Toko faha-5 — Ny Hafatry ny Fiavian'ny Tompo Fanindroany

GSAM 93.1“Ary mianara ny fanoharana ny amin'ny aviavy: Raha vao manaroka ny rantsany ka mandravina, dia fantatrareo fa efa akaiky ny lohataona. Dia tahaka izany koa ianareo, raha vao hitanareo izany rehetra izany, dia aoka ho fantatrareo fa efa akaiky mby eo am-baravarana Izy [amin'ny fanamarihana, izy]. Lazaiko aminareo marina tokoa: Tsy mba ho lany izao taranaka izao mandra-pahatongan'izany rehetra izany. Ny lanitra sy ny tany ho levona, fa ny teniko tsy mba ho levona.”¹

GSAM 93.2Ato amin'ity soratra masina ity dia entina hifantoka amin'ny fotoana ahafahana mianatra fa efa “eo am-baravarana” ny fahatongavan'i Kristy, amin'ny antoka mitovy amin'ny fahalalantsika fa efa akaiky ny fahavaratra rehefa mahita ny ravina vao malefaka mibontsina. Azo fantarina ihany koa fa tonga ao amin'ny taranaka izay tsy hiala amin'ny sehatry ny hetsika isika raha tsy tonga i Kristy tenany. Rehefa tonga ny fotoana hianarana ny fanoharana, dia marina tokoa fa fotoanan'ny Tompo izany hananganany mpampianatra hampianatra ny fanoharana. Azo ampiharina eto ihany koa ny fanontanian'ny apostoly tamin'ny fotoana hafa hoe: “hataony ahoana no fandre raha tsy misy mpitory? Ary hataony ahoana no fitory, raha tsy nirahina?”²

GSAM 93Ny Fotoanan'ny Famantarana

GSAM 93.3Tao amin'ny toko teo aloha dia hitantsika ny fomba nahazoana fahalalana momba ny fiafaran'ny vanim-potoana 2300 andro, sy ny nitarany hatramin'ny “andro fitsarany.” Ao amin'ny fanoharana atolotra eto dia entina isika hahita ny fotoanan'ny Tompo ho an'ity fanoharana ity sy ny hafatra “fitsarana” izay hambara amin'izao tontolo izao. Rehefa avy niresaka momba ilay “fahoriana” lehibe izay ho avy amin'ny olony ka “hafohy,” dia hoy Ilay Mpamonjy hoe: “raha vao afaka ny fahoriana amin'ireo andro ireo, ny masoandro dia hohamaizinina, ary ny volana tsy hahazava; ny kintana hiraraka avy any an-danitra, ary ny herin'ny lanitra hohozongozonina. Ary amin'izany andro izany dia hiseho eo amin'ny lanitra ny famantarana ny Zanak'olona.”³

GSAM 94.1Mariho fa tsy milaza momba ilay famantarana farany voalaza fa famantarana ny fahatongavany izy; fa famantarana fa eo ilay Zanak'olona, hita manatona. Ny zava-mitranga voalaza ato amin'ity lahatsoratra ity ho famantarana hanorenana finoana momba ny fahatongavany akaiky dia ireo famantarana eo amin'ny masoandro, ny volana ary ny kintana. Ny zava-mitranga hafa manaraka dia mitranga mifandray amin'ny fahatongavany tena izy ao anatin'ny rahona any an-danitra. Koa avy hatrany aorian'ny famantarana fahatelo amin'ireo—ilay eo amin'ny kintana—dia tonga ny fotoanan'ny Tompo hanandratra ny mpampianatra Azy mba hampianatra fa efa eo am-baravarana ny fahatongavan'i Kristy.

GSAM 94.2Ankehitriny, momba ny fotoana hisehoan'ireo famantarana ireo: dia tokony ho avy avy hatrany taorian'ny fahoriana ny fanamaizinan'ny masoandro.⁴ Araka ny nosoratan'i Marka, dia “amin'izany andro izany, raha afaka izany fahoriana izany.”⁵ Nilaza ny Mpamonjy antsika fa hohafohizina ireo andro. Araka ny didin'i Maria Theresa sy ny Lalànan'ny Fandeferana nanomboka tamin'ny 1773 ka hatramin'ny 1776, dia nohafohezina ny herisetra fanenjehana ny fiangonana. Na dia nitazona ny fahefana sivily hatramin'ny 1798 aza ny fahefana mpampijaliana, dia nifarana tamin'ny manodidina ny 1773 ny fampijaliana nataony. Raha ampitahaina ny fanambaràn'ny Mpamonjy dia apetraka eo anelanelan'ny 1773 sy 1798 ny voalohany amin'ireo famantarana ireo.

GSAM 94Ny Andro sy Alina Maizina

GSAM 94.3Tamin'ny 19 Mey 1780, nihamaizina tamin'ny fomba tsy ara-boajanahary ny masoandro. Tsy fanakonan'ny volana azy izany, satria feno ny volana ny andro talohan'izay. Na teo aza izany, nisy haizina nanenika ny faritra avaratra-atsinanan'i Etazonia manontolo nanomboka tamin'ny iraika ambin'ny folo maraina ka hatramin'ny iraika ambin'ny folo alina. Tamin'izany fotoana izany dia tsy ny masoandro ihany no niha-maizina, fa ny volana koa tsy naneho ny hazavan'ny masoandro. Haizina nanakana ny masoandro tsy hamirapiratra teo amin'ny volana izany. Ary araka ny nambaran'i Noah Webster, taona maro taty aoriana, “Tsy mbola nisy antony azo ekena nomena hanazavana ity haizina ity.”

GSAM 95.1Mikasika io andro maizina io, hoy i Herschel, ilay mpandinika kintana: “Ny Andro Maizina tany Amerika Avaratra dia iray amin'ireo tranga voajanahary mahagaga izay ho vakiana foana amim-pahalianana, saingy tsy takatry ny filozofia ny manazava azy.”

GSAM 95.2Ireo izay nanoritsoritra ny haizina tamin'ny alin'ny 19 Mey 1780 dia nilaza fa na dia feno aza ny volana, dia “raha toa ka fongana tsy nisy ireo loharanom-pahazavana rehetra eran’ izao tontolo izao, dia tsy ho mikitroka noho izao ny haizina.”

GSAM 95Ny Kintana Mianjera

GSAM 95.3Ny fahatelo amin'ireo famantarana ireo, dia ny fianjeran'ny kintana, dia tanteraka tamin'ny 13 Novambra 1833. Tamin'io alina io, na raha ny marina dia nanomboka dimy ora talohan'ny fiposahan'ny andro, dia nisy oram-kintana izay nampitahain'ny sasany tamin'ny reniranon'afo nidina avy any an-danitra; ary ny hafa kosa nampitaha azy tamin'ny pitik'afo mitsitapitapy avy amina afomanga goavana. Nandrakotra an'i Amerika Avaratra manontolo ity tranga ity, nanomboka tamin'ny Hoalan'i Meksika any atsimo ka hatrany amin'ny Helodranon'i Hudson any avaratra, ary avy any amin'ny Nosy Sandwich any andrefana ka hatrany amin'ny maily an-jatony vitsivitsy miala an'i Liverpool any atsinanana. Na aiza na aiza no nahitana azy, dia ilay orana kintana tsy an-kiato iray ihany no nisy, nilatsaka nifanizina toy ny tapatapaka oram-panala amin'ny tafio-panala.

GSAM 95.4Mikasika ity orana kintana tamin'ny 1833 ity, dia manonona ihany koa izahay avy amin'ny gazety Connecticut Observer tamin'ny 25 Novambra 1833:—

GSAM 95.5“Ny tonian-dahatsoratry ny Old Countryman dia nandray ho zava-dehibe tokoa ny momba ireo ‘kintana milatsaka.’ Hoy izy, ‘Manambara izahay fa ny oran’afo, izay hitanay ny alarobia maraina lasa teo, dia sary mampahatahotra, mpialoha lalana azo antoka, famantarana mitory famindrampo an’ io andro lehibe sy mampangorohoro io izay ho hitan'ny mponina eto an-tany rehefa hosokafana ny tombo-kase fahenina. Efa antomotra ny fotoana, izay voalaza tsy ao amin'ny Testamenta Vaovao ihany fa ao amin'ny Testamenta Taloha koa; ary tsy nisy sary marina kokoa azo jerena noho ny hazo aviavy manintsana ny voany rehefa manetsiketsika azy ny rivotra mahery.’”

GSAM 96Faminanian'i Thomas Burnett

GSAM 96.1Nampianarin'ireo tamin'ny andro taloha ny olona mba hiandry ny tanterahana ara-bakiteny an'io famantarana io. Thomas Burnett, tao amin'ny Theory of the Earth nosoratany, izay natao pirinty tany Londres tamin'ny taona 1697, dia niteny momba ny Matio 24:29 hoe:—

GSAM 96.2“Tsy isalasalana fa hisy karazana kintana mirehitra isan-karazany amin'izany fotoana izany; ary anisan'ireo ny antsoina hoe kintana mianjera, izay, na dia tsy misongadina aza tsirairay, dia raha mitombo isa be dia be izy ireo, ka mianjera, araka ny voalazan'ny mpaminany, toy ny ravin-voaloboka na ny voan'aviavy avy amin'ny aviavy, dia ho zava-mahagaga tokoa ny fahitana azy.... Tsy ilaintsika heverina ho toy ny fomba fiteny mihoa-pampana sy poetika fotsiny ireo zavatra ireo, fa ho toy ny faminaniana mivantana, sy zavatra izay ho tanteraka ara-bakiteny.”

GSAM 96Ny Fijoroana ho vavolombelon'ny Profesora Olmstead

GSAM 96.3Ny Profesora Olmstead, avy ao amin'ny Kolejy Yale, Mass., izay nantsoina hoe “mpandinika ny toetrandro lehibe indrindra tany Amerika,” dia niteny momba ireo kintana latsaka tamin'ny 13 Novambra 1833 hoe:—

GSAM 96.4“Ny haben'ny oram-kintana tamin'ny 1833 dia nahatratra ka nanarona ampahany lehibe tamin'ny velaran'ny tany, nanomboka teo afovoan'ny Ranomasimbe Atlantika any atsinanana ka hatrany amin'ny Ranomasimbe Pasifika any andrefana; ary avy any amin'ny morontsiraka avaratry Amerika Atsimo ka hatrany amin'ireo faritra tsy voafaritra eo anivon'ireo fananan'ny Britanika any avaratra. Tsy vitan'ny hoe hita maso ilay fisehoan'ireo kintana milatsaka, fa nitovy endrika tany amin'ny toerana rehetra.”

GSAM 96.5Momba ity fampisehoana ity, izay nanomboka tokony ho tamin'ny 11 ora alina, ny 12 Novambra, ary nitohy hatramin'ny tokony ho tamin'ny 4 ora maraina ny 13, dia hoy ilay profesora:—

GSAM 96.6“Ireo izay nanam-bintana nahita ny fampisehoana kintana milatsaka tamin'ny marainan'ny 13 Novambra 1833 dia azo inoana fa nahita ny fampisehoana afomanga an-danitra lehibe indrindra izay mbola tsy nisy nahita hatramin'ny nahariana izao tontolo izao, na farafaharatsiny tao anatin'ny tantara voarakitra an-tsoratra.”

GSAM 97Hita tany Eoropa ihany koa ny Orana Kintana

GSAM 97.1Ao anaty boky navoakan'i Leonard Heinrich Kelber, tany Stuttgart, Alemaina, tamin'ny taona 1835, no fantatsika fa niverimberina tany amin'ny lafiny Atlantika ankilany io famantarana io, tamin'ny volana mitovy, saingy andro vitsivitsy taty aoriana. Hoy izy:—

GSAM 97.2“Tamin'ny 25 Novambra 1833, nisy fisehoana kintana milatsaka mahafinaritra tany amin'ny kaontinanta Eoropa,” ary “tany Minsterburg, Silesia, nilatsaka toy ny oran’afo ny kintana. Niara-nilatsaka tamin'izy ireo koa ny baolina afo, ka nahatonga ny alina ho mazava be ka nihevitra ny olona fa may ny trano teo akaikiny.

GSAM 97.3“Tamin'izany fotoana izany tany Prin, Aotrisy, dia nisy kintana latsaka izay nanarona faritra maherin'ny dimanjato maily toradroa. Nolazain'ny sasany fa toy ny renirano afo nidina avy any an-danitra izany. Nisy niantso izany hoe oram-afo. Natahotra tamin'izany ny soavaly ka nianjera tamin'ny tany. Maro ny olona no narary noho ny tahotra.”

GSAM 97Fampiharana ny Fanoharana

GSAM 97.4Rehefa midina amin'ity andian'ny faminaniana ity, ka lasa mihoatra ny fanatanterahana ny famantarana fahatelo,—ny fianjeran'ny kintana,—dia hoy ny Mpamonjy antsika: “Ary mianara ny fanoharana ny amin'ny aviavy.” Tsy ilay taranaka izay velona tamin'ny fotoana nanomezan'ny Tompontsika ity toriteny ity no iantefan'ity teny ity, fa ilay taranaka izay hahita ny fanatanterahan'ireo zavatra ireo—tsy ny fanatanterahana, fa ny efa vita. Ny zavatra ho tanterahina ho famantarana fa efa eo am-baravarana i Kristy dia tsy ahitana ny fihovitrovitry ny lanitra rehefa ho hita tokoa Izy ho avy. Ireo famantarana ireo momba ny fahatongavany efa akaiky dia ahitana ity famantarana fahatelo ity, ilay momba ny kintana. Ny fotoana napetraky ny Tompo hianaran'ny olona ny fanoharana avy amin'ny hazo aviavy dia manomboka aorian'ny taona 1833. Ity no fotoanan'ny Tompo hifohazan'izao tontolo izao amin'ny fahamarinana lehibe fa efa eo am-baravarana ny fahatongavany, ary fa ny fahatongavany dia ho alohan'ny handaloan'ny taranaka izay handre izany fanoharana izany. Koa hitantsika ny fomba nanamarihana ny fotoana ao anatin'ity faminaniana ity, fotoana hanomezana izao tontolo izao ny fanambarana lehibe momba ny fahatongavana.

GSAM 98Fanambarana Maneran-tany

GSAM 98.1Ho fanatanterahana ity faminaniana ity dia hitantsika fa tamin'izany fotoana sy teo indrindra tamin'ny 1833, dia nitsangana ny Tompo nampanangana ny irakany na ny mpanompony tany amin'ny faritra samihafa manerana izao tontolo izao, izay nanomboka tamin'ny 1833 ka hatramin'ny 1844 no nampiely ny feo momba ny fahatongavan'i Kristy efa akaiky, eto “am-baravarana” aza; ary nampianarin'ireo ny fanoharana momba ny hazo aviavy, nanondro ireo famantarana ny fahatongavany, araka ny nandidiany azy ireo hanao izany. Ity hafatra ity, na tamin'ny alalan'ny mpampianatra velona na tamin'ny alalan'ny boky vita pirinty, dia tonga tany amin'ny toby misiona rehetra eran-tany, sy tany amin'ny seranan-tsambo rehetra eto an-tany.

GSAM 98.2Ny halehiben'ny hafatra dia nohazavain'ny tonian-dahatsoratry ny Voice of Truth, avy any Rochester, N.Y., tamin'ny famoahana ny laharana tamin'ny Janoary 1845, toy izao:—

GSAM 98.3“Ny filazantsara mandrakizay, araka ny voalaza ao amin'ny Apokalypsy 14:6, 7, dia efa nampitaina tamin'ny firenena rehetra, taranaka rehetra, fiteny rehetra ary olona rehetra; miteny amin'ny feo mafy hoe: ‘Matahora an'Andriamanitra, ka omeo voninahitra Izy; fa tonga ny andro fitsarany; ary miankohofa eo anoloan'izay nanao ny lanitra sy ny tany sy ny ranomasina ary ny loharano.’ Tsy misy tranga azo porofoina mazava kokoa amin'ny zava-misy noho ny hoe ity hafatra ity dia efa nentina tany amin'ny firenena sy fiteny rehetra eto ambanin'ny lanitra, tao anatin'ny taona vitsy lasa izay, tamin'ny alalan'ny fitoriana ny fahatongavan'i Kristy tamin'ny 1843 [1843, araka ny fotoana jiosy—ny fotoantsika, 1844], na fa efa akaiky. Tamin'ny alalan'ny lahateny sy famoaham-boky, dia niely eran'izao tontolo izao ny feo, ary ny teny hatrany amin'ny faran'ny tany.”

GSAM 98.4Ny olona sasany, izay tsy mahalala ny zava-misy, dia nihevitra fa voafetra tamin'ny toerana iray ny hetsika momba ny fahatongavana faharoa, ka nihevitra fa asa mifandray amin'i William Miller sy mpitandrina an-jatony vitsivitsy niara-niasa taminy tany amin'ny faritra avaratr'i Etazonia izany. Ho an'ireo olona ireo, mety ho gaga izy ireo rehefa mahafantatra fa ny hetsika tany Amerika, izay nisongadinan'ny Pasitera Miller sy Himes ho mpitarika, dia ampahany kely monja tamin'ny hetsika lehibe iray izay, araka ny voalaza etsy ambony, dia niely tany amin'ny “faran'ny tany”.

GSAM 99NY NIANDOHAN'NY HETSIKA TANY AMIN'NY FIRENENA SAMY HAFA

GSAM 99.1Tonga ny fotoanan'ny Tompo hamoahana ity fanambarana ity ho amin'izao tontolo izao, ary tany amin'ny faritra roapolo na mihoatra samihafa teto an-tany, tamin'ny fotoana saika nifampitovy, dia nisy olona nitsangana, izay, na dia tsy nahalala ny asan'ny tsirairay aza, dia nandeha naneno ity hafatra ity tany amin'ny lafivalon'ny tany. Ireo voalaza ao amin'ny Toko faha-4, izay nandray ny fahazavana momba ny fiafaran'ireo 2300 andro, afa-tsy ny iray,—A. Campbell,—dia nentanin'ny Fanahy mba handray anjara amin'ny fitoriana ny hafatr'ilay anjely voalohany ao amin'ny Apokalypsy toko faha-14; izany koa dia tamin'ny alalan'ny asan'ny Fanahin'Andriamanitra mivantana, fa tsy tamin'ny alalan'ny fifampizarana ny fahazavana.

GSAM 99Fampitahana amin'ny Fanavaozana

GSAM 99.2Raha ampiharina amin'ity hetsika ity ny fitsipika mitovy tamin'ilay nampiharin'i D'Aubigné tamin'ny fisandratan'ny Fanavaozana Lehibe tamin'ny taonjato faha-16, dia tsy maintsy heverina ho hafatr'ny Tompo sy tamin'ny fotoan'ny Tompo izy ity. Momba io Fanavaozana io amin'ny ankapobeny, dia toy izao no nolazain'ilay mpahay tantara:—

GSAM 99.3“Tsy nampita ny fahamarinana tamin'i Soisa i Alemaina, na i Soisa tamin'i Frantsa, na i Frantsa tamin'i Angletera. Ireo firenena rehetra ireo dia nandray izany avy amin'Andriamanitra, tahaka ny tsy fampitan'ny faritra iray amin'izao tontolo izao ny hazavana amin'ny faritra hafa; fa ilay bola mamirapiratra iray ihany no mampita izany mivantana amin'ny tany manontolo. Kristy, ilay mazava miposaka avy any ambony, izay avo dia avo mihoatra ny olombelona rehetra, dia tamin'ny andron'ny Fanavaozana, tahaka ny tamin'ny nananganana ny Kristianisma, no afo masina izay nanome aina ho an'izao tontolo izao. Tamin'ny taonjato faha-16, ny fampianarana iray ihany no niorina indray mandeha teo anivon'ny tokantrano sy ny fiangonan'ireo firenena lavitra sy samy hafa indrindra. Ny antony dia satria ny Fanahy iray ihany no niasa na aiza na aiza niteraka ny finoana iray ihany.

GSAM 99.4“Ny Fanavaozana tany Alemaina sy ny an'i Soisa no manaporofo izany fahamarinana izany. Tsy nifandray tamin'i Luther i Zwingle. Nisy, tsy isalasalana, rohy nampifandray ireo olona roa ireo; saingy tsy maintsy tadiavintsika any ambonin'ny tany izany. Izay nanome ny fahamarinana ho an'i Luther avy any an-danitra no nanome izany ho an'i Zwingle. Andriamanitra no fitaovam-pifandraisana teo amin'izy roa. ‘Nanomboka nitory ny filazantsara aho,’ hoy i Zwingle, ‘tamin'ny taona fahasoavana 1516, amin'ny teny hafa, tamin'ny fotoana mbola tsy nisy naheno ny anaran'i Luther tany amin'ny firenenay. Tsy tamin'i Luther no nianarako ny fampianaran'i Kristy, fa tamin'ny tenin'Andriamanitra. Raha mitory an'i Kristy i Luther, dia manao izay ataoko izy; izay ihany.’”⁶

GSAM 100.1Raha niresaka momba ny asan'i Farel sy Lefèvre tany Frantsa, dia nilaza ny mpahay tantara hoe:—

GSAM 100.2“Ny Fanavaozana ara-pinoana tany Frantsa, noho izany, dia tsy zavatra nafarana avy any ivelany. Teraka teto amin'ny tany Frantsa izy; nitsimoka tany Paris; tany amin'ny oniversite mihitsy no niorim-paka voalohany izy, izay no hery faharoa teo amin'ny Kristianisma Romana. Napetrak'Andriamanitra tao am-pon'ireo olona tso-po avy any Picardy sy Dauphiny ny fotokevitry ny asa, talohan'ny nanombohany tany amin'ny firenena hafa.

GSAM 100.3“Hitantsika fa ny Fanavaozana Soisa dia tsy niankina tamin'ny Fanavaozana Alemàna. Ny Fanavaozana Frantsay kosa dia tsy niankina tamin'izy roa tonta. Nanomboka niaraka tany amin'ireo firenena samihafa ireo ny asa, tsy nisy fifandraisana nisy teo amin'izy ireo; toy ny eo amin'ny ady, izay mihetsika miaraka avy hatrany ny tafika rehetra, na dia tsy mibaiko ny iray ny iray hafa aza, satria ny didy iray ihany, avy amin'ny Komandy Lehibe iray ihany, no re amin'ny rehetra. Tonga ny fotoana, efa vonona ny olona, ary nanomboka niaraka indray mandeha ny Fanavaozana ny fiangonany tany amin'ny firenena rehetra Andriamanitra. Ireo zava-misy ireo dia manaporofo fa ny Fanavaozana Lehibe tamin'ny taonjato faha-16 dia asa avy amin'Andriamanitra.”⁷

GSAM 100.4Mikasika ny Fanavaozana tany Angletera, teo ambany fitarihan'i Thos. Bilney, Fryth, Tyndale, sy ny hafa, dia manampy i D'Aubigné hoe:—

GSAM 100.5“Nanomboka, noho izany, ny Fanavaozana tany Angletera tsy miankina tamin'i Luther sy Zwingle, fa avy amin'Andriamanitra irery ihany no niaviany. Nisy, tany amin'ireo firenena kristianina rehetra ireo, ny fiasan'ny tenin'Andriamanitra mitovy fotoana. Ny niandohan'ny Fanavaozana tany Oxford, Cambridge, Londres, dia ny Testamenta Vaovao amin'ny teny Grika navoakan'i Erasmus. [Niala tao Cambridge i Tyndale sy Thomas Bilney tamin'ny taona 1519.] Tonga ny andro izay nireharehan'i Angletera ity fiandohana avo lenta an'ny Fanavaozana ity.”⁸

GSAM 101.1Ny fanambarana ny fahatongavana dia nipoitra tamin'ny fomba mitovy amin'ilay efa nohazavaina teo amin'ny Fanavaozana. Nisy olona nentan'ny fanahy nihetsika tamin'ny fotoana iray tany amin'ny faritra mihoatra ny inefatra heny amin'ny tontolo izao, nefa tsy nifankahalala na nifampiresaka momba ny heviny, ary nanomboka nanambara ireo fahamarinana mitovy ao amin'ny Soratra Masina, tsy tany amin'ny firenena efatra monja eto an-tany, fa ho an'ny tontolo sivilizy manontolo.

GSAM 101Ny Asan'i Joseph Wolff

GSAM 101.2Mety tsara angamba amin'izao fotoana izao ny manasongadina ny zava-misy momba ny halehiben'ny fampahafantarana ny fahatongavana:—

GSAM 101.3“Tamin'ny 1831 i Joseph Wolff, D.D., dia nalefa ho misionera avy any Grande-Bretagne mba hiasa teo anivon'ny Jiosy tany Palestina. Izy, araka ny bokin'ny fitantarany hatramin'ny taona 1845, dia nanambara ny fahatongavan'ny Tompo izay akaiky tany Palestina, Egypta, teny amoron'ny Ranomasina Mena, Mesopotamia, Krimea, Persia, Georgia, manerana ny Empira Ottoman, tany Gresy, Arabia, Torkia, Bokhara, Afghanistan, Cashmere, Hindostan, Thibet, tany Holandy, Ekosy, Irlandy, tany Constantinople, Jerosalema, St. Helena, ary koa teny an-tsambo tany Mediterane, ary tany New York City, ho an'ny sampana ara-pinoana rehetra. Manambara izy fa efa nitoriteny teo anivon'ny Jiosy, Tiorka, Mohamady, Parse, Hindoa, Kaldeana, Yeseda, Siriana, Sabiana, tamin'ny pasha, cheik, shah, ireo mpanjakan'i Organtsh sy Bokhara, ny mpanjakavavin'i Gresy, sns.”⁹

GSAM 101.4Tany Yemen, tao amin'ny faritra onenan'ny taranak'i Hobab, rafozan'i Mosesy, dia nahita boky iray i Joseph Wolff, izay nolazainy toy izao: “Manana boky antsoina hoe ‘Seera’ ny Arabo eto an-toerana, izay miresaka momba ny ‘Fiavian'i Kristy Fanindroany, sy ny Fanjakany amin'ny Voninahitra!’”¹⁰

GSAM 102.1Tany Yemen, nandany enina andro niaraka tamin'ireo Rekabita izy, izay nolazainy momba azy ireo hoe: “Tsy misotro divay izy ireo, tsy mamboly voaloboka, tsy mamafy voa ary mitoetra an-day, mahatsiaro an’ i Jonadaba fahiny izy, ilay zanak’i Rekaba; ary nahita zanak’ Isiraely teo aminy aho avy amin’ ny taranak’ i Dana, izay monina akaikin'i Terim ao Hatramawt, izay niandry, tahaka ireo zanak’ i Rekaba, ny fiavian’ ny Mesia tsy ho ela amin’ ny rahon’ ny lanitra.”

GSAM 102.2Hita avy amin'izany fa tao anatin'ireo efatra ambin'ny folo taona ireo, i Wolff tenany no efa nanambara ny vaovaon'ny fahatongavan'i Kristy teny am-baravarana, tany amin'ny firenena mihoatra ny roapolo samy hafa. Nandritra izany fotoana izany dia niely be ny fampianarana tany Alemaina, indrindra fa tany atsimo teo amin'ny Moraviana.

GSAM 102Ny Hafatra tany Alemaina sy Rosia

GSAM 102.3Misy mpanoratra Anglisy iray, Mourant Brock, mampahafantatra antsika fa “tany Württemberg dia nisy kolonia Kristiana nahitana olona an-jatony, izay niandry fatratra ny fahatongavan'i Kristy tsy ho ela.” Nambara tany amin'ny faritra hafa tany Alemaina ny fampianarana tamin'ny alalan'i Hengstenberg, izay nolazaina tamin'izany fotoana izany ho teolojiana manan-talenta indrindra tany Alemaina.

GSAM 102.4Ao amin'ny Review and Herald, 13 Desambra 1892, dia nilaza ny Pasitera L. R. Conradi avy any Alemaina hoe:—

GSAM 102.5“Bengel, tany Alemaina, no nampirehitra ny fitiavana ny fisehoan'ny Tompontsika tao am-po maro, izay nitarika olona an'arivony hianatra ny tenin'ny faminaniana toy ny tsy mbola nisy hatrizay.... Namirapiratra ny fahazavana tany Alemaina, ary niely tany ireo famoaham-boky nampiseho ny fampiharana ny 2300 andro. Nisy fiaingam-panahy ara-pivavahana nanaraka, indrindra tany Württemberg, ary rehefa nisy fampijaliana, dia fianakaviana an-jatony no nankany atsimon'i Rosia, ary nanaparitaka izany tany amin'ireo mpiray firenena taminy izay efa nifindra tany taona maro talohan'izay. Rehefa nanakatona ny fiangonany ny pasitera, dia saika izy rehetra, afa-tsy vitsy, no nanao ny ‘stunden’ na ‘ora’ fihaonany tao an-trano, ary an-jatony no niova fo. Na tamin'izany fotoana izany aza dia nisy ny adihevitra momba ny Sabata teo anivon'izy ireo, saingy satria tsy nisy nanomboka, dia voageja ka tsy nandroso izany. Nisy tantsaha Rosiana iray niova fo nandritra ny ‘stunden,’ ary nanomboka nanao ny asa mitovy tamin'izany teo anivon'ny Rosiana izy avy eo. Izany no niafara tamin'ny hetsika ‘Stundist’ lehibe ankehitriny, izay mivelatra hatrany amin'ny faritra lavitra indrindra any Sibérie sy Trans-Caucasus ny heriny.”

GSAM 103.1Ao amin'ny Review and Herald, 31 Jolay 1891, dia misy fanambarana avy amin'ny Pasitera Conradi mikasika an'i Rahalahy Schäche avy any Aostralia, izay, tamin'ny fotoana resahiny, dia monina tany Silesia, ary niasa nandritra ny ampahany tamin'ny fotoana ho an'ny asa misionera an-toerana notarihin'i Ray Gosner, mpitoriteny evanjelika alemà malaza. Avy amin'i Rahalahy Schäche izy dia manome ity manaraka ity momba ny bokin'i Kelber:—

GSAM 103.2“Taorian'ny 1836, na rehefa lany daty ny Kajy nataon'i Bengel, dia nisy fampandrenesana nivoaka tao amin'ny gazetin'ny Kaontian'i Schweidnitz avy amin'ny fivarotam-bokin'Andriamatoa Sommerfeldt tao an-toerana, momba ny boky nosoratan'i L. Henry Kelber, izay miresaka ireo zava-dehibe sy mahafaly izay tokony hitranga amin'ny taona 1843 sy 1844. Tsy tadidiko ny lohateny marina an'ilay boky. Nahazo ilay boky voalaza izahay, ary namaky azy niaraka tamin'ny olona maro liana, tao anaty efitrano mihidy, tamin'ny taona 1839-40. Nasehon'ilay boky, tamin'ny alalan'ny Daniela, ny Apokalypsy, ary ny Matio 24, fa efa akaiky ny fiafarana, ary nisy tabilao fikajiana ihany koa, izay naneho ny fomba nahatongavana tamin'ilay daty voalaza etsy ambony.”

GSAM 103Ny Hafatra tany Grande-Bretagne

GSAM 103.3Tao anatin'ny famoaham-boky Anglisy iray mitondra ny lohateny hoe The Millennium, dia voalaza fa “mpitandrina fito-jato avy amin'ny Fiangonana Anglisy no nampitabataba ny fiverenan'ny Mpanavotra.” Anisan'ireo mpitandrina manan-talenta indrindra tamin'izany fotoana izany ireo izay nanambara ny fampianarana momba ny fahatongavana faharoa tany Angletera nanomboka tamin'ny 1840 ka hatramin'ny 1844. Amin'ireo dia hotanisaintsika ny anaran'i Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Rev. A. Dallas, M.A. [ao amin'ny bokiny, Look to Jerusalem, pejy 114, dia nampihatra ny fanoharana ao amin'ny Matio 24 tamin'ity taranaka ity izy], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, sns.

GSAM 104Ny Hafatra tany Holandy

GSAM 104.1Nambara tany Holandy ny fampianarana momba ny fiavian'ny Tompo fanindroany nataon'i Hentzepeter, izay voalaza fa mpitandrina nahay indrindra tany amin'iny firenena iny tamin'izany fotoana izany. Izy no mpiambina ny Tranombakoka Mpanjaka tao La Haye, voatendry avy amin'ny mpanjaka. Nilaza momba ny tenany izy, tao anaty taratasy nalefany tany amin'ny tonian-dahatsoratry ny Midnight Cry tamin'ny Jona 1844, fa ny nofy iray nampihetsi-po mafy no nanaitra voalohany ny sainy momba io lohahevitra io. Nandinika ny Soratra Masina momba ilay lohahevitra izy, ary tamin'ny taona 1830 dia namoaka bokikely iray nanazava ilay fampianarana. Tamin'ny 1841 dia namoaka bokikely iray hafa momba ny fiafaran'izao tontolo izao izy. Ao anatin'io taratasy io ihany izy dia nilaza fa ny vaovao voalohany azony momba an'i William Miller sy ny hafa izay nanambara ampahibemaso ny fampianarana momba ny fihavian'i Kristy efa akaiky, dia tamin'ny taona 1842, tamin'ny alalan'ny resaka nifanaovany tamin'ny lehilahy iray tonga tany Holandy avy any Amerika.

GSAM 104Ny Hafatra tany Tartary

GSAM 104.2Efa tamin'ny taona 1821 aza dia ninoana sy nampianarina tany Tartary ny fampianarana momba ny fahatongavan'ny Tompo. Tamin'izany fotoana izany dia nisy misionera irlandey iray nalefa tany amin'io firenena io, ary nisy pretra Tartar iray nametraka fanontaniana taminy hoe: “Rahoviana no ho avy fanindroany i Kristy?” Namaly izy fa tsy mahalala na inona na inona momba izany, ka gaga tokoa ilay pretra nahita valinteny toy izany avy amina misionera tonga hampianatra azy ireo ny fampianaran'ny Baiboly, ary naneho hevitra fa heveriny hoe “izay rehetra manana Baiboly dia tokony ho mahalala izany.” Naneho ny heviny avy eo ilay pretra, nilaza fa heveriny fa ho avy i Kristy manodidina ny taona 1844. Ity zava-misy ity dia hita ao amin'ny Irish Magazine, tamin'ny 1821.

GSAM 104Ny Hafatra any Amerika, India, ary any amin'ny Kaontinanta

GSAM 104.3Ao amin'ny Advent Tracts, Boky faha-2, pejy faha-135, tamin'ny 1844, dia nilaza i Mourant Brock avy any Angletera hoe:—

GSAM 105.1“Tsy any Grande-Bretagne ihany no misy ny fiandrasana ny fiverenan'ny Mpanavotra izay efa akaiky, sy ny fampiakarana ny feon'ny fampitandremana, fa any Amerika, India, ary any amin'ny kaontinanta Eoropa ihany koa. Any Amerika, manodidina ny telonjato ny mpitondra tenin'ny filazantsara no mitory toy izany ity filazantsaran'ny fanjakana ity; raha eto amin'ity firenena ity kosa, manodidina ny fitojato avy amin'ny Fiangonan'i Angletera no mampiakatra ilay antso mitovy.”

GSAM 105Ho an'ny Seranan-tsambo Rehetra eto an-Tany

GSAM 105.2E. R. Pinney, avy any Seneca Falls, N.Y., mpitandrina Batista feno fanoloran-tena izay nanolotra ny ainy tamin'ny fampahafantarana ny fampianarana momba ny fahatongavana indray, tao amin'ny Exposition of Matthew 24, pejy faha-8 sy faha-9, dia nilaza hoe:—

GSAM 105.3“Hatramin'ny taona 1842, efa nalefa tany amin'ny toby misiona rehetra tany Eoropa, Azia, Afrika, ary Amerika, eny amin'ny andaniny roa amin'ny Tendrombohitra Rocky, ireo famoaham-boky momba ny fiavian'ny Tompo fanindroany.... Milaza aminay ireo komandin'ny sambo sy ny tantsambo fa tsy misy seranana tsidihiny izay tsy efa nialohan'ity fanambarana ity azy ireo, ary matetika izy ireo no anontaniana momba izany.”

GSAM 105Telo Arivo Mampahafantatra ny Hafatra

GSAM 105.4Ny Pasitera G. W. Mitchel, avy any Zanesville, Ohio, mpitandrina iray hafa izay nanambara ilay fampianarana ihany koa, dia nilaza tamin'ny mpanoratra nandritra ny resadresaka iray tany Newark, Ohio, 8 Aogositra 1894, fa nilaza taminy ny Pasitera William Miller, nandritra ny resadresaka tao McConnellsville, Ohio, tamin'ny Septambra 1844, fa nanana ny “anarana sy adiresin'ny mpitandrina telo arivo tany amin'ny faritra samihafa manerana izao tontolo izao izay nanambara hoe, ‘Matahora an'Andriamanitra, ka omeo voninahitra Izy; fa tonga ny andro fitsarany,’ ka ny ankamaroan'izy ireo dia tany Amerika Avaratra sy Grande-Bretagne.”

GSAM 105.5Hoy i William Miller, rehefa niresaka momba ny fielezana be dia be an'ity “antso” ity:—

GSAM 105.6“Ny iray na roa isaky ny lafivalon'izao tontolo izao no nanambara ny vaovao, ary mitovy hevitra daholo amin'ny fotoana — Wolff avy any Azia; Irving, izay tany Angletera taloha; Mason avy any Ekosy; Davis avy any South Carolina; ary maro be eto amin'ity faritra ity, dia manao, na efa nanao, ilay antso.”¹¹

GSAM 106Ny Voice of Elijah Nampielezin'i Hutchinson

GSAM 106.1Ny Pasitera R. Hutchinson, tamin'ny taona 1837, dia nalefa avy any Angletera ho misionera Wesleyanina tany Kanada. Nipetraka tanteraka tany Montréal izy taty aoriana. Nanana olom-pantatra maro be tany amin'ny firenen-kafa izy. Tamin'ny taona 1843 sy 1844 dia namoaka gazety antsoina hoe Voice of Elijah izy, izay niresahany momba ny fampianarana momba ny fahatongavana. Koa satria nanana fahafahana mora nahazo sambo ho an'ny tany vahiny izy, ary nanana tombontsoa nandefa fonosana lehibe misy ny sorany tsy nandoa saram-paositra, dia nandefa izany betsaka tany amin'ny lafivalon'ny tany izy. Hoy izy momba ny asany manokana, fa nandefa izany maimaim-poana tany Nova Scotia, New Brunswick, New Foundland, Angletera, Irlandy, Ekosy, Pays de Galles, Frantsa, Alemaina, Constantinople, Roma, ary tany amin'ny faritra rehetra ao amin'ny fanjakan'i Grande-Bretagne sy ny zanatany.

GSAM 106Tany amin'ny Nosy Sandwich

GSAM 106.2Tao amin'ny Midnight Cry tamin'ny 12 Oktobra 1843, nisy taratasy avy tamin-dRamatoa O. S. Burnham, avy any Kaloa, Nosy Kaui, Nosy Sandwich. Izy sy ny vadiny dia mpampianatra tany an-toerana. Nekeny sy nambarany tany ny fampianarana momba ny fahatongavana, ary nisy andiana mpino nivavaka niaraka taminy tany amin'ireo nosy.

GSAM 106Ny Hafatra Raha Ampitahaina amin'ilay an'i Jaona Mpanao Batisa

GSAM 106.3Koa hitantsika fa nambara ny fampianarana momba ny fahatongavana amin'ny ambaratonga ampy tsara hanatanterahana ny faminaniana ao amin'ny Soratra Masina momba izany.

GSAM 106.4Ny hafatra izay tokony hanambara ny fahatongavana voalohan'i Kristy dia nambaran'ny mpaminany Isaia tamin'ireto teny ireto: “misy feon'ny miantso hoe: Manamboara lalana any an-efitra ho an'i Jehovah, manaova lalambe any an-tany foana ho an'Andriamanitsika. Aoka hasandratra ny lohasaha rehetra, Aoka haetry ny tendrombohitra sy ny havoana rehetra; Aoka ny be havoana ho tonga lembalemba, ary ny tany saro-dalana ho tonga lemaka; Dia hiseho ny voninahitr'i Jehovah, ary ny nofo rehetra hiara-mahita izany; Fa ny vavan'i Jehovah no efa niteny.”¹² Tanteraka tamin'ny asan'i “Jaona Mpanao batisa, nitory tany an-efitr'i Jodia nanao hoe: Mibebaha ianareo; fa efa akaiky ny fanjakan'ny lanitra.”¹³

GSAM 107.1Ity lehilahy iray ity, irery, nandritra ny enim-bolana niasany tany amin'ny faritr'i Jodia, no nanatanteraka ity faminaniana mahagaga ity. Na dia nametra ny asan'i Jaona tamin'ny fotoana sy ny toerana aza ity faminaniana ity, tsy toy izany kosa ireo faminaniana momba ny fanambarana ny fiavian'ny Tompo fanindroany, satria ny asa dia tokony ho niaraka tamin'ny “antso mahery”, maneran-tany ny fiparitahany.

GSAM 107.2Koa hita, araka ireo zava-misy voalaza, ny fomba nanatanterahana tamin'ny fomba marina tanteraka ny faminaniana momba ny hafatra momba ny fahatongavana. Tonga ny fotoana napetrak'Andriamanitra hampianarana ny fanoharana momba ny hazo aviavy, hanomezana ny fanambarana voalohany momba ny hafatr'ilay anjely voalohany, ary nanangana ny irakany Izy mba hampahafantatra ny antso amin'ny firenena, vahoaka, ary fiteny rehetra.