Capitól 9 — El Temp de l'Aspetada
GSAM 148.1"ALORA el regn di cèi el sarà paragonad a des vergin, che hann ciapad i sò lampad e hinn andade foeura a l'incontrà el spòs. E cinch de lor eren scort e cinch eren sceme. Quij sceme hann ciapad i sò lampad, ma senza portàss adree nissun òli; ma i scort hann metud de l'òli in di sò vas insema ai lampad. Intant che 'l spòs el tardava, s'hinn indormentade tute e hann dormid."1
GSAM 148.2El Crist l'è el spòs de la parabola.2 El vegnì föra per incontrà el spòs al gh'ha donca de rapresentà on moviment del pòpol del Signor per incontrà el Crist al sò vegnì, perché el tema del discors de Mattee vintiquater e vinticinch l'è el vegnì del Signor. La parola del Signor l'è la lampada.3 Tute i vergine hinn ciapaa i sò lampade. La stoltezza d'una part di vergini l'era de ciapà domà la teoria de la verità, senza quela seria consacrazion al Signor che la svilupperiss i grazi del Spirit in del cör del credent. Quest lavor l'è rapresentaa in de la parabola da "öli in di lur vas". El tardà del spòs el gh'ha de rapresentà quaj delusion per chi che van foeura spettand de incontrà el Signor.
GSAM 148El Temp de l'Aplicazion de la Parabola
GSAM 148.3La paròla "alora", con la qual la parabola la se derva, la ne da on indizzi sora el temp de la soa aplicazion. La vegn subit dòpo quell che l'era staa dii in del capitol de prima, minga dòpo la segonda vegnuda del Signor, ma dòpo che la parabola del figu l'era stada proclamada, a nuncià che la vegnuda del Crist l'è "a la pòrta", e che l'è rivada la generazion che la passarà no finchè el Crist medemm el se mostrarà in sui nivol del ciel. La se aplica anca a on temp che certi servitor che hann daa el messagg disen in del so coeur: "El mè padron el tarda a vegnì"; e i tachen a picà i so compagn de servitor, e a mangià e bev cont i imbriagon.
GSAM 149Percuetend i so cumpagn de servizzi
GSAM 149.1Quij chì eren staa di "compagn de servizzi", che proclamaven in armonia el medemm messagg; ma adess una part de lor la se voltàa indree de quell che hann insegnaa, e la "percuet" i so compagn de servizzi che dann el "mangiar a temp"—cioè la preparazion necessaria per incontrà el Signor che 'l riva prest. I "percueten" a l'istessa manera che s'era proponuu de percuet Geremia. La gent l'ha dii: "Vegnì, e sbatomel con la lengua, e dem no a trà a nissuna di so paroll."4 Inscì 'sti servitor hann scominciaa a insegnà in d'una manera de ostacolà el lavorà di servitor "fedel". A 'sta istessa class la ghe vegn inscì parlada: "Regordet donca de come t'heet ricevuu e sentii, e tegn dur, e pentiss. Se donca te restet no svej, vegnaroo su de tì come un lader, e te saveret no a che ora vegnaroo su de tì."5
GSAM 149.2La parabola di vergin la se applica in d'on temp che i "compagn de servizzi" hinn dree a voltà i spall al messagg de la vegnuda prossima del Signor, e "comincen a picà." I tachen anca a fà on'altra roba: a "mangia e bev cont i imbriagon". Se gionten a la tavola de quej che voeuren sodisfà i so apetit. El Salomon l'ha dii de 'sti person chi: "Stà no in mezz ai gran bevitor; in mezz a quej che mangen carn con baldoria; perchè l'imbriagon e 'l golos finirann in povertà."6
GSAM 149El Prim Disapuntament
GSAM 149.3Adess la nasarà la domanda: "Cossa gh'era in de l'esperienza de l'avvent che 'l corispond a 'sti afermazion?" Gh'eren di moviment che andaven del tutt d'acordi con la profezia. Quei che daven el messagg fin a l'Avril del 1844 hann lavoraa in mezz ai ges, e i minister di vari ges s'hinn unii ai sò sforz. Inscì, eren "compagn de servitor".
GSAM 150.1Quij che portaven el messagg insegnaven che i vintitrécent dì de Daniel 8:14 sarissen finii cont l'ann ebraich del 1843, che l'era el noster ann del 1844. Proclamaven che l'ora del giudizzi de Dio la saria rivada a la fin de quell period lì. Tucc i confession del paes a quell'epoca tegniven che el dì del giudizzi el saria staa inaugurà del segond vegnì del noster Signor. Donca se ved subit che i Adventista i pensaven che 'l Signor el saria vegnuu a la fin de quell period profetich. I diseven: "Quest period el podaria finì el 21 de Marz del 1844, l'ultim dì de l'ann ebraich natural del 1843." Donca i vardaven a la fin de Marz o a l'inizi de April del 1844, come el temp che 'l Salvador el podaria rivà.
GSAM 150Svilup di Servitor Cattiv
GSAM 150.2Quand l'è rivaa e l'è passaa la fin de Marz, e 'l Signor l'è minga vegnuu, quii che prima aveven lavoraa cont i messagger del Signor, ma che aveven minga consacraa del tutt de coeur la soa vita al messagg, s'hinn voltà contra, hann scominciaa a oppones al lavorà, e a fà tutt quell che podeven per sbarà la strada a quii che andaven inanz a insegnà la dotrina de la vegnuda vesina del Signor e 'l messagg de l'ora del giudizzi. "In del so coeur" i diseven, "El mè Signor el tarda a vegnì." Con la boca adess i insegnaven che tutt el mond el doveva vess convertii prima che 'l Signor el vegness; che i Giudee i doveven tornà tucc in Palestina, e ristabilir el so servizzi del tempio a Gerusalemm, prima che 'l Messia el vegness. Di quajdun i insegnaven perfina che la vegnuda del Crist l'era una "vegnuda spiritual", che la succedeva a la conversion, e anca a la mort del so popol.
GSAM 151Dà "Mangiar a la stagion giusta"
GSAM 151.1Intant che quij chì i se voltaven contra i so cumpagn de servizzi, quij che tegniven ferm la fede i ciamaven i credent in di salun e in di bosch, dandgh el "mangiar a la stagion giusta"—mostrandgh che i segn di temp e la profezia adempida i diseven, istess come prima de la so delusion, che l'arriv del Crist l'era "vicin, propri a la porta."
GSAM 151I Festin de la Gesa
GSAM 151.2Intant che faseven quest, l'è scominciada ona roba che prima l'era minga cognossuda in di ges protestant: el ciamà la gent insema in ges per fà di fest e per "divertìss". Tucc quej che vegneven eren invidaa a spartì con lor i so piatt bon.
GSAM 151.3La prima volta che s'è sentii parlà de 'na roba del gener in America l'è stada in del mes de Masg del 1844, subit dopo la delusion. L'è andada inscì: intant che 'l William Miller, in d'ona sala a Rochester, N.Y., l'era dree a istruì e a esortà divers centenee de Adventista, a diseghel: "Sem in del temp de l'attesa del Venticinque de Mattee; tegnii salda la vostra fed; prest gh'avaremm pussee de lus in su 'sta question," in del soterrani de vun di pussee grand tempio de Rochester l'è staa organizzaa "on feston." S'è radunada una folla de gent, sia de fedel che de incredul, e intant che 'l president de un istitut teologic el faseva rid la folla a ridiculizà el William Miller, i gh'hann vendud ostrigh, gelat, dolz, e per vinticinch centesim un liberin che 'sto omm chì l'aveva preparad. El liber el se ciamava "Un Smascherament del Millerism".
GSAM 151.4Men de quindes dì dopu, un'altra confession de la stessa cità l'ha organizad un "festival" in d'una sala publega, a pagament de vinticinch centesim per l'entrada, e l'ha invidad tucc quei che voreven a vegnì a spartì con lor i so ostrigh, gelat, torta e dolz. L'è staa lì e in quell moment che l'è nassuda 'sta moda moderna de fà i fest in gesa, che la s'è desvilupada in "fest stravagant", "sachett a sorpresa", "pesch de beneficenza", "fest di bas", e via inscì. 'Sta pratega de fà i fest in gesa l'è cressuda inscì tant che adess una gesa moderna la va no ben se la gh'ha no la soa cusina, la dispensa e la sala de pranz. Questa l'è la situazion che l'è scominciada in del "temp de fermada", propi come l'è designaa in de la parabola.
GSAM 152.1El Wm. Miller in persona el parla de l'incident che l'è sucedud a Rochester cont i paroll che vegnen:
GSAM 152.1"Vun di D.D. de Rochester, el Scior _____, de la gesa _____, l'ha scrivuu on opuscol contra el Millerism, l'ha ciamaa i sò lord e i sò lady in de la cà del Signor, l'ha faa on gran feston de ostrigh e alter 'picnic', Come Belsazzar, hinn bevüü el so cafè e tè, hinn magnà i so delizzi costus, e hinn vendüü i so gelat e dolzitt, e el so opuscul contra la seconda vegnüda del car Salvator.
GSAM 152.2La nocc prima che me ne andassi, un alter di reverend signur l'ha faa un feston picnic in d'una locanda o in d'una sala publega, e l'ha venduu, come de sora, i sò biliett, el gelatt e i dolzitt. Son staa content de sentì che un quai de ges di divers sett i aprovaven no 'sti fest Babilones; e speri, in del mè coeur, che no tucc 'sti ges settari i saran trovaa 'a mangià e a bev cont i imbriagon' quand che 'l Crist el vegnarà. A son stupii che 'sti reverend signur i se veden no in del specc de la parola de Dio; e ghe raccomandi de legg Luca 14:12-14; Matieu 24:48-51; Luca 13:25-28; 2 Peder 2:13; Giuda 10-21. De segur, a semm in di temp de la fin."
GSAM 152.3Se el Pastor Miller l'avess poduu vedè in che situazion i ges i enn finii de allora, cont i soeu fest de beneficenza, con "ring guess-cakes, ten-cent kissing bees, donkey shows, crazy socials, holy lotteries," e alter gioeugh d'azzard, eccetera, el saria saltà indree con sacher orror.
GSAM 152El Temp del Spetà
GSAM 152.4I Adventista i hann trovaa consolazion in del fatt scrituràl che quand che la sariss stada fada l'anunziazion de la vegnuda vesina del Signor, ghe sariss staa conligaa on "temp de spetada". Quest chì l'hann vist in di paroll del noster Salvador in Matieu 25:5, 6, e in Abacuc 2:1-3.
GSAM 153.1Per quell che reguarda el so atteggiament in de la primavera del 1844, citàmm del "Midnight Cry" del 9 de Masg del 1844:—
GSAM 153.2"Passaa el punt de la fin aparenta di period profetich, semm rivaa in d'ona posizion che 'l Signor l'aveva preveduu per i sò fioeu a la fin de la vision; e per la qual l'ha preparaa on rimedi, per mezz del profeta Abacuc, quand che 'l dis, 'Me metaroo in su la mia guardia, e me metaroo in su la torr, e vardaroo per vedè quell che 'l me disarà, e quell che ghe respondaroo quand che 'l me rimproverarà,' o come che 'l sta scrivuu in margini, 'discuss con.' 'E 'l Signor el m'ha responduu, e l'ha dii: Scriv la vision, e falla ciara in su di tavoi, inscì che quell che 'l la legg el possa corr. Perchè la vision l'è anmò per on temp stabilii, ma a la fin [di period profetich] la parlerà e la mentirà no: anca se la tarda [de là de la soa fin aparenta], spetàla; perchè la vegnarà de segur, [in de la pienezza di temp profetich, de là di quai] la tardarà no.'7
GSAM 153.3Che 'sta ammonizion la se riferiss al temp present, l'è evident de la citazion che 'l fa el Paol in Ebrei 10:36-39: 'Perchè gh'avii besogn de pazienza, inscì che, dopo d'avè faa la volontà de Dio, podii ricev la promessa. Per anmò on cicinin, e quell che 'l gh'ha de vegnì el vegnarà e 'l tardarà no. Adess el giust el viverà per la fed; ma se vergun el se tira indree, la mia anema la gh'avarà nissun piasè in de lu. Ma num sem no de quej che se tiren indree vers la perdizion; ma de quej che creden per la salvezza de l'anema.'
GSAM 153.4"Nüm credom de vess in del perìod de che l'ha parlaa el Salvador, quand che 'l spós el tarda (Mattee 25:5)—al qual el regn di cèi el gh'avaria de vess paragonàa,—quand che 'quel servitor cativ [per via de un falliment aparent in del temp] el disarà in del sò cör, El mè Signor el tarda a vegnì, e el tacarà a picà i sò compagn de servizzi, e a mangià e bev cont i imbriagh,' e el Signor el vegnarà 'in d'on dì che lù el se spetarà no.'
GSAM 154.1"Nüm credom de vess adess in quel temp de cui el parla el Peder, quand che el sò 'giudizzi de tant temp el tarda minga, e la soa dannazion la dorma minga;' indove i gh'aveven de 'portà dent in segret eresii che dannen.'8 Quij, el dis el Peder, i gh'eren de vess, propri come gh'eren profet fals quand che i Scrittur i eren staa scrivüü. Come donca i de la cà de Israel i hann dii: 'I dì i s'hinn slongaa, e ogni vision la manca,'9 inscì el gh'ha dovuu vess on temp indove el saria paruu che 'l temp el passava senza che 'l succedess nagott, inscì che i schernidor de 2 Peder 3:4 i podessen domandà: 'Indove l'è la promessa del sò vegnì?' e consolàss cont el pensà che 'tutt i robb i vann inanz come i eren del principi de la creazion.'
GSAM 154.2"Nüm credom che l'è staa in prevision de un tal tardà de la vision che l'apostol Giacom l'ha dii: 'Sii donca pazient, fradei, fin a la vegnuda del Signor; sii anca violter pazient; fortifeghee i voster coeur: perchè la vegnuda del Signor la se vesina.' E: 'Varda, el Giudes l'è in pee denanz a la porta.'
GSAM 154.3"E numm credom che, in prevision del passà del temp spetàa, el noster Salvador el ne ha ammonii, in del dodicesim capitol de Luca: 'Sii pront, cun i fianch cinti e i lampad accenduu; e sii compagn de gent che speta el so padron, quand che 'l torna del sposalizzi; inscì che, quand che 'l riva e 'l bussa, i ghe derven subit.'10 Spetà el vör dì che 'l temp el passa, perchè fin a quell moment lì se speta no. Donca el noster Signor el gionta: 'Beati i servitor che 'l Signor, quand che 'l riva, el trovarà svej.'
GSAM 154.4"Continuerem, se Dio 'l vö, a proclamà: 'Varda, el spòs el vegn; vegnì föra a incontralu;' e: 'L'ura del sò giudizzi l'è rivada.' E sperem de no fallì in del cuntinuà a cridà a gran vos al mond e a la gesa, per svejàj di sò canson de 'pas', e per fàj scoltà i prupòst de misericòrdia de Dio. G'avem intenzion de cuntinuà a spettà e a stà svej per la vegnuda del Signor, credend che la sia propri lì lì per rivà.
GSAM 155Na Vindicazion del Sò Lavor
GSAM 155.1Una bona idea de come i Adventista vedeven el so lavor prima del 21 de Marz del 1844, e subit dopo quella data, la se pò trovà in del legg la citazion chì de sota, tolta de un articol cont el titol "Vindication," in de l'Advent Herald del 13 de November del 1844, publicaa del J. V. Himes, S. Bliss, e A. Hale:—
GSAM 155.2No semm minga staa precipitos a abbraccià i nòster opinion. Credem de vess staa onest e sincer cercador de la verità. Gh'emm obedì al comand del noster Salvador de cercà in di Scrittur. Gh'emm minga cuntà sü la nostra saviezza; ma gh'emm vardà a Dio per guida e direzion, e gh'emm provà de mettess sü al sò altar, cunt la fidücia che lü 'l gh'avaria condüü i noster pass in del giüst. Gh'emm esaminà tücc i argument che i n'han miss contra cun un sincer desir de savè la verità e de restà luntan de l'error; ma gh'emm de confessà che i vari e multiform posizion di noster opponènt i n'han domà confermà in di noster vedüü. Gh'emm vist che, che gh'avessom reson o nò, i noster aversari podeven nò avègh reson; e i eren nò d'acordi tra de lor. I argomentazion de ciaschedun eren inscì debol e pueril che i eren costrett a desfà de continov quell che i aveven faa lor medemm; e cont i sò opinion opost e contraditori i hann dimostraa che, a prescind de quell che i pensaven di noster opinion, i gh'aveven nissuna fiducia in di opinion di alter. E, de pu, gh'era nanca un pont cardinal de la nostra posizion intrega indove che füssom no staa sostegnuu de vun o pussee de quej che lavoraven per smentì el vegnì subit del Signor. Intant che num gh'avevom la traduzion letteral di Scrittur per sostegnìnn, i noster aversari hann provaa invan a dimostrà che i Scrittur gh'hann no de vess capii in manera letteral, anca se ogni profezia che la s'è compida l'è stada inscì in di sò particolar pussee minuzzios e letterai.
GSAM 156La Delusion Spiegada
GSAM 156.1"Ma el temp — l'ann 1843, l'ann ebraich — l'è passaa, e semm restaa delus de minga avè vist el Re in tuta la soa bellezza. E tucc quej che ne eren contra pensaven sincerament che ogni caratteristica distintiva de la nostra fed la füss stada dimostrada falsa; e che numm, come omen onest, avressom dovuu bandonà tuta la nostra posizion. E donca, con sorpresa, ne hann vist ancamò aggrappaa a la nostra speranza, e ancamò adree a spetà el noster Re.
GSAM 156.2"Nüm, però, in del noster delüsion, gh'emm vedüü nissüna reson per scoragiàss. Emm vedüü che i Scritür indicaven che gh'aveva de vess un temp de spetàda, e che intant che la vision la tardava, nüm gh'avevom de spetàla. Gh'emm vist anca che a la fin de l'ann el period el podeva minga vess del tutt finii, anca a suppon che la nostra cronologia la füss giusta; e che i se podeven adempì domà in d'on quai moment de quest ann; e con tutt quest, gh'emm ammess francament e del tutt al mond che s'erom sbajaa in sul pont precis al qual s'erom guardaa con tanta fiducia; ma intant che s'erom inscì sbajaa, podom vedè la man de Dio in quella faccenda. Se ved che l'ha doperaa quella proclamazion lì come un allarm per el mond, e una proeuva per la gesa. L'ha mettuu el so popol in atituden de spetada. L'ha faa vegnì foeura quej che eren pront a patì per amor del so nomm. L'ha dimostraa a chi l'era la notizia de granda gioia l'arriv del Signor, e a chi l'era un son indesideraa in di so oregg. L'ha faa vedè a l'univers chi l'avaria acettaa el retorn del Signor, e chi l'avaria refudaa a la soa segonda vegnuda, inscì come i Giudee hann faa a la soa prima. E numm el considerom un pass in del compiment del proposit de Dio, in 'sto 'dì de la soa preparazion', per menà foeura un popol che 'l dovaria domà cercà la volontà del Signor, inscì che i sien preparaa per la soa vegnuda."
GSAM 157STORIA DEL MOVIMENT DOPO MARZ DEL 1844
GSAM 157.1Una storia svelta del moviment adventista dopo el 21 de Marz del 1844 l'è esposta in quell che 'l ven adess, ciapaa foeura del Signs of the Times, del 31 de Ottober del 1844:—
GSAM 157.2"Dopu el passà del 1843,—l'Ann Ebraich,—la gran part di Adventista la s'è fermada in de la credenza che d'ora inanz podevom cuntà in su di temp particolar senza nissun grad de certezza. I crèdeven che füssum indovè la nostra cronologia la segnala, a la fin de tucc i period profetich, al termin di quai l'avent l'è spetàa; e che, anca se gh'avessum de spetà domà el pocch temp che la nostra cronologia la podeva varià del temp de Dio, i crèdeven però che podessum pü avègh nissuna indicazion del temp precis. Hinn andaa tucc foeura cont i soeu lamp a 'ncuntrà el Spos; ma el Spos l'aveva tardaa de là del temp (1843) in del qual l'era spetaa. Durant 'sto tardà de la vision, el pareva che la determinazion de tucc la füss de spetàlla, a cred che la podeva minga vess rimandada e che la podeva rivà de un moment a l'alter. Però, de lì a poch l'è deventaa ben ciar che un frach de gent l'era dree a fà di pian per el futur, che avarien minga faa se avessen creduu che 'l Signor el saria vegnuu quell ann lì; e che s'eren indormentaa in del sens de la soa comparsa imediada. In alter paroll, i pensaven che 'l podeva rivà de on dì a l'alter, o che 'l podeva vess rimandaa de on cicinin, e che in quell temp lì i podeven godèss on poo de requi. Beh, l'è staa pròppi come 'l noster Salvador l'aveva dii che 'l saria staa: 'Intanta che 'l Spos el tardava, s'hinn tucc indormentaa e i hann dormii.'
GSAM 157L'atenzion l'è stada ciamada in su l'autun del 1844
GSAM 157.3Già in del Masg del 1843, el Fradell Miller l'aveva ciamaa la nostra attenzion in sul settim mes de l'ann sant giudee, come el temp per l'osservanza de quei tipi che ponten a la segonda vegnuda; e l'autunn passaa gh'avom vardaa a quell period de temp con grand interess. Dopu che l'era passaa, el Fradell S. S. Snow l'ha del tutt condividuu l'opinion che, segond i tipi, l'avvent del Signor, quand che 'l capitarà, el gh'ha de capità el des del settim mes; ma l'era minga segur de l'ann. Pussee tard l'ha vist che i period profetich i finissen minga de veras prima de l'ann present, el 1844; L'ha donca sostegnuu la soa idea che vers el 22 de Otober — el desim dì del settim mes de 'sto ann — avressom vist l'avniment del Signor de la gloria. Quest l'ha predicaa a New York, Filadelfia e in alter post in de la primavera e l'estaa passaa; e anca se tanti hann condividuu i so idei, s'è minga vista nissuna manifestazion particolar di so efet finna a circa Luj.
GSAM 158Raccòlt Lassade in di Camp
GSAM 158.1In del principi de la stagion, un quai di noster fradei in del nord del New Hampshire l'era staa inscì impressionaa de la credenza che 'l Signor el saria vegnuu prima de 'n alter invern, che hann minga coltivaa i so camp. Intorna a la metà de luj — che l'era la sira del mezzanocc del dì-ann ebraich (sira-matina, cuntand de la luna noeuva de april, l'inizi de 'stu ann ebraich) — di alter che aveven somenad e piantad i so camp restaron inscì impressionad de la credenza che 'l Signor el saria rivad de lì a poch, che podeven no, in acordi con la soa fed, regoeuj i so racòlt. Di quajvun, in del andà in di sò camp a tajà l'erba, s'hinn trovaa del tutt incapazz de andà inanz, e, per conformàss al sò sens del dover, hann lassaa i sò racòlt in pee in del camp, per mostrà la soa fed cont i sò òper, e inscì per condanà el mond. Quèsta ròba la s'è spantegada a la svelta in del nord de la Noeuva Inghilterra.
GSAM 158El Giudizi prima de l'Advent
GSAM 158.2"In del stess temp i noster fradei del Maine i aveven brascà l'idea che el giudizzi el gh'aveva de precedè l'avvent; che l'era in sincronia con la regòlta, e che l'era minga domà a la fin del mond, ma che l'ocupava un period subit prima de la fin. Segond 'sta vision, i pensaven che serum in del giudizzi, che la riga de separazion l'era dree a vess tirada, e che i servitor de Dio i eren dree a vess sigillad in su la front, e che el so adempiment el saria staa el segn per i quater angei che tegnen i quater vent de la terra (Apocaliss 7:1), de lassà andà la soa presa.
GSAM 159Un Desedà de Mezzanocc
GSAM 159.1"Intorna a la metà de luj la benedizion de Dio in del recuparà i pecador che eren tornà indree l'ha scominciaa a compagnà la proclamazion del temp, e quej che hann brascciaa vuna di vision de che s'è parlaa, hann mostraa on cambiament ciar in del sò comportament, e on dessedàss de colp del dormì, come l'era staa preveduu. 'A mezzanocc gh'è staa on grid: Varda, el Spos el riva; andee foeura a incontràll. Alora tucc 'sti vergin s'hinn levaa su e hann sistemaa i soeu lampad." A partì de luj, 'sti moviment chì hinn staa in di part diferent de la Noeuva Inghilterra, e distint vun de l'alter; ma hinn staa tucc compagnad de la benedizion de Dio in del recuperà tanti che i soeu lampad eren quasi smorzaa, e in de la santificazion di soeu sant. Al camp-meeting de Exeter, tucc 'sti influenz s'hinn incontraa, s'hinn mes'ciaa in d'un gran moviment unegh, e s'hinn spantegaa a la svelta in tucc i grupp de l'avvent in del paes."