Toko faha-18 — Ny Fitondran'Andriamanitra eo amin'ny Asa Famoahana

GSAM 281.1“Dia aoka hahalala, eny, aoka hiezaka hahalala an'i Jehovah isika; Mahatoky toy ny maraina ny fiposahany.”¹

GSAM 281.2Hatramin'ny volana Jona 1849, ny asan'ny Pasitera White sy ny vadiny ary ny Pasitera Bates dia voafetra tany amin'ireo Fanjakan'i New England. Tamin'izany fotoana izany, nanatevin-daharana ny fianakavian'ny Pasitera White ny Ramatoakely Clarissa Bonfoey, avy any Middletown, Conn. Fotoana fohy talohan'izany, nodimandry ny reniny, ka navelany ho azy ny zavatra rehetra nilaina tamin'ny fitantanana tokantrano kely. Tamin'ny alalan'izany dia afaka nanangana tokantrano indray ny Pasitera White; ary nataony izany tao amin'ny ampahany tamin'ny tranon'Andriamatoa Belden tany Rocky Hill, Conn.

GSAM 281Fiandohan'ny Filalaovana Angatra Maoderina

GSAM 281.3Tamin'ny 24 Martsa 1849, nisy fivoriana ankapobeny natao tany Topsham, Maine. Tamin'io Sabata io dia nomena fahitana an-dRamatoa White; ny lohahevitra tao anatiny dia tena zava-dehibe tokoa. Angamba ho azontsika tsara kokoa ilay fahitana raha alain-tsaina aloha ny toe-draharaha tamin'izany fotoana izany.

GSAM 281.4Tamin'ny faramparan'ny volana Martsa 1848, tany Hydesville, Kaontian'i Wayne, N.Y., no nanomboka ireo “feo hafahafa”, na izay nivadika taty aoriana ho “fandondona avy amin'ny fanahy”. Tany an-tranon'ny fianakaviana Fox no nitrangan'izany voalohany. Tamin'ny faramparan'ny fahavaratra, nifindra tany Rochester, N.Y., ny fianakaviana, ka tao amin'ny Corinthian Hall no nanaovana fampisehoana ho an'ny daholobe, ary nodinihina tamim-pitandremana fatratra ireo zazavavy tamin'ny alalan'ny komity ahitana ramatoa sy tompokolahy voafidy avy amin'ireo olom-pirenena tsara indrindra ho an'izany tanjona izany. Na dia noheverin'ny ankamaroan'ny olona ho fitaka, na tetika fanaovana tanana fotsiny aza ireo feon-kapoka, dia na dia ireo mora mino indrindra aza dia tsy dia nihevitra fa hitombo ho lasa raharaha lehibe izany.

GSAM 282Faminaniana momba ny Filalaovana Angatra

GSAM 282.1Tao anatin'ilay fahitana voalaza etsy ambony, dia nahita Ramatoa White fa ny fandondona mistery tao Rochester sy tany amin'ny toerana hafa dia herin'i Satana, ary hoe hitombo hatrany ny tranga toy izany; ary hoe hitafy akanjo ara-pivavahana izy ireny, mba hampatoritory ny voafitaka amin'ny fiheverana fa voaro kokoa izy ireo, sy hisarihana ny sain'ny vahoakan'Andriamanitra, raha azo atao, ho amin'ireny zavatra ireny, ary hahatonga azy ireo hisalasala amin'ny fampianaran'ny Fanahy Masina.

GSAM 282.2Kanefa vitsy, raha nisy aza, no nanana hevitra kely indrindra tamin'izany fotoana izany fa hiparitaka manerana ny tany araka ny faminaniana tamin'izany ny filalaovana angatra, na hoe hisongadina ho fivavahana mihitsy izy io, miaraka amin'ireo fiangonana sy mpitandrina voalamina tsara.

GSAM 282Faminaniana Tanteraka

GSAM 282.3Ny fanatanterahana ny faminaniana anefa dia hita mazava rehefa dinihintsika ny isan'ny mpikambana ao aminy, izay voalaza fa mahatratra 10.000.000 any Etazonia fotsiny. Mikasika ny fitafian'izy ireo ara-pivavahana ankehitriny, dia ity manaraka ity no atolotray avy amin'ny Review and Herald, Washington, D.C., 12 Novambra 1903:—

GSAM 282.4“Tamin'ny fivoriambe vao haingana nataon'ny National Association of Spiritualists, izay natao teto an-tanàna, dia nisy fombafomba vaovao nolaniana. Nisy ny fepetra napetraka momba ny ‘fanokanana’ ny pasitera na mpitandrina, ary nisy andiana mpino ny filalaovana angatra ekena ho ‘fiangonana.’ Hita izany amin'ny famakiana ity andininy manaraka ity avy amin'ilay fombafomba vaovao:—

GSAM 282.5“‘Tsy misy pasitera na mpitandrina apetraka hitantana fiangonana na fikambanana raha tsy efa nampidirina ara-dalàna tamin'ny toerany aloha tamin'ny alalan'izay fantatra hatramin'ny voalohandohan'ny tantaran'ny fivavahana hoe fanokanana. Tsy misy olona afaka ho kandidà ho amin'ny fanokanana raha tsy efa nahazo antso ho pasitera ao amin'ny fiangonana na fikambanana iray, na voatendry ho misionera avy amin'ny Fikambanana Spiritualista ao amin'ny Fanjakana iray, izay voasoratra ara-dalàna ho vondrona ara-pivavahana ao amin'ny Fanjakana misy azy, na avy amin'ny National Spiritualist Association of the United States of America. Ny olona rehetra izay kandidà ho pasitera na ho misionera dia tsy maintsy efa nandritra ny telo taona farafahakeliny niara-niombon'antoka tanteraka tamina fiangonana na fikambanana Spiritualista iray, ary nandritra ny roa taona farafahakeliny nahazo alalana hitoriteny, izay nomena fanendrena avy amin'ny Fikambanana isam-panjakana na ny Fikambanana Nasionaly ho mpandaha-teny andrana. Ny pasitera voatendry nandritra ny latsaky ny herintaona feno dia tsy mahazo atokana.’”

GSAM 283Ny Pasitera White tany Oswego, N.Y.

GSAM 283.1Koa satria tao Oswego, N.Y. no nisy ny asa famoahana boky, dia nifindra monina avy any Connecticut ho teto i Pasitera White tamin'ny fararano 1849, ary teto no notontosaina, tamin'io taona io ihany, tamin'ny 3 Novambra, ny fihaonamben'ny mpino. Momba ny asa nataon'izy ireo taorian'izany, dia hoy Ramatoa White:—

GSAM 283.2“Dia nanapa-kevitra izahay fa adidinay ny miasa ao amin'ny Fanjakan'i New York. Nahatsapa fa nisy enta-mavesatra teo aminy ny vadiko mba hanoratra sy hamoaka boky. Nofainay ny trano iray tao Oswego, nindrana fanaka tamin'ireo rahalahinay izahay, ary nanomboka nanao tokantrano izahay. Tao no nanoratra, namoaka boky, ary nitory ny vadiko. Tsy maintsy niaro tena hatrany izy, satria matetika izy no niady tamin'ireo nilaza tena ho Advantista izay nanohana ny hadisoana, nitory ny fotoana voafaritra, ary nitady ny hampirisika olona maro araka izay vitany hanohitra ny finoanay.”²

GSAM 283Navoaka ny Second Advent Review

GSAM 283.3Tamin'ny fararano 1850 dia noheverina fa tsara ny nanao fanovana hafa indray; noho izany dia nifindra tany Paris, Maine, ny Pasitera White, ka tao no nivoaka ny boky voalohany an'ny Second Advent Review and Sabbath Herald, izay navoaka indroa isam-bolana, nisy laharana telo ambin'ny folo, ka ny tsirairay dia nahitana pejy valo misy tsanganana roa, ary ny haben'ny pejy natao pirinty dia fito sy ampahavalony amin'ny folo sy ampahefany posy. Ny laharana voalohany dia nivoaka tamin'ny Novambra nanaraka, ary ny laharana farany tamin'ny 9 Jona 1851.

GSAM 284.1Ny fanitarana ny haben'ny gazety raha oharina amin'ny Present Truth dia tondro tsara tokoa momba ny fielezan'ny fahamarinana araka ny ambaratongany, ny fitomboan'ny mpiasa ho an'ny raharaha, ary ny fitomboan'ny mpanohana ny asa. Koa satria maimaim-poana ny gazety, dia nantenaina fa hanampy amin'ny famoahana azy ireo namana mpanohana ny asa, ary izany tokoa no nataon'izy ireo. Na dia olona manana fiainana antonony aza ny ankamaroan'ireo mpino, dia nanampy araka ny nampandrosoan'ny Tompo azy ireo izy ireo, ary nanao araka izay vitan'izy ireo mba hampandrosoana ny fiaran'ny fahamarinana.

GSAM 284Nanomboka Nitory i J. N. Andrews

GSAM 284.2Tamin'izany fotoana izany, i J. N. Andrews, izay nonina tany Paris, Maine, dia nanomboka ny asany ho mpitory ny filazantsara sy mpanoratra momba ny lohahevitra ara-pivavahana. Tao amin'ny Review tamin'ny Mey 1851, nisy lahatsoratra iray nataony izay naharitra pejy mihoatra ny dimy momba ny lohahevitry ny hafatra telo. Tao anatin'izany dia nampihatra ny faminaniana momba ilay biby misy tandro roa ao amin'ny Apokalypsy 13 tamin'i Etazonia izy, ka ny heviny, mifototra tanteraka amin'ny faminaniana irery ihany, dia ny hoe ny fampiharana ny Alahady ho Sabata no ho teboka hanorenana ny firaisan'ny fiangonana sy ny fanjakana amin'ity firenena ity amin'ny farany. Niorina tanteraka tamin'ny faminaniana ny adihevitra nataony, satria tsy nisy hetsika tamin'izany fotoana izany nanondro mafy tamin'izany lalana izany, ary ny fanehoan-kevitra mafonja indrindra hita nanohana izany dia ny fanambaran'i Dr. Durbin, nalaina avy amin'ny Christian Advocate and Journal, izay nanao hoe:—

GSAM 284.3“Rehefa lasa fiainana ara-pitondrantena sy ara-panahy ho an'ny fanjakana ny Kristianisma, dia voatery ny fanjakana, amin'ny alalan'ny mpitondra azy, hisoroka ny fanitsakitsahana ampahibemaso ny Alahady masina, ho fepetra fiarovana ny tenany.”

GSAM 285Fivarotana Tany mba Hanampiana ny Asa

GSAM 285.1Tokony ho tamin'izany fotoana izany no nitarihana ny olona toa an-dry Hiram Edson, avy any New York, sy Cyrenius Smith, avy any Jackson, Mich., hivarotra ny taniny, izay samy mitentina $3,500, ary hanofa tanim-pambolena ho an'ny tenany, mba hananany vola hanampiana amin'ireo tetikasa samihafa izay hiseho eo am-panatanterahana ny asan'ny hafatra.

GSAM 285Fifindrana ny Asa Famoahana Boky tany Saratoga

GSAM 285.2Tamin'ny 1851, nifindra monina avy any Paris, Maine, ho any Saratoga Springs, N.Y., ny Pasitera White, ary teto indray, niaraka tamin'ny fanaka nindramina, dia nanangana tokantrano izy, ary namoaka ny boky faharoa an'ny Advent Review, ka ny laharana voalohany dia nivoaka tamin'ny 5 Aogositra tamin'io taona io ihany. Nisy laharana efatra ambin'ny folo ity boky ity, ary nivoaka indroa isam-bolana. Nivoaka tamin'ny 23 Martsa 1852 ny laharana farany. Novaina kely ny anaran'ny gazety, avy amin'ny Second Advent Review, tahaka ny tao amin'ny Boky 1, ho lasa Advent Review and Sabbath Herald, anarana izay mbola tazoniny hatramin'izao ao amin'ny boky faharoa amby valopolo. Nampitomboina ho tsanganana telo sy pejy valo ny haben'ny gazety, ka ny pejy vita pirinty dia mirefy valo sy ampahefany posy amin'ny iraika ambin'ny folo sy telo ampahefany posy.

GSAM 285.3Hita avy amin'ny fitomboan'ny haben'ilay gazety, izay sady efa gazetin'ny fiangonana no mbola izany hatramin'izao, fa ny fiovana rehetra dia ho amin'ny tsara kokoa, mampiseho fivoarana tsara, ary manome porofo mivaingana fa ny asan'ny anjely fahatelo dia “efa tonga hipetraka.”

GSAM 285Famoahana tany Rochester—Fananana milina fanontana tanana

GSAM 285.4Tamin'ny 6 Mey 1852, nivoaka tao Rochester, N.Y., ny laharana voalohany amin'ny Boky faha-3 an'ny Advent Review and Sabbath Herald, ary natao pirinty tamin'ny milina fanontana sy endri-tsoratra an'ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito. Nampindrana vola i Hiram Edson mba hividianana milina fanontana tanana Washington, miaraka amin'ny endri-tsoratra sy fitaovana hanamboarana ny birao. Tokony haverina tsikelikely aminy ny vola nampindraminy arakaraka ny fidiran'ny fanomezana avy amin'ireo namana mpiaro ny fahamarinana. Io milina fanontana tanana io dia teo tao amin'ny biraon'ny Review and Herald tany Battle Creek, Mich., mandra-pahalaniny tamin'ny afo tamin'ny 30 Desambra 1902. Tamin'izany fotoana izany dia noheverina ho milina fanontana fanamarinana tsara indrindra tao amin'ny birao izy io. Tao amin'ny laharana faha-12, Boky faha-3, tamin'ny 14 Oktobra 1852, dia nisy fanambarana natao fa ny vidin'ny fametrahana ny birao tamin'ity milina fanontana ity sy ny fitaovana dia $652.93, ary ny vola voaangona ho an'izany hatramin'io daty io dia $655.84. Tamin'ireo laharana roa ambin'ny folo an'ilay gazety ireo, dia nivoaka sy nozaraina maimaim-poana ny dika mitovy 2.000 isaky ny laharana.

GSAM 286Nanomboka ny Youth's Instructor

GSAM 286.1Tamin'ny volana Aogositra no nanombohana tao amin'ny biraon'ny Review ny famoahana ny Youth's Instructor, izay gazety isam-bolana. Ankehitriny dia lasa gazety isan-kerinandro izy io, ary avo efatra heny ny votoaty vakiana isaky ny laharana raha oharina tamin'izany fotoana izany.

GSAM 286Niditra niasa tao amin'ny Birao i Uriah Smith

GSAM 286.2Tamin'ny 1853 no nanombohan'ny Pasitera Uriah Smith ny asany tao amin'ny biraon'ny Review and Herald, izay toerana misahana andraikitra no notananany nandritra ny antsasaky ny taonjato. Tamin'izany taona izany (1853) no nilazana voalohany tao amin'ny Review and Herald fa izay maniry izany dia afaka mividy ny famoahanay amin'ny fandoavana ny vidin'ny fanontana. Ho an'ny hafa rehetra dia maimaim-poana ny zavatra vita pirinty, satria ny tsy fahampiana dia nofenoin'ny fanomezana avy amin'ireo manam-po malala-tanana sy vonona hanome. Tamin'ny 1854 dia nambara fa $1.00 isan-taona ny vidin'ny Review nivoaka indroa isam-bolana. Tamin'io taona io ihany, nandritra ny fivoriana an-tranolay natao tao amin'ny Kaontian'i Macomb, Michigan, tamin'ny volana Jolay, dia nisy ezaka natao hivarotana ny bokinay. Nandritra io fivoriana io dia nahatratra $50 ny totalin'ny boky lafo. Ny Pasitera White, tamin'ny firesahany momba ity ezaka ity, dia nilaza tamin'ny alalan'ny Review hoe: “Mampiseho izany fa azo amidy ny bokintsika.”

GSAM 286Antso ho an'ny Tahirim-bola ho an'ny Trakta mitentina $500

GSAM 286.3Tao amin'ny Review tamin'ny 12 Oktobra sy 24 Desambra 1854, dia nisy ny antso natao hanangonana vola ho an'ny trakta mitentina $500 mba hahafahan'ny birao manome taratasy fanentanana ho an'ireo mpitandrina mba hozaraina maimaim-poana miaraka amin'ny asany, ary koa ho an'ny “vola vonjy taitra mitentina $500 ho an'ny birao, mba hamoahana tsy tapaka isan-kerinandro ny Review, fa tsy ho tapaka indraindray mandritra ny herinandro noho ny tsy fahampian'ny vola.”

GSAM 287J. P. Kellogg sy Henry Lyon Mivarotra ny Taniny

GSAM 287.1Tamin'io fotoana io no nivarotana ny tanin'i J. P. Kellogg, avy any Tyrone, sy i Henry Lyon, izay nipetraka teo akaikin'i Plymouth, Mich., samy mitentina 3.500 dolara teo ho eo, mba hananana vola hampiasaina amin'ny fampandrosoana ny asa fotsiny; ary toy izany no nitsanganan'ireo rahalahy roa hafa avy any Michigan tamin'ny fotoana tena nilana azy indrindra, niaraka tamin'ny vola efa vonona sy fo vonona hanampy tamin'izay toerana tena nila fanampiana. Ilay voalohany dia nanao famokarana kifafa tany Jackson, Mich., raha ilay faharoa kosa nifindra tany Battle Creek, ary niasa ho mpanao asa hazo mba hiveloman'ny ankohonany.

GSAM 287Ny Gazety sy Bokintsika Rehetra amin'ny $3.00

GSAM 287.2Tamin'ny faran'ny Boky faha-6, tamin'ny Jona 1855, dia afaka nahazo ny Review sy ny Instructor nandritra ny herintaona ny olona iray, ankoatra ny fitambarana feno ny bokikely sy ny taratasy fanentanana rehetra, ary bokin-kira iray, izay nampiasaina tamin'izany fotoana izany,—bokikely sy taratasy fanentanana enina amby roapolo, raha atambatra,—amin'ny vidiny $3.00. Ny vidiny raikitra ho an'ny Instructor dia santima dimy amby roapolo ho an'ny laharana roa ambin'ny folo.

GSAM 287Nanasaina tany Michigan ny Biraon'ny Review

GSAM 287.3Tamin'ny volana Aprily 1855, nitsidika an'i Michigan indray ny Pasitera White sy ny vadiny, ary nanao fivoriana tany amin'ny toerana maromaro. Tamin'ny 28 sy 29 tamin'io volana io ihany, nisy fihaonambe natao tany Battle Creek, izay nandritra izany dia nifidy ny rahalahy tany Battle Creek hanasa ny Pasitera White hamindra ny biraon'ny Review avy any Rochester ho any Battle Creek. Nanaiky hanome $300 avy, tsy misy zanabola, i Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, ary Henry Lyon, ka nahatratra $1200 ny vola, mba hividianana tany sy hananganana biraom-pamoahana. Araka izany dia nahazo tany izy ireo teo amin'ny zoro atsimo-atsinanan'ny araben'i West Main sy Washington, ary nanorina trano hazo roa rihana mirefy 20 x 30 tongotra teo, izay nisy andry lava 20 tongotra.

GSAM 288Trano Fivoriana Voalohany tany Battle Creek

GSAM 288.1Tamin'io vanim-potoana io ihany no naorina ny trano fiangonana voalohany an'ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito tao Battle Creek, izay mirefy 18 x 24 tongotra. Ity trano tsotra ity, izay voahodidina hazo manaraka ny haavony sy voafantsihana tapa-kazo teo amin'ny tonon-kazo, dia teo akaikin'ny zoron'ny avaratra-andrefan'ny Lalana Van Buren sy Cass.

GSAM 288Ao amin'ny Biraom-panontam-pirintintsika Voalohany

GSAM 288.2Ny laharana voalohany tamin'ny Review, izay navoaka tao Battle Creek tao anaty birao an'ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito, dia nivoaka tamin'ny 4 Desambra 1855. Ny vidin'ny gazety tamin'izany dia napetraka ho $1.00 isaky ny boky iray misy laharana enina amby roapolo; saingy nangatahana fanomezana mba handefasana maimaim-poana ny gazety ho an'ireo mahantra mendrika. Nanomboka teo dia saika tsy nitsahatra nanoratra tao amin'ny Advent Review ny Pasitera Waggoner sy Cottrell.

GSAM 288.3Tao amin'ny Review tamin'ny 18 Desambra 1855, nanao fanambarana ny komitin'ny famoahana izay mety ho hafahafa amin'ireo mpiasa ankehitriny ao amin'ny birao. Toy izao no voalaza: “Tsy hitanay ny antony tsy handraisan'ireo miasa ao amin'ny birao karama ara-drariny ho an'ny asany. Ny tonian-dahatsoratra dia mandray antsasaky ny karama azony any an-kafa fotsiny.” Tsara ny manamarika fa ny karama mahazatra tamin'izany fotoana izany dia latsaky ny antsasaky ny karama amin'izao fotoana izao, ary ny karama antsasany tamin'izany dia tsy mihoatra ny ampahatelony na ampahefany amin'ny karama aloa amin'ny asa mitovy amin'izany ankehitriny. Ny mpiasa tao amin'ny birao tamin'izany fotoana izany dia nanome ny antsasaky ny sandan'ny asany ho fanomezana mba hamoahana ny filazantsaran'ny fahamarinana ankehitriny.

GSAM 288Antso ho an'ny Milina Fanontam-pirinty mandeha amin'ny motera sy Motera

GSAM 288.4Tamin'ny Review tamin'ny 19 Martsa 1857 no nanaovana ny soso-kevitra voalohany fa ilaina ny milina fanontam-pirinty mandeha amin'ny motera sy motera ary tokony ho azo ho an'ny fanontana ny gazety, ny bokikely, ary ny boky. Araka ny tatitra tamin'ny 2 Aprily, dia noraisina ny fanapahan-kevitra hividy milina fanontam-pirinty Adams mandeha amin'ny motera, ary lehilahy fito no nampanantena $100 avy ho an'ny fividianana azy. Tamin'ny laharana nanaraka dia nisy fanambarana fa hahatratra $2,500 eo ho eo ny vidin'ny milina fanontana sy ny motera, ary efa nahatratra $1,700 ny fampanantenana.

GSAM 289.1Tao anatin'ny lahatsoratry ny tonian-dahatsoratra nosoratan'ny Pasitera White tao amin'ny Review tamin'ny 13 Aogositra 1857, dia nisy ity fanambarana mampahery ity: “Afaka amin'ny trosa ny biraonay. Misy tahirim-bola iombonana ho an'ny boky mitentina $1,426, izay nampiasaina hividianana boky ankehitriny. Efa miasa tsara ilay milina fanontana vaovao, ary azo antenaina fa tsy ho ela dia hiasa amin'ny herin'ny etona izy, ary ho voaloa manontolo. Tsara kokoa lavitra ny fanohanana ny asa ataonay amin'ny tranolay ankehitriny noho ny taloha.”

GSAM 289Tatitra Voalohany momba ny Varotra Boky

GSAM 289.2Ny 29 Oktobra 1857, nisy tatitra tao amin'ny Review fa ny varotra boky nandritra ny roa taona lasa dia nahatratra $1,287.91, izay tatitra voalohany amin'ny karazany natao hatramin'io fotoana io. Fambara ny fandrosoan'ny asa izany, ka noho izany dia loharanon-kery, satria naneho fa nihamafy ny fahamarinana, ary “toy ny renirano fahazavana manerana an'izao tontolo izao.”

GSAM 289Ny Biraon'ny Review ho Tahiry Azo Antoka

GSAM 289.3Tao amin'ny Review tamin'ny 13 Aogositra 1858, no nampitaina voalohany tamin'ny vahoakantsika ny hevitra hanamboatra ny birao ho toeram-pitehirizana ny vola mihoatra. Ireo olona nanana vola tsy nampiasainy avy hatrany dia afaka nanao ny birao ho toeram-pitehirizana izany, ary naka izany amin'ny fotoana rehetra tamin'ny alalan'ny didy rehefa nila izany, ka nanome tombony ny birao tamin'ny fampiasana azy. Rehefa nampiharina io soso-kevitra io, dia nanome hery ara-bola lehibe kokoa ho an'ny asa izany.

GSAM 289.4Nanomboka tamin'izany fotoana izany ka hatramin'izao (1905), tsy mbola nisy olona very na dia dolara iray aza tamin'ny vola nampindramina tamin'ireo trano fanontam-bokinay, na tsy nahazo ny volany rehefa nangatahana izany. Ireo olona mahitsy fo sy misaina dia lasa nihevitra ny biraonay famoaham-boky ho toerana azo antoka kokoa hitehirizana ny vola mihoatra ananany noho ny banky, izay matetika bankirompitra. Ny banky dia manana ny fahatokisan'izao tontolo izao, fa ny trano fanontam-bokinay kosa dia manana ny tanjaky ny fiangonana manontolo ho “antoka manohana azy.”

GSAM 290Seventh-day Adventist Publishing Association Natsangana

GSAM 290.1Niorina tamin'ny 3 Mey 1861 ny Seventh-day Adventist Publishing Association, ary nalefa ny taratasy fampahafantarana nangataka famandrihana ho an'ny renivola fototra, izay $10 isaky ny anjara. Tao anatin'ny tapa-bolana dia nambara fa efa nisy famandrihana anjara mitentina $4,080.

GSAM 290.2Nanomboka tamin'ny 11 Jona tamin'io taona io, dia navoakan'ny Seventh-day Adventist Publishing Association ny Review. Ny trano birao voalohany naorin'ny fikambanana dia teo amin'ny zoro atsimo-atsinanan'ny Lalana Main sy Washington, teo amin'ny toerana nanesorana ilay trano hazo taloha ho eny amin'ny Lalana Kalamazoo. Roa rihana ity trano ity, ary biriky matevina ny rindriny. Miendrika hazofijaliana grika izy io, ary nitodika avaratra teo amin'ny Lalana Main. Ny refy lehibe indrindra avy atsinanana mankany andrefana dia 44 tongotra, ary avy avaratra mankany atsimo dia 72 tongotra.

GSAM 290Ny Famoahana Voalohany tamin'ny Fiteny Hafa

GSAM 290.3Nandroso tsikelikely ny hafatra, ary ny hetsika mavitrika tsirairay dia nanampy hanamafy sy hampitambatra ny asa. Tamin'izany fotoana izany, namoaka bokikely dimy tamin'ny fiteny vahiny ny trano fanontam-bokinay, telo tamin'ny teny Danemark-Norveziana ary roa tamin'ny teny Frantsay; ka nanomboka teo ny fanontana ho an'ny firenena vahiny.

GSAM 290.4Noho ny fitomboana tsy tapaky ny isan'ny mpikambana dia nisy fitomboana mitohy sy tsy an-kiato teo amin'ny lafiny ara-bola. Izany dia hita ao amin'ny tatitra tao amin'ny Review tamin'ny 16 Mey 1863, izay nanome fanambarana momba ny fitambaran'ny vola niditra ny sekreteran'ny fikambanana toy izao manaraka izao:—

GSAM 291.1Manampy ny sekretera hoe:

GSAM 291.1“Araka ny tombana azo antoka momba ny fananan'ny fikambanana, dia voatapa-kevitra fa tsy latsaky ny $20,000 ny sandany, izay saika $5,000 mihoatra noho ny vola nolanin'ireo mpanohana ny asa. Izany dia manaporofo ny fahamendrehana sy ny fahamarinan'i Rahalahy White sy ireo niara-niasa taminy tao amin'ny biraon'ny Review. “E. S. Walker, Sekretera.”

GSAM 291Famindrana ny Review ho an'ny Fikambanana

GSAM 291.2Koa satria ny asa famoahan-dahatsoratra dia nahatratra ireo vokatra ireo noho ny asa mafy sy ny fahafoizan-tena nataon'ny Pasitera White, dia azo lazaina fa azy ny tombony azo avy amin'izany; satria ny fahazoana tombony dia vokatry ny fahafoizan-tenany, ny fahaizany mitantana raharaham-barotra, ary ny fitandremany tsara. Kanefa, raha tokony ho izy no nitaky izany, na ny ampahany tamin'izany, dia natolony an-kafaliana ho an'ny fiangonana ny vola rehetra; ary mihoatra noho izany aza, rehefa nandany ny fikambanana, taorian'ny nananganana azy, fa tokony hahazo $6 isan-kerinandro izy ho an'ny asany, dia $4 isan-kerinandro ihany no noraisiny.

GSAM 291Gazety iray tany amin'ny morontsiraka Pasifika

GSAM 291.3Tao amin'ny Review tamin'ny 21 Aprily 1874, nisy lahatsoratra avy amin'ny Pasitera White, izay, raha niresaka momba ny asa tany amin'ny morontsiraka Pasifika, dia nanambara fa tsy ho ela dia hisy ny fitakiana hananganana gazety isan-kerinandro natokana ho an'ny tombontsoan'ny asa tany amin'io morontsiraka io. Fotoana fohy taorian'izany dia nisokatra ny lalana hividianana endri-tsoratra sy fitaovana kely tany Oakland, izay nampiasaina hanombohana famoahana gazety indroa isam-bolana tamin'ny volana Jona, antsoina hoe Signs of the Times.

GSAM 291Fanangonana Vola

GSAM 291.4Rehefa avy nanao pirinty laharana enina tamin'ny Signs, dia niverina tany Atsinanana ny Pasitera White, ka nangataka tamin'ny Kaonferansa Kalifornia mba hikarakara ny famoahana ilay gazety. Tamin'ny Kaonferansa Jeneraly, ny 15 Aogositra 1874, dia nisy tolo-kevitra natolotra ho an'ireo rahalahy tany Atsinanana mba hanangona $6,000 hividianana milina fanontana, motera, ary endri-tsoratra ho an'ny biraon'ny Signs, raha toa ka manangona $4,000 kosa ireo rahalahy any amin'ny morontsirak'i Pasifika mba hahazoana tany sy hananganana trano mety ho birao.

GSAM 292.1Ny Pasitera Geo. I. Butler, izay mpikambana tao amin'ny Komitin'ny Kaonferansa Jeneraly tamin'izany fotoana izany, dia nanatrika ny fivoriana an-toby tany Yountville, Kal., ary nanolotra ilay tolo-kevitra tamin'ireo rahalahy. Tamin'ny 11 Oktobra 1874, namaly ny antso izy ireo ka nampanantena ny vola metaly mitentina $19,414.

GSAM 292Ny Pacific Press Natsangana

GSAM 292.2Tamin'ny 2 Febroary 1875, tonga tany Oakland ny Pasitera James White sy ny vadiny, niaraka tamin'ny Pasitera J. H. Waggoner sy ireo mpiasa mahay hafa. Tamin'ny faha-12 tamin'io volana io dia nantsoina ny fivoriana manokana an'ny Kaonferansa Kalifornia, mba handinihana toerana hananganana trano ho an'ny biraon'ny Signs of the Times. Rehefa avy nifampidinika tsara, dia noraisina ny fanapahan-kevitra haka tany teo amin'ny ilany andrefan'ny Lalana Castro, eo anelanelan'ny Lalana faha-11 sy faha-12. Tamin'io andro io ihany dia novidian'ny Pasitera White sy John Morrison ireo tany ireo, ka ny anarany no nanoratana ny taratasy fananana, tamin'ny fifanarahana fa rehefa hiforona ny Fikambanana, dia hamindra amin'ny anaran'ny Fikambanana ny ampahany amin'ny tany izay heverina ho ilaina ho an'ny fampiasan'ny orinasa izy ireo.

GSAM 292.3Ny 1 Aprily 1875, natsangana tao Oakland ny Pacific Seventh-day Adventist Publishing Association, ary napetraka ho $28,000 ny renivola fototra. Ny ampahany afovoan'ireo tany teo amin'ny Lalana Castro dia nomena ny fikambanana araka ny fifanarahana, ary avy hatrany dia nanorina trano i O. B. Jones, avy any Battle Creek, Mich., izay nitovy endrika sy habe tamin'ilay birao naorina tany Battle Creek, afa-tsy hoe ilay tany Oakland dia vita tamin'ny hazo fa tsy biriky. Rehefa vonona hampiasaina ity trano ity, dia nifindra tao amin'ny toerana vaovao misy azy ny Signs of the Times tamin'ny Zoma 27 Aogositra 1875.

GSAM 293Fifindrana tany Mountain View

GSAM 293.1Tao amin'ity trano ity no nampandehanana tamim-pahombiazana ny famoahana gazety sy boky hatramin'ny taona 1904, rehefa nisy ny fandaminana hamindrana ny toeram-pamokarana pirinty ho any ambanivohitra. Ny anton'ity fanovana ity dia nomena avy amin'ny mpitantana ny Pacific Press tamin'ireto teny ireto:

GSAM 293.1“Nandritra ny taona maro, ny mpitantana ny Pacific Press Publishing Company dia nahatsapa fa ny tany misy ny trano fanontam-bokin'ny orinasa dia sarobidy loatra, ary tery loatra ny velaran-tany, eo afovoan'ny tanàn-dehibe iray ao amin'ny faritra fonenana, ho an'ny asa fanamboarana zavatra, ary fahendrena amin'ny lafiny maro ny mitady toerana ambanivohitra izay tsy dia sarobidy loatra ny tany, izay ahafahan'ny mpiasa mahazo trano fonenana amin'ny manodidina salama, miaraka amin'ny toerana ampy ho an'ny zaridaina, ny hazo voankazo, ary ny toerana malalaka; ary izay tsara ny tombony amin'ny fitaterana. Hita sy voatokana ny toerana toy izany ao amin'ny tanànan'i Mountain View, Kaontian'i Santa Clara, sivy amby telopolo maily atsimon'i San Francisco, toerana iray mampivondrona ny tombony maro an'ny tanàn-dehibe sy ny soa azo avy amin'ny fiainana ambanivohitra salama.”

GSAM 293Nanomboka ny Fanontam-pirinty tany amin'ny Firenena Hafa

GSAM 293.2Maneho ny fielezan'ny fahamarinana, dia tsikaritra fa nanomboka tamin'ny 1875 ka hatramin'ny 1878 no nanombohana ny asa fanontana tany Basel, Soisa, sy tany Christiana, Norvezy.

GSAM 293.3Tamin'ny fararano 1875, nisy tatitra navoaka tao amin'ny Review momba ny varotra boky tao amin'ny biraon'ny Review and Herald irery ihany, nandritra ny fito taona, nanomboka tamin'ny 1868 ka hatramin'ny 1875, izay nahatratra $85,644.54, fitomboana saika enina heny raha oharina tamin'ireo fito taona nialoha, ary ny varotra ho an'ireo birao efatra rehetra (Michigan, Kalifornia, Soisa, ary Norvezy), nandritra ny telo taona, nanomboka tamin'ny 1875 ka hatramin'ny 1878, dia nahatratra $98,163.73.

GSAM 293.4Nisy fanambarana natao tao amin'ny Review tamin'ny 17 Oktobra 1878, fa ny boky, ny bokikely, ary ny taratasy fanentanana rehetra nataon'ny biraon'ny Review pirinty talohan'ny taona 1864 dia nahatratra 50.058.000 pejy. Nanomboka tamin'ny 1864 ka hatramin'ny 1878 dia 158,130,951 ny isan'ny pejy, ka nahatratra 208,188,951 ny totaliny.

GSAM 294Ny Youth's Instructor dia lasa gazety isan-kerinandro

GSAM 294.1Hatramin'ny 1 Janoary 1879, navoaka isam-bolana ny Youth's Instructor, saingy tamin'io daty io, rehefa niditra tamin'ny taona faha-fito amby roapolo niorenany izy, dia navoaka isan-kerinandro; ary noho izany dia nitombo avo efatra ny maha-ilaina azy.

GSAM 294Izay natolotry ny Pasitera White ho an'ny Fikambanana

GSAM 294.2Ao amin'ny Review tamin'ny 23 Janoary 1879, dia misy fanambarana vitsivitsy nataon'ny Pasitera White momba ny fandraisany anjara tamin'ny asa, izay mety ampidirina eto, satria manazava bebe kokoa ny fahafoizan-tena natao tamin'ny asa famoahan-dahatsoratra. Toy izao ilay teny nalaina:—

GSAM 294.3“Tamin'ny 1861, rehefa natsangana ny Publishing Association tao Battle Creek, Mich., dia nomenay ny lisitry ny mpanjifa sy ny zo hamoaka indray ny asa rehetra nataonay (izay noheverina taty aoriana fa mitentina $10,000) ho an'ny fikambanana, ka tsy navelanay afa-tsy $1,000 ho anay; ary nanohy ny asanay izahay tamin'ny maha-tonian-dahatsoratra, mpitantana, ary mpitoriteny tamin'ny karama $6 isan-kerinandro.

GSAM 294.4“Tamin'ny 1866, rehefa niverina tany amin'ny biraon'ny Review izahay, taorian'ny aretina mafy, dia hitanay fa nandoa folo isan-jato tamin'ny vola an'arivony ny mpitantana, ary nihena ho $32,000 ny renivola;³ saingy tao anatin'ny efa-taona, tamin'ny fitahian'Andriamanitra, dia voaloa ny trosa, niakatra ho $75,000 ny renivola, ary nanana $5,000 tany amin'ny banky izahay [ny fikambanana].”

GSAM 294Toeran'ny Trano Fanontam-boky tamin'ny 1880

GSAM 294.5Ao amin'ny Review tamin'ny 15 Janoary 1880, hoy ny Pasitera Butler:—

GSAM 294.6“Ny trano fanontam-bokinay (Battle Creek) dia vao haingana no nampitomboina tamin'ny alalan'ny fananganana ampahany afovoany eo anelanelan'ireo trano roa any atsinanana, ka nampitombo be ny fahafaha-manao sy ny fanamorana ny asa ho an'ny manontolo. Misy fitaovana ahafahana manao elektrôtipia sy stereôtipia, ary manao fametahana boky tsara indrindra. Raha ny marina, voalazan'ireo izay tokony ho mahalala fa io no trano fanontam-boky lavorary sy feno indrindra ao amin'ny Fanjakan'i Michigan.”

GSAM 295.1Na dia teo aza izany fanitarana izany, dia nanjary ilaina, talohan'ny fiafaran'ny fahavaratra, ny nanorina trano vaovao any atsimon'ny trano lehibe, ho efitrano fanontam-pirinty. Nentina tao amin'io efitrano io ireo milina fanontam-pirinty dimy mandeha amin'ny motera an'ny fikambanana. Ny iray tamin'ireo milina ireo dia lehibe kokoa noho izay rehetra efa nampiasaina teo aloha tao amin'ny birao. Ny iray mitovy habe sy mitovy karazana tamin'izany dia vao avy napetraka ihany koa tao amin'ny biraon'ny Signs of the Times, tany Oakland, Kalifornia.

GSAM 295.2Ao amin'ny Review tamin'ny 17 Mey 1881, raha nanonona ny fahombiazan'ny asa famoahana boky tao amin'ny trano fanontam-boky foibe tao Battle Creek, dia nilaza ny Pasitera White hoe:—

GSAM 295.3“Raha alaina ny totalin'ny trosan'ny Seventh-day Adventist Publishing Association avy amin'ny fanisana am-pitandremana ny fananana, dia misy sisa amin'ny fananana raikitra sy fananana an-tanana tsy latsaky ny $105,000. Amin'izany vola izany, ny vahoakantsika rehetra dia nanome ho anjara, fanomezana, ary lova, ny vola mitentina $34,432.17, ary ny lehilahy sy vehivavy vitsivitsy mahatoky izay nanolotra ny ainy ho an'ny asa, dia nanampy [tsy tamin'ny alalan'ny fanomezana, fa tamin'ny alalan'ny fahafoizan-tena sy fitantanana am-pitandremana] $70,567.83.”

GSAM 295Fanombohana ny Asa Fivarotana

GSAM 295.4Nanomboka tamin'ny taona 1881, nanao ezaka vaovao ny vahoakantsika ka niditra tamin'ny asa fivarotana mitety vohitra ny famoahan-tsoratray. Koa satria tsy nisy tatitra marina nataon'ireo mpivarotra boky momba ny varotra nataony raha tsy tamin'ny taona 1884, dia avy amin'ny tatitry ny varotra nataon'ireo trano fanontam-boky efatra no nananganana ny tatitra ho an'izany vanim-potoana izany. Araka ny tarehimarika nomen'izy ireo, dia nahatratra $221,248.69 ny varotra nandritra ny dimy taona. Rehefa niely avy tamin'ireo misionanay tany Eoropa Afovoany sy ireo firenena Skandinaviana ny herin'ny asa, dia nitombo ny fangatahana famoahana boky amin'ny fiteny vahiny.

GSAM 296Varotra Boky nandritra ny Folo Taona

GSAM 296.1Nanomboka tamin'ny 1884 ka hatramin'ny 1894, vanim-potoana folo taona, ny mpivarotra boky no tena nanatanteraka ny fivarotana ny bokinay lehibe voafono. Ny totalin'ny varotra nataon'izy ireo tamin'io vanim-potoana io dia $4,031,391.26. Nandritra izany fotoana izany dia nitarina bebe kokoa ny asanay tamin'ny alalan'ny fananganana trano fanontam-boky tany Aostralia; Tahiti, Nosy Pasifika; Helsingfors, Finlandy; Hamburg, Alemaina; ary tany amin'ny toerana hafa. Ny varotra nataon'ireo mpivarotra boky tamin'ny taona 1895, na dia sarotra aza ny fotoana tamin'izany taona izany, dia nahatratra, araka ny tatitra, $357,467.23 ny totaliny, ka nahatonga ny totaliny ankapobeny, rehefa ampiana ireo varotra efa voalaza, ho $4,816,773.73.

GSAM 296Varotra nandritra ny Dimampolo Taona $11,000,000

GSAM 296.2Mba hamaritana ny totalin'ny varotra manomboka tamin'ny 1854 ka hatramin'ny 1 Janoary 1896, dia mbola tsy maintsy ampiana ny tarehimarika momba ny varotra boky ara-barotra, bokikely, trakta, ary tabilao, araka ny tatitry ny trano fanontam-boky rehetra nandritra ireo folo taona voalaza etsy ambony, izay mitentina $3,458,278.23; ka mahatratra $8,275,051.96 ny totalim-bokatra ho an'ny varotra boky tao anatin'ny roapolo taona sy roa ho an'ny fiangonana. Raha lazaina amin'ny fomba hafa: Ny varotra nandritra ny telopolo taona (1854 hatramin'ny 1884) dia $424,915.24, ary ho an'ny roa ambin'ny folo taona nanaraka, hatramin'ny 1 Janoary 1896, dia $7,850,136.72. Na dia nihena aza ny hery teo amin'ny sehatry ny fivarotana boky nandritra ny valo taona farany, dia azo antoka ny manombana fa nanomboka tamin'ny 1854 ka hatramin'izao (1905) dia efa lafo ny famoaham-boky Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito mitentina mihoatra ny $11,000,000.

GSAM 296Fanontana amin'ny fiteny efa ho efapolo

GSAM 296.3Miharihary ny fandrosoan'ny hafatra amin'ny endriny an-tsoratra rehefa jerentsika fa efa nanomboka tamin'ny fiteny efapolo eo ho eo amin'ireo fiteny lehibe indrindra, toy ny Arabo, Armeniana, Basoto, Bohemiana, Bulgara, Bengaly-India, Sinoa, Danoà, Anglisy, Estoniana, Finlandey, Frantsay, Fijiana, Grika, Alemana, Holandey, Hongroà, Hawaiiana, Italiana, Islandey, Japoney, Kaffira, Letôna, Lavoniana, Maori, Poloney, Portiogey, Romaniana, Rosiana, Serviana, Espaniola, Soedoa, Tahitiana, Tongana, Galoà, sns. Ao amin'ireo firenena sy foko isan-karazany ireo dia misy mpiasa mavitrika izay mampandroso ny fahamarinana momba ny hafatra fahatelo.

GSAM 297.1Mihoatra ny fito amby valopolo amby zato sy arivo ny isan'ny boky, pamfleta, ary taratasy kely vita pirinty amin'ireo fiteny samihafa. Ny fahazoana dika mitovy iray isaky ny iray amin'ireo, sy ny gazety mivoaka tsy tapaka fito amby valopolo an'ny antokom-pinoana⁴ amin'ny fiteny samihafa mandritra ny herintaona, dia mitaky vola manodidina ny $340.

GSAM 297Toerana misy ireo Trano Fanontam-boky Roapolo

GSAM 297.2Ireto avy no toerana misy ireo Trano Fanontam-boky roapolo an'ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito: Avondale, Aostralia; Battle Creek, Mich. (2); Basel, Soisa; Christiana, Norvezy; Copenhagen, Danemarka; Cape Town, Afrika Atsimo; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Alemaina; Helsingfors, Finlandy; Londres, Angletera; Melbourne, Aostralia; Montreal, Kanada; Nashville, Tennessee; Oakland, Kalifornia; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Soeda; Tocubaya, Meksika; Washington, D.C. Ankoatra ireo trano fanontam-boky ireo, dia manonta gazety sy trakta ny olontsika any Hong Kong, Sina; Tokio, Japana; Kairo, Egypta; Amerika Atsimo; ary any amin'ny Nosy Fiji.

GSAM 297Famoahana ny Bokikely Voalohany

GSAM 297.3Andao isika hijery vetivety ny fitaovana niasan'ireo mpisava lalana. Tamin'ny fararanon'ny taona 1853, teo am-panamboarana ny boky voalohany nivoaka tamin'ny milina fanontam-pirinty Washington—“The Sanctuary,”—rehefa avy namoritra sy nanangona ireo takelaka efa voarindra ireo rahavavy nanao “asa iombonana”, ho fanomanana ny fanjairana azy ireo, dia nanindrona azy ireo tamin'ny haolo ny mpanoratra; ary rehefa avy napetraka ny fonony, dia nanitsy azy ireo tamin’ny fitaovana misy sisiny mahitsy sy antsy kely maranitra i Uriah Smith. Natao izany noho ny tsy fisian'ny milina mety hanaovana io ampahany amin'ny asa io.

GSAM 298.1Tamin'ny taona 1861, ny literatiora rehetra an'ny fiangonana dia natao pirinty tamin'ny milina fanontam-pirinty Adams iray monja, izay nampandehanin'ny motera roa soavaly. Ankehitriny, any amin'ireo birao famoaham-boky samihafa, dia misy milina fanontam-pirinty mihoatra ny efapolo mandeha amin'ny herin'ny etona miasa tsy an-kiato, manonta ny fahamarinana ankehitriny. Ireo birao ireo dia mampiasa olona miisa mihoatra ny dimanjato mba hanohizana ny asa, raha toa ka mpivarotra boky an-jatony no eny an-tsaha mivarotra ireo boky eny amin'ny vahoaka.

GSAM 298.2Tamin'ny taona 1862, ny fitambarana feno ny famoaham-boky rehetra navoakan'ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito dia azo novidiana tamin'ny vidiny $7.50; tamin'ny 1904, araka ny efa naseho, dia mitentina $340 ny hahazoana fitambarana feno iray. Azo antoka fa misy hery mihoatra ny fandrindrana ataon'ny olombelona no niasa tamin'ny famokarana ireo vokatra ireo.

GSAM 298.3Ny fiakaran'ny asa famoahan-boky teo anivon'ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito, araka ny faminaniana tamin'ny 1848, dia tena toy ny fandrosoan'ny masoandro tokoa, “Mihamafana—mandefa ny taratrany”—“Manohy ny lalany toy ny masoandro, nefa tsy malentika mihitsy.”

GSAM 298Mandehana amin'ny Finoana—Fijoroana ho Vavolombelon'ny Pasitera Stone

GSAM 298.4Ny hafanam-po sy ny fahazotoan'ireo izay nandroso tamin'ny asa fampitana ny hafatr'ilay anjely fahatelo dia voalaza tsara ao amin'ny Review tamin'ny 5 Febroary 1884, nosoratan'ny Pasitera Albert Stone, iray tamin'ireo mpisava lalana tamin'ny asa, izay niaina hatramin'ny faha-sivy-polo taonany:—

GSAM 298.5“Ny tantara voalohan'ny raharaha dia andro nanaovana zavatra kely, ary toa tsy ampy ny fomba nampiasaina ho an'ny asa. Saingy ireo lehilahy sy vehivavy mpino dia nahafantatra hatrany am-piandohana fa tafiditra tamin'ity asa ity ny sandry maherin'ny Tompo. Fantatr'izy ireo fa tonga ny fotoana voatendry hitondrana soa ho an'i Ziona, ary nanomboka niasa ny Tompo hanangona ny olony. Hitany fa ny Tompo no nitantana ny fitondrana, ary ny Sambo Filazantsara, izay nitondra ny fiangonana sisa tavela sy ny entany ahitana ny fahamarinana naverina, ny finoana notsapaina, ary ny fitiavana lavorary, dia ho tonga soa aman-tsara tao amin'ny seranana.”