Toko faha-6 — Ny Hafatra sy ireo Mpitondra Hafatra

GSAM 108.1“Soraty ny fahitana, ka ataovy mazava tsara eo amin'ny fàfana, mba hihazakazaka izay mamaky azy. Fa ny fahitana dia mbola ho amin'ny fotoana voatendry, fa amin'ny farany dia hiteny izy ka tsy handainga: na dia mitaredretra aza izy, andraso ihany; fa ho avy tokoa izy, tsy hitaredretra izy” (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV).¹

GSAM 108.2“Ary hitako fa, indro, nisy anjely iray koa nanidina teo afovoan'ny lanitra, nanana filazantsara mandrakizay hotorina amin'izay monina ambonin'ny tany sy amin'ny firenena sy ny fokom-pirenena sy ny samy hafa fiteny ary ny olona rehetra, nanao tamin'ny feo mahery hoe: Matahora an'Andriamanitra, ka omeo voninahitra Izy; fa tonga ny andro fitsarany; ary miankohofa eo anoloan'izay nanao ny lanitra sy ny tany sy ny ranomasina ary ny loharano.”²

GSAM 108.3Ireo izay nanambara ny filazana momba ny fahatongavana dia nilaza fa ity “fahitana” ity miaraka amin'ny fotoana “voatendry” voalazan'ny mpaminany Habakoka dia nahitana ireo fahitana ao amin'ny faminanian'i Daniela sy ny Apokalypsy. Nataon'izy ireo tena mazava tsara ireo tamin'ny famaritana azy ireo teo amin'ny tabilao faminaniana, ka ilay namaky ny fandikana dia tena afaka “nihazakazaka” sy nampita ny vaovao tamin'ny hafa tokoa.

GSAM 108Hafatra Mazava

GSAM 108.4Ny fanambarana nataon'ny vahoaka Advantista dia tsy ny fanambarana nataon'i Paoly teo anatrehan'i Feliksa fotsiny, hoe: “ny fahamarinana sy ny fahononana ary ny fitsarana ho avy;” ary tsy ny fanambarana nataon'i Martin Luther ihany koa, rehefa avy nahavita ny fandikana ny Baiboly, izay voalaza fa nilaza, fotoana fohy talohan'ny nahafatesany, hoe: “Matoky aho fa tsy lavitra ny fitsarana; eny, fa ny Tompo mihitsy aza tsy ho tara mihoatra ny telonjato taona intsony.” Tsy ny fanambarana nataon'i John Wesley ihany koa, rehefa nilaza izy fa “heveriny fa mety hanomboka ao anatin'ny zato taona eo ho eo ny arivo taona.” Nilaza ny Advantista fa manome ny hafatra an'ohatra ao amin'ny Apokalypsy 14:6, 7, “tonga ny andro fitsarany,” sy ny antso ao amin'ny Apokalypsy 10:6, “tsy hisy andro intsony.” Tsy mety ho tanteraka tamin'ny alalan'ny fanambarana momba ny zava-mitranga “ho avy”, ao anatin'ny telonjato taona, na ao anatin'ny zato taona, ny faminaniana toy izany, fa tamin'ny fotoana voafaritra mazava hoe efa “tonga”. Hafatra toy izany indrindra, miaraka amin'ny famaritana mazava mitovy amin'izay takian'ireo faminaniana voalaza etsy ambony ireo, no nambaran'ny vahoaka Advantista tamin'izao tontolo izao.

GSAM 109Ny Fitsarana amin'ny Fahatongavan'i Kristy

GSAM 109.1Tamin'ny fotoana nanambarana voalohany ity hafatra ity, dia samy nihevitra avokoa ny antokom-pinoana kristiana rehetra fa hisy fitsarana amin'ny fiavian'i Kristy fanindroany. Noho izany, vahoaka iray tao anatin'izany toe-javatra izany, izay nanambara ny hafatra milaza fa tonga ny andro fitsarana, raha mbola nitana izany fomba fijery izany, dia tsy maintsy nanambara ny fiavian'i Kristy fanindroany ihany. Raha ny marina, ny zavatra nanome hery ny hafatra, ary nampihetsi-po indrindra ny olona, dia ny fanambarana fotoana voafaritra mazava. Tamin'ny voalohany, nilaza izy ireo fa ho tonga ny fiafaran'izao tontolo izao amin'ny fotoana iray mandritra ny “taona jiosy” 1843, ary tafiditra tao anatin'ny fotoana teo anelanelan'ny 21 Martsa 1843 sy ny 21 Martsa 1844 izany. Rehefa lasa io fotoana io, dia fantatra tamin'ny Midnight Cry tamin'ny taona 1844 fa voatendry ny andro mazava ho an'ny fiafaran'ny fotoana faminaniana. Io no andro faha-10 tamin'ny volana fahafito Jiosy, izay mifanandrify amin'ny 22 Oktobra 1844.

GSAM 109Fikajiana ny 2300 Andro

GSAM 109.2Ny fototry ny fotoana—1843—dia ireo 2300 andro ao amin'ny Daniela 8. Nolazaina fa satria ireo “andro” ireo dia nifandray tamin'ny faminaniana izay nifidianana biby mba hisolo tena fanjakana, dia tsy maintsy ampiasaina amin'ny fomba an'ohatra ny “andro” mba hisolo tena taona, araka ny fandikana nataon'ny Tompo momba ny fotoana an'ohatra, araka ny voalaza ao amin'ny Nomery 14:34 sy Ezekiela 4:5, 6; fa ny fito-polo herinandro—490 andro—ao amin'ny Daniela 9 no ho ampahany voalohany amin'ireo 2300 andro, ary niombona nanomboka ireo vanim-potoana roa ireo. Ny zava-nitranga voalaza ao amin'ny Daniela toko faha-9, izay nanamarika ny fiandohan'ireo fito-polo herinandro, dia ny “hivoahan'ny didy hanavaozana sy hanamboarana an'i Jerosalema.” Nivoaka tamin'ny taona fahafito nanjakan'i Artaxerxes Longimanus io didy io, tamin'ny 457 talohan'i JK, araka ny voarakitra ao amin'ny Ezra toko faha-7.

GSAM 110.1Ny porofo fa io no daty marina nanombohan'ny fito-polo herinandro dia ny zava-nisy hoe tao anatin'ny herinandro sivy amby enimpolo monja—483 taona—manomboka tamin'ny 457 talohan'i JK, na tamin'ny taona 27 taorian'i JK, dia notontosain'i Jaona ny batisan'i Kristy ary nanomboka ny fanompoany Izy, sady niteny hoe: “Efa tonga ny fotoana,”³ sns. Ny fanombohan'ny asa fanompoan'i Kristy, tamin'ny taona 27, ny fanomboana Azy tamin'ny hazofijaliana telo taona sy tapany taorian'izany, “eo afovoan'ny [antenatenany] herinandro [fahafitopolo],” ny fiafaran'ny asa manokana teo amin'ny Jiosy, tamin'ny taona 34, sy ny fiovam-pon'i Saoly haingana, ilay apostolin'ny Jentilisa, dia nanaporofo fa nifarana tamin'io daty io ny fito-polo herinandro, ary noho izany dia nanomboka tamin'ny 457 talohan'i JK izy ireo. Toy izao no fikajian'izy ireo izany: Avy amin'ny 2300 dia esory ny 457, ary sisa ny 1843. Ary satria talohan'i JK ny 457 taona, dia mitondra antsika ho amin'ny fiafaran'ny taona 1843 ny fiafaran'ireo 2300 andro.

GSAM 110Fiaiken'ny Mpanohitra

GSAM 110.2Marina tokoa ny voalaza hoe “ny fiaikena manohana ny fahamarinana avy amin'ireo mpanohitra azy no porofo ambony indrindra.” Tsy nisy tamin'ireo mpanohitra ny hafatra momba ny fahatongavana nilaza akory aza fa ny fitsarana famotopotorana ho an'ny vahoakan'ny Tompo dia hetsika hiseho alohan'ny fahatongavan'i Kristy; fa nifanaraka tamin'ny Advantista kosa izy ireo tamin'ny fandinihana io teboka io. Ho porofon'izany fanambarana izany dia mitanisa teny avy amin'ny mpanohitra roa malaza izahay.

GSAM 110.3Andriamatoa N. Colver, nitoriteny tao amin'ny Marlboro Street Chapel, Boston, tamin'ny 1842, nanohitra ny Advantista, dia niteny hoe:—

GSAM 111.1“Raha andro ho an-taona ireo, dia hifarana amin'ny 1843 izao tontolo izao; hitan'ny ankizilahy mpianatra rehetra izany; fa raha nifarana tamin'ny nahafatesan'i Kristy ny 490, dia hifarana amin'ny 1843 ny 2300 andro; ary tsy maintsy hifarana izao tontolo izao, raha tsy misy azo porofoina fa hisy zava-mitranga hafa hiseho, ary tsy hitako hoe ahoana no ahafahana manao izany.”

GSAM 111.2Ny Profesora Stuart, tamin'ny fotoana mitovy teo ho eo, dia niteny hoe:

GSAM 111.2“Zava-misy miavaka ny hoe ny ankamaroan'ny mpanazava ny faminaniana any amin'ny tontolo anglisy sy amerikanina dia efa zatra nandritra ny taona maro ny nandray ireo andro voalaza ao amin'ny Daniela sy ny Apokalypsy ho fanehoana, na mariky ny taona. Sarotra tamiko ny nanaraka ny fiavian'ity fomba fanao ankapobeny, azo lazaina hoe saika maneran-tany ity.”

GSAM 111Fijoroana vavolombelon'i Profesora Bush

GSAM 111.3Hoy ny Profesora Bush: “Izay manafika an'i Andriamatoa Miller amin'ny fotoana nofaritany dia manafika ny tanjany indrindra. Marina ny fotoana nofaritany; fa diso kosa izy momba ny zava-mitranga andrasana.” Mpino ny fiovam-pon'izao tontolo izao i Bush talohan'ny fahatongavan'i Kristy. Ny teôriany dia ny hoe hanomboka tamin'ny taona 1844 ny arivo taona.

GSAM 111.4Nampianatra tamin'ny toriteny ampahibemaso nataon'izy ireo ireo mpitandrina mpino ny fahatongavana fa ny tantaran'izao tontolo izao dia mampiseho fa ny firenena isan-karazany dia ao anatin'ny toe-javatra izay asehon'ny sary an'ohatra ao amin'ny Daniela toko faha-2, rehefa hamely ny sary eo amin'ny tongony ny vato, ka hanangana ny fanjakany Andriamanitry ny lanitra; ary ao amin'ny toko faha-7, rehefa “ny fanjakana sy ny fanapahana ary ny fahalehibiazan'ny fanjakana eny ambanin'ny lanitra rehetra dia homena ny olo-masin'ny Avo Indrindra.” Nanasongadina ihany koa izy ireo fa ny famantarana—ara-batana, ara-politika, ary ara-pitondrantena—dia izay nambaran'ny Soratra Masina fa ho hita rehefa efa akaiky ny fisehoan'ny Tompo.

GSAM 111Zava-mahagaga eny an-danitra

GSAM 111.5Hoy ny Tompo tamin'ny alalan'ny mpaminany Joela: “hanisy fahagagana eny amin'ny lanitra sy etỳ amin'ny tany Aho, dia rà sy afo ary setroka mitankosina. Ny masoandro hampodina ho aizina, ary ny volana ho rà, alohan'ny hahatongavan'ny andron'i Jehovah, izay sady lehibe no mahatsiravina.”⁴ Nino sy nampianatra ny Advantista fa ny aurora borealis tamin'ireo taonjato farany (fantatra amin'ny anarana hoe jiro avaratra) no “afo ary setroka mitankosina” izay mifanaraka amin'ny famaritan'ilay mpaminany; ary araka ny vaovao tsara indrindra azo avy amin'ny tantara (manonona ny Edinburg Encyclopedia ho vavolombelona izahay), dia zara raha hita izany talohan'io vanim-potoana io.

GSAM 112.1Koa, raha mbola nandeha tany amin'ny faritra lavitra indrindra eto an-tany ny hafatra momba ny fahatongavan'ny Tompo haingana, dia nisy famantarana napetraka tany an-danitra izay nanamafy ny fahamarinana ary nahasarika ny sain'ny olona.

GSAM 112.2Tamin'ny 25 Janoary 1837, nisy fisehoana tena kanto indrindra an'ilay aurora borealis mirehitra, izay toa nitondra ny sain'ny maro mivantana tamin'ny faminanian'ny mpaminany Joela momba izay ho mialoha ny andro lehiben'ny Tompo. Ny famaritana manaraka momba ilay seho dia avy amin'ny gazety New York Commercial Advertiser tamin'ny 22 Oktobra 1839. Mifanaraka tanteraka amin'ilay seho izay hitan'ny mpanoratra tany Victor, Kaontian'i Ontario, N.Y. izany.

GSAM 112Ny Aurora Mirehitra tamin'ny 1837

GSAM 112.3“Tamin'ny harivan'ny 25 Janoary 1837, nisy fampisehoana mahagaga tamin'ireo tranga mitovy [izany hoe ny aurora borealis] tany amin'ny faritra maro teto amin'ny firenena, araka izay tsy isalasalana fa tsaroan'ny mpamaky anay. Tamin'ireo toerana izay rakotra lanezy ny tany, dia tena lehibe sy ‘mampatahotra’ tamin'ny fomba tsy mbola nisy toy izany ny fahitana. Tany amin'ny toerana iray, teo akaikin'ny tendrombohitra, dia nilaza taminay ireo olona nahita ilay zava-niseho fa toy ny ‘onjan'afo mikoriana avy eny an-tendrombohitra’ izany, ary amin'ny ankapobeny, araka ny voafantatra, dia toy ny afo mifangaro amin'ny ra ny orampanala nanarona ny tany, raha teo ambony kosa (araka ny tenin'ny apostoly), ‘ny lanitra mirehitra’, dia nitovy tanteraka tamin'ny famaritana mpaminany momba ny andro farany ka maro no talanjona; Ny ankizy nahita izany dia taitra, ary nanontany raha izany no fahatongavan'ny fitsarana; ary na dia ny biby aza dia nangovitra noho ny tahotra hita maso.”

GSAM 113.1Tsy tany Amerika irery no nisehoan'ity famantaran'ny mpaminany Joela ity, fa raha vao nanomboka niely ny fampianarana momba ny fahatongavan'ny Tompo tany Grande-Bretagne, dia niseho tany an-danitra tany amin'io firenena io ihany koa ilay famantarana. Ny gazety New York Commercial Advertiser tamin'ny 22 Oktobra 1839 dia naka teny avy amin'ny gazety avy any Londres momba ny tranga miavaka iray izay hita tany amin'io firenena io tamin'ny alin'ny 3 Septambra:—

GSAM 113Ny Aurora tamin'ny 1839

GSAM 113.2“LONDRES, 5 SET. — Teo anelanelan'ny folo ora alina ny Alakamisy sy ny telo ora maraina omaly, dia nisy hita teny an-danitra ny iray amin'ireo fisehoana mahatalanjona indrindra amin'ireo tranga miavaka ireo, dia ny kintana milatsaka sy ny hazavana avy any avaratra, izay tsy mbola nisy nahita tahaka izany nandritra ny taona maro lasa. Ny famantarana voalohany tamin'ity tranga hafahafa ity dia tamin'ny folo minitra talohan'ny folo ora, rehefa nisy hazavana mena tanora, izay toa etona, niakatra avy tamin'ny faritra avaratry ny antsasaky ny lanitra, ary niitatra tsikelikely hatrany afovoan'ny lanitra, ary tamin'ny folo ora na tamin'ny folo ora sy fahefany, dia lasa takelaka lehibe feno hazavana ny lanitra manontolo, avy any atsinanana ka hatrany andrefana. Tena mampatahotra ny endriny, ary nitovy tanteraka tamin'ny ateraky ny afo goavana. Niovaova be ny hazavana; indray mandeha dia toa nilatsaka izy, ary avy hatrany dia niakatra tamim-pahazavana mahery vaika. Nisy setroka be mifangaro taminy izay nihodinkodina miverimberina, ary toa resy lahatra ny mpijery rehetra fa ‘doro tanàna goavana’ izany.

GSAM 113.3“Lehibe tokoa ny tahotra tao an-drenivohitra; an'arivony ny olona nihazakazaka nankany amin'ny toerana niheverana fa nitrangan'ilay loza mahatsiravina. Ny fiara mpamono afo avy amin'ireo tobin'ny mpamono afo ao Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, ary koa ireo avy amin'ireo tobin'ny mpamono afo any andrefan'i Londres—raha ny marina, ny fiara mpamono afo rehetra tao Londres—dia nasiana soavaly ka nihazakazaka nanenjika ilay noheverina ho ‘toerana nisy fandravana’ tamim-pahavitrihana mihoatra ny mahazatra, narahin'ny sarety, mpitaingina soavaly, ary vahoaka maro be. Ny sasany tamin'ireo fiara mpamono afo dia nandeha hatrany High Gate sy Halloway [eo amin'ny efatra maily eo ho eo] vao hita ny fahadisoana. Naharitra adiny roa mahery izany tranga izany, ary rehefa nanakaiky ny maraina dia lasa tena manetriketrika ny seho.

GSAM 114.1“Tamin'ny roa ora maraina, ny zava-nitranga dia naneho seho tena kanto, ary sarotra be ny mamaritra azy. Nazava toy ny antoandro be ny tanànan'i Londres manontolo, ary tena nazava ny andro. Ny antsasaky ny lanitra atsimo, tamin'io fotoana voalaza io, na dia tsy nisy rahona aza, dia maizina be; fa ny kintana, izay tsy hita isa, dia namiratra tsara. Ny ilany mifanohitra amin'izany amin'ny lanitra kosa dia naneho fahasamihafana miavaka nefa kanto; tena nazava tanteraka izy io, ary tena mamiratra ny hazavana; nisy filaharan'ny kintana mibolisatra tsy an-kiato, izay niovaova famirapiratana—toa nipoitra teo afovoan'ny lanitra izy ireo, ary niely mandra-pahatonga azy ho toy ny mipoaka. Nampientanentana ny vokany. Nipoitra teny amin'ny faravodilanitra ny kintana madinika an-tapitrisany, ary nitsoraka tamin'ny hafainganam-pandeha tsy nisy ohatr'izany nankany amin'ny tany ka zara raha nanaraka ny lalan'izy ireo ny maso; toa nipoaka ihany koa izy ireo, ary nandefa zavona mena antitra nanerana ny antsasaky ny lanitra manontolo. Tena kanto dia kanto ny loko.

GSAM 114.2“Tamin'ny roa ora sy sasany dia nivadika ho haizina ilay seho, izay, rehefa niparitaka, dia naneho avana mamirapiratra teo an-tampon'ny lanitra, sy nanodidina ny sisin'ilay haizina izay nanarona ny faritra atsimon'ny tany. Fotoana fohy taorian'izay dia nisy andry hazavana volafotsy niely avy teo aminy. Nitombo tamim-pahagagana izy ireo, nifangaro tamin'ny zavona mena midorehitra izay niforona tamin'izany fotoana izany, ary rehefa tonga teo amin'ny haavony feno dia nihoatra ny saina ny fahitana. Nitsitapitapy nanerana ny lafiny rehetra ny kintana, ary nitohy izany hatramin'ny tamin'ny efatra ora, ka tamin'izay fotoana izay dia nanjavona daholo ny zava-drehetra.”

GSAM 114Fisehoana Hafahafa Tamin'ny Masoandro

GSAM 114.3Raha nampiely ny fahamarinana momba ny fahatongavan'ny Tompo ireo mpitoriteny velona, dia nisy fahagagana maro sy isan-karazany hita teny an-danitra tany amin'ny faritra maro samihafa manerana izao tontolo izao. Amin'ireo, ny toerana ananantsika dia tsy ahafahana mitantara afa-tsy ny fisehoan'ny masoandro tany Norwich, Angletera, tamin'ny Desambra 1843. Nisy tranga mitovy tamin'izany nitranga tany New Haven, Conn., tamin'ny 9 Septambra 1844, nandritra ny adiny roa talohan'ny atoandro sy taorian'ny atoandro, ary vavolombelona an'arivony no nahita izany.

GSAM 115Fisehoana hafahafan’ny masoandro

GSAM 115.1Ny faribolana kely anatiny dia maneho ny masoandro. Miloko volomboasary mazava izy io. Ny ampahany ivelany amin'ireo faribolana roa, izay tsy mitovy elanelana amin'ny masoandro sady manodidina azy, dia toa mitovy loko; fa ny ampahany anatiny amin'ireo faribolana ireo kosa dia mavo matroka, ny lanitra tao anatin'ireo faribolana ireo dia toa miloko volontany matroka, ary ireo faribolana lehibe telo izay mandalo mamakivaky ny masoandro sy ety ambaniny dia toa hazavana mamiratra manokana.

GSAM 115.2Mikasika ilay zava-nitranga tany Angletera, dia toy izao no voavaky tao anaty taratasy avy amin'i E. Lloyd, tany Londres, tamin'ny 3 Janoary 1844:—

GSAM 115.3“Nisy ‘famantarana miavaka teo amin'ny masoandro,’ izay hitan'ireo olom-pirenena manan-danja tao Norwich sy ny tany manodidina, izay mbola tsy nisy toy izany hita tany Angletera hatrizay. Hita izany tamin'ny volana Desambra lasa teo, tokony ho tamin'ny mitataovovonana, ary naharitra adiny roa. Nampitahotra mafy ny mponina. Nitranga izany fotoana fohy talohan'ny nanokafan'ireo Rahalahy Winter, Burgess, ary Routon ny asa misionan'izy ireo tao an-tanàna io. Toa nanomana ny lalana ho an'ny fahamarinana izany, ka nahazo fahombiazana tsara izy ireo tany.”

GSAM 116.1Ny fitantarana momba ilay tranga araka ny nitrangany tany New Haven, Conn., dia hita ao amin'ny Midnight Cry tamin'ny 10 Oktobra 1844, ary nalaina avy amin'ny New Haven Palladium tamin'ny 10 Septambra 1844. Ao amin'ny fitantarana ao amin'ny Cry, hoy ny tonian-dahatsoratra: “Tsy nisy filozofa nahavita nanome fanazavana momba ny anton'ity tranga ity izay nahafa-po ny tenany.”

GSAM 116.2Nisy tatitra momba ity fahitana ity izay niseho niaraka tamin'ny masoandro tany New Haven, Conn., tamin'ny 9 Septambra 1844, navoaka ihany koa tao amin'ny Hartford Courant tamin'ny 12 Septambra 1844, ary toy izao no voalaza ao:—

GSAM 116.3“Ny peratra manodidina ny masoandro tamin'ny Alatsinainy 9 Septambra 1844, nandritra ny adiny roa talohan'ny sy taorian'ny mitataovovonana, dia toa nojerena tamin'ny ankapobeny tamin'ny fahalianana lehibe nataon'ny olom-pirenentsika, ary nampitsangana fahalianana feno fahaiza-misaina mba hahalala bebe kokoa momba ny fisehoana mitovy amin'izany sy ny antony mahatonga azy.

GSAM 116.4“Nampiavaka ity halo ity ny faharetany, ary nanome fotoana tsara ho an'ny fandinihana. Tokony ho tamin'ny mitataovovonana dia nisy peratra roa feno no tena nisy, ny iray mirefy efa ho dimy amby efapolo degre ny sakany, nanodidina ny masoandro teo afovoany, ary ny iray kosa mirefy efa ho roa amby fito-polo degre ny sakany, ka ny afovoany dia teo amin'ny zenita, raha ny faribolany kosa nandalo tao anatin'ny masoandro. Niaraka tamin'ilay faribolana kely kokoa ny ellipsa iray manana axe lehibe, ary kely ny eksantrisiteny. Mifanandrify mivantana amin'ny masoandro, ary enina amby telopolo degre any avaratr'ny zenita, dia nisy faribolana roa hafa nanapaka ilay faribolana lehibe, izay saika nitovy na nitovy tanteraka ny savaivony, ka namorona teo amin'ny teboka fihaonany teboka mamiratra iray, izay vokatry ny fitambaran'ny hazavan'ireo faribolana telo mamirapiratra. Ilay faribolana nanodidina ny masoandro dia naneho ny lokon'ny avana, matetika tamin'ny famirapiratana sy hatsarana lehibe. Fotsy sy manjavozavo kokoa kosa ireo peratra hafa, satria lavitra kokoa ny masoandro. Nisy anefa ampahany kely amin'ny faribolana, izay nisy loko prismatika [toy ny avana], niseho tamin'ny fotoana samihafa, na tany atsinanana na tany andrefana.... Ny fitovian'ny firafiny toy izany dia tsy maintsy miankina amin'ny lalàna iray izay mandamina ny fiforonan'ny halo; saingy mbola tsy voafaritra mazava tsara ny toetry ny lalàna.... Tsy dia nisy fahasahiranana firy tamin'ny fanazavana ny fiforonan'ilay peratra manodidina ny masoandro, satria mitovitovy amin'ny antony mahatonga ny avana ny antony mahatonga azy, fa ny manazava ny fiavian'ilay peratra izay mandalo amin'ny foiben'ny masoandro ny faribolany no sarotra kokoa.”

GSAM 117Zava-mahagaga Manatanteraka ny Faminanian'ny Soratra Masina

GSAM 117.1Mikasika ny fampiasana natao, na tany Angletera na tany Amerika, ireo fahagagana hita teny an-danitra ireo, dia afaka mianatra isika amin'ny alalan'ny famakiana ny Exposition of the Twenty-fourth of Matthew, nosoratan'i Sylvester Bliss, izay navoaka tany Boston tamin'ny 1843. Rehefa avy nanonona ny sasany tamin'ireo fitantarana etsy ambony ireo izy, dia hoy izy:—

GSAM 117.2“Koa araka izany, ireo ‘famantarana lehibe’ sy ‘zava-mahatsiravina’ izay voalaza mialoha ao amin'ny Soratra Masina marina dia toa efa tanteraka avokoa, tahaka ireo izay nambaran'ny Mpamonjy fa hiseho alohan'ny fahatongavany.

GSAM 117.3“Toy ny antoka fa famantarana ny fahavaratra ny fandravinan'ny hazo, dia toy izany koa, rehefa tanteraka ireo famantarana ireo, no hahafantaran'ny Kristiana fa efa akaiky ny fahatongavan'i Kristy, eny, eo am-baravarana mihitsy. Tsy fahazoan-dàlana fotsiny ny hahafantatra izany, fa i Jesosy Mpamonjy antsika mihitsy no mandidy azy ireo mba hahafantatra izany.”⁵

GSAM 117IREO IRAKA

GSAM 117.4Rehefa avy nanasongadina ny sasany amin'ireo endri-javatra lehibe amin'ny hafatra momba ny fiavian'ny Tompo fanindroany, araka ny nanambarana azy voalohany, dia mety hahaliana ny manamarika ny vitsivitsy tamin'ireo izay nandray anjara lehibe tamin'ilay fanambarana lehibe. Efa nomenay ny anaran'ny maro tamin'ireo mpitandrina manan-talenta indrindra tamin'izany fotoana izany tany amin'ny tany vahiny izay nanao ilay antso. Rehefa atao ny fanamarihana momba ny sasany tamin'ireo nitarika tany Amerika, izay nametrahan'ny Tompo ny vesatry ny asa, dia hanampy amin'ny fanazavana bebe kokoa fa tena teo amin'ilay hetsika ny tanan'ny Tompo.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Voalohany, hodinihintsika ny momba an'i William Miller, izay nanjary nalaza tokoa tamin'ny hetsika momba ny fahatongavana tany Etazonia, ka ho an'ny maro dia fantatra fotsiny amin'ny anarana hoe “Millerisma” ilay hetsika.

GSAM 118.2Teraka tao Pittsfield, Massachusetts, tamin'ny Febroary 1782 i William Miller. Tamin'ny fahazazany dia niseho ny famantarana fa manana herim-tsaina sy fahavitrihana mihoatra ny mahazatra izy. Taona vitsivitsy taty aoriana dia nanjary hita miharihary kokoa tamin'ny rehetra niaraka taminy ireo marika ireo. Nanana vatana matanjaka izy, saina mavitrika sy efa nivoatra tsara hatrany am-bohoka, ary toetra ara-moraly tsy azo tsikeraina. Nahazo tombony voafetra tamin'ny sekoly ambaratonga fototra izy, taona vitsivitsy monja, dia efa neken'ny besinimaro fa nihoatra ny an'ireo mpampianatra fampiasa matetika ny fahalalany.

GSAM 118.3Nanambady tamin'ny 1802 ny Andriamatoa Miller, ary nonina tao Poultney, Vt. Ny olona niarahany nanomboka tamin'ny nifindrany tany Poultney, ary izay nananany trosa lehibe tamin'izy ireo noho ny soa ara-piainana, dia voa mafy tamin'ny foto-kevitra fisalasalana sy ny teôria deista. Tsy olona ratsy fitondran-tena izy ireo, fa amin'ny ankapobeny dia olom-pirenena tsara, ary matetika nanana fitondran-tena matotra, feno fangorahana, ary feno hatsaram-panahy. Na izany aza, nolaviny ny Baiboly ho fenitry ny fahamarinana ara-pivavahana, ary niezaka nanome lanja ny fandavana azy tamin'ny alalan'ny fanampiana azo avy amin'ny soratr'i Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, sy ny hafa. Nandalina akaiky ireo asa ireo Andriamatoa Miller, ary tamin'ny farany dia nilaza ny tenany ho deista. Nilaza izy fa naharitra roa ambin'ny folo taona ny fiainany amin'ny maha-deista azy, nanomboka tamin'ny taona 1804 teo ho eo.

GSAM 118.4Rehefa nahazo didy fanendrena ho kapiteny izy, dia niditra tao amin'ny tafika tamin'ny 1810. Rehefa niverina avy tao amin'ny tafika izy, dia nifindra tany Low Hampton, N.Y., niaraka tamin'ny fianakaviany mba hanomboka ny asa fambolena tamin'ny 1812. Amin'ny maha-tantsaha azy, dia nanana fotoana malalaka kokoa hamakiana izy. Hitany fa ny fomba fijeriny deista dia tsy nanome azy antoka momba ny fahasambarana aorian'ny fiainana ankehitriny. Taorian'ny fasana dia maizina sy manjombona ny zava-drehetra. Raha ampiasaina ny teniny manokana:

GSAM 118.4“Nampangatsiaka sy nahangoly ny mieritreritra izany hoe fahafoanana tanteraka, ary izany fampamoahana farany izany dia fahafonganana azo antoka ho an’ ny rehetra. Tahaka ny varahina ny lanitra teo ambony lohako, ary ny tany dia tahaka ny vy teo ambany tongotro. Ny mandrakizay . . . inona izany ? Ary ny fahafatesana . . . nahoana no misy izany ? Arakaraka ny namakafakako izany no nahalavitra ny fanazavana. Arakaraka ny nieritreretako no niparitahan’ ny fehin-kevitra. Niezaka ny tsy hieritreritra aho, nefa tsy voafehiko ny eritreritro. Tena olo-maliantra no fahatsapako ny tenako, nefa tsy fantatro izay antony.... Fotoana fohy taorian'izay, tampoka teo dia voasoritra mazava tsara tao an-tsaiko ny toetran'ny Mpamonjy. Toa nety hisy olona tsara fanahy sy be famindram-po ka afaka manao fanonerana ho an'ny fahotantsika, ary amin'izany dia mamonjy antsika tsy hiaina ny sazy vokatry ny ota. Avy hatrany dia tsapako ny halehiben'ny hatsaran'izany olona izany; ary noeritreretiko fa afaka nanolotra ny tenako teo am-pelatanany aho, ary natoky ny famindram-pony.”

GSAM 119Ny Fiovam-pon'i William Miller

GSAM 119.1Nanohy ny teniny izy hoe:

GSAM 119.1“Hitako fa mampiseho Mpamonjy araka izay nilaiko indrindra ny Baiboly ary nahavery hevitra ahy ny hoe boky tsy avy amin’ ny tsindrimandrin’ Andriamanitra io, kanefa hamelabelatra foto-kevitra mifanaraka tanteraka amin’ izay ilain’ izao tontolo izao efa lavo. Voatery niaiky aho fa tsy maintsy fanambarana avy amin’ Andriamanitra ny Soratra Masina. Nanjary fahafinaretana ho ahy izany ; ary nahita sakaiza tao amin’ i Jesosy aho … Ankehitriny dia ny Baiboly izao no nanjary anton’ ny fandinihako lehibe indrindra ary azoko lazaina marina, fa amim-pahafinaretana be no ianarako izany. Hitako fa be dia be no mbola tsy nambara tamiko na oviana na oviana. Nahagaga ahy ny tsy nahitako teo aloha ny hakantony sy ny voninahiny, ary nahazendana ahy ny nahafahako nitsipaka izany teo aloha.”

GSAM 119.2Toy izao no filazan'i William Miller ny fomba fandalinany ny Baiboly:

GSAM 119.2“Nanapa-kevitra aho ny hametraka an-daniny ny fomba fijeriko manokana rehetra, ny hampitaha tanteraka ny soratra masina amin'ny soratra masina hafa, ary ny hanohy ny fandalinana azy tamin'ny fomba voalamina sy tsy tapaka.... Isaky ny nahitako zavatra manjavozavo, dia ny fomba fanaoko dia ny mampitaha izany amin'ireo andininy hafa mifandraika aminy; ary, tamin'ny fanampian'i Cruden, dia nodinihiko ny andininy rehetra ao amin'ny Soratra Masina izay nahitana ireo teny manan-danja hita tao amin'ny ampahany manjavozavo.... Tamin'izany fomba izany no nanaraka ny fandalinana ny Baiboly aho, tamin'ny famakiana azy voalohany, nandritra ny roa taona teo ho eo, ary afa-po tanteraka aho fa ny Baiboly ihany no mpandika ny tenany.

GSAM 120.1“Nandritra ny fianarako toy izany, dia resy lahatra aho fa raha toa ka fenitra hitsarana ny fomba hanatanterahana ireo faminaniana mbola ho avy ireo ny faminaniana efa tanteraka tamin'ny lasa, dia tsy tohanan'ny tenin'Andriamanitra ireo fomba fijery miely patrana momba ny fanjakan'i Kristy ara-panahy—izany hoe arivo taona ara-nofo alohan'ny faharavan'izao tontolo izao, sy ny fiverenan'ny Jiosy—.... Hitako fa nampianarina mazava tsara tao amin'ny Soratra Masina fa i Jesosy Kristy dia hidina indray eto an-tany, ho avy ao anatin'ny rahon'ny lanitra, ao anatin'ny voninahitra rehetra an'ny Rainy.

GSAM 120.2“fifaliana izay tsy nampoiziko teo aloha, fa mety horaisina avy amin’ ny fampianarany no tsapako teo amin’ ny fandinihana ny Soratra Masina. Nanomboka nandalina azy ireo aho nefa tsy nanantena akory ny hahita ny fotoanan'ny fahatongavan'ny Mpamonjy, ary tamin'ny voalohany dia saika tsy nino ny fehin-kevitra tratraiko aho; saingy nanetsika ahy mafy ny porofo ka tsy afaka nanohitra ny faharesen-dahatro aho. Saika raikitra ny fehin-kevitro, ary nanomboka niandry, niambina, ary nivavaka ho amin'ny fahatongavan'ny Mpamonjy aho.”

GSAM 120.3Hoy izy indray:

GSAM 120.3“Nino aho; ary avy hatrany dia voatsindrona tao an-tsaiko ny adidy hamoaka ity fampianarana ity, mba hinoan'izao tontolo izao sy hiomanany hihaona amin'ny Mpitsara sy ny Mpampakatra amin'ny fahatongavany. Tsy ilaina ny hidirako eto amin'ny fitantarana amin'ny antsipiriany ny fitsapana lava sy mafy niainako. Aoka ho ampy ny milaza fa, rehefa afaka taona maromaro, dia voatery aho noho ny Fanahin'Andriamanitra, ny herin'ny fahamarinana, ary ny fitiavana ny fanahy, haka ny hazofijaliako sy hampahafantatra ireo zavatra ireo amin'izao tontolo izao izay efa ho faty sy ho very.”

GSAM 120.4Andriamatoa Miller, tahaka ireo nentanin'ity hafatra ity tany amin'ny firenen-kafa, dia nieritreritra voalohany ny hanatanteraka ny iraka nampanaovina azy tamin'ny alalan'ny fanoratana sy famoahana tao amin'ireo gazety an'ny besinimaro sy anaty bokikely. Navoakany voalohany ny heviny tao amin'ny Vermont Telegraph, gazety Batista, izay natao pirinty tany Brandon, Vt. Tamin'ny taona 1831 izany. Tamin'ny taona 1832 izy no niteny ampahibemaso voalohany momba io lohahevitra io. Hoy izy momba io fivoriana io: “Nandatsaka ny fahasoavany tamin'ny fiangonana ny Tompo, ary maro no nino ho amin'ny famonjena ny fanahiny.”

GSAM 121.1Tamin'ny 1836 dia navoaka tamin'ny gazety sasany tamin'izany fotoana izany ny lahateniny. Tamin'ny ririnina 1837-38 dia navoaka anaty bokikely ny lahateniny. Tamin'ny 1838 dia nisy bokikely faharoa misy pejy 204 nivoaka, ary tao anatin'io bokikely io no nanambaran'Andriamatoa Miller fa mety hianjera amin'ny taona 1839 na 1840 ny fanjakana Ottoman. Tamin'ny taona 1836 no nanombohany nanao lahateny voalohany tany amin'ny iray amin'ireo tanàn-dehibe. Avy eo izy dia niteny tany amin'ireo tanànan'i Randolph, Lowell, Groton, ary Lynn, any Massachusetts.

GSAM 121.2Hatramin'ny taona 1840 dia saika irery i Andriamatoa Miller no mpandaha-teny ho an'ny daholobe momba ny fahatongavan'i Kristy izay efa akaiky. Tamin'izany taona izany, tampoka teo, dia an-jatony ireo niaraka taminy tamin'ny fampielezana ny hafatra. Ny antony nahatonga ity fiovana lehibe ity dia ho voalaza ao amin'ny toko manaraka. Tamin'ny ririnina 1839-40, Andriamatoa Miller dia nanao andiana lahateny tao Exeter, N.H. Tao no nihaonany voalohany tamin'ny Pasitera J. V. Himes, izay nandray ny finoana tamin'izany fotoana izany, ary nanomboka teo dia niara-nijoro tamin'ny Pasitera Miller izy amin'ny maha-mpamoaka boky sy mpitoriteny feno hafanam-po ny hafatra lehibe momba ny fiavian'ny Tompo fanindroany.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Mikasika ity mpiasa feno fahazotoana tamin'ity hetsika lehibe ity, tsy misy tsara kokoa azontsika atao afa-tsy ny mitanisa ny voalazan'ny mpanoratra ny tantaram-piainany, izay manao hoe:—

GSAM 121.4“Teraka tao Wickford, R.I., tamin'ny 19 Mey 1805 i Joshua V. Himes. Ny rainy dia fantatra tsara ho mpivarotra tany amin'ny nosy Karaiba, ary nisongadina tamin'ny maha mpikambana azy tao amin'ny fiangonana Episkopaly St. Paul tao Wickford. Ny reniny dia nanana toetra tsara fanahy, sy fitiavana ho an'ny Mpamonjy, izay nampitainy tamin'ny zanany lahy, izay nihaino an-tsitrapo.

GSAM 121.5“Nikasa ny rainy hampianatra ny zanany lahy, Joshua, ho mpitandrina ao amin'ny fiangonana niankinany ihany koa, saingy nisy ny zava-nitranga nanakana izany. Nanana asa hafa natokana ho an'ilay zanany Andriamanitra, ary nandamina ny zavatra rehetra Izy mba hahatongavana amin'izany tanjona izany. Tamin'ny 1817, nandefa entana sarobidy ny rainy, notarihin'ny Kapiteny Carter, ary i Alexander Stewart no mpanara-maso ny entana. Tsy nahatoky ireo lehilahy ireo, ka rehefa tonga tany amin'ny seranan-tsambo iray tany Karaiba, dia namidy ny sambo sy ny entana, ary nandositra izy ireo. Nanova ny drafitra rehetra izay efa nomanina ho an'ny hoavin'i Joshua tanora ity zava-nitranga ity; izy no tokony ho nalefa tany amin'ny Oniversite Brown, any Providence, R.I. Fa kosa, tamin'ny Aprily 1821, dia nentina tany New Bedford, Mass., izy ary natolotra an'i William Knights mba hianatra ny asa fanamboarana fanaka.

GSAM 122.1“Rehefa tonga tao amin'ny fonenany vaovao izy, dia nifantoka tanteraka tamin'ny asa nomena azy, ka tapa-kevitra ny ho lasa manam-pahaizana amin'ny asany. Tsikariny haingana anefa fa tsy dia nahafaly azy loatra ny tontolo ara-pivavahana nanodidina azy. Hoy izy: ‘Unitarian ny tompoko, ary nentiny tao amin'ny fiangonany aho. Ny Pasitera Orville Dewey no mpitandrina. Vao niova finoana avy tamin'ny finoana ortodoksa izy. Ny fiofanako teo ambany fitarihan'ny Eveka Griswold sy ny Pasitera William Burge, mpitandrina tao amin'ny St. Paul's, Wickford, ary ny fihainoako matetika an'i Dr. Crocker be fahaiza-miteny avy ao amin'ny St. John's, any Providence, R.I., no tena nahatonga ahy tsy ho vonona handray ny fandavan'i Andriamatoa Dewey be fahaiza-miteny ny fampianaran'i Kristy sy ny apostoliny.’

GSAM 122.2“Satria tamin'izany fotoana izany dia tsy nisy fiangonana Episkopaly tao New Bedford, dia nanapa-kevitra ny hanatrika ny Fiangonana Kristiana Voalohany [fa tsy Disciple] izy ary nanatevin-daharana io fiangonana io taty aoriana. ‘Teto,’ hoy izy, ‘no nahitako ny Baiboly misokatra sy ny fahafahana misaina, ary nampiasa tsara azy roa ireo aho.’ Ity fiangonana ity dia teo ambany fiadidian'ny Pasitera Moses Howe. Ny Pasitera Clough no nanao batisa an'i Joshua V. Himes tamin'ny 2 Febroary 1823. Nirehitra fatratra ny fony noho ny hafanam-pony ho an'ny Tompony, ka nanomboka avy hatrany, teo amin'ny faha-18 taonany, nitory ny tantaran'ny hazofijaliana sy namporisika ny olona hibebaka. Hoy izy momba ny tenany:—

GSAM 122.3“‘Tsy ela dia lasa mpanentana aho, ary nomena fahazoan-dàlana hanatsara ny fanomezam-pahasoavako.... Vita tamim-pahafaham-po ny fianarako asa, ary nahazo fiderana aho. Saingy nandritra ny dimy na enina taona dia zatra niasa be loatra aho ka nahazo iray na roa andro isan-kerinandro ho an'ny fianarana sy ny asa fampielezam-piangonana tany amin'ireo faritra sahirana, ary ny vokatry ny asa nataoko dia nomeko ny mpitandrina ahy.’

GSAM 123.1“Tamin'ny 1825 dia voatendry ho misionera ho an'ny kaonferansan'ny fiangonana kristiana any atsimon'i Massachusetts izy. ‘Tsy nisy drafitra na fomba hanohanana ireo misionera,’ hoy ny Pasitera Himes, ‘ka nanapa-kevitra aho ny hiditra amin'ny raharaham-barotra mba hivelomako, ary hitory izay azoko atao.’

GSAM 123.2“Tamin'ny taona 1828 dia niala tany New Bedford izy, tsy noho ny fisalasalana na ny tsy fahampian'ny hery, fa tamin'ny fanapahan-kevitra izay tsy maintsy hahomby, nankany Plymouth, izay nampianarany ny tenin'Andriamanitra tao amin'ny trano sekoly, tao amin'ny efitra namboarina, ary na aiza na aiza ahazoany mpihaino. Tamin'ny 1829 dia nanohy ny asa mitovy amin'izany tany Fall River izy hatramin'ny 1830, ka nifindra tany Boston izy ho pasiteran'ny Fiangonana Kristiana Voalohany sy Faharoa; ary nitoetra tany izy nandritra ny telo amby telopolo taona. Tamin'ny 1839 dia lasa mpino ny hafatra momba ny fahatongavana izy, araka ny fanazavan'ilay Pasitera William Miller malaza. Niditra tamin'izany antso vaovao izany izy tamim-pahavitrihana rehetra nananany, ary feno afo sy hery ny fanompoam-pivavahany. Tamin'ny 1840, nanomboka namoaka ny Signs of the Times izy, izay nanohana ilay antom-pinoana natsipiny ny fonany manontolo. Ny volany rehetra, ny asany rehetra, ny heriny rehetra dia natokany tanteraka ho an'io antom-pinoana io, ary olona an'arivony no niova fo.”

GSAM 123Ny Asa Niarahan'i Miller sy Himes

GSAM 123.3Nanomboka tamin'ny 1840 ka hatramin'ny fararanon'ny taona 1844 dia niray indrindra ny asan'ny Pasitera Miller sy Himes rehefa nivezivezy avy tanàna nankany an-tanàna izy ireo, tamin'ny fahavaratra niaraka tamin'ny lay goavam-be ananany, ary tamin'ny ririnina kosa tao amin'ny fiangonana sy ny efitrano fivoriam-bahoaka. Ny tanjaka ara-batana lehibe an'ny Pasitera Himes no niaro azy hatramin'ny nidirany teo amin'ny faha-roa amby sivifolo taonany. Mbola natanjaka hatramin'ny farany ny fahaiza-misainany. Tamin'ny taona 1894, ny 28 Septambra, dia nanome toriteny tena nampihetsi-po ho an'ny fiangonana misy Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito mihoatra ny telo arivo tao amin'ny toeram-pilasiana tao Lansing, Michigan izy. Toa niteny tamim-pahazotoana sy hery mitovy amin'ny tamin'ny andro taloha izy. Tena nahagaga tokoa izany ho an'ny lehilahy iray izay efa telo volana niditra ny faha-iraika amby sivifolo taonany, ary nararin'ny aretina tsy sitrana izay nahafaty azy tamin'ny taona nanaraka.

GSAM 124.1Ny Pasitera Miller sy Himes dia toy ny hoe nijoro teo amin'ny “lohalaharana tamin'ny ady” teo amin'ny hetsika momba ny fahatongavana faharoa tany Amerika, ary roa monja tamin'ireo maro niara-niasa tamin'izy ireo tamin'ny fitoriana ny fampianarana momba ny fahatongavan'i Kristy, izay ny toetra nampiavaka azy ireo indrindra dia ny fahamatorana tanteraka tamin'ny tanjona sy ny fahamarinan-toetra tsy misy kianina. Ireo lehilahy ireo dia ankamaroany avy amin'ilay sokajin'olona antsoin'izao tontolo izao hoe “olona nahavita tena,”—olona niroborobo tamin'ny alalan'ny fiatrehana ny zava-misy henjana eo amin'ny fiainana, izay nianatra nanapa-kevitra momba ny maha-marina ny antony iray avy amin'ny fitsipika fa tsy avy amin'ny fitadiavana tombontsoa. Izy ireo dia nitovy toetra tamin’ireo olona avy amin’ny fiangonana izay, araka ny Pasitera Miller, nandray ny hafatra matetika, dia “ireo mpino be fivavahana indrindra, be fanoloran-tena, ary velona.” Nohamafisin'ireo mpitandrina avy amin'ny fiangonana isan-karazany izany zava-misy izany, izay niteny, taorian'ny fisarahana tanteraka nataon'ny Advantista tamin'izy ireo hoe: “Naka ny tsara indrindra tamin'ny andianay izy [ilay fampianarana].”

GSAM 124Mpitory Advantista Malaza Hafa

GSAM 124.2Mety hahaliana ny manonona anarana ny sasany tamin'ireo lehilahy nandray anjara lehibe niaraka tamin'ny Pasitera Miller sy Himes tamin'ilay hetsika tamin'izany andro voalohany izany. Voalohany indrindra ao amin'ny lisitra dia i Charles Fitch, avy any Cleveland, Ohio, izay nanolo-kevitra tamin'ny 1842 ny hevitra hanamboatra tabilao hanehoana ireo fahitana ao amin'ny Daniela sy ny Apokalypsy. Ny niandohan'ny hevitra dia nifototra tamin'ny Habakoka 2:2, 3. Nodimandry tamin'ny 10 Oktobra 1844 i Charles Fitch.

GSAM 124.3Dr. Josiah Litch, avy any Philadelphia, izay, araka ny ho hitantsika ao amin'ny toko manaraka, dia notarihin'ny Tompo hanambara fahamarinana iray izay, rehefa tanteraka, dia niteraka fitomboana tampoka sy haingana teo amin'ny fahalianana tamin'ny hafatra momba ny fahatongavan'ny Tompo.

GSAM 124.4Elon Galusha, avy any Lockport, N.Y., mpitandrina Batista malaza, izay ny sorany sy ny fanompoany momba ny fahatongavan'ny Tompo efa akaiky dia niteraka savorovoro lehibe teo amin'io sampana io.

GSAM 125.1E. R. Pinney, avy any Seneca Falls, N.Y., mpitandrina Batista iray hafa feno fanoloran-tena, izay nanana hery lehibe tamin'ny asa ny fitandrinany sy ny sorany. Azo antsoina tsara hoe “fanasin'ny tany” izy.

GSAM 125.2Geo. Storrs, avy any New York City, izay talohan'ny niovam-pinoany ho amin'ny fampianaran'ny Advantista dia mpitarika fifohazana fanta-daza. Nanan-kery lehibe ny sorany tamin'ny fanentanana ny olona hanokana bebe kokoa ny tenany sy ny fananany ho an'ny asa; indrindra fa tamin'ireo herinandro farany tamin'ny 2300 andro. Izy no nitondra hojerena teo anivon'ny vahoaka Advantista sy izao tontolo izao, taorian'ny fahadisoam-panantenana, ireo toriteniny enina momba ny toetran'ny olombelona, ny toetry ny maty, ary ny sazy ho avy.

GSAM 125.3Ny Pasitera Stockman, avy any Portland, Maine, dia mpiasa feno fahazotoana iray hafa tamin'ireo fifohazana nataon'i William Miller tao amin'io tanàna io. Nodimandry izy herinandro vitsivitsy talohan'ny fiafaran'ny taona jiosy 1843, raha mbola nanantena sy niandry ny fahatongavan'ny Tompo tamin'izany fotoana izany ny vahoaka Advantista.⁶

GSAM 125.4Nisy lehilahy malaza hafa izay noho ny tsy fahampian-toerana dia tsy holazainay afa-tsy fohifohy, toy ny N. N. Whiting, izay nandika ny Testamenta Vaovao tamin'ny teny Anglisy, fantatra amin'ny anarana hoe Whiting’s Translation; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, ary Edwin Burnham (iray tampo telo), izay samy mpiasa mahay tamin'ny fampitana ny hafatra.