Toko faha-1 — Fampidirana

GSAM 21.1REHEFA miresaka momba ny fiavian'i Kristy fanindroany isika, dia mikasika lohahevitra izay raha ny marina no nanjary fanantenan'ny vahoakan'Andriamanitra hatramin'ny nandroahana ny ray aman-drenintsika voalohany tao amin'ny saha Edena. Tamin'ny teny nitenenana tamin'ny bibilava, fa ny taranaky ny vehivavy no hanorotoro ny lohany, dia nisy antoka fa amin'ny farany dia hisy mpanarina ho avy, izay handresy ny fanjanahan'i Satana, ary hanatanteraka ny fikasan'Andriamanitra eto an-tany. Ny fiheverana dia hoe nihevitra i Adama sy Eva fa ho tanteraka vetivety io asa io, ary ny taranany avy hatrany no ho mpandresy. Kanefa, araka ny drafitr'Andriamanitra, ny fampanantenana ny Mpamonjy avy amin'ilay fahapotehana toa nitranga dia efa nahafaoka izay rehetra nivoatra hatrany tamin'ny fanatanterahana ny “fikasany sy ny fahasoavany izay nomena antsika tao amin'i Kristy Jesosy hatry ny fony fahagola.”¹

GSAM 21.2Raha toa ka nomena fahitana avy hatrany an'i Adama sy Eva ny fahoriana sy ny fijaliana izay hameno ny tontolo nandritra ireo vanim-potoana lava teo anelanelan'ny fandravana sy ny fanarenana azy, dia tsy ho zaka ny alahelon'izy ireo. Ny Andriamanitry ny lanitra, tamin'ny famindram-pony sy ny fangorahany, dia nanakona izany fahitana izany tamin'izy ireo, ka navelany hitana fatratra ny fanantenana mamy hoe ho afaka tsy ho ela ho amin'ny fahafahana be voninahitr'ireo zanak'Andriamanitra. Ny fieritreretana fa efa akaiky ny famonjena dia namporisika azy ireo ho mazoto kokoa hiomana hiatrika izany zava-mitranga izany.

GSAM 22.1Toy izany koa no niainan'ny vahoakan'Andriamanitra tamin'ny taranaka rehetra nanomboka tamin'ny andron'i Adama. Azo antoka tamin'izy ireo fa hisy zava-dehibe sy manan-danja hitranga any aoriana any—fa ho avy i Kristy amin'ny farany ka hanorina ny fanjakany. Izy ireo koa, tahaka an'i Adama sy Eva, dia nino fa efa akaiky ny fotoana hitrangan'izany, ary, tahaka azy ireo, dia tsy nahalala izay hitranga teo anelanelan'ny androny sy ny fotoana voatondro; raha tsy izany, dia mety ho kivy izy ireo tamin'ny fiezahana hihazakazaka mankany amin'ny tanjona hahazoana ny loka.

GSAM 22.2Azo asongadina io hevitra io amin'ny alalan'ireo zava-nitranga teo amin'ny sehatry ny fahitana zava-baovao lehibe. Ireo olona nanomboka izany, na dia tsy nahatsapa aza, dia nanatanteraka ny fikasan'Andriamanitra tokoa; kanefa dia notarihin'ny hevitra izay tsy nifanaraka tanteraka tamin'ireo teôrian'izy ireo nanetsika azy ireo.

GSAM 22Ny Vokatry ny Fahitana nataon'i Columbus izay Nivelatra Lavitra

GSAM 22.3Montgomery, ao amin'ny American History nataony, fanontana² tamin'ny 1902, pejy faha-8 sy faha-9, raha niresaka momba ilay teôria nanosika an'i Columbus hanomboka ny diany, sy ny fanatanterahana ny drafiny hahatongavana any India Atsinanana amin'ny alalan'ny fandehanana an-dranomasina miankandrefana, dia nilaza hoe:—

GSAM 22.4“Nihevitra i Columbus fa afaka hanatsara ny tetikasan'ny Mpanjakan'i Portiogaly izy. Azony antoka fa nisy lalana fohy sy tsara kokoa hahatongavana any India noho ny lalana nosoritan'i Diaz. Ny drafitr'ilay mpanamory sambon'i Genoa [Columbus] dia sahisahy tokoa sady vaovao. Raha tokony hiazo atsinanana, na atsimo sy atsinanana, izy, dia nanolo-kevitra ny hiazo andrefana mivantana. Nanana, araka ny finoany, antony telo lehibe sy matotra izy hanaovana izany ezaka izany: Voalohany, tahaka ireo boky jeografia tsara indrindra tamin'ny androny, dia resy lahatra i Columbus fa tsy fisaka ny tany, araka ny noheverin'ny ankamaroan'ny olona, fa boribory. Faharoa, nihevitra izy fa kely lavitra noho ny tena izy io tany boribory io, ary ny ankamaroany dia tanety fa tsy rano. Fahatelo, satria tsy nahalala na nihevitra na inona na inona momba ny fisian'ny kaontinanta Amerika na ny Ranomasimbe Pasifika izy, dia noeritreretiny fa ny morontsirak'i Azia na i India dia mifanandrify mivantana amin'i Espaina sy ny morontsiraka andrefan'i Eoropa. Ny halavirana manontolo mankany Cipango, na Japana, dia tombanany fa angamba tsy hihoatra ny efatra arivo maily teo ho eo.

GSAM 23.1“Toy izao ny drafiny: Hiainga avy any Eoropa izy; hitondra ny sambony miankandrefana mankany Japana, ary hanaraka ny fiolahana amin'ny tany boribory mandra-pahatongany any amin'izay notadiaviny. Tao an-tsainy dia toa azo antoka sy tsotra toy ny fivezivezen'ny lalitra manodidina paoma izany.

GSAM 23.2“Raha nahomby tamin'ny diany izy, dia hanana ity tombony lehibe ity: Hiditra mivantana any India izy tamin'ny varavarana lehibe, fa tsy tamin'ny alalan'ny lalana mihodinkodina sy varavarana an-kilany, tahaka ny tsy maintsy nataon'ny Portiogey.

GSAM 23.3“Hita fa ity lehilahy ity, izay nahafehy ny matematika azo ampiharina, ny jeografia, ary ny fitetezana an-dranomasina tahaka ny olona nahay indrindra tamin'ny androny, dia marina tamin'ny teboka voalohany,—ny bikan'ny tany,—fa diso tanteraka kosa tamin'ireo roa hafa.

GSAM 23Fahadisoana Niteraka Vintana

GSAM 23.4“Kanefa, hafahafa ihany, nanampy azy ny fahadisoany tamin'ny lafiny iray. Ny fahadisoana nataony momba ny halaviran-dalana dia tena vintana tokoa. Raha nahatombana marina ny haben'ny tany sy ny halavan'ny dia toy izany i Columbus, dia azo inoana fa tsy ho nandeha an-dranomasina izy, satria ho hitany avy hatrany fa ny lalan'ny Portiogey izay naroso dia sady fohy kokoa no mora kokoa. Ankoatra izany, raha toa ka azony noeritreretina na nampoiziny mialoha akory aza fa teo an-dalany mihitsy no nisy ny kaontinanta Amerikana, dia mety tsy ho nanosika azy hanomboka ny dia fikarohana izany, satria ny tanjony dia tsy ny hahita firenena vaovao, fa ny hahita lalana vaovao mankany amin'ny efa nisy.”

GSAM 23Ny Fanantenana Lehibe amin'ny Andro Rehetra

GSAM 23.5Koa ny vahoakan'Andriamanitra, nandritra ny taonjato maro, dia nanana ny fanantenana ny fahatongavan'i Kristy ho eo anoloany “ho vatofantsiky ny aina sady mafy no tsy mihetsika.”³ Na dia matetika ao anatin'ny alahelo sy fijaliana aza izy ireo ka mikiakiaka am-pahoriana hoe: “Mandra-pahoviana, ry Tompo, vao ho avy ny famonjena?” dia nanohy nandroso ihany izy ireo, ary tahaka an'i Paoly dia niteny sady mbola miteny hoe: “inona moa no fanantenanay, na fifalianay, na satro-boninahitra reharehanay? Moa tsy ianareo eo anatrehan'i Jesosy Tompontsika amin'ny fihaviany va?”⁴

GSAM 24Paoly notohanan'ny Fanantenana

GSAM 24.1Ohatra vitsivitsy momba ny herin'ity fanantenana ity amin'ity lafiny ity dia ampy. Rehefa nentina teo anatrehan'i Felix i Paoly, ary navela hiteny ho an'ny tenany, dia hoy izy: “araka ny fampianarana izay ataony hoe fitokoana no anompoako an'Andriamanitry ny razako, sady inoako izay rehetra voasoratra eo amin'ny lalàna sy ny mpaminany, ary manantena amin'Andriamanitra aho, izay antenain'izy ireo koa, fa hisy fitsanganan'ny marina sy ny meloka.”⁵

GSAM 24.2Tamin'ny fiarovany tenany tamim-pahendrena teo anatrehan'i Agripa, dia hoy i Paoly: “ankehitriny ny fanantenana ny teny fikasana izay nataon'Andriamanitra tamin'ny razantsika no itsanganako hotsaraina eto, dia ilay fanantenana andrasan'ny firenentsika roa ambin'ny folo, izay mazoto manao fanompoam-pivavahana ho an'Andriamanitra andro aman'alina. Izany fanantenana izany no iampangan'ny Jiosy ahy, ry mpanjaka ô. Nahoana no ataonareo ho zavatra tsy azo inoana, raha Andriamanitra manangana ny maty?”⁶ Rehefa tonga tany Roma izy mba hiseho eo anatrehan'i Kaisara, dia hoy izy tamin'ny Jiosy: “fa noho ny fanantenan'ny Isiraely no ifatorako amin'ity gadra ity.”⁷

GSAM 24.3Niteny malalaka momba izany fanantenana izany i Paoly tao amin'ny taratasy nalefany tany amin'i Titosy hoe: “Fa efa miseho ny fahasoavan'Andriamanitra, izay famonjena ny olona rehetra, mampianatra antsika handà izay toe-panahy tsy araka an'Andriamanitra sy ny filan'izao tontolo izao ary ho velona amin'ny onony sy ny marina ary ny toe-panahy araka an'Andriamanitra amin'izao fiainana ankehitriny izao, miandry ny fanantenana mahafinaritra sy ny fisehoan'ny voninahitr'Andriamanitra lehibe sady Mpamonjy antsika, dia Jesosy Kristy.”⁸

GSAM 24Petera Mifaly amin'ny Fanantenana

GSAM 24.4I Petera kosa dia miteny momba io fanantenana io tahaka izao: “Isaorana anie Andriamanitra, Rain'i Jesosy Kristy Tompontsika, Izay niteraka antsika indray araka ny haben'ny famindram-pony ho amin'ny fanantenana velona tamin'ny nitsanganan'i Jesosy Kristy tamin'ny maty, ho amin'ny lova tsy mety simba, tsy misy loto, tsy mety levona, voatahiry any an-danitra ho anareo, izay arovan'ny herin'Andriamanitra amin'ny finoana ho amin'ny famonjena efa vonona haseho any am-parany. Izany no iravoravoanareo, na dia ampalahelovina vetivety ankehitriny amin'ny fakam-panahy maro samy hafa aza ianareo, raha tsy maintsy hisy izany, mba ho hita ho fiderana sy voninahitra ary fankalazana ny fizahan-toetra ny finoanareo (izay tsara lavitra noho ny volamena mety ho simba, na dia voazaha toetra tamin'ny afo aza), dia amin'ny hisehoan'i Jesosy Kristy.”⁹

GSAM 25Ny Tanjon'Andriamanitra tamin'ny Famoronana

GSAM 25.1Ny Soratra Masina dia mampahafantatra ny tanjon'Andriamanitra tamin'ny famoronana izao tontolo izao; ary avy amin'ny tenin'ny faminaniana isika dia mianatra ihany koa ny drafiny momba ny hoavy: “izao no lazain'i Jehovah, Izay nahary ny lanitra (Izy no Andriamanitra) sady namorona ny tany sy nahavita azy (Izy no nandamina azy; tsy ho tany tsy misy endrika tsy akory no namoronany azy, fa nataony honenana).”¹⁰ Rehefa namorona azy Izy, dia nomeny ny olona izany. Hoy ny mpanao salamo: “Ny lanitra dia an'i Jehovah: fa ny tany nomeny ho an'ny zanak'olombelona.”¹¹ Saingy rehefa nomeny ny olona izany, dia tsara toetra ny olona, araka ny voalazan'ilay olona hendry hoe: “izao ihany no hitako: nataon'Andriamanitra mahitsy ny olona, kanjo namorona sain-kafa maro izy.”¹²

GSAM 25.2Vakintsika ny fomba niasan'ny Tompo tamin'ny taranaka, fa “samy natokantokany ny zanak'olombelona, Dia notendreny ny fari-tanin'ireo firenena Araka ny isan'ny Zanak'Isiraely,”¹³ izany hoe araka ny isan'ny Isiraely marina izay ho angonina amin'ny farany eto an-tany ho mpanjohy ao amin'ny fanjakany ho avy. Voalazan'i Paoly amin'izao teny izao izany: “Andriamanitra ... ny firenena rehetra avy amin'ny iray ihany dia namponeniny ambonin'ny tany rehetra, ary efa notendreny ny fotoan'andro sy ny faritry ny fonenany, mba hitady an'Andriamanitra izy, raha tàhiny hahatsapa ka hahita Azy, kanefa tsy mba lavitra antsika rehetra Izy; fa Izy no ivelomantsika sy ihetsehantsika ary iainantsika.”¹⁴ Rehefa tanteraka io tanjona voalohany momba ny tany io, dia “ny olonao rehetra ho marina avokoa.”¹⁵ Indray mandeha indray dia lazaina momba azy ireo amin'izany toe-javatra izany hoe: “Tsy hisy amin'ny mponina ao hilaza hoe: Marary aho; Ny olona izay mitoetra ao dia voavela heloka.”¹⁶ Izany no fotoana izay “ny mpandefitra kosa no handova ny tany ka hiravoravo amin'ny haben'ny fiadanana.”¹⁷

GSAM 26Ny fiavian'i Kristy fanindroany tsy angano

GSAM 26.1Voalaza ao amin'ny taratasy faharoa nosoratan'i Petera fa “tsy nanaraka izay anganongano noforonin'ny fahafetsen'ny saina izahay, raha nampahafantatra anareo ny hery sy ny fihavian'i Jesosy Kristy Tompontsika; fa efa hitan'ny masonay ny fiandrianany. Fa nahazo laza amam-boninahitra tamin'Andriamanitra Ray Izy, raha tonga teo aminy avy tamin'ny voninahitra lehibe indrindra ilay feo nanao hoe: 'Ity no Zanako malalako izay sitrako' (Mat. 17.5). Ary renay io feo avy tany an-danitra io, raha niara-nipetraka taminy tany an-tendrombohitra masina izahay. Ary manana ny teny faminaniana atao mafy orina kokoa isika; koa raha mandinika izany ianareo, dia manao tsara, fa toy ny jiro mahazava ao amin'ny fitoerana maizimaizina izany, mandra-pahazavan'ny andro, ka miposaka ao am-ponareo ny fitarik'andro.”¹⁸

GSAM 26.2Ato amin'ity Soratra Masina ity, ny apostoly dia manondro ny fiovam-bika teo an-tendrombohitra ho porofon'ny fiavian'i Kristy fanindroany. Talohan'ity zava-nitranga ity dia efa niteny tamin'ny apostoliny ny Mpamonjy antsika hoe: “Misy ny sasany eto izay tsy mba hanandrana fahafatesana mandra-pahitany ny Zanak'olona avy amin'ny fanjakany”¹⁹ — araka ny nosoratan'i Lioka, “Misy ny sasany eto izay tsy mba hanandrana fahafatesana mandra-pahitany ny fanjakan'Andriamanitra.”²⁰

GSAM 26.3Ity fampanantenana ity dia tanteraka ara-bakiteny tamin'ny fiovam-bika mihitsy. Tamin'ity “fahitana” teo an-tendrombohitra ity dia nahita an'i Jesosy nomem-boninahitra izy ireo, tahaka ny hisehoany rehefa tonga ao amin'ny fanjakany Izy. Nahita an'i Elia (Elias) izy ireo, izay nentina tany an-danitra nefa tsy nanandrana fahafatesana, maneho ireo izay hafindra—hovana avy amin'ny ho faty ho tsy ho faty—“vetivety, toy ny indray mipi-maso,” rehefa tonga ny Tompo.²¹ Nisy koa i Mosesy, izay efa maty, misolo tena ireo izay ho velomina indray avy amin'ny maty mba hihaona amin'ny Tompo. Koa tamin'ity “fahitana” ity dia nahita ny fahatongavan'i Kristy ao amin'ny fanjakany izy ireo, araka ny nampanantenainy azy ireo.

GSAM 27Faminaniana Teny Azo Antoka Kokoa

GSAM 27.1Na dia efa nahita ity fahitana voninahitra teo amin'ny tendrombohitry ny fiovam-bika ity aza ny apostoly, ary efa naheno ny feon'ny faneken'Andriamanitra, dia manamafy i Petera hoe: “manana ny teny faminaniana atao mafy orina kokoa isika.” Amin'ity fanambarana ity dia tsy manamaivana izay hitan'izy ireo sy ren'izy ireo tamin'io fotoana tsy hay hadinoina io izy. Tamin'izany fotoana izany dia naheno ny feon'Andriamanitra indray mandeha izy ireo, fa ao anatin'ny tsipika lehibe momba ny faminaniana, izay manitatra hatramin'ny fiavian'i Kristy fanindroany, dia miverimberina matetika ny feon'Andriamanitra. Raha ny marina, ny faminaniana manokana rehetra tanteraka na voarakitra ao amin'ny tantara dia feon'Andriamanitra ho antsika. Tsy maintsy amin'io heviny io no mahatonga ny tenin'ny faminaniana ho “mafy orina kokoa.” Ny dikan-teny Revised Version dia mandika izany hoe, “voamarina.” Voamarina ny faminaniana amin'ny alalan'ny antsipiriany tsirairay tanteraka. Ny zava-nitranga tsirairay nambara mialoha, rehefa tanteraka, dia antoka fa ho tanteraka tokoa ireo zava-mitranga sisa nambara mialoha.

GSAM 27Ny Toetran'ny Faminaniana

GSAM 27.2Ireto fanambarana manaraka ireto avy amin'ireo mpandalina ny Baiboly malaza momba ny toetry ny faminaniana dia tena mandresy lahatra:—

GSAM 27.3Manambara i Thomas Newton fa “ny faminaniana dia tantara efa nampoizina sy voafintina; ny tantara kosa dia faminaniana efa tanteraka sy mivelatra. Nisy faminaniana lainga teo amin'izao tontolo izao; saingy na ny faharanitan-tsaina rehetra na ny fankahalana rehetra an'ny olona sy ny devoly dia tsy afaka mamorona faminaniana tahaka ireo voarakitra ao amin'ny Soratra Masina.”

GSAM 27.4Manambara i Sir Isaac Newton fa “ny fihainoana ny mpaminany no toetra fototra ananan'ny fiangonana marina.”

GSAM 27.5Hoy ny Dr. A. Keith fa “mitovy lenta amin'ny fahagagana rehetra ny faminaniana, ary efa fahagagana izy io amin'ny tenany ihany.... Ny feon'ny Tsitoha irery ihany no afaka niantso ny maty hiala tao am-pasana,—ny feon'ny Tsy Misy Tsy Fantany irery ihany no afaka nilaza ny zava-drehetra izay nafenina tao amin'ny hoavy maizina, izay ho an'ny olona dia tsy azo idirana toy ny fonenan'ny maty,—ary samy feon'Andriamanitra izy roa ireo.”

GSAM 28.1Hoy i Matthew Henry fa “amin'ny fotoanan'Andriamanitra, izay fotoana tsara indrindra, ary amin'ny fomban'Andriamanitra, izay fomba tsara indrindra, dia ho tanteraka tokoa ny faminaniana. Madio tanteraka ny tenin'i Kristy, ary noho izany dia tena azo antoka tokoa.”

GSAM 28Ny Tanjon'ny Faminaniana

GSAM 28.2Azo ianarantsika avy amin'ny tenin'i Kristy tamin'ny apostoliny ny iray amin'ireo tanjon'ny Tompo tamin'ny fanomezana faminaniana. Raha niteny tamin'ny fomba faminaniana momba ireo zavatra hitranga teo amin'ny fiainan'i Jodasy izy, dia nanao hoe: “milaza aminareo Aho, raha tsy mbola tonga izany, mba hinoanareo, rehefa tonga, fa Izaho no Izy.”²²

GSAM 28.3Hoy koa ny Tompo tamin'ny alalan'ny mpaminany Isaia hoe: “Izaho no Andriamanitra, ka tsy misy tahaka Ahy, Izay manambara ny farany hatramin'ny voalohany, ary nanambara hatramin'ny ela izay tsy mbola natao akory, dia ilay manao hoe: Ho tò ny fikasako, ary hefaiko ny sitrapoko rehetra.”²³

GSAM 28.4Indray koa, “Ny zavatra taloha dia efa voalazako hatramin'ny fahiny, ary naloaky ny vavako izany sady nambarako; Tampoka no nanaovako izany, ary tonga izany.... nambarako taminao hatramin'ny fahiny izany, eny, fony tsy mbola tonga aza izany, dia efa nambarako taminao rahateo, fandrao hataonao hoe: Ny sampiko no nanao izany, ary ny sarin-javatra voasokitra sy ny sarin-javatra anidina no nandidy izany. Efa renao, ka dia jereo izany rehetra izany, moa ianareo tsy hanambara izany va? Mampandre anao zava-baovao kosa Aho hatramin'izao, dia zavatra miafina izay tsy fantatrao. Vao izao no namoronana azy, fa tsy hatramin'ny fahiny, ary tsy mbola nandre azy ianao talohan'ny andro anio, fandrao ianao hanao hoe: Indro, ny efa fantatro ihany izany.”²⁴

GSAM 28.5Avy amin'ity fiteny ity no ahitana ny herin'ny fanatanterahan'ny faminaniana ho porofon'ny fiaviana avy amin'Andriamanitra, ary koa ny maha fanehoana ny herin'ny Tompo ambonin'ny andriamanitra rehetra an'ny jentilisa azy. Hita ihany koa avy amin'ireo teny ireo fa manana toerana lehibe tokoa ny faminaniana ao amin'ny Soratra Masina marina. Koa satria marina ireo zava-misy ireo, dia tena hafahafa tokoa ny mahita fa olona maro no tsy dia miraharaha na tsy miraharaha mihitsy ny fandalinana ireo ampahany momba ny faminaniana ao amin'ny Soratra Masina.

GSAM 29Tsy Voaisy Tombo-kase ny Faminaniana

GSAM 29.1Milaza ireo tsy mahalala fa tsy nahita fianarana izy ireo, ka noho izany dia tsy mahatakatra ny faminaniana. Etsy ankilany, maro amin'ireo nahita fianarana, ary ny sasany amin'izy ireo dia ao anatin'ny mpitandrina, no milaza hoe: “Voaisy tombo-kase ny faminaniana, ary tsy azo takarina. Fantatsika rehetra fa boky voaisy tombo-kase ny bokin'ny Apokalypsy.”

GSAM 29.2Ao amin'ny Apokalypsy, nomena didy manokana i Jaona malala mba tsy hasiana tombo-kase ilay boky.²⁵ Ao amin'io boky io ihany koa dia misy fitahiana voalaza ho an'ireo izay “mihaino ny tenin'ity faminaniana ity ka mitandrina izay voasoratra ato anatiny.”²⁶ Ahoana no ahafahana mitandrina ny zavatra ao anatin'ny boky voaisy tombo-kase raha toa ka tsy azon'ny olona, ary tsy azo takarina mihitsy? Niteny tamin'ny alalan'i Mosesy ny Tompo hoe: “An'i Jehovah Andriamanitsika ny zava-miafina; fa antsika sy ny zanatsika mandrakizay kosa ny zavatra ambara, hankatoavantsika ny teny rehetra amin'ity lalàna ity.”²⁷

GSAM 29.3Mazava fa nokasain'ny Tompo ho azon'ny olona ny faminaniana ao amin'ny bokin'i Daniela, araka ny teniny tamin'ny mpianany momba azy ireo. Vakintsika hoe: “Koa raha hitanareo mitsangana ao amin'izay fitoerana masina ny fahavetavetan'ny fandravana, izay nampilazaina an'i Daniela mpaminany (Dan. 12. 11; 9. 27) (aoka hisaina izay mamaky izany),”²⁸ izay saika milaza hoe: Fantaro i Daniela mpaminany.

GSAM 29.4Maneho ny hadisoan'ny filazana fa tsy azo takarina ny faminaniana ny Tompo, amin'izao teny izao: “ny fahitana ny amin'izany rehetra izany raha aminareo dia tahaka ny teny amin'ny taratasy voaisy tombo-kase, izay atolotra olona mahavaky teny ka atao hoe: Masìna ianao, vakio ity; Fa hoy izy: Tsy azoko vakina, fa efa voaisy tombo-kase izy; Fa raha atolotra izay tsy mahavaky teny kosa izany ka atao hoe: Masìna ianao, vakio ity, dia hoy izy: Tsy mahavaky teny aho. Ary hoy ny Tompo: Satria manatona Ahy amin'ny vavany ity firenena ity ary mankalaza Ahy amin'ny molony, nefa ampanalaviriny Ahy kosa ny fony, ka ny fahatahorany Ahy dia didin'olombelona ampianarina azy ihany, Dia, indro koa, mbola hanao zava-mahagaga amin'ity firenena ity Aho, dia zava-mahagaga sy mahatalanjona; Ka ho foana ny fahendrena kendriny, ary tsy ho hita ny fahalalan'ny mazava sainany.”²⁹ Raha nanaraka ny teny azo antoka avy amin'ny faminaniana ny olona resahin'ny mpaminany eto, dia tsy ho latsaka lavitra ny lalàn'Andriamanitra izy ireo, ary tsy hanolo ny didin'Andriamanitra amin'ny didin'ny olona.

GSAM 30Tsy Azo Hazavaina Amin'ny Fomba Manokana ny Faminaniana

GSAM 30.1Tsy hoe manana hevitra lalina, miafina, na mistery ny faminaniana ka maro no tsy mahatakatra azy. Hoy ny apostoly Petera momba izany: “fantatrareo voalohany indrindra fa ny famoahan-kevitry ny faminaniana ao amin'ny Soratra Masina dia tsy efan'ny fisainan'ny olona fotsiny ihany.³⁰ fa tsy nisy faminaniana avy tamin'ny sitrapon'ny olona tany aloha rehetra; fa avy tamin'Andriamanitra no nitenenan'ny olona araka izay nitondran'ny Fanahy Masina azy.” Aseho mazava amin'ity teny ity fa ny tena ilaina mba hahatakarana ny faminaniana dia ny fandraisana ilay fanahy izay niteny tamin'ny alalan'ny mpaminany. Momba io fanahy io, izay nampanantenaina ho an'izay rehetra mitady azy, dia voasoratra hoe: “Izy no hitari-dalana anareo ho amin'ny marina rehetra.”³¹

GSAM 30Faminaniana Tanteraka

GSAM 30.2Amin'ny fandalinana ny faminaniana dia misy zava-misy sasany tokony hotadidina mandrakariva: Andriamanitra, izay tsy mety diso, no mpanoratra ny faminaniana, ary rehefa tonga ny fotoana hanatanterahana ny faminaniana iray, dia hitranga tokoa ilay zava-nambara mialoha. Ankoatra izany, satria ny Tompo, izay manana fahefana hahita mialoha ny zavatra hataon'ny olona, dia mamaritra fotoana hitrangan'ny zavatra iray, rehefa tonga izany fotoana izany, dia tanteraka marina ny faminaniana. Raha lazaina amin'ny teny hafa, tsy mety hisy mihitsy ny fanatanterahana sandoka ny faminaniana ao anatin'ny fotoana voatondro ho an'ny tena izy. Mifanaraka amin'io fitsipika io, dia afaka milaza isika fa rehefa tonga ny fotoanan'ny Tompo hanomezana ny hafatra fahamarinany ho an'izao tontolo izao, dia miseho foana ilay hafatra.

GSAM 30.3Indray mandeha, rehefa avy nanao lahateny momba ny fahatanterahan'ny faminaniana ny mpanoratra, dia nisy tsy mpino iray izay teo nanatona ka nanao hoe: “Tsy maintsy miarahaba anareo mpandika ny faminaniana aho fa tena manana vintana ianareo. Toa mora loatra aminareo ny mahita izay tena mifanaraka tanteraka amin'ny faminaniana eo am-pianarana ny tantara.” “Eny,” hoy ny valinteninay, “mifanaraka izy io satria natao hifanaraka. Raha mandeha any amin'ny fivarotana fonon-tanana ianao hividy fonon-tanana iray lomisy, tsy manantena ve ianao fa hahita izay hifanaraka amin'ny tananao?” Namaly izy hoe: “Mazava ho azy fa eny, satria natao hifanaraka izy ireo.” “Koa,” hoy ilay mpanoratra, “ilay Andriamanitra izay nahalala tsara izay hataon'ny olona, dia nanao ny faminaniana momba azy ireo, ary rehefa miseho eo amin'ny sehatry ny hetsika ireo olona ireo ka manao izay tena nambarany mialoha, dia manao tatitra momba ny ataon'izy ireo ilay mpahay tantara marina, izay, raha ampitahaina amin'ny faminaniana, dia mifanaraka tanteraka.”

GSAM 31Ny Faminaniana, Fahazavana ao anatin'ny Haizina

GSAM 31.1Hoy ny apostoly Petera, tokony hanome lanja ny faminaniana toy ny jiro mamirapiratra ao anaty toerana maizina isika. Raha tsy misy ny jiron'ny faminaniana, dia ho haizina tanteraka ny hoavy. Ny tanjon'ny hazavana dia ny handroaka ny haizina—rehefa mandeha amin'ny toerana maizina, dia ny haneho ny lalana, ary ny haneho izany mazava tsara, mba hahafahan'ny mpandeha, tsikelikely, mahita sy misafidy ny lalana. “Ny teninao,” hoy ilay mpanao salamo, dia “Fanilon'ny tongotro Sy fanazavana ny lalako”.³² Hoy ilay olona hendry, “ny lalan'ny marina dia toy ny fipoak'andro maraina, Izay mihamazava mandra-pitataovovonan'ny andro.”³³ Hita àry, rehefa mandalo eo amin'ny fikorianan'ny fotoana isika, fa ny tenin'Andriamanitra, indrindra amin'ny fanatanterahana ny faminaniana, dia hisokatra hatrany hatrany, ka hahatonga ny mpianatra Baiboly hahita mazava kokoa sy mazava kokoa fa ao anatin'ny lalana mitondra mankany amin'ny hazavana mandrakizay sy ny andro mandrakizay izy.

GSAM 31Zava-nitranga telo misongadina manomboka tany Edena ka hatramin'ny farany

GSAM 31.2Rehefa dinihina ny lalana nandehanan'ny vahoakan'ny Tompo nanomboka tany Edena ka hatramin'ny farany, araka ny fahazavan'ny Soratra Masina, dia misy zava-nitranga telo miavaka manokana. Ny voalohany dia ny fahatongavana voalohany an'i Kristy, ny fanaovan-nofo, ny fahatongavan'i Imanoela, Andriamanitra niseho tamin'ny nofo; ny faharoa, ny Fanavaozana Lehibe taorian'ny Andro Maizina—ny 1260 taona fanerena, izay saika tsy nahazoan'ny olon-tsotra mihitsy ny tenin'ny Tompo—ny fivoahan'ny fiangonana tamin'ny toetrany an-tany efitra, sy ny fametrahana ny Soratra Masina teo amin'ny toerana ahafahan'ny rehetra mamaky sy mahalala ny sitrapony; ny fahatelo, ny fiavian'ny Tompontsika fanindroany mba hitondra ny andro fampodiana ny zavatra rehetra nolazain'ny vavan'ny mpaminany masiny rehetra hatramin'ny niandohan'izao tontolo izao; izany, mba hamaranana ny “ady tamin'ny andro maro,” ny ady eo amin'ny fahotana sy ny fahamarinana, mba hitondrana ny andron'ny voninahitra, izay nizoran'ny vanim-potoana rehetra.

GSAM 32Ny Faminaniana dia Manome Famantarana ho an'ny Fiafarana

GSAM 32.1Rehefa manome lanja ny teny azo antoka avy amin'ny faminaniana ho toy ny hazavana mitarika ny diantsika isika, izay mampiseho amintsika ny lalana marina mamakivaky ny haizina, dia tsy maintsy ho hitantsika ilay lalana voamarika mazava tsara ao amin'ny tenin'ny faminaniana manerana ny fizotry ny fotoana hatramin'ny fiavian'i Kristy fanindroany. Raha izany no mitranga, ireo izay manaraka akaiky ny fahazavan'ny faminaniana dia tsy vitan'ny hoe hahatsapa ny famantarana sy ny marika fa efa akaiky ny andro lehibe, fa hahatsapa ihany koa ny asan'ny Tompo rehefa mandroso tsy an-kiato amin'ny alalan'ny hafatra fahamarinana izay hanomana ny olona hihaona aminy am-pilaminana amin'ny fahatongavany.

GSAM 32.2Na dia manambara aza ny Soratra Masina fa ho avy amin'ny vahoaka maro ny andron'ny Tompo toy ny “mpangalatra amin'ny alina,”³⁴ dia milaza ihany koa momba ireo mijoro ao amin'ny filan-kevitry ny Tompo izy hoe, “ianareo, ry rahalahy, tsy ao amin'ny maizina, mba hahatratra anareo toy ny mpangalatra izany andro izany. Fa ianareo rehetra dia zanaky ny mazava sy zanaky ny andro.”³⁵

GSAM 32Tsarovy ny Fitarihan'ny Tompo

GSAM 32.3Rehefa mampahatsiahy ny fitarihan'ny Tompo tamin'ny hetsika momba ny fahatongavany isika, dia tsara ny manamarika fa efa fikas'Andriamanitra hatrizay ny hahatsiarovan'ny olony ny fisehoan'ny fiahiana sy ny heriny ho azy ireo. Rehefa nanome ny antony nahatonga an'i Isiraely hivadika tamin'Andriamanitra, dia hoy ilay mpanao salamo, “Nohadinoiny Andriamanitra, Mpamonjy azy, Izay efa nanao zava-dehibe tany Egypta, Dia fahagagana tany amin'ny tanin'i Hama sy zava-mahatahotra teo amin'ny Ranomasina Mena.”³⁶ Raha tsara ho an'i Isiraely ny mampahatsiahy ny fitarihan'ny Tompo niaraka taminy, tsy tsara ho antsika koa ve izany? Tamin'ny fahafinaretana ara-panahy indray dia hoy ny mpanao salamo: “Misaora an'i Jehovah, ry fanahiko; Ary aza misy hadinoinao ny fitahiany rehetra.”³⁷

GSAM 33.1Tamin'ny vanim-potoana rehetra dia nanana fahamarinana manan-danja ny Tompo, nokajiana tamin'ny fahasoavany mba hitarika vahoaka hiala amin'ny fanandevozan'ny fahotana ary hanomana azy ireo hiditra ao amin'ny Kanana an-danitra; ary mahasoa ny mandinika ny fifandraisan'ny Tompo tamin'ireo izay nanambara ireo fahamarinana ireo.

GSAM 33Vokatra Lehibe avy amin'ny Fitaovana Kely Indrindra—Ny Fanambaran'i D'Aubigné

GSAM 33.2Hoy i D'Aubigné, ao amin'ny History of the Reformation nosoratany, “Andriamanitra, izay manomana ny asany mandritra ny taonjato maro, dia manatanteraka izany amin'ny alalan'ireo fitaovana marefo indrindra, rehefa tonga ny fotoanany. Ny hahazoana vokatra lehibe amin'ny alalan'ny fomba kely indrindra, izany no lalàn'Andriamanitra. Ity lalàna ity, izay hita manerana ny zavaboary, dia hita ihany koa ao amin'ny tantara.”³⁸

GSAM 33.3Rehefa Andriamanitra, tamin'ny andro fahagola, nanomboka nifidy vahoaka manokana mba hananganana azy ireo ho firenena miavaka ho Azy, dia tamin'ny alalan'ny fiantsoana lehilahy iray—Abrahama—izay nonina teo anivon'ny jentilisa, tany Oran'ny Kaldeana. Niteraka taranaka maro be izy; nefa tamin'izy ireo, rehefa nasandratra ho firenena, dia niteny Andriamanitry ny lanitra hoe: “Tsy ny hamaroanareo noho ny firenena rehetra anefa no niraiketan'ny fitiavan'i Jehovah taminareo sy nifidianany anareo, fa ianareo dia vitsy noho ny firenena rehetra aza.”³⁹

GSAM 33.4Avy eo indray, rehefa hamonjy ny vahoakany tamin'ny fanandevozana tany Egypta Izy, dia nifidy ho mpitarika azy ireo olona iray izay, fony mbola zazakely, dia nafenina telo volana tao an-tranon-dreniny, ary avy eo napetraka tao anaty fiara tsotra vita tamin'ny zozoro sy voahosotra bitumena, ka natolotra ny Reniranon'i Nila hitahiry azy. Izao Mosesy izao anefa, rehefa tonga ny taonan'ny fahalalany, dia nisafidy ny lalana feno fanetren-tena niaraka niharam-pahoriana tamin'ny vahoakan'Andriamanitra, fa tsy ny fahafinaretana hita ao amin'ny “fifaliana vetivety amin'ny fahotana.”⁴⁰

GSAM 34Fandresen'i Gideona

GSAM 34.1Taty aoriana, rehefa hamonjy an'i Isiraely amin'ireo Midianita sy Amalekita ny Tompo, izay tonga tany amin'ny tanin'izy ireo “tahaka ny valala ny hamarony,” ka nandrava ny vokatra tamin'ny tany, ka tsy navelany “hiveloman'ny Isiraely, na ondry aman'osy, na omby, na boriky,” dia naniraka anjely ho any amin'i Gideona ny Tompo. Ity zanak'i Joasy ity dia tonga tamin'ny faharavana ka voatery nively vary tritika kely sy nanafina izany tamin'ireo fahavalony. Rehefa nampahafantatra azy ilay anjely fa izy no hamonjy an'i Isiraely, dia nametraka fanontaniana tamim-pahagagana i Gideona hoe: “hataoko ahoana no famonjy ny Isiraely? He! ny mpianakaviko no malahelo indrindra eo amin'ny Manase, ary izaho no kely indrindra amin'ny ankohonan'ny raiko.”⁴¹ Ity lehilahy malemy fanahy sy mahantra ity ihany no nivoaka niaraka tamin'ireo lehilahiny telonjato, nitondra ny fanilo sy ny siny tsotra nananany (hetsika izay toa hadalana teo imason'ny saina voafetra), ary ny Andriamanitra no nataon'izy ireo ho tanjany, ka nahazo fandresena lehibe izy ireo. Talohan'ny famonjena, mety ho nitaraina i Gideona tahaka ny mpaminany Amosa rehefa nanontany hoe: “Hataon'i Jakoba ahoana no fahajanona? Fa kely izy.”⁴²

GSAM 34Ilay Zaza ao anaty Fihinanam-bilona

GSAM 34.2Tamin'ny fotoana efa voatendrin'ny Tompo no teraka ny Mpamonjin'ny zanak'olombelona, ary hitan'ny mpiandry ondry Izy nandry tao anaty fihinanam-bilona. Ny havany teto an-tany dia nanaraka ny asa tsotra nefa mendri-kaja eo amin'ny fiainana. Momba ny fahantrany teto an-tany, hoy ny Mpamonjy: “Ny amboahaolo manan-davaka; ary ny voro-manidina manana fialofana; fa ny Zanak'olona tsy mba manana izay hipetrahan'ny lohany.”⁴³ Nifidy ny apostoliny “avy amin'ireo saranga ambany, izay na dia tsy ny faran'ny ambany indrindra aza, dia tsy mahatratra ny haavon'ny saranga antonony. Ny zava-drehetra dia natao haneho amin'izao tontolo izao fa tsy avy amin'ny olona ny asa, fa avy amin'Andriamanitra.”

GSAM 35Tsy Maro ny Hendry no Nantsoina

GSAM 35.1Hoy Paoly momba ny asa tamin'ny andron'ny fiangonana voalohany: “ny fahadalan'Andriamanitra dia hendry noho ny olona; ary ny fahalemen'Andriamanitra mahery noho ny olona. Fa hevero ny fiantsoana anareo, ry rahalahy, fa tsy firy no olon-kendry araka ny nofo, tsy firy no olona mahery, tsy firy no avo razana; fa ny adala amin'izao tontolo izao no nofidin'Andriamanitra hampahamenatra ny hendry; ary ny malemy amin'izao tontolo izao no nofidin'Andriamanitra hampahamenatra ny mahery; ary ny iva razana amin'izao tontolo izao sy izay fanevateva no nofidin'Andriamanitra, dia ny atao ho tsy misy aza, mba hahafoana ny misy, mba tsy hisy nofo hahazo mirehareha eo anatrehan'Andriamanitra.”⁴⁴

GSAM 35Lehilahy Manetry Tena tamin'ny Fanavaozana

GSAM 35.2Hita taratra ihany koa io fitsipika io teo amin'ny fiainan'ireo Mpanavao Lehibe tamin'ny taonjato faha-16. Hoy ny mpahay tantara: “Nipoitra avy tao an-tranon'ny mpiandry ondry tany amin'ny Alpes i Zwingle, ilay Mpanavao; i Melanchthon, ilay teolojianin'ny Fanavaozana, avy tao amin'ny atrikasan'ny mpanao fitaovam-piadiana; ary i Luther avy tao amin'ny tranon'ny mpitrandraka mahantra iray.” Mikasika ny tenany, hoy i Luther: “Tena mahantra ny ray aman-dreniko. Mpikapa hazo mahantra ny raiko (taty aoriana dia lasa mpitrandraka izy), ary ny reniko dia matetika nitondra kitay teny an-damosiny, mba hahazoany vola hitaizana ny zanany. Niaritra ny asa mafy indrindra izy ireo noho izahay.”

GSAM 35.3Hoy ny apostoly Jakoba, raha niresaka momba ny fiantsoana ny olona ho amin'ny fanompoana ny Tompo: “Mihainoa, ry rahalahy malalako: Tsy efa nofidin'Andriamanitra va ny malahelo amin'izao fiainana izao ho mpanankarena amin'ny finoana sy ho mpandova ny fanjakana nolazainy homena izay tia Azy?”⁴⁵

GSAM 35Ny Metodista voalohany

GSAM 35.4Rehefa mijery ny filaharan'ireo mpanavao izay nandroso tamin'ny andro voalohan'ny Metodisma isika, tamin'ny fotoana nambara tamim-pahazotoana ny fampianarana momba ny fahasoavana maimaim-poana, dia hitantsika fa niaraka tamin'ny herin'Andriamanitra izany. Rehefa naseho tamim-pahatsorana tamin'ny vahoaka izany, niaraka tamin'ny fitiavana feno halemem-panahy an'i Kristy, ary notanan'ny finoana velona, dia tsy vitan'ny hoe nahita famelan-keloka tamin'ny fahotana taloha ireo mpino, fa nahita hery manamasina ihany koa izay nahafahan'izy ireo nitondra fiainana masina. Nanana fiandohana tsotra ny Metodisma, ary notahiana araka ny finoana sy ny fitokisana tsotra an'ireo mpitandrina sy ny laika.

GSAM 36.1Rehefa manaraka ny zava-nitranga sy ny traikefa mifandray amin'ny hetsika momba ny fahatongavana, dia hitantsika fa, tahaka ny amin'ny asa rehetra ataon'ny Tompo izay ananan'ny olona anjara, dia teo anivon'ny mahantra sy ny tsy fantatra no niandohany; saingy aza misy manapa-kevitra manohitra izany noho izany antony izany alohan'ny handinihana tsara ny porofo iorenan'ity asa lehibe ity, sao ho hita ho toy ireo izay nanontanian'ny Tompo hoe: “iza no nanamavo ny andron'ny zava-madinika?”⁴⁶

GSAM 36Valin-tenin'i Eck ho an'i Luther

GSAM 36.2Ho an'ireo izay mety ho mirona hanapa-kevitra na marina na diso ny hevitra ara-pampianarana iray arakaraka ny vitsy na maro manaiky izany, dia mitanisa ampahany amin'ny adihevitra teo amin'i Luther sy Eck izahay. Koa satria i Luther dia niorina tamin'ny Soratra Masina, ary sahy niady hevitra momba ny zo ananan'ny olona hametraka ny heviny ambonin'ny tenin'Andriamanitra, dia namaly tamin'ireto teny fanesoana ireto i Eck: “Gaga aho amin'ny fanetren-tena sy ny fahamaotinana ananan'ilay Dokotera hajaina amin'ny fanoherany irery ireo ray masina malaza maro be, ary mody manao hoe mahay mihoatra noho ireo papa lehibe, ny fihaonambe, ny dokotera, ary ny anjerimanontolo! ... Tena mahagaga tokoa, tsy isalasalana, raha nafenin'Andriamanitra tamin'ireo olo-masina sy martiora maro be ny fahamarinana hatramin'ny nahatongavan'ilay Ray masina hajaina.”

GSAM 36.3Mety ho valin'izany indray ny valintenin'i Zwingle ho an'i John Faber, tany Zurich, rehefa naneho ity farany ny “fahagagany noho ny fahatongavan'ny toe-javatra, rehefa nilaozana ireo fomba fanao taloha izay efa naharitra taonjato roa ambin'ny folo, ary hita mazava fa diso nandritra ny efajato sy arivo taona ny Kristianisma.” Namaly haingana i Zwingle fa “tsy mihena ny maha-fahadisoana ny fahadisoana satria efa nandritra ny efajato sy arivo taona no ninoana azy, ary amin'ny fanompoam-pivavahana an'Andriamanitra dia tsy misy dikany ny fahagolana raha tsy misy fototra na porofo hita ao amin'ny Soratra Masina.”⁴⁷

GSAM 37Ny Tenin'ny Tompo manoloana Ny Fahaizan'ny Olombelona

GSAM 37.1Voafaritra mazava tsara ny loza ateraky ny fitokisana ny hevitry ny olona, fa tsy ny famahana ny fanontaniana hoe “Inona no marina?” amin'ny alalan'ny tenin'ny Tompo, rehefa niteny ny mpaminany Hosea hoe: “Niasa faharatsiana ianareo, ka fahadisoana no nojinjanareo; Nihinana ny vokatry ny lainga ianareo fa nitoky tamin'ny alehanareo sy ny habetsahan'ny lehilahy maherinareo ianareo.”⁴⁸ Ny fironan'ny fon'ny olombelona hatrizay dia ny matoky ny olona; saingy rehefa manakaiky ny fotoana izay hitsanganan'ny Tompo “hampihorohoro ny tany,” dia mamporisika i Isaia mpaminany hoe, “Mitsahara, fa aza mitoky amin'ny olona; Fa fofonaina foana no eo am-bavorony, Ka hatao zinona izy?”⁴⁹

GSAM 37.2Rehefa nampitandremana toy izany ao amin'ny Soratra Masina momba ny loza mety hitranga amin'ity lafiny ity isika, aza misy manameloka haingana ny hetsika momba ny fahatongavan'ny Tompo, toy ny hoe tsy mendrika hodinihina noho ny fiandohany tsotra, na satria ireo antsoin'ny olona ho lehibe tsy nanohana ny antom-pinoana. Fa aoka hojerentsika tsara ny fitakiany. Ny fahamarinana dia sarobidy tsy azo refesina; raha oharina amin'izany, ny hevitra fotsiny avy amin'ny olona dia toy ny akofa tsy misy lanjany.