Toko faha-4 — Ny Fotoan'ny Faran'ny Andro

GSAM 77.1“dia hoy izaho: Tompoko ô, hanao ahoana no hiafaran'ireo zavatra ireo? Dia hoy izy: Andeha, ry Daniela, fa efa voahorona ny teny sady voaisy tombo-kase mandra-pihavin'ny andro farany. … ny ratsy fanahy kosa mbola hanao ratsy ihany, ary tsy hisy amin'ny ratsy fanahy hahafantatra, fa ny hendry no hahafantatra.”¹

GSAM 77.1“hoy izy tamiko: Aoka ho fantatrao, ry zanak'olona, fa ho amin'ny fotoanan'ny farany io fahitana io (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV).”²

GSAM 77.1“Ary ianao, ry Daniela, dia ahoroninao ny teny, ka asio tombo-kase ny taratasy mandra-pihavin'ny fotoanan'ny farany (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV); maro no hihazakazaka hiankavia sy hiankavanana (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV), ka hitombo ny fahalalana.”³

GSAM 77.1Inona no tiana holazaina amin'ny hoe “andro farany” eto? Tsy mety ho ny farany tanteraka izany, satria raha izany dia tsy hisy ilana ny ampahany amin'ny faminanian'i Daniela izay “nohidy”. Araka ny hoe antsika kosa ny zavatra ambara,⁴ dia tsy maintsy misy ilàna ity ampahany ity amin'ny fotoana iray. Noho izany, ny fomba fiteny hoe “andro farany,” dia tsy maintsy manondro vanim-potoana iray mialoha kely ny fiafarana, izay hahatakarana ireo zavatra nolazaina tamin'i Daniela.

GSAM 77Ny Andron'ny Fiomanany

GSAM 77.2Tsy isalasalana fa manondro ilay fotoana antsoin'ny mpaminany Nahoma hoe ny andron'ny fiomanany izany. Eto dia niresaka momba ny fandravana an'i Ninive ilay mpaminany, niaraka tamin'ny “fifiopioky ny karavasy! Ny fikorodondrodon'ny kodia! Ny fikatrokatroky ny soavaly! Ary ny fitraitraiky ny kalesy!”⁵ Voalohany indrindra dia nampifantoka ny sain'ny mpaminany tamin'ny loza lehibe kokoa izay ho avy amin'izao tontolo izao manontolo, rehefa “mihorohoro eo anatrehany ny tendrombohitra, Sady miempo ny havoana, Ary mientanentana eo anatrehany ny tany, Dia ny tany onenana sy ny mponina rehetra ao aminy. Iza no mahatoetra eo anoloan'ny fahavinirany? Ary iza no mahatanty ny firehitry ny fahatezerany? Aidina toy ny afo ny fahatezerany, Ary mirodana eo anoloany ny vatolampy. … Fahafonganana no hataony, Tsy hiverina fanindroany ny fahoriana.”⁶

GSAM 78Kalesy misy fanilo mirehitra

GSAM 78.1Mbola mitohy ny tenin'ny mpaminany momba ity andro fiomanana ity: “Ny kalesiny dia misy vy mahery, mamirapiratra toy ny afo, amin'ny andro fiomanany, ary hampihorohoroina mafy ny hazo kypreso (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV). Ampiezahina eny an-dalambe ny kalesy Ka mifanaretsadretsaka eny an-kalalahana; Tahaka ny harendrina no fijery azy, Mitsoriaka tahaka ny helatra izy. Hamerina hanisa ny lehilahy malazany izy (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV), Kanjo tafintohina eny am-pandehanana ireny; Mihazakazaka ho any amin'ny manda ireny, Kanjo efa voatsangana sahady ny hamelezana azy.”⁷

GSAM 78.2Famaritana tena marina tokoa momba ny lamasinina mandeha haingana ankehitriny, miaraka amin'ilay mpanara-dalamby manisa sy mamerimberina manisa ny mpandeha, isaky ny fiantsonana, ary ireo mpandeha mibolisatra rehefa mandeha rehefa mihetsika ny lamasinina. Avy eo koa ny fampiasana be dia be ny hazo kypreso ho an'ny fototry ny lalamby, ny asa fanorenana tetezana, ny fialofana amin'ny orampanala, sns. Voalaza fa ny lalamby iray mamakivaky ny Tendrombohitra Sierra Nevada dia manana fialofana amin'ny orampanala vita amin'ny hazo kypreso mirefy fito amby efapolo maily. Ary izany no nolazain'ilay mpaminany fa hitranga amin'ny “andro fiomanany.”

GSAM 78.3Ity fotoana farany ity koa dia voalazan'ny mpaminany Joela rehefa nomena ny didy ho an'ny mpanompon'ny Tompo hoe: “Tsofy ao Ziona ny anjomara! Ary miantsoa mafy ao an-tendrombohitro masina! Aoka hangovitra ny mponina rehetra amin'ny tany; Fa avy ny andron'i Jehovah, eny, efa antomotra izany.”⁸

GSAM 78.4Ary indray dia voalazan'ny mpaminany Sefania hoe: “Miangona, eny, mivoria ianareo Ry firenena tsy manan-kenatra, Dieny tsy mbola mihatra ny didy (Mihelina toy ny akofa ny andro!), Dieny tsy mbola tonga aminareo ny fahatezerana mafin'i Jehovah, Eny, dieny tsy mbola tonga aminareo ny andro firehetan'ny fahatezeran'i Jehovah. Mitadiava an'i Jehovah, ianareo mpandefitra rehetra amin'ny tany, Izay efa nanaraka ny fitsipiny: Tadiavo ny fahamarinana, Tadiavo ny fandeferana; Angamba ho voafina ianareo amin'ny andro fahatezeran'i Jehovah.”⁹

GSAM 79.1Mba hahafantarana tsara kokoa ny dikan'ny fomba fiteny hoe fotoanan'ny “farany,” sy ny fotoana anombohany, dia hojerentsika ny tranga iray hafa izay ampiasana io teny io ihany. Ao amin'ny toko faha-11 amin'ny bokin'i Daniela dia aseho fa hisy fahefana mpampahory izay hitana ny fanjakany hatramin'ny fotoanan'ny farany. Hoy ny Tompo momba io fahefana mpampijaly io hoe: “hisy ho lavo koa ny manan-tsaina, mba hizahan-toetra sy hanadiovana ary hamotsiana azy ambara-pahatongan'ny andro farany, fa mbola ho amin'ny fotoana ihany izany” [ny fotoan'ny farany].¹⁰

GSAM 79Ny Asan'ilay Tandroka Kely

GSAM 79.2Mifanaraka amin'ny ankapobeny ireo mpaneho hevitra protestanta amin'ny fampiharana io fahefana io sy ilay “tandroka kely” ao amin'ny Daniela toko faha-7, amin'ny fiangonana Romana izay nanana ny fahefana sivily teo am-pelatanany nandritra ilay fotoana “voatendry”. Izany fotoana voatendry izany no “fetr'andro iray sy fetr'andro roa ary antsasaky ny fetr'andro.”¹¹ Izany no 1260 andro ara-paminaniana—1260 taona—nanjakan'ny fahefana sivily an'ilay tandroka kely, nanomboka tamin'ny 538 ka hatramin'ny 1798 taorian'i JK Tamin'io taona farany io no nesorina ny fahefana sivily an'ilay tandroka kely, tamin'ny “fotoana voatendry.” Ka tamin'izany fotoana izany dia tsy nianjera intsony tamin'ny tanan'io fahefana io ny olona, tahaka ny fomba nianjerany teo aloha. Ity taona ity, dia ny 1798, no manamarika ny fiandohan'ilay vanim-potoana antsoina ao amin'ity faminaniana ity hoe “andro farany.”

GSAM 79.3Ny taona 1798 no namarana ny “enim-polo amby roan-jato amby arivo andro”—1260 taona—izay nanendrena ny “Vavolombelona Roa” an'ny Tompo (ny Testamenta Taloha sy Vaovao) mba “haminany … sady hitafy lamba fisaonana.”¹² Nandritra ny Andro Maizina feno fampijaliana dia notazonina tamin'ny teny Grika sy Latina ny Soratra Masina, ary tsy azon'ny olon-tsotra ireo fiteny ireo. Ity fanakanana ny Soratra Masina ity dia ampitahaina amin'ny fitafiana azy ireo amin'ny “lamba fisaonana”.

GSAM 80Novonoina ny Vavolombelona Roa

GSAM 80.1“rehefa tanteraka ny filazany [amin'ny toe-piainana amin'ny lamba fisaonana], dia hiady aminy kosa ilay bibi-dia miakatra avy amin'ny lavaka tsy hita noanoa [Satana dia mampihetsika sy miasa amin'ny alalan'ny olona araka izao tontolo izao], ka haharesy sy hahafaty azy. Ary ny fatiny hiampatra eny an-dalambe amin'ny tanàna lehibe, izay atao, araka ny hevi-panahy, hoe Sodoma sy Egypta, sady tao koa no nanomboana ny Tompony tamin'ny hazo fijaliana [‘voahombo,’ amin'ny teny Danemarka sy ny Revised Version]. Ary ny olona sy ny fokom-pirenena sy ny samy hafa fiteny ary ny firenena maro dia misy mijery ny fatiny hateloan'andro sy tapany; ary tsy avelany halevina ao am-pasana ny fatiny.”¹³

GSAM 80Ny Fanjakan'ny Tahotra

GSAM 80.2Ny famonoana ireo Vavolombelona ireo dia notanterahina nandritra ny “fitondrana fampihorohoroana” tany Frantsa, nanomboka tamin'ny 1792 ka hatramin'ny 1795—telo taona sy tapany. Na dia nitohy enina na fito taona aza ny Revolisiona Frantsay, dia tamin'ireo telo taona sy tapany voalohany no nanaovany ny ezaka lehibe indrindra handravana ny Baiboly, ny fivavahana, ary izay rehetra sahy niteny ho an'ny iray amin'ireo. Na dia nilaza aza ny Revolisiona Frantsay fa miady amin'ny fanjakana mpanjaka sy ny fanararaotam-pahefan'ny mpisorona, dia tena lasa ady ho amin'ny famongorana an'Andriamanitra sy ny Baiboly izany. Momba ny fotoana fohy talohan'ny Revolisiona dia mamaky isika hoe,

GSAM 80.2“Aza adino na oviana na oviana fa talohan'ny Revolisiona tamin'ny 1792, ireo mpampiroborobo ny tsy finoana tany Frantsa dia voalaza fa nanangona sy nandany £900,000 [$4,500,000] tao anatin'ny herintaona, eny, imbetsaka mihitsy aza, tamin'ny fividianana, fanontana ary fampielezana boky mba hanimbana ny sain'ny vahoaka sy hanomanana azy ireo ho amin'ny fepetra tafahoatra.”¹⁴

GSAM 80Mpanoratra Tsy Mino

GSAM 80.3“Ny lalana ho amin'ny Revolisiona toy izany dia nomanina tamin'ny alalan'ny soratr'i Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau, sy ny hafa mitovy aminy, izay nandraisany an-tanana ny fampielezana ireo foto-kevitra manimba ny fivavahana voajanahary sy ny fivavahana nambara. Tsy vitan'ny hoe noravan-dry zareo ny Fanambarana, fa nofoanana tanteraka; noroahina tsy ho ao amin'izao rehetra izao Andriamanitra, ary nosoloina endrika foronina antsoina hoe Andriamanibavin'ny Saina teo amin'ny toerany.”¹⁵

GSAM 81.1Tamin'ny taona 1793, ny fomba fisainan'ny olona dia toy izao: nankalazaina mafy tamin'ny hoby ireo mpilalao an-tsehatra noho ny fanesoana faniratsirana nataon'izy ireo an'Andriamanitra sy ny Baiboly. Ohatra iray dia ireto no voalaza:

GSAM 81.1“Ny mpanao hatsikana Monert, tao amin'ny Fiangonan'i St. Roche [Paris], dia nanandratra ny tsy fanajana an'Andriamanitra hatrany amin'ny fara-tampony. ‘Andriamanitra ò, raha misy Ianao,’ hoy izy, ‘valio ny anaranao nalaim-baraka. Mihantsy Anao aho! Mangina Ianao; tsy sahinao ny mandatsaka ny varatrao. Iza indray ary izao no hino ny fisianao ?’”¹⁶

GSAM 81Asa Fanevatevana any Lyon, Frantsa

GSAM 81.2Ny fomba nataon'ireo izay namono ny Vavolombelona, “manombo ny Zanak'Andriamanitra indray amin'ny hazo fijaliana ka manao Azy ho fahamenarana” (Hebreo 6:6), dia ho hita ao amin'ny fandaharan'asa fety nokarakarain'i Fouché tao Lyon ho fanomezam-boninahitra an'i Chalier, Governora tao Lyon izay novonoina. Talohan'ny nahatongavany tao Lyon, dia nandidy i Fouché fa

GSAM 81.2“tokony ho rava avokoa ny marika ara-pivavahana rehetra; ary tokony hosoratana eo ambonin'ny vavahadin'ny fasana hoe, Ny fahafatesana dia torimaso mandrakizay.... Nentina teny an-dalambe ny sarin-tratr'i Chalier, narahin'ny vahoaka be dia be ahitana mpamono olona sy mpivaro-tena. Nanaraka azy ireo ny ampondra nitondra ny filazantsara, ny hazo fijaliana, ary ny fitoeran'ny komonia, izay tsy ela dia natolotra ny afo, raha voatery nisotro ny divay masina avy tao amin'ny kaopy masina kosa ilay ampondra.”¹⁷

GSAM 81.3Toy izao no filazana ny Fetin'ny Saina natao tany Paris:

GSAM 81.3“Nanao diabe nankany amin'ny filankevitra izy ireo, ary ny vahoaka ... nanesoeso tamin'ny fomba mampihomehy indrindra ny lanonana ara-pivavahana.... Nisy lehilahy nanao akanjo fanaovan'ny pretra sy lamba fisaronana fanao amin’ny lanonam-pivavahana, tonga nihira haleluya sy nandihy Carmagnole, nankany amin'ny toerana fandraisana ny filankevitra. Tao izy ireo no nametraka ny hostia, ny vata nitehirizana azy, ary ny sarivongana volamena sy volafotsy. Nanao kabary fanesoesoana izy ireo.... ‘Ry ianareo,’ hoy ny solontena avy any St. Denis, ‘Ry ianareo, fitaovan'ny fivavahana tafahoatra, olo-masina voatahy isan-karazany, aoka ho tia tanindrazana amin'ny farany, mitsangana faobe, ary manompoa ny tanindrazana amin'ny fandehanana any amin'ny toeram-panamboarana vola mba ho levona.’”¹⁸

GSAM 82Mivoaka avy amin'ny Haizina ny Tenin'Andriamanitra

GSAM 82.1“rehefa afaka ny hateloan'andro sy tapany, dia nisy fanahin'aina avy tamin'Andriamanitra niditra tao anatin'ireo” (ny Vavolombelona), ary “niakatra ho any an-danitra tao anatin'ny rahona ireo.”¹⁹ Tonga ny fotoanan'Andriamanitra mba hivoahan'ny teniny avy amin'ny haizina ka haseho eo anatrehan'izao tontolo izao. Tonga ny fotoana (1798) hanaovana ny asa misiona manerana izao tontolo izao. Tamin'ny 1804 dia natsangana ny British Bible Society. Nitohy tamin'ny fikambanana Baiboly am-polony maro izany, ary ankehitriny dia adika amin'ny fiteny lehibe rehetra eto amin'izao tontolo izao ny Baiboly. Noho izany, ny Soratra Masina, ireo Vavolombelona Roa, rehefa nipoitra teo amin'ny fahitana ka azon'ny rehetra jerena sy vakiana, dia ampitahaina amin'ny fiakarany any an-danitra tao anaty rahona.

GSAM 82.2Tamin'ny andron'ny Revolisiona Frantsay, nilaza i Voltaire fa ao anatin'ny zato taona dia ho lany andro ny Baiboly. Tamin'ny faha-zato taona nanomboka tamin'izany fotoana izany, dia Baiboly maro kokoa no niely tany Frantsa fotsiny noho ny isan'ny Baiboly fantatra fa nisy tamin'ny fotoana nanaovan'i Voltaire izany rehareha poakaty izany. Ary ilay trano nanaovany izany fanambarana izany aza dia voalaza fa ampiasaina ankehitriny ho tranon'ny Baiboly.

GSAM 82Hita ny Vato Rosetta

GSAM 82.3Misy teboka roa mifandraika amin'ny taona 1798 sy ny vahoaka Frantsay, izay tsy maintsy hojerentsika: Voalohany, tamin'io taona io ny tafika Frantsay, notarihin'ny Jeneraly Berthier, dia nandrava ny fitondrana papaly tany Roma, ka nanatanteraka (na dia tsy fantatr'izy ireo aza) ny fahatanterahan'ny faminaniana momba ity zava-nitranga ity, izay hita ao amin'ilay boky nifandonan'izy ireo; faharoa, tamin'io taona io ihany, tao Fort St. Julien, teo amin'ny rantsan'ny Rosetta an'ny ony Nil, ny tafika frantsay, teo am-pitrandrahana, dia nahita ilay vato malazan'i Rosetta, izay tehirizina ao amin'ny British Museum ankehitriny. Misy soratra amin'ny endrika telo eo amin'io vato io: Hieroglifika, ny soratra nampiasain'ny mpisorona; ny demotika, ny endrika soratra nampiasain'ny olon-tsotra; ary ny teny grika. Io no fanalahidy nanokatra ireo soratra demotika sy hieroglifika izay mbola zava-miafina hatramin'izay. Ankehitriny, araka ny nambaran'ny hafa, “ny angady sy ny lapelina, izay namoahana ireo soratra amin'ny soratra demotika ireo, dia manome porofo maro kokoa momba ny maha-marina ny rakitsoratra taloha ao amin'ny Baiboly noho izay avy amin'ny loharano hafa rehetra ivelan'ny Soratra Masina mihitsy.” Koa ireo olona izay nikasa ny handringana ny Baiboly indrindra no, tsy fantatr'izy ireo akory, nampiasaina mba hanatanterahana ny faminaniana tamin'ny fanesorana ny fanjakan'ny papa tamin'ny fiafaran'ny 1260 taona, ary koa nahita ny fanalahidy ho an'ireo soratra izay manamarina ny fahamarinan'ny Soratra Masina izay notadiavin'izy ireo fatratra ny handrava.

GSAM 83“hitsangana ho ao amin'ny anjaranao”

GSAM 83.1Inona no nolazain'ilay anjely tamin'i Daniela fa hitranga amin'ny fotoan'ny farany? Hatramin'ny nandre ilay olomasina niteny hoe, Hatramin'ny telonjato amby roa arivo andro, dia ho voadio ny toerana masina,²⁰ dia feno tebiteby ny sainy momba izay ho faran'ireo “zavatra ireo”, sy hoe “hafiriana” izany.²¹ Farany dia nomena azy ny fahatakarana fa tsy ho an'ny androny ny fahalalana ny fotoana. Hoy izy taminy: “mandehana ianao mandra-pihavin'ny farany; fa hitsahatra ianao ka hitsangana ho ao amin'ny anjaranao amin'ny andro farany.”²²

GSAM 83.2Misy no nihevitra fa ity fiteny ity dia momba ny fiafaran'izao tontolo izao, ary amin'izany fotoana izany i Daniela, miaraka amin'ny sisa amin'ny olon'ny Tompo, dia hahazo ny valisoa ary hijoro ao amin'ny ampahany lovany. Ny teny hebreo ho an'ny ampahany lova, faritra tany, sns., dia, araka ny filazan'ny manam-pahaizana, gheh-vel. Tsy io no teny nadika hoe anjara amin'ity soratra ity; ny teny eto dia goh rahl. Milaza aminay ireo manam-pahaizana amin'ny teny Hebreo fa io teny io, goh rahl, dia miseho impito-polo sy enina ao amin'ny Testamenta Taloha, ary io ihany no teny ampiasaina rehefa miresaka momba ny fanadiovana araka ny fanoharana ny fitoerana masina, izay nanaovana antsapaka mba hamaritana hoe iza amin'ireo osy roa no hovonoina. Rehefa naka ny ran'ny osin'ny Tompo ny mpisoronabe ka niditra tao amin'ny fitoerana masina hanaovana ny asa fanadiovana, dia nitsangana tany ivelany ny Isiraely rehetra, nanetry ny fanahiny sy niaiky ny fahotany, mba ho madio izy ireo, ary handray ny fitahian'ny mpisoronabe rehefa hivoaka avy tao amin'ny fitoerana masina izy. Koa tamin'izany andro izany, nitsangana teo amin'ny anjara nisy azy ny Isiraely.

GSAM 84.1Rehefa ho tonga ny fanadiovana farany ny fitoerana masina, amin'ny fiafaran'ireo 2300 andro, dia tokony ho nentina nodinihina teo anatrehan'Andriamanitra ny raharahan'i Daniela, niaraka tamin'ny raharahan'ireo olo-marina rehetra efa maty. Koa mijoro ao amin'ny anjarany i Daniela.

GSAM 84Ny Teny Voaisy Tombo-kase hatramin'ny 1798

GSAM 84.2Ho valin'ny fanontanian'i Daniela hoe: Tompoko ô, hanao ahoana no hiafaran'ireo zavatra ireo?²³ dia nolazaina taminy hoe: efa voahorona “ny teny” sady voaisy tombo-kase “mandra-pihavin'ny andro farany.”²⁴ Ny tena nampisavorovoro ny sain'i Daniela dia ny hoe “oviana?” ny “hafiriana?” ary ny hoe inona no ho fiafarany? Ireo no teboka nampisafotofoto sy nanahirana ilay mpaminany, ary ireo zavatra ireo ihany no tokony ho voahidy sy voatampina hatramin'ny fotoanan'ny “farany,” fa tsy ny bokin'i Daniela manontolo, araka ny noheverin'ny sasany. Talohan'ity vanim-potoana 1798 ity, ny mpandinika ny faminaniana dia efa nanana hazavana momba ireo herinandro fito-polo, ary nahatakatra fa nanomboka tamin'ny taona 457 talohan'i JK izy ireo, ka ny asa fanompoan'i Kristy ampahibemaso, ny fahafatesany, sns., dia nitranga tamin'ny fomba mifanaraka tanteraka amin'ny kajy momba ny herinandro sivy amby enimpolo sy ny herinandro fitopolo nanomboka tamin'izany daty izany. Ity fanatanterahana marina ny iraky ny Mpamonjy mifanaraka amin'ity fikajiana ity no nanome azy ireo porofo lehibe fa Izy tokoa no Mesia marina, ary fa ny datin'ny fiandohan'ireo fito-polo herinandro dia voafaritra tsy azo ovaina. Ny tsy fahitan'izy ireo fa ny fito-polo herinandro no ampahany voalohany amin'ireo 2300 andro dia nahatonga ny raharaha ho voaisy tombo-kase hatramin'ny taorian'ny taona 1798, araka ny voalaza mialoha.

GSAM 84Fanalahidin'ny 2300 Andro

GSAM 84.3Ankehitriny, andao hojerentsika ny zava-misy momba ity raharaha ity. Hatramin'ny taona 1798, ireo mpandalina ny faminaniana dia tsy nanana hazavana momba ny fotoana hifaranan'ireo 2300 andro. Azon'izy ireo ny dikan'ireo marika, ilay sary ary ireo biby ao amin'ny bokin'i Daniela, saingy tsy afaka nilaza ny fotoana hifaranan’ireo 2300 andro izy ireo, satria hatramin'izay dia tsy mbola nanana fahatakarana momba ny fotoana nanombohan'ireo andro ireo izy ireo. Ho porofo amin'izany dia vakintsika ao amin'ny Midnight Cry, gazety Advantista navoaka tany New York tamin'izany fotoana izany, tamin'ny datin'ny 15 Jona 1842 hoe: “Tena mahaliana tokoa ny mahita ireo mpanoratra samihafa tsy miankina izay nanomboka tamin'ny 1798 nahita izay tsy tsikaritra mihitsy teo aloha—fa ny fito-polo herinandro dia fanalahidy ho an'ny 2300 andro.”

GSAM 85Marobe no Mahita ny Fahazavana

GSAM 85.1Araka ny nanakatonana io fahalalana io “voaisy tombo-kase” mandra-pahatongan'ny fotoana voatendrin'ny Tompo hanokafana azy ho an'ny fahatakaran'ny olony, dia toy izany koa marina rehefa tonga ny “andro farany”, maro no hihazakazaka hiankavia sy hiankavanana ao amin'ny Soratra Masina, hikaroka ireo zavatra ireo. Amin'ny fampitahana fandikana vitsivitsy amin'ilay lahatsoratra, dia ho tena mazava tsara ity hevitra ity.

GSAM 85.2Hoy Dr. Adam Clarke: “Marobe no hiezaka hikaroka ny dikan'izany; ary hitombo ny fahalalana—amin'ny alalan'izany.”

GSAM 85.3Ao amin'ny Baiboly Alemà an'i Luther, izay nohavaozina, dia toy izao no vakintsika: “Dia hisy maro handalo aminy, ka hahita fahalalana lehibe.”

GSAM 85.4Ny German Parallel Bible kosa dia milaza hoe: “Maro no handeha mamaky azy, ary noho izany dia hitombo ny fahalalana.”

GSAM 85.5Ny Baiboly Alemà an'i L. Van Ess, izay neken'ny papa ihany koa ho an'ny mpamaky Katolika, dia mandika azy hoe: “Marobe no hikaroka ao anatiny, ary ho lehibe ny fahalalana.”

GSAM 85.6Ny Baiboly Soedoa dia milaza hoe: “Marobe no hikaroka ao anatiny, ary ho lehibe ny fahalalana.”

GSAM 85.7Ny Baiboly Danemark-Norveziana, nohavaozina, dia miteny hoe: “Marobe no hikaroka fatratra, ary hitombo be ny fahalalana.”

GSAM 85.8Vakintsika ao amin'ny Midnight Cry tamin'ny 15 Jona 1842, momba ity fikarohana sy fahazoana fahalalana momba ilay zavatra voaisy tombo-kase talohan'ny 1798 ity: “Tsy fifanandrifian-javatra mahagaga ve ny fisian'ireo mpanoratra maro be, izay tsy nifampahalala, tonga tamin'ny fehin-kevitra mitovy tamin'ny fotoana mitovy?”

GSAM 86.1Atolotray eto ny lisitr'ireo antoko roapolo samy hafa izay nahita ny fahamarinana momba ny fiafaran'ireo 2300 andro, tsy tamin'ny alalan'ny fifampiresahana, fa vokatry ny fikarohana fatratra ny Soratra Masina, notarihin'ny herin'ny Fanahin'Andriamanitra. Eo an-tampon'ity lisitra ity no ampidiranay an'i William Miller avy ao amin'ny Fanjakan'i New York; arahin'i A. J. Krupp, avy any Philadelphia, Pa.; David McGregor, avy any Falmouth, Maine; Edward Irving, avy any Angletera; Archibald Mason, avy any Ekosy; W. E. Davis, avy any South Carolina; Joseph Wolff, izay niasa tany amin'ny faritra maro tany Azia; Alexander Campbell, tamin'ny adihevitra nataony tamin'i Robert Owen, tamin'ny 1829; Kapiteny A. Landers, avy any Liverpool, Angletera; Leonard Heinrich Kelber, avy any Stuttgart, Alemaina; Lacunza, avy any Espaina; Hentzepeter, avy any La Haye, Holandy; Dr. Capadose, avy any Amsterdam, Holandy; Rau, avy any Bavaria; pretra avy any Tartary, tamin'ny 1821; mpianatra Baiboly avy any Yemen, ao amin'ny bokiny antsoina hoe “Seera;” Hengstenberg, any amin'ny faritra hafa any Alemaina; Rosiana eny amin'ny Ranomasina Caspienne; Molokaners eny amoron'ny Ranomasina Baltika, sns.

GSAM 86.2Ny fomba nisokafan'ity lohahevitra ity tsindraindray ho an'ireo mpianatra ny faminaniana, ary izany koa nefa tsy nifankahalala izy ireo, dia hasehon'izao manaraka izao:—

GSAM 86.3Ao amin'ny Midnight Cry tamin'ny 15 Jona 1842, dia hita ireto teny ireto: “Vao avy noraisina, boky iray, mitondra ity lohateny manaraka ity, ‘Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, nosoratan'i Archibald Mason, mpitory ny filazantsara, Wishawtown, Ekosy, Newberg. Navoaka avy amin'ny fanontana tany Glasgow, nataon'i Ward M. Gazeley, 1820.’ Ao amin'ity boky ity dia nilaza i Mason hoe, ‘Vao haingana aho no nahita bokikely iray, izay navoaka voalohany tany Amerika, nataon'ny Pasitera Wm. E. Davis, avy any South Carolina, ary navoaka indray tamin'ny 1818 tany Warkington, any atsimon'i Angletera. Milaza ity mpanoratra ity fa ny 2300 andro dia nanomboka niaraka tamin'ny fito-polo herinandro (toko 9:24). Tsy maintsy manaiky izany hevitra izany aho.’”

GSAM 87Davis, avy any South Carolina

GSAM 87.1Tao amin'io laharana io ihany an'ny Midnight Cry, hoy ny tonian-dahatsoratra, “Tokony ho nosoratana tamin'ny taona 1810 teo ho eo ny bokin'i Davis.” Raha niresaka momba ny fanazavana aroso ao amin'ilay boky izy, dia nilaza hoe, “Mety hihevitra tokoa ny mpamaky fa toy ny mamaky ny sanganasan'i Miller, Litch, Stores, na Hale izy, saingy mino izahay fa tsy nisy tamin'ireo mpanoratra momba ny fiavian'ny Tompo fanindroany ankehitriny nahafantatra ny fisian'ity boky ity raha tsy tamin'ny herinandro lasa teo. Ny tonian-dahatsoratr'ity gazety [ny Cry] ity dia tsy mbola nandre momba azy mihitsy talohan'izay. Ny fijoroan-kevitr'i Davis momba ny fotoana, izay nohamafisin'i Mason, dia ny hoe hifarana amin'ny taona jiosy 1843—taona 1844 ho antsika—ireo 2300 andro.”

GSAM 87Joseph Wolff sy Olona Roapolo Hafa

GSAM 87.2Ao amin'ny Midnight Cry tamin'ny 31 Aogositra 1843, dia novakiana fa “tamin'ny 1822 i Joseph Wolff (avy any Angletera) dia namoaka boky mitondra ny lohateny hoe ‘He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven.’” Ary ankoatra izany, fa “tamin'ny 1826 dia olona roapolo, avy amin'ny antokom-pinoana ortodoksa rehetra, no nihaona tany Londres, niaraka tamin'Andriamatoa Wolff, mba hianatra ny Baiboly. Nifanaraka tamin'ny fehin-kevitra iray ihany izy rehetra. Nampiany 45 taona tamin'ilay 1260 taona.” Ny fampiana 45 taona amin'ireo 1260 taona izay nifarana tamin'ny 1798 dia mitondra antsika ho amin'ny faran'ny taona 1843, taona jiosy, izay tena ny taona 1844 amintsika.

GSAM 87Ny Toeran'i Alexander Campbell

GSAM 87.3Ao amin'io laharana io ihany an'ny gazety dia voalaza momba an'i Alexander Campbell fa, “tamin'ny 1829 dia nanao ny adihevitra malaza niaraka tamin'i Robert Owen, ilay tsy mpino, izy, izay nanamafisany fa ny fahitan'i Daniela dia mahatratra hatramin'ny faran'ny andro, fa ny 2300 andro dia taona, ary hifarana eo amin'ny taona 1847 eo ho eo taorian'ny nahaterahan'i Kristy, izay, araka ny fanazavany manokana, dia efa efatra taona talohan'ny fanisana mahazatra.” Noho izany, ny kajiny dia nampijoro ny fiafaran'ireo 2300 andro tamin'ny faran'ny taona jiosy 1843 feno nanomboka tamin'ny vanim-potoana taorian'i JK—izay tena 1844.

GSAM 88.1Ao amin'ny Midnight Cry tamin'ny 21 Septambra 1843, dia misy fanambarana momba ny boky iray voaray izay mitondra ity lohateny ity, “A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, ‘Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven,’²⁵ nosoratan'i Kapiteny A. Landers, avy any Liverpool, navoakan'ny S. Kent and Co., 1839.”

GSAM 88.2“Izy, tahaka ireo hafa, dia manome kajy momba ny fotoana, ka milaza fa ny fiafaran'ireo 2300 andro dia amin'ny taona 1847 taorian'ny nahaterahan'i Kristy ara-bakiteny.” Izany dia ny taona 1844 araka ny fanisantsika, satria teraka efatra taona talohan'ny kajy mahazatra izy.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3Ao amin'ny Review and Herald, 17 Mey 1892, dia misy lahatsoratra avy amin'ny Pasitera L. R. Conradi, avy any Hamburg, Alemaina, izay anambarany hoe:—

GSAM 88.4“Ny ankamaroan'ny mpamaky anay angamba efa naheno momba ilay pretra Loterana malaza Bengel, izay tamin'ny taonjato lasa [araka an'i Schaff, maty tamin'ny 1751 i Bengel], nametra ny fotoanan'ny fisehoan'ny Tompontsika ho amin'ny taona 1836, ka ny kajiny dia nifototra tamin'ny isa 666 ao amin'ny Apokalypsy. Saingy ela talohan'ny hifaranan'izany fotoana izany, nisy lehilahy iray hafa nanomboka nanoratra, mpampianatra lehibe iray, antsoina hoe Leonard Heinrich Kelber. Nivoaka tamin'ny 1824 ny bokikely voalohany nosoratany, mitondra ny lohateny hoe ‘The End Near,’ izay ahitana fanazavana ny Matio toko faha-24 sy faha-25. Navoaka tany Bavaria izy io. Saingy tamin'ny 1835, nisy bokikely lehibe kokoa, mitovy lohateny, nivoaka tany Stuttgart, izay nahitana pejy 126. Hahaliana manokana ity bokikely ity, ary mba hanomezana hevitra mazava kokoa ho an'ny mpamaky anay, dia ampiako ny dikan-tenin'ny pejy lohateny: ‘Ho avy ny Faran'ny Tontolo, voaporofo amin'ny fomba feno sy mampino avy amin'ny tenin'Andriamanitra sy ireo zava-nitranga farany indrindra; manafoana tanteraka ny fitsarana mialoha rehetra manohitra ny fiandrasana ny fahatongavan'ny Tompontsika, na ny fikajiana ny fotoana; mampiseho mazava tsara fa diso fito taona ny prelà Bengel momba ilay taona lehibe manapaka; fa tsy ny taona 1836, fa ny taona 1843 no fetra farany, izay hifaranan'ny ady lehibe eo amin'ny mazava sy ny haizina, ary hanombohan'ny fanjakan'ny fiadanana efa nandrasana ela an'ny Tompontsika Jesosy eto an-tany.’

GSAM 89.1“Nivoaka ny fanontana faharoa tamin'ny 1841, tany Stuttgart ihany koa, ary raha ny fahalalako dia nisy iray hafa tany Saxony. Araka ny hita eo amin'ny pejy lohateny, ilay bokikely, rehefa avy namaly ireo fitsarana an-tendrony mahazatra, dia mampiseho amin'ny fomba mazava sy mivantana ny fifandraisana misy eo amin'ireo 2300 andro ao amin'ny Daniela 8 sy ireo fito-polo herinandro ao amin'ny Daniela 9, ary mitondra izany hatramin'ny taona 1843 (taona jiosy 1843—taona 1844 araka ny fanisantsika). Avy eo, ao amin'ny ampahany sisa amin'ny boky, dia asehony amin'ny alalan'ny famantarana ny vanim-potoana fa tsy ho ela intsony ity zava-mitranga ity.

GSAM 89.2“Ny fisian'ny fanontana maromaro nivoaka dia efa porofo irery mihitsy ny amin'ny fahalianana naterany. Ny Rahalahy Schäche, izay monina any Aostralia ankehitriny, dia nahita dokam-barotra momba izany, na dia tany amin'ny faritanin'i Silesia lavitra aza, ary rehefa nanafatra azy, dia namaky izany tamim-pahalianana lehibe, tao ambadiky ny varavarana voahidy. Ao amin'ilay boky dia tsy misy porofo ahitana fa nahalala hetsika mitovy amin'izany teto an-tany ilay mpanoratra, nefa tamin'ny alalan'ny Fanahin'Andriamanitra dia tonga tamin'ny fehin-kevitra mitovy izy.

GSAM 89.3“Tamin'ny 1842 izy nanoratra bokikely lehibe kokoa misy pejy 286, tany Stuttgart ihany koa, momba ny ‘Hevitra fototra sy araka ny Soratra Masina momba ny famoronana sy ny faharetan'izao tontolo izao; na valiny feno amin'ny fanontaniana hoe: Nahoana Andriamanitra no namorona izao tontolo izao tao anatin'ny enina andro nifanesy—ny maha-akaiky ny fiavian'ny Tompontsika hitsara ny antikristy—ireo zava-nitranga lehibe sy mahafaly amin'ny taona 1843.’”

GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)

GSAM 89.4Tokony ho tamin'ny taona 1812, namoaka boky mitondra ny lohateny hoe, The Coming of Messiah in Majesty and Glory i Lacunza, tany Espaina. Nampiasa ny anaram-panoratra tsy nitonona anarana hoe “Ben Ezra” ilay mpanoratra, ary heverina fa Jiosy niova fo izy. I Edward Irving, avy any Angletera, rehefa natomboka ny asany momba ny fiavian'ny Tompo fanindroany, dia nandika ilay boky voalaza etsy ambony tamin'ny teny Anglisy. Noho izany dia nitatitra ny tantarany tamin'ny fiteny roa farafahakeliny izy io.

GSAM 89.5Tena mahaliana tokoa, rehefa nandeha ny taona, ny manangona ny fehin-kevitry ny mpandinika isan-karazany izay, nanomboka tamin'ny fiandohan'ny taonjato lasa ka hatramin'ny 1840, no nanisa ny vanim-potoanan'ny 2300 andro, ary nametraka ny fito-polo herinandro ho ampahany voalohany tamin'izany, ary avy eo mahita fa mitovy hevitra izy rehetra momba ny fiafaran'ny vanim-potoana tamin'ny 1844.

GSAM 901844, Ny Tena Fiafaran'ny 2300 Andro

GSAM 90.1Mety hisy ny fanontaniana hoe, Azontsika antoka ve fa ny taona 1844 no daty marina ho an'ny fiafaran'ireo 2300 andro? Eny! Fa tahaka ny tsy ahafahan'ny fanatanterahana sandoka ny faminaniana tonga amin'ny fotoana mety ho an'ny fanatanterahana marina, dia tsy maintsy tonga amin'ny fehin-kevitra isika fa ny taona 1844 no fetra marina ho an'ireo 2300 andro. Andriamanitra, izay nanidy izany fahalalana izany hatramin'ny 1798, ary nampanantena fa hivoaka ny hazavana tamin'izany fotoana izany, no nitarika tamin'ny Fanahiny Tsy Mivadika ireo izay nitady Azy fatratra mba hahazoana fahatakarana marina momba ny fotoana. Tonga ny fotoanany mba “hampitomboina” ny “fahalalana” momba izany lohahevitra izany, ary nomeny ny tena hazavana.

GSAM 90.2Rehefa hita ny fetran'ny fotoana izay nampahafantarina ny olona tamin'ny “andro farany,” dia tsara ny manontany ny dikan'izany fahitana izany. Hitantsika ao anatin'izany vanim-potoana izany, amin'ny famaranana ny asan'ny filazantsara, fa misy fotoana voafaritra mazava tsy maintsy hambara ho an'ny fivorian'ny fitsarana. “Ary hitako fa, indro,” hoy Jaona, “nisy anjely iray koa nanidina teo afovoan'ny lanitra, nanana filazantsara mandrakizay hotorina amin'izay monina ambonin'ny tany sy amin'ny firenena sy ny fokom-pirenena sy ny samy hafa fiteny ary ny olona rehetra, nanao tamin'ny feo mahery hoe: Matahora an'Andriamanitra, ka omeo voninahitra Izy; fa tonga ny andro fitsarany; ary miankohofa eo anoloan'izay nanao ny lanitra sy ny tany sy ny ranomasina ary ny loharano.”²⁷ Tsy mitory ny filazantsara amin'ny olona ny anjely ara-bakiteny. Ny olona no voafidy mivantana avy amin'ny Tompo mba hitory ny filazantsarany hatramin'ny faran'izao tontolo izao.²⁸ Ity anjely ity dia mariky ny hafatra filazantsara izay mampahafantatra fa efa tonga ny fotoana hanombohan'ny fitsarana hatrao amin'ny ankohonan'Andriamanitra.²⁹ Tsy azo nomena avy amin'ny Soratra Masina io hafatra io raha tsy nahitana tao amin'ny Soratra Masina ny fotoana mitarika mankany amin'ny fitsarana. Ny vanim-potoana 2300 andro, araka ny efa voalaza, dia mahatratra ny fitsarana famotopotorana ho an'ny vahoakan'Andriamanitra.

GSAM 91Ny Andro Fanavotana: Fotoanan'ny Fitsarana

GSAM 91.1Ny Andro Fanavotana, ny fanadiovana ny fitoerana masina eto an-tany, dia efa ary mbola takatry ny Jiosy ho andro fitsarana. Ary na dia ankehitriny aza, na dia miparitaka aza izy ireo, na dia tsy afaka manao ny fanompoam-pivavahana rehetra tamin'ny andro fahagola izay nifandray tamin'io andro manetriketrika io aza, dia mbola ankalazaina ho andro fitsarana izany. Ho porofon'izany dia hotanisaintsika aloha ny teny avy amina gazety jiosy iray navoaka tany San Francisco, Kalifornia, antsoina hoe The Jewish Exponent, izay fitaovam-pampielezan-kevitry ny jiosy ortôdôksa any andrefan'ny Tendrombohitra Rocky. Tao amin'ny laharana tamin'ny Septambra 1892, dia nisy ny fanambarana fa alohan'ny hamoahana ny laharana manaraka, dia ho tonga ny volana fahafito sy ny andro fanavotana. Tishree no anaran'ny volana fahafito, ary Ellul kosa no an'ny fahenina; araka ny nambaran'ilay gazety, “Tonga ny volana Ellul, ary ny feo fampitandremana avy amin'ny Shofar [ilay trompetra izay tokony ho tsofina manomboka amin'ny andro voalohany ka hatramin'ny faha-10 amin'ny volana fahafito, Salamo 81:3, 4] dia ho re isan-maraina eny amin'ireo synagoga ortôdôksa, mamporisika ny fiomanana ho amin'ny andro fahatsiarovana, sy ny fitsarana farany an'i Yom Kippur.” Rehefa tonga ny faran'ny Ellul, volana fahenina, ary efa hanomboka ny Tishree, volana fahafito, dia nandre ny trompetra nanambara ny fitsarana farany tamin'ny taona izy ireo, isan-maraina nandritra ny folo andro, tao anatin'izany rafitra fanaovana fanoharana izany.

GSAM 91Fijoroana ho vavolombelon'ny Raby Jiosy iray

GSAM 91.2Indray, tamin'ny taona 1902, ny Rabbin Isidore Myers, avy amina fiangonana lehibe iray an'ny Jiosy tany San Francisco, Kalifornia, teo am-panambarana ny andro fanavotana, dia niteny hoe: “Rehefa miampita ny fefin'ny fotoana avy amin'ny taona iray mankany amin'ny iray hafa ny Isiraelita, dia ampahatsiahivina mafy ny amin'ny famoronana sy ny fahefana ankapoben'ny Mpamorona izy, ary asaina hankalaza, miaraka amin'ny feon-trompetra, ny tsingerintaona, raha azo lazaina, nahaterahan'ny fotoana sy ny fanomezana satro-boninahitra ny Mpanjaka lehibe. Antsoin'ny feon'ilay trompetra, na Shofar ihany koa izy, mba handinika tsara ny nataony tamin'ny taon-dasa, eo am-pihovitrovitra eo anatrehan'ny mason'ny Fahamarinana Mandrakizay izay mahita ny zava-drehetra, mipetraka eo amin'ny seza fiandrianan'ny fitsarana.”

GSAM 92.1Araka ny fomban'ny fanompoam-pivavahana tao amin'ny tempolin'ny Jiosy izay nanadiovana ny fitoerana masina indray mandeha isan-taona, dia tsy maintsy ho nazava tamin'i Daniela fa ity fanadiovana ny fitoerana masina amin'ny fiafaran'ireo 2300 andro ity dia tsy maintsy misy ifandraisany amin-javatra hafa ankoatra ilay fanompoana fanaovana fanoharana isan-taona. Efa nampianarin'ny Tompo ny olony fa, rehefa mampiasa marika amin'ny faminaniana, dia tokony hojerena ho “andro iray hosoloana taona iray” ny fotoana nomena.³⁰ Koa ity vanim-potoanan'ny 2300 andro ity, araka ny efa hitantsika, dia mitondra mankany amin'ny fiafaran'ny asan'i Kristy amin'ny maha-Mpisoronabe Azy ao amin'ny fitoerana masina any an-danitra—manatona ny fitsarana famotopotorana ho an'ireo izay ny raharahany, tamin'ny alalan'ny fibabohana, dia nentina tao amin'ny fitoerana masina any an-danitra.

GSAM 92Ny Hafatra Momba ny Fitsarana Tokony Haseho tamin'ny 1844

GSAM 92.2Rehefa hita ny vanim-potoana hanombohan'ny fitsarana ny olomasina, dia nisokatra ny lalana mba, araka ny fandaharan'ny Tompo ny zava-mitranga araka ny famantarana ao amin'ny faminaniana, ho azo atao ny fampitana ny hafatra hoe: “tonga ny andro fitsarany;” Mariho fa tsy milaza izany fa avy hatrany rehefa hita io vanim-potoana io dia ho tanteraka ny fampitana ny hafatra, fa ny hazavana izay efa “voaisy tombo-kase” teo aloha no tokony ho hazavaina. Hita mazava fa tanteraka izany. Ao amin'ireo toko manaraka dia ho hita fa ny Tompo dia nanamarika tamin'ny fomba mazava tsara ny fotoana hanambarana ny hafatra momba ny fahatongavana indray, ary araka ny voalaza mihitsy no nanambarana izany tamin'izao tontolo izao.