Toko faha-7 — Ny Fandrosoana Haingana an'ny Hafatra

GSAM 126.1“Ary hitako fa, indro, nisy anjely mahery anankiray koa, nidina ary tany an-danitra sady nitafy rahona; ary ny avana dia teo amin'ny lohany, ary ny tavany dia tahaka ny masoandro, ary ny tongony tahaka ny andry afo, ary nitàna boky kely nivelatra teny an-tanany izy; ary nabahany ny tongony, ka ny ankavanany tamin'ny ranomasina, ary ny ankaviany tamin'ny tany; ary niantso tamin'ny feo mahery izy, tahaka ny fieron'ny liona; ary nony niantso izy, dia nikotroka ny kotrokorana fito.... Ary ny anjely, ilay efa hitako, dia nitsangana teo ambonin'ny ranomasina sy teo ambonin'ny tany, ka nanangana ny tànany ankavanana ho amin'ny lanitra ary nianiana tamin'izay velona mandrakizay mandrakizay, dia Ilay nahary ny lanitra sy ny ao aminy ary ny tany sy ny ao aminy ary ny ranomasina sy ny ao aminy fa tsy hisy andro intsony; fa amin'ny andro hitsofan'ny anjely fahafito, rehefa hitsoka izy, dia ho tanteraka ny zava-miafina izay an'Andriamanitra, araka ny teny soa mahafaly nambarany tamin'ny mpaminany mpanompony.”¹

GSAM 126Anjely, Mariky ny Iraka Olombelona

GSAM 126.2Araka ny efa naseho, ny asa fampielezana ny filazantsara dia natolotra ny olona, ary nampanantena ny Tompo fa hanome ny fitahiany amin'izany fitaovana izany hatramin'ny “fahataperan'izao tontolo izao.”² Noho izany, ny anjely mitondra ity hafatra ity dia tsy maintsy ho mariky ny hafatra momba ny fotoana izay ho toriana amin'ireo mponina eto an-tany. Ny hafatra dia ambara avy amina boky “misokatra,” izay milaza mazava fa efa nakatona izany taloha. Ireo iraka ireo dia ankasitrahan'Andriamanitra; fa ny “avana,” famantarana ny fanekena nataon'Andriamanitra, dia eo amboniny, ary mitafy ny fahazavan'ny voninahitr'Andriamanitra izy ireo, ary manambara ny hafatra amin'ny fahefan'ny Mpamorona ny zavatra rehetra. Ny zavatra ambara eto dia hafatra momba ny fotoana, izay “voaisy tombo-kase” taloha, fa ankehitriny kosa dia ambara avy amin'ny boky “misokatra”.

GSAM 127.1Tao amin'ireo toko teo aloha dia efa voaporofo fa nanamarika ny fotoana hanomezan'ny Tompo ny fahazavana mifandraika amin'ny fiafaran'ny vanim-potoana faminaniana lehibe—2300 andro—izay mitondra mankany amin'ny fitsarana famotopotorana; fa ny faminaniana hoe hitombo ny fahalalana dia tanteraka tsara tamin'ny alalan'ny fananganan'Andriamanitra olona maro izay nanambarany izany fahazavana izany taminy; ary fa nanamarika ihany koa ny fotoana tokony hianarana ny “fanoharana ny amin'ny aviavy” Izy, tamin'ny alalan'ny fananganana ireo mpampianatra nirahiny tamin'izany fotoana sy toerana izany mba hivoaka sy hampahafantatra izany fanoharana izany amin'izao tontolo izao. Toy izany koa no nanamarikany tsara ny fotoana tokony hitomboan'ny hafatra ara-potoana ho lasa antso mahery, ary toy izany koa no tanteraka izany.

GSAM 127Ny Antso Mahery an'ny Hafatra Voalohany

GSAM 127.2Ny fotoana tokony hanaovana ny antso mahery amin'ity fanambarana ity dia fanontaniana mahaliana. Apetraka eto eo anelanelan'ny fanaovana feon'ny trompetra fahenina sy fahafito izany, izay hita tsy amin'ny toerany ao amin'ny Soratra Masina ihany, fa amin'ny hafatra ihany koa, izay milaza hoe: “amin'ny andro hitsofan'ny anjely fahafito, rehefa hitsoka izy, dia ho tanteraka ny zava-miafina izay an'Andriamanitra, araka ny teny soa mahafaly nambarany tamin'ny mpaminany mpanompony.” Porofo tsy azo iadian-kevitra izany fa ny fotoana voalaza ao amin'ity hafatra ity dia mahatratra hatramin'ny fanenoan'ny trompetra fahafito.

GSAM 127Ny Fotoanan'ny Antso Mahery

GSAM 127.3Rehefa mitsoka ny anjely fahafito, dia vakintsika hoe “novohana ny tempolin'Andriamanitra any an-danitra, ka hita ny fiaran'ny fanekeny teo anatin'ny tempoliny.”³ Ao amin'ny fanompoana ny fitoerana masina eto an-tany, ny efitra misy ny fiaran'ny fanekena—ny fitoerana masina indrindra—dia nosokafana indray mandeha isan-taona ihany; tamin'ny andro fanavotana izany, ary natao hanalana ny fahotana—fanadiovana ny fitoerana masina. Ny fotoana nolazain'ny mpaminany, izay hanatanterahana ity asa fanadiovana ity, araka ny nataon'i Kristy, dia amin'ny fiafaran'ny 2300 andro.⁴ Voalaza ihany koa fa rehefa mitendry ny anjely fahafito dia misy feo any an-danitra milaza fa tonga ny fotoana hitsarana ny maty.⁵

GSAM 128.1Ity famantarana mpaminany ao amin'ny Apokalypsy 10 ity dia mampiseho ny fotoana handefasana ity hafatra ity “amin'ny feo mahery,” ary farany, “tahaka ny fieron'ny liona;” Ny fotoana, araka ity faminaniana ity, izay hitomboan'ny hafatra ho amin'ny antso mahery dia manomboka amin'ny fiafaran'ny trompetra fahenina ka hatramin'ny fiafaran'io vanim-potoana faminaniana mitarika amin'ny fanadiovana ny fitoerana masina, izany hoe, hatramin'ny fiafaran'ny 2300 andro. Ny trompetra efatra voalohany dia tanteraka tamin'ny adin'ny Goths, Vandals, Huns, sns., izay nizara ny Roma Andrefana ho folo ampahany na fanjakana.

GSAM 128Ny Trompetra Fahadimy

GSAM 128.2Ny trompetra fahadimy dia mampiseho ny fiakaran'ny finoana Silamo miaraka amin'ny rahon'ny fahadisoana manarona azy, fa indrindra indrindra ny vanim-potoanan'ny “dimy volana”, na dimampolo amby zato taona ara-bakiteny nanomboka tamin'ny fotoana nananan'izy ireo mpanjaka nifehy azy ireo. Ny 27 Jolay 1299, i Othman, mpanorina ny Empira Ottoman, dia nanafika ny faritr'i Nicomedia. Nanomboka tamin'izany fotoana izany dia nanorisory sy “nanarary” ny Empira Romana Atsinanana ny Ottoman hatramin'ny 27 Jolay 1449, izay nahafeno dimampolo amby zato taona nanenoan’ny trompetra fahadimy. Tamin'izany fotoana izany dia tonga niady tamin'ny tanànan'i Constantinople mihitsy ny Tiorka, nampiasa vanja tamin'ny adiny; ary avy amina kanona mavesatra, izay nolazain'ny mpahay tantara Gibbon fa nitaky omby enimpolo hisintona azy, dia nitifitra vato lehibe tamin'ny rindrin'i Constantinople izy ireo.

GSAM 128Ny Fiafaran'ny Trompetra Fahenina

GSAM 128.3Tamin'io fotoana io dia maty i John Palleologus, izay nosoratan'ny mpahay tantara ho mpanjaka grika farany. I Constantine Decozes no mpandova ara-dalàna ny seza fiandrianana, saingy voalaza fa ny tahony an'i Amurath, sultan tiorka izay nanao ady taminy, no nanosika azy hangataka alalana tamin'i Amurath mba hiakatra eo amin'ny seza fiandrianana. Ny fihetsika toy izany dia saika toa famelana ny seza fiandrianana ho an'ny Tiorka. Raha ny marina, fotoana fohy taorian'izay dia lasan'ny Ottoman ny tanànan'i Constantinople sy ny Empira Romana Atsinanana. Noho izany dia “novonoin'izy ireo” (eo amin'ny lafiny politika) ilay empira izay efa “notorotoroin'izy ireo” teo aloha. Tokony “hamono” azy izy ireo “ora sy ny andro sy ny volana ary ny taona.”

GSAM 129.1Raha raisina ho toy ny fotoana mpaminany izany, ka ny iray andro dia iray taona, hafiriana ny faharetany? Tsotra ny kajy: taona iray, 360 andro, na taona; volana iray, 30 andro, na taona; ary andro iray, taona iray,—amin'ny fitambarany, 391 andro, na, ara-bakiteny, 391 taona. Ny adiny iray, izay ampahefatra amby roapolo amin’ny andro iray, raha alaina ho toy ny marika, dia antsasaky ny volana, na dimy ambin'ny folo andro. Ny fe-potoana manontolo nanjakan'ny Môhamadiana tamin'ny fomba mahaleo tena tany amin'ny faritr'i Roma Atsinanana noho izany dia ho 391 taona sy 15 andro. Rehefa ampiana amin'ny 27 Jolay 1449 izany, dia mitondra antsika ho amin'ny 11 Aogositra 1840, ho an'ny fiafaran'ny vanim-potoanan'ny fahaleovantenan'ny Tiorka, araka ny voalaza ao ambanin'ny trompetra fahenina.

GSAM 129Dr. Josiah Litch maminany ny fianjeran'ny Empira Ottoman

GSAM 129.2Tamin'ny 1838, Dr. Josiah Litch, avy any Philadelphia, Pa., rehefa nandray ny fahamarinana nambaran'i William Miller, dia niara-niasa tamin'ny asa fampahafantarana bebe kokoa ilay hafatra. Nanoratra lahatsoratra ho an'ny gazety izy momba ireo trompetra fito ao amin’ny Apokalypsy. Nandray ny hevitra hentitra izy fa hijanona tsy heno intsony ny trompetra fahenina ary hianjera ny fanjakana Ottoman amin'ny 11 Aogositra 1840, ary izany no hanaporofo amin'izao tontolo izao fa ny andro iray ao amin'ny faminaniana an'ohatra dia misolo tena herintaona ara-bakiteny.

GSAM 129.3Ny sasany tamin'ireo rahalahy, eny fa na dia ireo niombon-kevitra taminy momba io teboka io aza, dia nangovitra noho ny tahotra noho ny mety ho vokany “raha tsy tanteraka” araka ny nolazainy. Na izany aza, tsy nampatahotra azy izany, fa nanohy nanao izay rehetra vitany mba hampahafantarana ny heviny momba ny raharaha Tiorka. Niparitaka tamin'ny gazety ny filazana nataony momba ilay lohahevitra. Niresaka momba ilay raharaha tamin'ny fivorian'izy ireo ireo klioban'ny tsy mpino, ary niteny hoe: “Indro misy lehilahy iray sahy manao filazana, ary raha tanteraka araka ny teniny ity raharaha ity, dia hanaporofo tsy misy isalasalana ny filazany fa ny andro iray ao amin'ny faminaniana dia manondro taona iray, ary ny 2300 andro dia taona mitovy isa amin'izany, ary hifarana amin'ny 1844 izany.”

GSAM 130.1Ny famoahana ny lahatenin'i Dr. Litch dia niteraka savorovoro lehibe, ary olona an'arivony maro no voaantso tamin'izany mba hiandry ny fiafaran'ny fahasahiranana nitsangana teo amin'i Mehemet Ali, pashan'i Egypta, sy ny sultan Tiorka. An-jatony no nilaza hoe: “Raha mifarana araka ny voalazan'ilay dokotera ity raharaha ity, dia hanaporofo ny fitsipika ‘taona-andro’ amin'ny fandikana ny fotoana an'ohatra izany, ary ho lasa Advantista izahay.”

GSAM 130Ny Sultan Tiorka Miady amin'ny Pasha-n'i Egypta

GSAM 130.2Nandritra ny taona maro talohan'ny 1840, dia efa tafiditra tamin'ny ady tamin'i Mehemet Ali, pasha-n'i Egypta, ny sultan. Tamin'ny 1838, ny disadisa teo amin'ny sultan sy ilay mpanompony Egyptiana dia vonjimaika nosakanan'ny herin'ireo masoivoho vahiny. Tamin'ny 1839 anefa, niverina indray ny fifandonana, ary nitohy izany mandra-pahatongan'ny ady ankapobeny teo amin'ny tafiky ny sultan sy ny an'i Mehemet, ka potika tanteraka ny tafiky ny sultan ary nalain'i Mehemet ny andian-tsambo mpiady ka nentina tany Egypta. Tena nihena tanteraka ny sultan, ka rehefa niverina ny ady tamin'ny volana Aogositra, dia sambo mpiady roa kilasy voalohany sy sambo fregaty telo fotsiny no sisa tavela tamin'ilay tafika an-dranomasina Tiorka nanjakazaka taloha. Nolavin'i Mehemet tanteraka ny hanolotra sy hamerina ilay tafika an-dranomasina tamin'ny sultan, ary nanambara izy fa raha nanandrana naka izany taminy ireo firenena, dia handoro izany izy. Toy izany no toe-javatra, rehefa niditra an-tsehatra i Angletera, Rosia, Aotrisy, ary Prisy tamin'ny 1840, ka nanapa-kevitra ny hamaha ilay olana; satria hita miharihary fa raha navela fotsiny dia tsy ho ela i Mehemet no ho tompon'ny seza fiandrianan'ny sultan.

GSAM 131Fidiran'ny Hery Mpiara-dia an-tsehatra

GSAM 131.1“Nanaiky ity fidiran-tànan'ireo firenena mpiara-dia ity ny sultan, ka nanaiky an-tsitrapo ny hametraka ny raharaha teo am-pelatanan'izy ireo. Nisy fihaonana nataon'ireo firenena ireo tany Londres, ka teo anatrehan'izany ny sheik, Effendi Bey Likgis, tamin'ny maha solontena manam-pahefana feno avy amin'ny Ottoman azy. Noforonina ny taratasy fampandrenesana farany, izay hatolotra ny pasha an'i Egypta, ka tamin'izany dia tokony hanolotra azy ny sultan ny fitondrana lova an'i Egypta, sy ny faritra rehetra ao Syria manomboka any amin'ny Hoalan'i Suez ka hatrany amin'ny Farihin'i Tiberias, miampy ny faritanin'i Acre, mandra-pahafatiny; izy kosa, etsy ankilany, dia tsy maintsy niala tamin'ireo faritra hafa rehetra an'ny fanjakan'ny sultan izay notananany tamin'izany, ary nampody ny andian-tsambo Ottoman. Raha nolaviny ity tolotra avy amin'ny sultan ity, dia ireo firenena efatra ireo no handray an-tanana ny raharaha, ary hampiasa fomba hafa izay heveriny fa mety hampanaiky azy hanaraka ny sitrapony.

GSAM 131.2“Niharihary fa raha vao tafiditra an-tànan'i Mehemet Ali ity fampandrenesana farany ity, dia ho tafavoaka mandrakizay amin'ny fifehezan'ilay voalohany [ny sultan] ny raharaha, ary ny fitantanana ny raharahany dia ho an'ireo firenena vahiny nanomboka teo.

GSAM 131Ny Faminaniana Tanteraka—Faran'ny Fahaleovantenan'i Torkia

GSAM 131.3“Nandefa an'i Rifat Bey tamin'ny sambo mandeha amin'ny etona an'ny governemanta ho any Aleksandria ny sultan, mba hampita ny fampandrenesana farany tamin'ilay pasha. Nomena azy izany, ary noraisiny an-tanana tamin'ny faha-11 Aogositra 1840! Tamin'io andro io ihany dia nisy taratasy kely nalefan'ny sultan tany amin'ireo masoivohon'ireo firenena efatra, nanontany hoe inona no paikady horaisina raha toa ka mandà hanaraka ny fepetran'ilay fampandrenesana farany ilay pasha; namalian'izy ireo an'izany fa efa nisy ny fepetra noraisina, ary tsy ilaina ny hampitahorany ny tenany momba izay mety hitranga. Tamin'io andro io no nifarana ny fe-potoana iraika amby sivifolo amby telonjato taona sy dimy ambin'ny folo andro natokana ho an'ny faharetan'ny fanjakana Ottoman; ary aiza ny fahaleovantenan'ny sultan?—Lasa!”⁶

GSAM 132.1Nanomboka tamin'io andro io ka hatramin'izao dia voatery nanao araka ny baikon'ireo firenena matanjaka ny sultan, ary nijery ny fizarazarana ny fanjakany, izay notapahina tsikelikely ka nalain'izy ireo ho an'ny tenany.

GSAM 132Fahalianan'ny Vahoaka momba ny Faminaniana Nitsiry

GSAM 132.2Ity fanatanterahana mahavariana ny faminaniana ity dia nisy fiantraikany lehibe teo amin'ny saina ho an'ny besinimaro. Nampitombo ny fahalianan'ny olona ny hihaino momba ny lohahevitra mikasika ny faminaniana efa tanteraka sy eo am-pahatanterahana. Nilaza i Dr. Litch fa tao anatin'ny volana vitsivitsy taorian'ny 11 Aogositra 1840, dia naharay taratasy avy amin'ny tsy mpino malaza maherin'ny arivo izy, ka ny sasany tamin'izy ireo dia mpitarika klioban'ny tsy mpino, izay nilazany fa niala tamin'ny ady tamin'ny Baiboly izy ireo, ary nanaiky izany ho fampahafantaran'Andriamanitra ho an'ny olona. Ny sasany tamin'izy ireo dia niova fo tanteraka ho an'Andriamanitra, ary maro tamin'izy ireo no lasa mpandaha-teny mahay tao anatin'ny hetsika lehibe momba ny fahatongavana faharoa. Nisy tamin'izy ireo no naneho hevitra tamin'i Dr. Litch tamin'izao fomba izao: “Efa nilaza izahay fa ireo mpanazava ny faminaniana dia maka teny avy amin'ireo pejy efa lany andro ao amin'ny tantara mba hanamarinana ny filazan'izy ireo momba ny fanatanterahan'ny faminaniana; fa amin'ity tranga ity kosa dia manana ny zava-misy velona eo imasonay izahay.”

GSAM 132.3Mba hanehoana ny fomba nanombohan'ny hafatra momba ny fahatongavana “tamin'ny feo mahery” teo am-pifaranan'ny trompetra fahenina indrindra, dia hanonona tranga iray aho izay notantarain'ny iray tamin'ireo mpandray anjara tamin'ity hafatra ity tamiko.

GSAM 132.4Tamin'ny taona 1840, i E. C. Williams, mpanao tranolay sy lamba-tsambo lehibe iray avy any Rochester, N.Y., dia nanaiky ilay hafatra, ary nanasa ny Pasitera Miller sy Himes ho tonga any Rochester mba hiteny tamin'ireo an'arivony tao an-tanàna. Namaly izy ireo fa tsy ampy ny vola ilaina mba hanofa efitrano lehibe ampy handraisana ny olona. Namaly ilay lehilahy hoe: “Manana tranolay boribory mirefy 120 tongotra ny savaivony aho. Hatsangako, hasiako seza, ary hokarakaraiko maimaim-poana izany. Avia ary ampahafantaro ny hafatra.” “Tonga izy ireo,” hoy izy tamiko, “ary tsy nahavita nandray ny antsasaky ny vahoaka tonga nihaino akory ilay tranolay, ka nampidiriko fampitohizana 40-tongotra, ka lasa 160 x 120 tongotra ny habeny. Feno olona isan'andro io tranolay io, ary an-jatony no nivangongo teo ivelany, samy vonona ny hihaino ny teny.”

GSAM 133An-jatony Mampahafantatra ny Hafatra

GSAM 133.1Mba hamaliana ny fahalianana mitombo, nampiasaina tranolay lehibe ary natao fivoriana tao anaty ala kely tamin'ny vanim-potoanan'ny fahavaratra. Tamin'ny ririnina kosa, nampiasaina ny sasany amin'ireo trano fiangonana lehibe indrindra sy ny efitrano fivoriam-bahoaka, ary feno hipoka hatramin'ny fetra izy rehetra tamin'ireo mpihaino liana. Fa tsy toy ny hoe i Pasitera Miller irery no nitsangana, araka ny fanaony talohan'ny taona 1840, “saika irery” tamin'ny fanambarana ny hafatra, fa olona telonjato teo ho eo no niara-dia taminy tamin'ny fanambarana ampahibemaso ny fiafaran'ny vanim-potoana 2300 andro, sy tamin'ny fanandratana ny antso hoe: “tsy hisy andro intsony,” ary, “tonga ny andro fitsarany.” Koa hitantsika àry fa rehefa tonga ny fotoanan'ny Tompo mba hielezan'ny hafatra manerana izao tontolo izao, dia tanteraka ny teniny, ary voatosiky ny faniriana hihaino ilay antso ny an-tapitrisany.

GSAM 133.2Izay marina momba ny hetsika tany Amerika dia marina ihany koa tany amin'ny firenen-kafa. Nanomboka tamin'ny taona 1840, fa tsy olona vitsivitsy nanaparitaka ny famoaham-bokiny intsony, fa maro be no nitsangana, toy ny hoe, teo anoloana mba hampahafantatra ilay antso. Tany Angletera, nisy mpitandrina fitonjato tamin'ny Fiangonana Anglisy irery ihany no nanambara ilay hafatra, tsy isaina ankoatra ireo am-polony maro hafa nanao ny asa mitovy amin'izany. Tany amin'ny firenena roapolo mahery, isan'ireo firenena lehibe indrindra eto an-tany, dia niely ilay hafatra niaraka tamin'ilay hafanam-po izay nahatonga ny mpijery hilaza hoe: “Tena matotra tokoa ity vahoaka ity.”