Toko faha-13 — Famantarana ny Fitarihan'Andriamanitra

GSAM 198.1“Moa efa nanandrana handeha haka firenena ho Azy avy amin'ny firenena hafa va Andriamanitra amin'ny fizahan-toetra sy ny famantarana sy ny fahagagana sy ny ady sy ny tanana mahery sy ny sandry nahinjitra ary ny fampahatahorana lehibe, araka izay rehetra nataon'i Jehovah Andriamanitrareo ho anareo tany Egypta teo imasonao? Hianao no nampahitainy izany, mba hahafantaranao fa Jehovah no Andriamanitra, fa tsy misy afa-tsy Izy.”¹

GSAM 198.2Toy izany no niasan'ny Tompo tamin'ny fakana vahoaka avy eo afovoan'ny firenena pagana, mba hitarika azy ireo hivoaka any amin'ny toerana ahafahany miteny ny lalàny amin'izy ireo, sy hametraka izany ho azy ireo voasokitra amin'ny takelaka vato. Tsy natao mba hampifaliana ny fahalianan'izy ireo ireo fahagagana ireo; fa mba hahafantaran'izy ireo tsara fa Ilay “efa nanao zava-dehibe tany Egypta; fahagagana tany amin'ny tanin'i Hama sy zava-mahatahotra teo amin'ny Ranomasina Mena,”² ary niteny tamin'izy ireo avy teo afovoan'ny afo sy ny setroky ny tampon'i Sinay nirehitra, dia tsy iza fa ilay Andriamanitra velona sy marina, Mpamorona ny zavatra rehetra.

GSAM 198Antso an'i Mosesy avy amin'ny Kirihitra mirehitra

GSAM 198.3Tsy ho vitan'i Mosesy samirery ny nampiala ny Isiraelita tany Egypta raha vao nilaza fotsiny tamin'izy ireo hoe: “Teo am-piandrasako ny ondry tany an-efitra aho, dia nalahelo anareo tamin'ny fanandevozanareo, ary izao dia nidina aho hitondra anareo hivoaka an'i Egypta, tahaka ny efa saika nataoko fony aho namono ilay Egyptiana talohan'ny nandosirako tany amin'ny tanin'i Midiana.”

GSAM 199.1Ilaina ilay kirihitra mirehitra nefa tsy lany, sy ilay feo re heno nivoaka avy teo afovoan'ny lelafo, vao resy lahatra i Mosesy aza fa izy no tokony “handeha hitondra ny olona hivoaka avy any Egypta.” Tamin'izany fomba mahagaga izany no nandraisany ny iraka nampanaovina azy, ny antso avo sy masina ho azy, ka ny fampahafantarana izany dia hisarika avy hatrany ny sain'ny rahalahiny, sy hanomana ny sain'izy ireo ho amin'izay mbola ho avy, ary noho izany dia hitondra azy ireo hanaiky an'i Mosesy, eo ambany Andriamanitra, ho mpitarika azy ireo.

GSAM 199.2Raha nisy fotoana hatramin'ny fitsanganan'ny Mpamonjy tamin'ny maty izay nila fampiononana avy amin'ny fanatrehany sy ny teniny mampahery ny mpianany nalahelo sy diso fanantenana, dia tamin'izany fotoana izany no nifikiran'ny mpino sasany, izay nalahelo sy notafihina, tamin'ny finoana tsy miova taorian'ny “antso mamatonalina” tamin'ny 1844; ary raha nisy fotoana nitenenan'Andriamanitra mivantana tamin'ireo fanahy nalahelo noho ny famindram-pony, dia toa tamin'ny fotoana tahaka izany ary ho an'ny olona tahaka izany tokoa no nanaovany izany.

GSAM 199Ny Fisian'ny Tompo Nampanantenaina

GSAM 199.3Ilay tsy voafetra amin'ny fomba na fitaovana ampiasainy, ary izay nametraka ny fanomezan'ny Fanahy ao amin'ny fiangonany “raha niakatra ho any amin'ny avo Izy,”³ dia nampanantena fa ho eo amin'ireo mpanara-dia Azy amin'ny fitoriana ny filazantsara, hatramin'ny faran'ny tontolo.

GSAM 199.4Nandritra ny fotoana rehetra dia vonona ny haneho ny heriny sy ny fanomezany ho an'ireo izay nitady Azy fatratra ny Tompo. Tsy nilaza va Izy, rehefa nanome ny iraka momba ny filazantsara, hoe: “izao famantarana izao no hanaraka izay mino: hamoaka demonia amin'ny anarako izy; hiteny amin'ny fiteny izay tsy mbola hainy izy; handray menarana izy; ary na dia misotro zava-mahafaty aza izy, dia tsy hampaninona azy izany; hametra-tanana amin'ny marary izy, dia ho sitrana ireny”?⁴

GSAM 199Fanomezam-panahy Nandritra ny Fanavaozana

GSAM 199.5Nisy fampisehoana mahagaga ny herin'ny Tompo sy ny fisehoan'ny fanomezam-paminaniana tamin'ny fotoanan'ny Fanavaozana tamin'ny taonjato faha-16 sy tamin'ireo taona nanaraka. Miresaka momba ny faminanian'i John Huss i D'Aubigné. Charles Buck, ao amin'ny Religious Anecdotes nosoratany, dia mitantara ny faminanian'i George Wishart tamin'ny taona 1546. John Wesley, ao amin'ny asa sorany, dia mitantara ny faminanian'i Jonathan Pyrah sy ny fanatanterahana azy ireo. Pasitera J. B. Finley, ao amin'ny autobiografiany, dia mitantara fahitana mahagaga sy fanasitranana tamin'ny tenany manokana tamin'ny fahavaratra 1842. Namoaka fitantarana mahaliana momba ny fahitana miavaka iray izay nomena ny Dokotera Bond, avy amin'io fiangonana io, nandritra ny fotoam-piasany, sy ny vokany ny gazety The Christian Advocate (Methodist). Famantarana ho an'ireo izay nitady tamim-panetren-tena ny Tompo ireo, fa tsy niova Izy, ary mbola hiteny amin'ny olony amin'ny alalan'ny fanomezam-paminaniana.

GSAM 200Ny Fiangonana Sisa ho Manana ny Fanahin'ny Faminaniana

GSAM 200.1Misy fanambarana mazava sy manokana ao amin'ny Soratra Masina fa ny Tompo dia haneho manokana ny fanomezan'ny Fanahiny, ary indrindra indrindra ny fanomezam-paminaniana, eo anivon'ny olona izay ho hita miandry ny fahatongavany. Ny andininy voalohany asongadinay dia hita ao amin'ny taratasy ho an'ny Korintiana, ary toy izao no voasoratra ao: “Misaotra an'Andriamanitro mandrakariva ny aminareo aho noho ny fahasoavan'Andriamanitra izay nomena anareo ao amin'i Kristy Jesosy, dia ny nampananana harena anareo ao aminy amin'ny zavatra rehetra, na ny teny rehetra, na ny fahalalana rehetra, araka ny niorenan'ny filazana an'i Kristy teo aminareo, ka dia tsy latsaka amin'ny fanomezam-pahasoavana rehetra ianareo, miandry ny fisehoan'i Jesosy Kristy Tompontsika, Izay hampiorina anareo koa hatramin'ny farany, ka dia tsy hanan-tsiny ianareo amin'ny andron'i Jesosy Kristy Tompontsika.”⁵

GSAM 200.2Ao amin'ny Apokalypsy dia mamaky momba ny “sisa” isika—ny fiangonana evanjelika farany: “tezitra tamin'ilay vehivavy [fiangonana] ny dragona ka lasa nandeha hiady tamin'ny zanany sisa, izay mitandrina ny didin'Andriamanitra sy mitana ny filazana an'i Jesosy.”⁶ Inona moa ilay “filazana an'i Jesosy,” hoy isika manontany, izay ananan'ny fiangonana farany, ary izay amin'ny fanamafisany no manomana ny lalana ho an'ny fisehoan'ny fanomezam-panahy rehetra? Ho an'ity fanontaniana ity dia mahita valiny isika ao amin'ny fanambaran'ny anjely tamin'i Jaona tany amin'ny nosy Patmos: “niankohoka teo amin'ny tongony aho mba hivavaka aminy. Ary hoy izy tamiko: Tandremo. aza manao izao; fa mpanompo namanao ihany aho sady naman'ireo rahalahinao izay mitana ny filazana an'i Jesosy; Andriamanitra ihany no ivavaho; fa ny filazana an'i Jesosy no fanahin'ny faminaniana.”⁷

GSAM 201.1Ity famaritana nomen'ny anjely ity dia mampiseho fa ilay “fanahin'ny faminaniana” miseho ao amin'ny fiangonana miandry an'i Kristy no manomana ny lalana ho an'ny fanomezam-pahasoavana rehetra, ary hoe ady no atao amin'ny fiangonana “sisa” noho ny fananany izany fanomezam-pahasoavana izany eo anivon'izy ireo.

GSAM 201Ny Fanambaran'i Paoly momba ny Fanomezam-pahasoavana

GSAM 201.2Ny taratasin'i Paoly ho an'ny Tesaloniana dia mampiseho fa ny andron'ny Tompo—ny andro farany amin'ny fitsarana fampiharana—dia ho avy amin'ny besinimaro toy ny mpangalatra amin'ny alina; fa tsy hisambotra toy izany ny zanaky ny Tompo mahatoky kosa izany satria izy ireo dia “zanaky ny mazava”, ary “zanaky ny andro”. Anisan'ireo fampitandremany ho an'izany vahoaka miambina izany izy niteny hoe, “Aza mamono ny Fanahy. Aza manao tsinontsinona ny faminaniana. Fantaro ny zavatra rehetra; hazòny mafy izay tsara.”⁸

GSAM 201.3Mikasika ilay teny grika hoe propheteias, izay nadika eto hoe faminaniana, dia hoy i Greenfield ao amin'ny Greek Lexicon nosoratany: “Ny fampiasana ny fanomezam-paminaniana, amin'ity heviny ity, 1 Tesaloniana 5:20.” Mifanaraka amin'izany koa ny rakibolana nosoratan'i Parkhurst, Robinson, ary Liddell sy Scott. Izany, noho izany, dia fijoroana vavolombelona mazava fa ny tena fanomezam-paminaniana dia ho eo amin'ny fiangonana miandry ny fiavian'i Kristy fanindroany. Ny fampitandremana dia tsy ny hanamavo ilay fanomezana, fa ny hitsapa izany; rehefa mahita ny fanehoana tsara, dia ny “hifikitra mafy” amin'izany.⁹

GSAM 201Fanatanterahana ny Fampanantenana

GSAM 201.4Efa noresahintsika teo aloha ny fomba nanombohan'ny Tompo naneho ny fanomezam-paminaniana nandritra ny fanambarana ny hafatr'ireo anjely voalohany sy faharoa. Ity fanomezam-paminaniana ity dia nivoatra tanteraka kokoa nanomboka tamin'ny fiafaran'ireo 2300 andro. Nifidy ny fitaovany manokana ny Tompo ho amin'izany tanjona izany, ka nisafidy ho solontenany ilay izay tsy hoe nanolotra ny zava-drehetra ho Azy fotsiny, fa ny ainy koa no teo an-dalam-pihintsana, “ny osa indrindra amin'ireo osa.”¹⁰ Tao anatin'ny roa volana taorian'ny fahataperan'ny fotoana voatondro, dia nanomboka nandray fahitana avy amin'ny Tompo i Ramatoakely Ellen G. Harmon, avy any Portland, Maine, izay vao feno fito ambin'ny folo taona teo ho eo tamin'izany.

GSAM 202.1Koa satria nanana fahafahana niresaka tamin'ireo olona nonina tany Portland tamin'ny fotoanan'ny fahitana voalohany aho, ary nahafantatra an'i Ramatoa Haines ihany koa, tao an-tranon'ity farany no nahitan'i Ramatoakely Harmon ny fahitany voalohany, dia hotantariko araka ny nambaran'ireo olona ireo tamiko ny zava-nisy.

GSAM 202.2Tamin'izany fotoana izany dia teo anatin'ny toe-pahasalamana tena saro-pady Ramatoakely Harmon. Nandritra ny herinandro maromaro dia saika tsy afaka niteny afa-tsy tamin'ny bitsika izy. Nisy dokotera iray nanapa-kevitra fa ny aretiny dia raboka miaraka amin'ny fivontosan-drano. Nilaza izy fa efa simba ny havokavony havanana, ary voan'ny aretina mafy ny havia, ary voakasiky ny aretina koa ny fony. Nilaza izy fa tsy nihevitra hoe haharitra ela velona izy, fa mety ho faty tampoka amin'ny fotoana fohy indrindra, ary mety ho faty amin'ny fotoana rehetra. Sarotra be ny fifohany rehefa mandry izy. Amin'ny alina, tsy afaka niala sasatra izy raha tsy nampiana fanohanana teo am-pandriana ka saika teo am-pipetrahana. Ny kohaka miverimberina sy ny fivoahan'ny ra avy amin'ny havokavoka no nampihena be ny tanjany ara-batana.

GSAM 202Ny Fahitana Voalohany an'i Ramatoakely Harmon

GSAM 202.3Tamin'ny fotoana nahitany ny fahitana voalohany dia tao an-tranon'ny Ramatoa Haines izy. Tamin'ny maraina izany, ary nanao vavaka fianakaviana izy ireo. Nisy olona dimy teo, samy mpirahavavy tamin'ny finoana avokoa. Efa nisy ny hafa nivavaka, ary i Ramatoakely Harmon kosa nivavaka tamin'ny feo malefaka, no nidina tamin'ny fomba tena mahagaga ny herin'Andriamanitra, ka hita miharihary ny fiantraikany tamin'izay rehetra teo. Ary tao anatin'ny indray mipi-maso dia tsy nahatsapa intsony izy ny zava-niseho manodidina azy—fa tao anaty fahitana izy.

GSAM 202.4Tamin'ny fivoriana nanaraka dia notantarainy tamin'ireo mpino tany Portland izay naseho taminy. Nanana fitokisana tanteraka izy ireo fa avy amin'ny Tompo izany. Nisy enimpolo teo ho eo tany Portland tamin'izany fotoana izany no nankatoa izany ho asan'ny Tompo. Nisy hery niaraka tamin'ilay fahitana sy ny fitantarana azy, izay tsy mety ho avy afa-tsy avy amin'Andriamanitra. Nisy fahatsapana manetriketrika momba ny tombontsoa mandrakizay nipetraka tsy tapaka taminy, ary toa feno tahotra masina tsy hay lazaina izy fa ny olona tanora sy osa toa azy no hofidiana ho fitaovana hampitan'ny Tompo fahazavana ho an'ny olony. Nambarany fa raha mbola tao anatin'ilay fahitana izy dia toa voahodidin'ny anjely mamirapiratra tao amin'ireo kianja manjelanjelatry ny lanitra, izay toerana feno hafaliana sy fiadanana, ary fahoriana ny fifohazana manoloana ny zava-misy tsy mahafa-po eto amin'ity fiainana ara-nofo ity.

GSAM 203Famintinana ny Fahitana Voalohany

GSAM 203.1Ity famintinana fohy manaraka momba ny fahitana voalohany nataony, araka ny notantarainy tamin'ireo mpino tany Portland, dia hanome hevitra ankapobeny momba ny toetran'izy rehetra:—

GSAM 203.2“Raha nivavaka aho, dia tonga tamiko ny herin'Andriamanitra, izay mbola tsy tsapako toy izany mihitsy teo aloha. Voahodidin'ny hazavana aho, ary niakatra hatrany ambony hatrany ambony nihoatra ny tany. Nitodika nitady ny vahoakan'ny fahatongavana eto an-tany aho, saingy tsy nahita azy ireo, dia nisy feo niteny tamiko hoe: ‘Jereo indray, ary jereo somary avo kokoa.’ Tamin'izany dia nanandratra ny masoko aho, ary nahita lalana mahitsy sy tery, natsangana avo be etsy ambonin'izao tontolo izao. Teo amin'io lalana io no nandehanan'ireo olona Advantista ho any an-tanàna, izay teo amin'ny faran'ny lalana. Nanana jiro mamirapiratra napetraka teo aoriany teo amin'ny fiandohan'ny lalana izy ireo, izay nolazain'ny anjely tamiko fa ilay ‘antso mamatonalina.’ Namiratra nanerana ny lalana izy io, ary nanome hazavana ho an'ny tongony, mba tsy ho diso dingana. Ary raha nifantoka tamin'i Jesosy, izay teo anoloan'izy ireo nitondra azy ho any an-tanàna, ny mason'izy ireo, dia voaro izy ireo. Saingy vetivety dia nisy ny sasany leo; nilaza izy ireo fa mbola lavitra be ny tanàna, ary nihevitra izy ireo fa efa ho tafiditra tao mialoha. Dia nampahery azy ireo i Jesosy tamin'ny fanandratany ny sandriny havanana be voninahitra, ary nisy hazavana mamiratra nivoaka avy tamin'ny sandriny, izay nanenika ny vahoakan'ny fahatongavana, ary nihiaka izy ireo hoe: Hallelujah! Ny hafa kosa nandà tamim-pahamaikana ny hazavana teo aoriany, ka nilaza fa tsy Andriamanitra no nitondra azy ireo hatrany. Lany ny hazavana teo aorian'ireo, ka navelany tao anaty haizina tanteraka ny tongony, ary tafintohina izy ireo ka niala tamin'ny fijerena ny tanjona, ka tsy nahita an'i Jesosy intsony, ary nianjera niala tamin'ny lalana ho any amin'ny tontolo maizina sy ratsy etỳ ambany. Tsy ela dia nandre ny feon'Andriamanitra toy ny feon'ny rano maro izahay, izay nanome anay ny andro sy ny ora hahatongavan'i Jesosy. Ny olomasina velona dia nahafantatra sy nahatakatra ilay feo, fa ny ratsy fanahy kosa nihevitra fa kotro-baratra sy horohoron-tany izany. Rehefa niteny momba ny fotoana Andriamanitra, dia nampidiny taminay ny Fanahy Masina, ary nanomboka niha-namirapiratra sy nanjelatra tamin'ny voninahitr'Andriamanitra ny tavanay, tahaka ny an'i Mosesy rehefa nidina avy tany an-tendrombohitra Sinay izy.”¹¹

GSAM 204Famaritana ny Toetry ny Ramatoa White Nandritra ny Fahitana

GSAM 204.1Alohan'ny hanarahantsika bebe kokoa ny fitantarana mampientanentana momba ity fanehoana mahagagan'ny Fanahin'Andriamanitra ity, dia holazaiko ny zava-misy sasany momba ireo fahitana. Ny voalohany nahitako an-dRamatoa E. G. White (Ramatoakely Harmon taloha) dia tamin'ny volana Oktobra 1852. Tamin'io andro io aho no nahita azy tamin'ny fahitana izay naharitra adiny iray mahery. Nanomboka tamin'izany fotoana izany dia nanana ny tombontsoa aho nahita azy tamin'ny fahitana in-dimampolo teo ho eo. Tonga teo aho tamin'ny fotoana nanadihadiana azy nataon'ny dokotera raha mbola tao anatin'izany toe-javatra izany, ary heveriko ho fahafinaretana ny manao fijoroana vavolombelona momba izay hitako sy fantatro. Manantena aho fa tsy ho ariana fotsiny ny fitantarana ireo zava-misy marina momba ity raharaha ity noho ny vinavina tsy voahevitra ataon'ireo izay tsy mbola nahita azy mihitsy tamin'izany toe-javatra izany.

GSAM 204.2Rehefa miditra ao anatin'ilay fahitana izy dia mamoaka antso telo mampitolagaga hoe “Voninahitra!” izay miverimberina, ka ny faharoa, ary indrindra fa ny fahatelo, dia malefaka kokoa nefa mampihetsi-po kokoa noho ny voalohany, ary ny feony dia mitovitovy amin'ny an'ny olona iray lavitra anao, ary vao tsy ho re intsony. Mandritra ny efatra na dimy segondra eo ho eo dia toa mianjera toy ny olona torana, na very tanjaka; avy eo dia toa feno hery mihoatra ny an'ny olombelona avy hatrany izy, ka indraindray mitsangana avy hatrany ary mandehandeha ao anatin'ny efitrano. Misy fihetsika matetika ataon'ny tanany sy ny sandriny, manondro miankavanana na miankavia arakaraka ny fihodin'ny lohany. Ny fihetsika rehetra ireo dia atao amin'ny fomba tena kanto. Na aiza na aiza toerana ametrahana ny tanana na ny sandry, dia tsy misy olona afaka manetsika izany. Misokatra foana ny masony, saingy tsy manakimpy izy; mitsangana ny lohany, ary mitazana miakatra izy, tsy amin'ny fijery banga, fa amin'ny endrika mahafinaritra, izay tsy mitovy amin'ny mahazatra afa-tsy amin'ny hoe toa mifantoka amin'ny zavatra lavitra iray izy. Tsy miaina izy, nefa mitempo tsy tapaka ny fony. Mahafinaritra ny tarehiny, ary mena toy ny amin'ny ara-boajanahary ny lokon'ny tavany.

GSAM 205Raha ampitahaina amin'ny an'i Daniela

GSAM 205.1Ny toe-javatra misy azy eo amin'ny fifohana rivotra, ny fahaverezan-kery, ary ny fampaherezana azy rehefa mikasika azy ny anjelin'Andriamanitra, dia mifanaraka tanteraka amin'ny famaritana nomen'ny mpaminany Daniela momba ny traikefany manokana tamin'ny fahitana rehefa niteny izy hoe: “Ary dia nilaozana ho irery aho ary nahita izany fahitana lehibe izany, dia tsy nisy hery tafajanona tato amiko; fa nihasimba nivaloarika ny tarehiko, ary tsy nisy hery intsony tamiko.” “Fa aiza no ahazoan'ity izaho mpanompon'ny tompoko ity hiteny aminao tompoko? Ary tamin'izay dia tsy nisy hery nitoetra tato amiko intsony, na nisy aina sisa tato amiko. Ary nisy indray nanana endrik'olona nanendry ahy koa, dia nampahery ahy ka nanao hoe: Aza matahotra, ry ilay malala indrindra; fiadanana anie ho anao, mahereza, eny, mahereza. Ary rehefa niteny tamiko izy, dia nihahery aho ka nanao hoe: Aoka hiteny ianao tompoko, satria efa nampahery ahy.”¹²

GSAM 205FIJOROANA VAVOLOMBELONA AVY AMIN'NY NANATRI-MASO

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D

GSAM 205.2Mikasika ny toe-pahasalaman'i Ramatoa White raha mbola tao anatin'ny fahitana izy, dia mety ilaina ny fanambarana vitsivitsy avy amin'ireo vavolombelona. Ny voalohany dia avy amin'i M. G. Kellogg, M.D., izay manonona ny fahitana voalohany izay nomena tany Michigan, tamin'ny 29 Mey 1853, nandritra ny fivoriana iray natao tany Tyrone, Kaontian'i Livingston. Hoy izy:—

GSAM 206.1“Nitoetra tao anatin'ny fahitana i Rahavavy White nandritra ny roapolo minitra teo ho eo na antsasak'adiny. Rehefa niditra tao anatin'ny fahitana izy dia toa nahatsapa ny herin'Andriamanitra sy ny fanatrehany ny olona rehetra teo, ary ny sasany taminay dia tena nahatsapa tokoa ny Fanahin'Andriamanitra nipetraka mafy taminay. Nanao fivavahana sy fivoriana ara-piarahamonina izahay ny Sabata maraina tamin'ny sivy ora teo ho eo. Efa nivavaka i Rahalahy White, ny raiko, ary i Rahavavy White, ary izaho koa nivavaka tamin'izany fotoana izany. Tsy nisy fihetseham-po tafahoatra, tsy nisy fisehoana tafahoatra. Nivavaka tamin-kafanam-po tamin'Andriamanitra anefa izahay mba hitahiany ny fivoriana amin'ny fanatrehany, sy hitahiany ny asa tany Michigan. Raha vao nanao ilay antso fandresena hoe ‘Voninahitra! v-o-n-i-n-a-h-i-t-r-a! v-o-n-i-n-a-h-i-t-r-a!’ i Rahavavy White, izay efa renareo matetika rehefa miditra amin'ny fahitana izy, dia nitsangana i Rahalahy White ary nampahafantatra ny mpanatrika fa tao anaty fahitana ny vadiny. Rehefa avy nanazava ny fomba nisehoan'ny fahitany, sy ny tsy fifohany aina raha ao anatin'izany izy, dia nanasa izay rehetra maniry hanao izany izy mba hanatona sy hijery azy. Dr. Drummond, dokotera sady mpitory ao amin'ny Fiangonana Advantista Andro Voalohany, izay (talohan'ny nahitany azy tao anatin'ny fahitana) dia nanambara fa avy amin'ny hery mesmika ny fahitany, ary izy afaka mampiditra azy ao anatin'ny fahitana, dia nandroso, ary taorian'ny fizahana lalina, dia hatsatra dia hatsatra ny tavany ary niteny hoe, ‘Tsy miaina izy!’

GSAM 206.2“Azoko antoka tanteraka fa tsy nisy fofonainy tamin'izany fotoana izany raha mbola tao anatin'ny fahitana izy, na tamin'ireo fahitana maro hafa izay efa nataony raha teo aho. Ny fivoahany tamin'ny fahitana dia niavaka toy ny fidirany tao anatiny ihany koa. Ny famantarana voalohany azonay fa tapitra ny fahitana dia ny nanombohany nifoka indray. Nifoka lalina, lava, ary feno izy voalohany, tamin'ny fomba nanehoana fa efa tsy nisy rivotra mihitsy ny havokavony. Rehefa avy naka ny fofonaina voalohany, dia nisy minitra maromaro nandalo vao naka ny faharoa izy, izay nameno ny havokavony tamin'ny fomba mitovy tanteraka tamin'ilay voalohany; avy eo nisy fitsaharana roa minitra, ary naka fofonaina fahatelo indray, ka taorian'izany dia niverina ho ara-dalàna ny fifohany.” Nasoniavina, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28 Desambra 1890.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Atolotray ity fanambarana manaraka ity avy amina olona iray izay nanatri-maso ny fizahana ara-pitsaboana natao an-dRamatoa White raha mbola tao anatin'ny fahitana tany Stowe, Vermont, tamin'ny fahavaratry ny taona 1853. Hoy izy:—

GSAM 207.2“Nisy dokotera teo an-toerana, ary nanao fizahana azy araka izay notarihin'ny fahaizany sy ny fahalalany, mba hahitana ny anton'ilay fisehoana. Nisy labozia narehitra notazonina teo akaikin'ny masony, izay nisokatra malalaka; tsy nihetsika na kely aza ny hozatry ny masony. Avy eo dia nojereny ny fitempon'ny fony sy ny fofonainy, ary tsy nisy fofonaina. Ny vokany dia ny naharesy lahatra azy fa tsy azo hazavaina araka ny fitsipika voajanahary na siantifika izany.” Nasoniavina, “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Ireto fanambaran-teny manaraka ireto dia momba ny fizahana natao raha mbola tao anatin'ny fahitana Ramatoa White, tamin'ny fivoriana natao tao an-tranon'ny Pasitera James White, tao amin'ny Lalana Monroe, Rochester, N.Y., tamin'ny 26 Jona 1854:—

GSAM 207.4“Fito ambin'ny folo taona aho tamin'izany. Toa ho reko mihitsy ireo antso mampientanentana hoe ‘V-o-n-i-n-a-h-i-t-r-a!’ izay nambarany. Avy eo dia nilatsaka moramora tany amin'ny tany izy, tsy nianjera, fa nilatsaka moramora, ary notazonin'ny mpanampy iray teo am-pelatanany. Niditra ny dokotera roa, lehilahy antitra iray sy tanora iray. Niahy i Rahalahy White mba handinika akaiky an'i Rahavavy White izy ireo, ary nataon'izy ireo izany. Nentina ny fitaratra iray, ary ny iray tamin'izy ireo no nitazona izany teo ambonin'ny vavany raha niteny izy; saingy vetivety dia nitsahatra tamin'izany izy ireo, ary niteny hoe: ‘Tsy miaina izy.’ Dia nodinihin'izy ireo akaiky ny sisin'ny tratrany, raha mbola niteny izy, mba hahitana porofon'ny fifohana lalina, saingy tsy nahita izany izy ireo. Rehefa avy nifarana tamin'izany ny ampahany tamin'ny fizahana, dia nitsangana teo amin'ny tongony izy, mbola tao anatin'ny fahitana, nitazona Baiboly iray avo, nifamadika tamin'ny andininy samihafa, ary nanonona izany marina, na dia niandrandra sy niala tamin'ilay boky aza ny masony.

GSAM 208.1“Nahita ny fahitana momba ireo loza fito farany izy. Avy eo izy nahita ny fandresen'ny olomasina, ary toa mbola reko hatramin'izao ny kiakiany feno fandresena. Mijoro ho vavolombelona an-kalalahana momba ireo zava-misy ireo aho.” Nasoniavina, “Pasitera D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8 Febroary 1893.”

GSAM 208Ramatoa Drusilla Lamson

GSAM 208.2Misy fijoroana vavolombelona hafa momba ilay fizahana ara-pitsaboana ihany koa avy amin-dRamatoa Drusilla Lamson, mpitondratena an'ny zanak'olo-mpiray tam-po amin'ny Pasitera Lamson, ary lehiben'ny mpikarakara ao amin'ny Sanitarium Clifton Springs, N.Y. Raha niresaka momba ny fivoriana tamin'ny 26 Jona 1854 izy, dia nilaza hoe:—

GSAM 208.3“Tsaroako ilay fivoriana nanaovana ny fitsapana, dia ny hitsapana izay matetika nolazain'i Rahalahy White, fa tsy niaina i Rahavavy White raha teo am-pahitana izy, saingy tsy tadidiko ny anaran'ilay dokotera nanatrika.... Tsy maintsy ho i Dokotera Fleming izany, satria izy no dokotera nantsoina indraindray mba hanome torohevitra. Efa nodimandry anefa izy ankehitriny. Afaka milaza ity aho, fa natao ilay fitsapana, ary tsy nisy soritra fofonaina hita teo amin'ny fitaratra.” Nasoniavina, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 Martsa 1893.”

GSAM 208.4Mbola misy fijoroana vavolombelona iray hafa avy amin'ny olona iray izay teo tamin'ilay fotoana voalaza etsy ambony:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“Ity dia fanamarinana fa efa novakiako ireo fanambaran'i David Lamson sy Ramatoa Drusilla Lamson etsy ambony, mikasika ny fanambaran'ilay dokotera tamin'ny fotoana nanadihadiany an'i Ramatoa E. G. White raha mbola teo am-pahitana fahitana izy, tamin'ny 26 Jona 1854. Tonga teo amin'izany fivoriana izany aho, ary nanatri-maso ny fizahana. Manaiky izay voalazan'i Rahalahy sy Rahavavy Lamson aho, ary manampy aho hoe ny Dokotera Fleming sy dokotera tanora iray hafa no nanao ny fizahana. Rehefa nitsangana i Ramatoa White, araka ny nolazain'izy ireo, sady nanonona andininy avy amin'ny Soratra Masina, dia niantso labozia mirehitra ny Dokotera Fleming. Notazoniny teo akaikin'ny molony araka izay azo natao ity labozia ity nefa tsy nandoro, ary teo amin'ny lalana mivantana amin'ny fofonainy raha toa ka nisy fofonaina nivoaka. Tsy nihetsika na kely aza ny lelafo. Dia nanamafy ilay dokotera hoe: ‘Izany no mamarana ny raharaha mandrakizay, tsy misy fofonaina ao amin'ny vatany.’” Nasoniavina, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 Aogositra 1897.”

GSAM 209Andriamatoa sy Ramatoa A. F. Fowler

GSAM 209.1Ireto fanambarana manaraka ireto dia momba ny fizahana natao raha mbola tao anatin'ny fahitana Ramatoa White tao Waldron's Hall, Hillsdale, Mich., tamin'ny volana Febroary 1857. Ny Dokotera Lord, mpitsabo avy any Hillsdale izay efa dimampolo taona no niasany, no nanao ny fizahana tamim-pitandremana fatratra, ka momba izany dia atolotro ireto fijoroana vavolombelona manaraka ireto:—

GSAM 209.2“Tao izahay tamin'ny fotoana (tamin'ny Febroary 1857) nahitan'i Rahavavy E. G. White fahitana tao amin'ny Waldron's Hall, Hillsdale. Nanao fizahana ny Dokotera Lord, ary niteny hoe, ‘Mitempo ny fony, saingy tsy misy fofonaina. Misy aina, saingy tsy miasa ny havokavoka; tsy azoko hazavaina ity toe-javatra ity.’” Nasoniavina, “A. F. Fowler, Ramatoa A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1 Janoary 1891.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Indreto misy fanambarana hafa momba ilay fahitana ihany:—

GSAM 209.4“Tao aho tamin'ny fotoana nahitan'i Rahavavy White ilay fahitana voalaza etsy ambony tao amin'ny Waldron's Hall, Hillsdale. Ankoatra ilay fanambarana etsy ambony, dia reko ilay dokotera nilaza fa ny toe-pahasalaman'i Rahavavy White nandritra ilay fahitana dia ‘tsy takatry ny fahalalany.’ Nilaza ihany koa izy hoe, ‘Misy zavatra mihoatra ny voajanahary momba an'izany.’” Nasoniavina, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19 Janoary 1891.”

GSAM 209Andriamatoa sy Ramatoa Carpenter

GSAM 209.5Indreto ny fanambarana fahatelo momba ity raharaha ity:—

GSAM 209.6“Ity dia fanamarinana fa tao amin'ny Waldron's Hall, Hillsdale, Mich., izahay tamin'ny volana Febroary 1857, rehefa nanana fahitana Ramatoa E. G. White, ary raha mbola teo anatin'izany toe-javatra izany dia nozahan'ny Dokotera Lord izy, ary renay ny fanambarana ampahibemaso nataony momba ilay raharaha, araka ny voalaza etsy ambony nataon'ny Rahalahy sy ny Rahavavy Fowler.” Nasoniavina, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 Aogositra 1891.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Manaraka izany, sarihina ny sainao ho amin’ny fitsapana iray natao raha mbola tao anatin'ny fahitana Ramatoa White tany Buck's Bridge, Kaontian'i St. Lawrence, N.Y.:—

GSAM 210.2“Tamin'ny 28 Jona 1857, nahita an'i Rahavavy Ellen G. White aho voalohany raha tao anatin'ny fahitana izy. Tsy mpino ireo fahitana aho; saingy ny zava-nitranga iray tamin'ireo maro azoko notanisaina no nandresy lahatra ahy fa avy amin'Andriamanitra ny fahitany. Mba hahazoako antoka raha nisefo izy na tsia, dia napetrako teo amin'ny tratrany ny tanako nandritra ny fotoana ampy hahafantarana fa tsy nihetsika mihoatra noho ny an'ny maty ny havokavony. Avy eo dia nalako ny tanako ka napetrako teo am-bavany, nosindriko teo anelanelan'ny ankihibeko sy ny fanondroko ny orony, ka tsy afaka namoaka na nampiditra rivotra mihitsy izy, na dia te hanao izany aza. Notazoniko tamin'izany fomba izany tamin'ny tanako izy nandritra ny folo minitra teo ho eo, izay efa ampy hahafatesany noho ny sempotra raha teo amin'ny toe-javatra mahazatra; tsy voa na kely aza izy tamin'ity fitsapana ity. Hatramin'ny nahitako ity tranga mahagaga ity, dia tsy mbola nanana ahiahy na kely aza aho momba ny fiaviana avy amin'ny Andriamanitra an'ireo fahitany.” Nasoniavina, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4 Febroary 1891.”

GSAM 210Dokotera Mpanelanelana amin'ny Fanahy Manandrana ny Fahitana

GSAM 210.3Hiteniko ihany koa ny fizahana ara-pitsaboana iray hafa izay hitako tany Parkville, Kaontian'i St. Joseph, Mich., tamin'ny 12 Janoary 1861.

GSAM 210.4Rehefa nifarana ny fampaherezana nomen'i Ramatoa White ho an'ny vahoaka maro izay nivory tao amin'ny trano fiangonan'ny Advantista, dia nisy ny fitahian'Andriamanitra nijanona tamim-pahagagana teo aminy, ary dia nalain'ny fahitana izy raha mbola nipetraka teo amin'ny sezany. Tao koa ny Dokotera Brown, lehilahy salama tsara sy matanjaka ara-batana, mpanelanelana amin'ny fanahy. Nilaza izy fa ny fahitany an-tsaina dia mitovy amin'ny fampanelanelanana amin'ny fanahy, ary raha manana iray izy eo anilany, dia afaka mamoaka azy amin'izany ao anatin'ny iray minitra. Nisy fanasana natao ho an'izay rehetra nirona hanao izany mba handroso, ary tamin'ny alalan'ny fizahana dia hahazo antoka ny amin'ny toetrany raha mbola tao anatin'ny fahitany an-tsaina. Nandroso ilay dokotera, saingy vao tsy nahavita antsasaky ny fizahany akory izy dia lasa hatsatra toy ny maty ary nangovitra toy ny ravin-kazo. Hoy ny Pasitera White: “Hitatitra ny toe-pahasalamany ve ny dokotera?” Namaly izy hoe: “Tsy miaina izy,” ary nandeha haingana nankany am-baravarana. Ireo teo am-baravarana izay nahalala ny fireharehany dia niteny hoe: “Miverena, ary ataovy izay nolazainao fa hataonao; esory amin'ilay fahitana io vehivavy io.” Tao anatin’ny fihorohoroana mafy dia noraisiny mafy ny tahon-baravarana, saingy tsy navela hanokatra izany raha tsy nanontanian'ireo teo am-baravarana hoe: “Dokotera, inona izany?” Namaly izy hoe: “Andriamanitra ihany no mahalala; avelao hivoaka amin'ity trano ity aho;” dia nivoaka izy.

GSAM 211.1Hita miharihary fa ilay fanahy nifehy azy ho mpanelanelana amin'ny fanahy dia tsy nilamina kokoa teo anatrehan'ny hery nifehy an-dRamatoa White tamin'ny fahitana, tahaka ny tsy nilaminan'ireo nanana demonia tamin'ny andron'ny Mpamonjy, izay nanontany hoe: “Tonga eto va Hianao hampijaly anay alohan'ny fotoana?”¹³

GSAM 211.2Misy fitoviana hita amin'ity toe-javatra ity amin'izay voarakitra ao amin'ny traikefan'i Daniela mpaminany. Rehefa niditra anaty fahitana izy noho ny Fanahin'i Jehovah, dia taitra mafy ireo Kaldeana nanatrika—jentilisa izay tsy nahalala an'izany Fanahy izany—ka “nandositra niery.”¹⁴

GSAM 211Asaina Mitantara ny Fahitana Nananany Ramatoakely Harmon

GSAM 211.3Tokony ho herinandro taorian'ny fahitana voalohany nataony, nandritra ny fivoriana iray natao tao an-tranon-drainy, dia nahita fahitana faharoa Ramatoakely Harmon ka nasaina hampahafantatra amin'ny hafa izay nambara taminy. Tena sahiran-tsaina izy hoe ahoana no hanatanterahany ny baikon'ny Tompo. Ratsy dia ratsy ny fahasalamany ka nijaly ara-batana tokoa izy, ary raha ny fahitana azy dia fotoana fohy sisa no hivelomany. Fito ambin'ny folo taona monja izy, kely vatana sy marefo, tsy zatra fiaraha-monina, ary ara-boajanahary dia tena saro-kenatra sy tia mitoka-monina ka nampahory azy ny fihaonana amin'ny olon-tsy fantatra. Nivavaka tamin-kafanam-po nandritra ny andro maromaro izy, ary hatramin'ny alina be, mba hoesorina io enta-mavesatra io ka hapetraka amin'olon-kafa mahazaka azy kokoa. Saingy tsy niova mihitsy ny hazavan'ny adidiny, ary tsy nitsahatra nanakoako ny tenin'ilay anjely hoe: “Lazao amin'ny hafa izay nambarako taminao.”

GSAM 212.1Raha mbola tao anatin'izany fisavoritahan-tsaina izany, dia nanatrika fivoriana iray hafa natao tao an-tranon-drainy Ramatoakely Harmon. Tamin'io fivoriana io dia niombona ny rehetra nanao fivavahana feno hafanam-po ho azy, ary nanokana ny tenany ho an'ny Tompo indray izy, ary nahatsapa fa vonona ny hampiasaina ho voninahiny. Raha mbola nivavaka izy, dia nisava ilay haizina be izay nanarona azy; ary araka ny nolazainy taty aoriana, nisy hazavana mamiratra, toy ny baolina afo, nanatona azy, ary raha vao nianjera teo aminy izany, dia levona ny heriny, ary toa teo anatrehan'i Jesosy sy ny anjely izy. Naverina indray ny hoe: “Lazao amin'ny hafa izay nambarako taminao.” Nilaza izy fa nitalaho mafy izy mba tsy ho mirehareha raha toa ka tsy maintsy handeha hilaza izay nasehon'ny Tompo azy. Dia nisy anjely nilaza taminy fa novaly ny fivavahana nataony, ary raha atahorana ho latsaka amin'ny fireharehana izy dia ho voan'ny aretina. Hoy ilay anjely taminy: “Raha mampita ny hafatra amim-pahamarinana ianareo, ary maharitra hatramin'ny farany, dia hihinana ny voan'ny hazon'ny fiainana ianareo, ary hisotro amin'ny reniranon'ny ranon'ny fiainana.”

GSAM 212Ny Fitsidihan'i Ramatoakely Harmon tany Poland, Maine

GSAM 212.2Naseho an'i Ramatoakely Harmon fa tsy maintsy mandeha any Poland, Maine, izy ary mitantara ny fahitany. Ny ampitson'io fahitana fahatelo io, tsy nampoizin'ny rehetra, dia tonga teo am-baravaran-tranon-drainy ny zaodahiny lahy ary nanolo-kevitra ny hitondra azy ho any Poland. Raha tany izy dia nanao fivoriana iray izay nanambarany ilay fahitana. Hazen Foss,¹⁵ noho ny fahakiviana, dia tsy nety nankany amin'ny fanompoam-pivavahana, fa rehefa nanatona ny varavarana tany ivelany izy ka nampanakaiky ny sofiny tamin’ny varavarana, dia nandre azy nitantara ny fahitany, ary niteny hoe: “Ny fahitana nolazainy dia mitovy amin'ny ahy toy ny olona roa mitantara zavatra iray ihany.” Ny ampitson'iny maraina iny dia nihaona tampoka tamin'i Ramatoakely Harmon izy, ary nilaza taminy hoe: “Aoka ianao ho mahatoky amin'ny fitondrana ny enta-mavesatra sy amin'ny fitantarana ireo fijoroana vavolombelona homen'ny Tompo anao, dia tsy hafoin'Andriamanitra ianao.” Tamin'ny hafa kosa izy niteny hoe: “Io no fitaovana nametrahan'ny Tompo ity enta-mavesatra ity.” Tokony ho fantany tokoa izany, satria izy nahita ilay olona tao anatin'ilay fahitana izay nilazana taminy fa “nalaina taminy” ilay enta-mavesatra.

GSAM 213.1Ny asan'i Ramatoakely Harmon nanomboka teo dia ny nitety toerana maro tany amin'ireo Fanjakana New England, nitantara izay naseho taminy. Tamin'ny tranga sasany dia naseho taminy tamin'ny alalan'ny fahitana hoe aiza no halehany, ary nolazaina ihany koa ny fahasarotana hatrehiny. Ny hafany dia fananatra indrindra ho an'ireo izay nivily ho amin'ny fampianarana ny amin'ny fahatongavan'i Kristy ara-panahy, ary fampaherezana ho an'ny rehetra mba hifikitra amin'ny traikefa efa lasa.

GSAM 213.2Hoy izy momba ny traikefany: “Ny sasany nitsahatra tanteraka tamin'ny asa, ary nanilika ireo rehetra tsy nanaiky ny fomba fijerin'izy ireo momba ity teboka ity.... Nampiseho ahy ireo fahadisoana ireo Andriamanitra tamin'ny alalan'ny fahitana, ary naniraka ahy ho any amin'ireo zanany very mba hampahafantatra azy ireo; saingy nandà tanteraka ny hafatra ny maro tamin’izy ireo, ary niampanga ahy ho manaraka ny fanaon'izao tontolo izao. Etsy ankilany, niampanga ahy ho mpivavaka tafahoatra ireo Advantista anarana, ary nisy naneho ahy tamin'ny fomba diso, ary ny sasany tamim-pahalotoana, ho mpitarika ilay fivavahana tafahoatra izay tena niadiko mba hanafoanana azy.”¹⁶ Momba izany dia hianarantsika amin'ny fomba feno kokoa ao amin'ny toko manaraka.