakalaka bati, «Mutsukemo, bantu bange.»»

GSAM 174Omo Mwanya Gw’obutsibu

GSAM 174.1«Emibere eyo yatuikire omo mwanya gw’obutsibu, (1) siomo twali ha muheruka w’obwire bwetu obw’obuminyereri, mw’itwe twalindiriire ng’Omukama akagenderera abantu bage boosi bahindane omo bumwe; kandi (2) twali twabuliirira enyigiriza eyahambanire; konka obwire bwamala kuhinduka, kyakabonekana ng’obutali bwene omo itwe singa twahindana omo erilaka ly’eribaganisa n’okuhenda-henda amakanisa agaatwakiriire n’omwatsi wetu. Neryo twakalindirira, kandi twakaguma kukola ng’oku twali omo mwanya wetu w’erimbere, kuhika ekanisa n’ababuliiriiri bamala kutwara ekintu ekyo okutsuka, twahambirwako, omo kwoba Nyamuhanga, kwerihira omo mwanya gw’erilwanirira obwene n’abana ba Nyamuhanga abanyigirirwe.»

GSAM 174Eky’erikorerako ky’abakwenda busana n’omulimo wetu

GSAM 174.2«Akayingira omo sinagogi, kandi akabuliirira n’obukanga omo myezi isatu, akahambanira kandi akayiyumya ebikwamana n’obwami bwa Nyamuhanga. Konka bamwe bamala kukakara, batayikirirya, kandi bakabugha kubi ha ngira eyo embere y’abandu, akabatsukaho, akaterekanya abalonzi, kandi akahambanira buli kiro omo sukuru ya Tyrannus.»7 Kyatabire kuhika «bamwe bamala kukakara» kandi «bakabugha kubi ha ngira eyo [okwitsa kw’Omukama] embere y’abandu,» abagala wetu bakayungirwako kutsuka n’okwibaganisa n’amakanisa. Batakasobola kwihanganira «obubughi bubi» obw’«abakolere babi,» n’amakanisa agakakola omubiiri gw’okunyigirirya n’«obubughi bubi» ha bali balindiriire «amaha agahiriire,» gakalolere ng’abali ba Babuloni ow’ekyama. Neryo bakabuliirira batyo, kandi bakayingira omo bwigenge bw’enjili. Kandi nanga tutakahindane twesi ha kintu ekikola Babuloni, twahindana ha kubaganuka mangu kandi okuheruka n’abosi abahakana enyigiriza y’eryasa n’obwami bwa Nyamuhanga obuli hafi. Twayikiririre ng’ekintu ky’obulamu n’oluholho. Ni luholho eriguma uhambirire n’ebitunga ebibugha kubi nanga bihakana okwitsa kw’Omukama. Nikobulamu kutsuka omo migenzo yoosi y’abandu, oyimirire ha kigambo kya Nyamuhanga, kandi olindire buli kiro okwoneka kw’Omukama. Neryo hati tubugha n’abosi abahambirirwe omo ngyegera y’obukoli, «Mutsukemo omo kati kabo, mwibaganire, Omukama akagamba atyo, kandi mutakakuma ekintu ekitahenirye; kandi ndibakira, ndabe Tata wanyu, kandi mwabe bana bange n’abali bange, Omukama ow’Obushoboroki bwosi akagamba atyo.»8

GSAM 175Obuhakane Obutali n’Ekyihugho

GSAM 175.1William Miller akabugha atya ha buhakane obwali hagati y’amakanisa n’Abadiventi omo bwire obwo:—

GSAM 175.2«Kyali kintu kitali kya migenzo kandi kitatunga n’obusoboli ng’amakanisa ag’Ekikristu gahende enyigiriza eyo n’abandu babo busana n’amaha ago agahiriire. Nyasi ng’amakanisa amwe g’Ababatisi gabugha ng’ibatahenda abantu abo busana n’okwikirirya kwabo, konka busana n’okwikala n’abakirire b’eryasa. Nanga singa sitari busana n’okwikirirya kwabo omo Mucunguzi owikwitsa, busana naki natsubwa ha bibuga byabo, kandi nabire n’obwimanyirire n’ekanisa y’Ababatisi yonyene? Nibyo bisobyo. Konka eki kitakusobola kuba kisobyo ky’Abametodisti n’Abapresibiteri; siomo bo bayikirirya omo bwimanyirire obuhambanire. Nibahenda busana naki? Nawayire n’abandi bahendwa busana n’«eririmba» emirimbo y’eryasa lya kabiri; abandi busana n’obulwere bw’obwongo, kandi obulwere bw’obwongo boosi obwabayire bahamya ha mbere yabo bwali bw’obulindiriire Kristo. Ai Nyamuhanga, «obasonyihe, nanga batamanyire eki bakola.»»

GSAM 176Storrs ha Mibere y’Amakanisa

GSAM 176.1George Storrs akabugha ha mibere y’amakanisa ha Badiventi, atya:—

GSAM 176.2«Ninki ha kati kabo atakabugha ati, «Ninyikirayo ng’omwamikazi»? Kandi ninki atakwisanyusa n’erirowa ng’omo kiro kimwe aritsimba kihugo, kandi kihugo kikaterekanywa ha kwikirirya kwage? Ninki arihanganira omwoyo kuguma omo kati kabo n’obusinge, ogubugha omu lwabano kandi obutali n’obwoba ng’eryasa liri ha muryango? Amabwirire g’okwikala omo kati kabo batali kukuhangirira gali gaki, nti «oyiyihire kimo» omo kubugha ha lwabano okwitsa kw’Omukama omwaka ogu, nanga n’oku wayikirirya ekintu ekyo, kandi n’oku wayihambire ng’omulimo munene okutabya, «Mwobe Nyamuhanga, mumuhaye ekitiibwa, nanga eshaaha y’eritswa olubanza lyage yakwitsa»?»

GSAM 176Obwimiri bwa Mansfield

GSAM 176.3L. D. Mansfield, akandikira Oneida, N.Y., 21 Marisi 1844, akahamya atya:—

GSAM 176.4«Nyamuhanga ali kukolera ha mitima y’abana bage abakagalwa, abalindiriire Omukama atsuke mw’igulu, kandi ali kubatuma batayiyebwa malaika «oyabuliirira enjili ey’emirembe n’emirembe, ati, Eshaaha y’eritswa olubanza lyage yakwitsa,» konka kandi bakwame ekihano ekikwamireko, «Mutsukemo, bantu bange!» Ninyikiririre munene okwilaba kare, ng’emitegekere y’ediini ey’omu kiro kino eri ehamo y’ekitundu ekitali kitono kya Babuloni, oyo aritsukibwa n’amaani kandi ataritsubayo iryo.... Nindola kandi, konka, ng’omo mitegekere emwe, okulingana n’akanyanga akatono kalingi munene. Eby’okubaho bimwe byalilola kintu eki.»

GSAM 176Omwoyo gw’Endeko y’Abandu Abahithene Gwaboneka

GSAM 176.5«Omugala wetu owakolere omubiiri n’obusoboli munene omo kihande kino, akabuliirira okwitsa kw’Omukama, kandi akategeka kubuliirira omo mwanya gumo ha shaaha ehamire. Omukama akategeka ng’ali maira 16 okutsuka omo mwanya ogwo, konka omubuliiriiri wa _____ akaba ali yo, akakulembera endeko y’abandu abahithene, n’ekaburimbo n’ebyeya by’ennyonyi, ng’alindiriire kubihira ha mukolere wa Nyamuhanga ow’Obushoboroki bwosi. Omubuliiriiri oyo oyo akatsuka omuhindano omurefu hanyuma y’aho, konka byosi byali bikonje kandi bikakara ng’ekyanga ky’omu burharuko—tehali mwoyo wayuhire nanga wayagaluka. Ha muheruka omubuliiriiri akabugha ng’ayikiririre ng’agombirwe «kwikala omo mwanya gw’abali n’obwoba.»»

GSAM 177.1«Omukulembeze w’ekisibo omo kyalo kino akabugha n’ekisibo kyage, eritsuka twali tukahindana hano, ng’omo muntu akayingira omo nyumba yage akabugha ng’ayikiririre ng’Kristo arikwitsa omwaka ogu, akamutsula inyuma y’olwigi.»

GSAM 177Ebya Thutholere Erikolhera Amakanisa

GSAM 177.2Hano thukendi lhusayo obwimiri bw’erihana obuli omwa binywe ebyabwirwa endeko y’abikirirya eryasa lya Kristo abahindanire e Boston, Mass., ebyahandikawa okwa kiro kya 31 omwa mwezi wa 5, 1844, n’erihirwako amaina wa William Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, na Joshua V. Himes. Bakabugha bathi:—

GSAM 177.3“Thwanganabugha ekinywe n’okwa bya thutholere erikolhera amakanisa. Aha, ngoku kiri n’omwa yindi myatsi mingyi, thukalhangira ekabi omw’ilhaba olhulengo okwa mbande syombi. Omulingo w’erimbere w’ekabi ni w’erileka obuthoki bw’ekanisa eyo thulimo bukathuhuna eribya bukuthu omwa mwatsi ng’oyu ow’ebya thutholere erikolha. Sithuli yithika-thika ngoku enkumi sy’abandu babiriyilethera eritswerwa olubanza embere sya Nyamuhanga omw’owa ebya makanisa wabu akabahana omwa mwatsi oyu ebithasighikire okwa Masako. Kandi bangabere babirighuma n’eribya b’esyongumbu, bino bangabere omwa mibere ey’obulhamiriri bunene n’eribya b’omughaso munene, nomwanga bare bikendi syabatholha erighalibwa.

GSAM 177.4“Omulingo wakabiri w’ekabi ni w’erileka omutima w’eriyiholera oko makanisa busana n’ebya bibi akathukolhera ukathuthabala, n’eritsuka erilhwa n’ebithunga ebyosi eby’omulingo oyo butsira erighabania. Busana n’ebya Abadiventi batholere erikolha okwa makanisa wangalibamo, kwangabere ithwabiribulibwa, sithwangahire obusondoli obwangakolesibwa oko bandu abosi. Batholere ibakolha omwa riti lya Nyamuhanga, erikwamana n’emibere y’omwatsi.

GSAM 178.1“Aliwe thutholere ithwaghuma omw’ikolha ebya thutholere, ithukaha obwema busana n’ekwenene okwa buli buthuku obutholere kandi obuhikire. Kandi thwamabya ithwahirirya amakanisa omw’ikolha muthya, neryo akathubwira athi akendi syathulhusya mw’ibwo thwamathendi bika bukuthu (nomwakine indi thwamalhangira kitholere erimala obughuma bwethu n’ekanisa omwa mirembe, eki kyangana bya nzira mbuya kwilhaba), thukolhe ebya thutholere; n’omughulhu thukendi syalhusibwa, thuyiyinie ebibi ebya thukakolherwa, kandi ithwanza haghuma n’Omukama wethu ‘erilhuayo enze w’olhuyi, thunemuyikangira erisekererwa liwe.’”

GSAM 178.2Erilhua omwa binywe ebi ebihambire okwa bya amakanisa akakolhera abathulira omwatsi wa malaika wakabiri, kyanganguha erilhangira ngoku abahindanikibwa omwa lhusumba lhughuma olw’ekirimu, ng’ekighuma ky’erimbere eky’eribirikira erikwakabiri okw’‘akalyo k’ekiro,’ bakahulhawa mwa ‘b’ebilima,’ ‘abakalhimba,’ n’‘abahu.’ Eki kikakanganaya kutsibu ebibi ebya babirikolherwa n’‘erihambwa’ n’‘abaghombe balikyabu,’ abo babiriyighulhako.

GSAM 178Abandu Abayighulire Basombolhibwa Eriligha Ekwenene Nyihya

GSAM 178.3Ekighendererwa ky’Omukama kyangana lhangirikira ndeke omw’ilhusya abandu ab’embaghane omwa rithulira ly’omwatsi wa malaika wakabiri—eribirikira erikwakabiri okw’‘akalyo k’ekiro’—n’‘erilaka ly’omo katikati k’ekiro.’ Ekwenene y’obughuli ey’ebiro by’erighunzerera yabya y’erisondekania n’erithulirwa. Oyu ni mubiiri owathangakolherwa omwa makanisa ‘abohirwe n’eby’erikirirya byawu,’ ngoku ekanisa y’abakwenda yathangathulire engulhu yuwene omwa kihugho ineyathikene n’ebithunga by’Abayahudi. Aho Nyamuhanga mwabirikira abandu eriyighulha,9 kandi mwabirikira n’abikirirya eryasa lya Kristo eriyighulha okw’abo abangasolire eribabika omwa mbibi sy’eby’erikirirya byabu.

GSAM 179“Ebibuliriro 6” bya Storrs

GSAM 179.1Enyuma like y’erilhuayo eri, thukalhangira ngoku ekyakakalha mwakyahikira ebithunga by’abikirirya eryasa lya Kristo okwa mwatsi w’erihanwa ery’omwa buthuku obukasa. Eki mwakikanibwa omwa katabu “Ebibuliriro 6,” aka George Storrs. Kako mwakakanganaya kathi omundu, omwa buhangwa bwiwe, ni w’eriholha; kathi abaholi sibakiminya kindu ahakathi k’olhuholho n’erilhubuka; kathi erihanwa ly’erighunzerera ly’abathakenga Nyamuhanga likendi syabya erihwaho lyabu lyosi; kandi kathi obuthaholha ni lhusunzo lwa Nyamuhanga, olwanga lighibwa erilhabira omw’ikirirya omwa Mukama wethu Yesu Kristo musa.

GSAM 179.2Enkumi sy’Abadiventi mwabaligha erikangirirya eri erihambire okwa buhangwa bw’omundu, aliwe isi bosi. Erighana erikangirirya eri mulithaletha erisambania omw’ibo, kundi lyalangirawa ng’omwatsi w’erikirirya musa, butsira ng’eky’erilengesaya emibere y’omundu. Neryo omubiiri wabu w’obughuma w’erikunga ekihugho ngoku eryasa lya Kristo lyabiriyithunda mulithathalhangika. Nomwabine, eki mwakihithya amakanisa okw’ibo.

GSAM 179Erithendi Thoka Erighana “Ebibuliriro 6”

GSAM 179.3Omubuuliri w’Abamethodisti omwa muyi eyo nabya nyikere, oyuwabya abirithangira erisangira omw’ithulira erikangirirya ly’eryasa lya Kristo omwa 1843, mwahebwa “Ebibuliriro 6,” iniasomabyo, kandi iniabwira ab’ekanisa yiwe ngoku syangathoka erighana erikangirirya eryo. Aliwe abere alhangira ngoku abangyi omwa b’ekanisa yiwe bakana lighalyo, mwahana abandi athi sibasome ekitabu ekyo, kundi ‘bang’ikirirye erikangirirya eryo kw’abasomakyo.’ Omwa mwezi wa 9, 1844, omubuuliri oyu abere asubuka erilhua okwa ndeko y’amakanisa w’omu kihande ey’omwaka, mwimana okwa mbugha yiwe y’eribuulha, iniaghana erikangirirya ly’eryasa lya Kristo embere sy’abandu abosi, n’omwa bwolho-bwolho iniasaba ekanisa yiwe y’erighanyirwa busana n’eribiribirikira ababuuliri eribuulhira omwa nyumba eyo.

GSAM 179Babatswera Olubanza Busana n’Erikangirirya Erikalangirwa Mwa Behi

GSAM 179.4Ekya omubuuliri akolha eki mwakyakwamwa luuba n’erilengaho eritswera abikirirya eryasa lya Kristo olubanza busana n’erikangirirya erikalangirwa mwa behi. Aliwe kundi mubahabwa eriyibulhira erilhua omwa Biblia, ekanisa muyathabana erikinda. Bandu bake mubalhusibwa omwa kanisa eyi kundi emibere yabu yathaghendera okwa mathegheko wayo; kandi abandi bangyi mubayilhusamo busana n’erilhusibwa ly’abandu abo erikirirya lyabu eryathangakanganibwe ng’erikalhwa n’Amasako. Kuthya erikangirirya ly’eryasa lya Kristo mulikingirirwa enze kera na kera w’ekanisa eyo amaghana w’abandu babya ibabiribana Omulhamya n’eritsema omu Nyamuhanga.

GSAM 180.1Ekyakolhawa omwa muyi ow’omwanabuthirwa mwakithasyakolhawa omwa maghana w’awandi makanisa omwa kihugho kyosi. Abakolherwa bathya n’abalikyabu abakera mubabana erihumulikwa linene omwa binywe by’omuminyereri Isaya: “Mwowe ekinywe ky’Omukama, inywe abakathengerera ekinywe kiwe: Balikyenyu ababathigha, ababalhusya busana n’erina lyaghe, mubabugha bathi, Omukama ahebwe olhukengerwa; aliwe akendi syabuthuka busana n’etseme yenyu, kandi ibo bakendi syahemuka.”10

GSAM 180Okw’ihithana ly’Ababi Kukakanganibwa

GSAM 180.2Ekiro ekyo Omukama abya alindirirwako kyabere kikayithunda, abikirirya mubayongera erikolha n’omuhwa, kandi ababi ibayongera okw’ihithana n’erisekerera kutsibu. Eki kikendi lhangirikira omwa binywe bino ebyo omuhandiki w’egazeti Erilaka ly’Omo Katikati k’Ekiro eya kiro kya 31 omwa mwezi wa 10, 1844, abugha:—

GSAM 180.3“Ebya omubiiri oyu waletha okw’ababi nabyo mwabyathughuma kutsibu omw’ikirirya lyethu ngoku Nyamuhanga abya omuwo. Abaana ba Nyamuhanga babere bahindanire haghuma eriyithulha n’eriyihirya ahisi embere siwe n’eriyitheghekera eributhuka liwe, ngoku ekithunga ky’abakoli b’ebibi abangalhamibawa omwa lhukogho musa kyatholere erikolha, ababi mubakangania obubi bunene kwilhaba. Thwabere ithuthahandikire okwa mihindano yethu hatali omw’igazeti yethu yonyine, kutse eribirikira abandi bandu erisayo, abaana ba Beliali mubayingiramu n’obwingyi, ibaletha erivulangana linene. Omwa kyengwe ky’ekiro kya 6 ky’eyenga, ekya 12 omwa mwezi ono [12 omwa mwezi wa 10, 1844], muthwathabya n’omuhindano omwa nyumba y’eriramirya, nuku omuteghi w’ekanisa [omuteghi w’enyumba] angabana obuthuku bw’erihenia enyumba busana n’e Sabato [ekiro ky’erimbere ky’eyenga]. Aliwe ekingungu ky’abandu ababi mwakyasasa enyumba, ikyaghana n’eriha omwanya oyo. Nomwabine, omuthabali w’omuyi mwasa luuba butsira erisabawa, iniayingira omwa mwatsi n’eribalhusyamo.

GSAM 181.1“Omwa mihindano yethu okwa Sabato eyakwamako, enyumba y’eriramirya yabere yabiriw’isyula, enzira embere sy’enyumba yabya yoswire mw’ekingungu kinene. Bangyi b’omw’ibo babya banahithire kundi hali abandu abakikiriraya eryasa ly’Omukama. Omwa kyengwe, busana n’erihimukana ly’abandu, muthwathabya n’omuhindano; aliwe ekingungu ky’ababi mwaky’isyulha enzira n’obuthuku bukyali. Nomwabine, omuthabali w’omuyi n’abalinzi biwe ab’omuhwa mubayingira luuba omwa mwatsi, ibalhusya abandu omwa nzira, ibamabirithwala bake omwa nyumba y’erinzererwamo. Muthwangasesanisya emibere y’ekingungu ekyo n’ey’abandu ab’ahaghungire olhuyi lwa Loti, omwa kyengwe embere w’erithoghothibwa lya Sodoma musa.... Ekikolhwa kyabu eki mwakyasa okwa buthuku butsira eriminibwa, haghuma n’omwa myanya mingyi. Neryo erilhangirika lyakyo okwa kiro ky’erimbere ky’omwezi w’omusanju w’Abayahudi mwalithughuma omwa malengekania wethu ngoku oyu yo mwezi owatholere eribya.”

GSAM 181Abasekereri Bakambalha Ebyambalha by’Erithumbulhwa Elhubulha

GSAM 181.2Okwa kiro kya 22 omwa mwezi wa 10, 1844, ekiro ebiro 2300 byahwaho, e Paris, Maine, abikirirya babere bahindanire omwa nyumba y’eriramirya, banemusaba Nyamuhanga n’omutima mughuma, ibanalindirira Omukama eryasa okwa kiro ekyo, abasekereri mubahaghungira enyumba, banemuimba esyonyimbo sy’erinyeghe. Babiri omwa bandu ababi aba mubambalha ebyambalha bire bilheru, ibalhinya okwa lhusenye lw’enyumba, ibaimba esyonyimbo n’erisekerera abo abali omwa nyumba banemusaba n’erilindirira Omukama eryasa.

GSAM 181.3Kyanganabya kithi omwa mwatsi ono mwo mwalhua amabehi awasandabawa athi Abadiventi mubambalha ebyambalha by’erithumbulhwa elhubulha. Kundi nomwakine indi esyogazeti sy’eryasa lya Kristo syabiriha emighero eyahika okwa $500 busana n’eky’erileberyako kighuma ky’ekwenene eky’Omudiventi oyuwambalha ekyambalha ky’erithumbulhwa elhubulha omwa 1844 n’erilindirira athya Omukama eryasa, sihali n’eky’erileberyako kighuma ekibirikanganibwa.

GSAM 182Ebisulirwa bya Hazen Foss, 1844

GSAM 182.1Omwa buthuku obwo, e Poland, Maine, mwabya muyikere omulere ow’erina Hazen Foss, oyuwikiriraya kutsibu ngoku Omukama angasire okwa kiro ky’10 ky’omwezi w’omusanju. Abya mulhume w’emibere mbuya ey’oko mubiri, ow’eribugha ndeke n’abandi, kandi abya asomire ndeke. Esyoyenga syabere syasighire nke embere sy’‘erilaka ly’omo katikati k’ekiro’ erihwaho, Omukama mwayithunda hakuhi nayu n’erimuha ebisulirwa. Omwabyo mwakanganibwa olhughendo lw’abikirirya eryasa lya Kristo eriya omwa muyi wa Nyamuhanga, haghuma n’esyokabi syabu. Mwahebwa emyatsi y’erikunga eyo abya atholere eribwira abandi. Mwakanganibwa n’ebilengeso n’erendererya ebyangamuhikire enyuma w’aho kw’abere w’esyongumbu omw’ikania ebyo akanganibawa. Ng’Omwami Foy, nayu mwakanganibwa ebikandaghiro 3 ebyo abandu ba Nyamuhanga bangabirireko nuku bahike ighuma okwa nzira ey’eriya omwa muyi mubuyirire. Kundi abya n’erikirirya linene ngoku Omukama angasire ‘omwa biro bike ebisighire’ (ngoku babya bakaimba omwa buthuku obwo), olhuhande lw’ebisulirwa olhuhambire oko bikandaghiro 3 eby’erilhinya okwa nzira mulhwamukalhalha erisoborera. Kandi kundi omwa buhangwa bwiwe abya w’omutima w’eriyihalhamba, mwayihighulha okwa musalaba n’erighana erikania ebisulirwa ebyo. Ebisulirwa mwabisubira engendo yakabiri. Eryongera okw’ekyo, mwabwirwa athi kw’angana lholha embere erighana erikania ebyo abirikanganibwa, omuthwaro angalhusibweko n’erihebwa mughuma w’oko baana b’Omukama abawolho kwilhaba, oyo angakanirie n’esyongumbu ebyo Nyamuhanga angabirirye. Mwasubira erighana. Neryo mwahebwa ebisulirwa engendo yakasatu, n’eribwirwa ngoku abirilekerwa, kandi omuthwaro abirihirwa oko mughuma ow’ahisi kwilhaba omwa bawolho, oyo angakolhire ebya Omukama akabugha.

GSAM 182Foss Akalhemererwa Erikania Ebisulirwa Biwe

GSAM 182.2Eki mwakyathukumya omulere oyo; neryo mwasigha erikania ebyo abirikanganibwa n’eribwira abandu obuthuku bw’omuhindano wiwe. Abandu mwabahindana n’obwingyi erilhangira n’eryowa. Mwakania ndeke ebyamuhikako, ngoku abirighana erikania ebyo Omukama amukanganaya, n’ebyangalhuire omw’ighana liwe. Mwabugha athi: ‘Lino ngendi kania ebisulirwa.’ Aliwe we bulighe! Obuthuku bwabya bwabirilhaba. Mwimana embere sy’abandu ini bukuthu ng’ekisosano ekibumbe, n’okw’ighunzerera iniabugha n’obulhumi bunene kwilhaba athi: ‘Singathoka eribuka n’ekinywe kighuma ky’ebisulirwa.’ Mwayibungania ebyala n’obulhumi, inianemubugha athi: ‘Nyamuhanga abiriberererya ekinywe kiwe. Abirinyithuhako ebisulirwa.’ Kandi omwa malengekania wiwe abya n’obulighe bunene iniabugha athi: ‘Indi mundu oyuwahera.’ Erilhua okwa buthuku obwo mwaherya amaha wiwe omu Kristo, iniayingira omwa mibere y’erithendi kibya n’amaha. Syamalisubira erihika okwa muhindano w’Abadiventi, kandi syamalisubira eribya n’omuhwa wiwe omwa by’eriramya. Omwa myatsi mingyi, emibere yiwe, omw’ibugha bike musa, yabiribyayo ng’ey’omundu oyuwathuhibwa obwolho bw’Omulimu w’Omukama, oyuwabiri‘lekerwa enzira siwe, erisulibwa n’ebikolhwa biwe.’ Omwa mibere eyi ey’amalengekania mwaholha omwa 1893.

GSAM 183Owundi Mundu Akakania Ebisulirwa bya Foss

GSAM 183.1Enyuma w’emyezi nga 3 erilhua okwa buthuku abya alhemererwe eribuka ebisulirwa biwe, mwowa owundi mundu akakania ebisulirwa omwa kyumba ekiri hakuhi. Omuhindano wabya omwa nyumba y’erikalhamo eyo naye abyamo. Mwalhembwa eriyingira omwa muhindano, aliwe mwaghana. Mwabugha athi ebisulirwa ebyo byabya bisosene n’ebyo akanganibawa, ngoku bandu babiri bangakania ekindu kighuma. Kuthya, abandu mubaminya ebyo alhangira aliwe iniathathoka eribuka omughulhu alengaho erikaniabyo. Enyuma w’aho, abere alhangira omundu oyo, mwabugha athi: ‘Oyu yo mukolhi oyo Omukama abirihirako omuthwaro.’

GSAM 183Eritaluka ly’Amaha Omwa Bulighe Bunene

GSAM 183.2Ekiro ky’10 ky’omwezi w’omusanju, erikwamana n’obuthuku bw’Abayahudi (22 omwa mwezi wa 10, 1844), okw’ighunzerera mwakyahika. Mwakibana enkumi n’enkumi sy’abandu abalindirire obuthuku obwo busana n’eribererera ly’amaha wabu. Babya bathatheghekire kindu kyosi-kyosi ky’okwa kihugho enyuma w’ekiro ekyo. Sibabya bakathalengekanaya bathi ‘kyamathendi hika,’ aliwe babya babirithegheka emyatsi yabu y’okwa kihugho ngoku bangakolhire ibanalindirira ekiro ekyo eribya muhindo w’engebe syabu sy’omwa buhangwa. Babya babirikunga n’erihana ababi eribirika erilhuako okw’ihithana okwakasa, kandi bangyi omw’abo babya ibanayowa obuba bathi omwatsi oyo angabya w’ekwenene. Babya babirihana n’erisaba haghuma n’abahughu babu, kandi ibabirilaghana n’abo abathaha Nyamuhanga y’emitima yabu. Omwa binywe bike, babya babirilaghana n’ebindu byosi by’okwa kihugho, omwa bwolho bunene ng’obw’omundu oyukalhangira ngoku abiriyithunda erimana embere sy’Omutswi w’olubanza w’ekihugho kyosi, busyu kwa busyu. Kuthya, n’erilindirira linene eryabya hakuhi eribahuna erihema, mwabahindana omwa myanya yabu y’eriramirya, ibanalindirira omwa buli kathambi eryowa ‘omulenge w’omumalaika mukulhu n’engubi ya Nyamuhanga,’ n’erilhangira olhubulha lhukakoleraya ng’omuliro n’olhukengerwa lw’Omwami wabu owakasa.

GSAM 184.1Esyosaha mwasyalhaba bulho-bulho; n’omughulhu eryuba lyandaghala okw’ighunzerera erihika ahisi sya handu elyalengera, ekiro ky’10 ky’omwezi w’omusanju w’Abayahudi kyabya kyabirihwaho. Ekihulu ky’ekiro mwasubira erikuningira ekihugho n’omwambu wakyo w’ekihulu. Aliwe haghuma n’ekihulu ekyo, obulhumi bw’obulighe mwabwayingira omwa mitima y’abikirirya eryasa lya Kristo. Obulighe obwo bwangasesanibwa n’obw’abigha b’Omukama wethu musa, omughulhu basubukaya emyabu omwa bwolho omwa kiro ekyakwama eribambwa n’eritsikwa ly’oyo omwa buthuku bike embere w’aho babya ibabiriyingirisya e Yerusalemu n’obutseme ng’Omwami wabu.

Notes

  1. Obusulirwa 14:8. ↩
  2. Luka 14:21. ↩
  3. Luka 14:17. ↩
  4. Luka 14:21; Obusulirwa 14:8. ↩
  5. Obusulirwa 18:2-4. ↩
  6. Obusulirwa 3:3. Busana n’okwihindura okwihamu kanisa musanju, lolere Erowa ha Daniel n’Obusulirwa. ↩
  7. Ebikorwa 19:8, 9. ↩
  8. 2 Abakorinto 6:17, 18. ↩
  9. Emibiiri 13:46. ↩
  10. Isaya 66:5. ↩

Note

Back