Toko faha-14 — Ny Varavarana Mihidy

GSAM 214.1“raha mbola lasa nividy izy, dia tonga ny mpampakatra, ary izay efa niomana dia niara-niditra taminy tao amin'ny fampakaram-bady, ary dia narindrina ny varavarana.”¹

GSAM 214.2Ny fahatongavan'ny Mpampakatra voalaza ato amin'ity fanoharana ity dia tsy ny fahatongavan'i Kristy eto an-tany, fa ho amin'ny fampakaram-bady. Ny fampakaram-bady dia zava-mitranga mialoha ny fahatongavan'ny Tompo. Voalaza izany ao amin'ny Filazantsara nosoratan'i Lioka toy izao: “Aoka hisikina ny valahanareo sy hirehitra ny jironareo; ary aoka ianareo ho tahaka ny olona izay miandry ny tompony, raha mody avy amin'ny fampakaram-bady izy, ka nony tonga sy mandondòna izy, dia vohany miaraka amin'izay.”²

GSAM 214Fandraisana Fanjakana Antsoina hoe Fampakaram-bady

GSAM 214.3Ny fahatongavan'ny Mpampakatra amin'ny fampakaram-bady dia aseho ao amin'ny Daniela 7:13, 14, izay itodihanan'i Kristy any amin'ny Ray mba handray ny fanjakany. Tamin'ny andro fahiny, ny fahatongavan'ny mpanjaka iray tao an-drenivohitra handray ny seza fiandrianany sy ny fanjakany dia nantsoina hoe fampakaram-bady. Ity hetsika ity—ny fandraisana ny renivohitra ho toy ny ampakarina—dia nankalazaina tamin'ny hakantony sy ny fanaovana fampisehoana toy ny amin'ny fampakaram-bady tena izy. Koa rehefa mandray ny fanjakany avy amin'ny Ray any an-danitra i Kristy, dia lazaina fa manambady ny ampakariny—ny Jerosalema Vaovao (Apokalypsy 21:9); ary izany no antsoina hoe ny fampakaram-bady ao amin'ny fanoharana.

GSAM 214.4Rehefa nifarana ny 2300 andro, tamin'ny 22 Oktobra 1844, dia nilaza ireo olona niandry ny fahatongavan'i Kristy, izay nampitaha ireo zava-nitranga niainany tamin'ny zava-misy momba ny fampakaram-bady tany Atsinanana, hoe: Efa niditra “amin'ny fampakaram-bady” i Kristy. Rehefa nahazo hazavana mazava kokoa momba ny toetry ny zava-nitranga tokony hiseho tamin'ny fiafaran'ireo 2300 andro izy ireo, dia nanaraka an'i Kristy tamin'ny asa nidirany ny finoan'izy ireo; ka tamin'ny alalan'ny finoana, dia “niara-niditra taminy” tany amin'ny fampakaram-bady izy ireo.

GSAM 215“Hody Aho”

GSAM 215.1Tamin'ny fahitana nomena an'i Ramatoakely Harmon, tamin'ny 1845, momba an'i Kristy nandalo avy tamin'ny efitra voalohany ho amin'ny efitra faharoa tao amin'ny fitoerana masina any an-danitra, dia hita ireto teny ireto: “‘Miandrasa eto; mandeha any amin'ny Raiko Aho handray ny fanjakana; tano ho madio tsy misy pentina ny lambanao, ary afaka fotoana fohy dia hiverina avy amin'ny fampakaram-bady Aho ka handray anao ho Ahy.’ Dia tonga teo amin'i Jesosy ny kalesy rahona, izay kodiarany toy ny afo mirehitra, ary voahodidin'ny anjely. Niditra tao anatin'ilay kalesy izy, ary nentina tany amin'ny fitoerana masina indrindra, izay nipetrahan'ny Ray. ”³

GSAM 215Fangorahana Rehefa Efa Mikatona ny Varavarana

GSAM 215.2Ny varavarana mihidy amin'ity fanoharana momba ireo virijina ity dia toa manondro hetsika iray mitranga alohan'ny tena fahatongavan'ny Zanak'olona eny amin'ny rahon'ny lanitra; satria rehefa mihidy ny varavarana, dia tonga ireo virijina hafa ka mandondòna, ary lazaina amin'izy ireo hoe “miambena” satria tsy fantatr'izy ireo ny andro na ny ora hahatongavany. Indray koa, mihidy ity varavarana ity rehefa tafiditra miaraka amin'ny Mpampakatra ho any amin'ny fampakaram-bady ireo virijina hendry.

GSAM 215.3Araka ny hita amin'ny fiteny ampiasaina amin'ity fanoharana momba ireo virijina ity, dia toa mbola misy fahafahana na dia ho an'ireo virijina “adala” aza hanao fiomanana azo ekena hihaonana amin'ny Mpampakatra, aorian'ny fidirana ao amin'ny fampakaram-bady. Nasaina “miambina” izy ireo. Ny fiambenana sy ny fiandrasana dia singa mifandray amin'ny fiomanana marina hihaonana amin'ny Tompo. Noho izany, toa tsy esorina ny famindram-po rehefa mikatona ny varavarana amin'ity fanoharana ity.

GSAM 215Tsy ilay Varavarana ao amin'ny Lioka 13:25-28

GSAM 215.4Taloha, nisy ny fahadisoana natao tamin'ny fampifangaroana ilay varavarana resahina ato amin'ity fanoharana ity amin'ilay varavarana voalaza ao amin'ny Lioka 13:25-28, izay manao hoe: “Rehefa mitsangana ny tompon-trano ka manidy ny varavarana, ary ianareo mijanona eo ala-trano mandondòna ny varavarana ka manao hoe: Tompoko, vohay izahay, dia hamaly Izy ka hanao aminareo hoe: Tsy fantatro na avy taiza na avy taiza ianareo; ... mialà amiko, ianareo rehetra mpanao meloka. Any no hisy ny fitomaniana sy ny fikitroha-nify, raha mahita an'i Abrahama sy Isaka sy Jakoba ary ny mpaminany rehetra eo amin'ny fanjakan'Andriamanitra ianareo, fa ny tenanareo kosa dia voaroaka any ivelany.” Miharihary tokoa avy amin'izany teny izany fa rehefa mikatona io varavarana io, dia efa voafaritra ny an'ireo voahilika. Tonga amin'izay ny fanjakan'Andriamanitra; fa hahita ny voavonjy ao amin'ny fanjakana izy ireo. Mifanohitra amin'izany, ao amin'ny fanoharana momba ny virijina, dia mbola tsy tonga ao amin'ny fanjakany ny Tompo, fa nankany amin'ny Rainy kosa mba handray ny fanjakany.

GSAM 216Varavarana Mikatona ao amin'ny Fanompoana an'ohatra

GSAM 216.1Ireo izay nanaraka an'i Kristy tamin'ny asa nataony tamin'ny alalan'ny finoana, taorian'ny fiafaran'ny vanim-potoanan'ny 2300 andro—22 Oktobra 1844—dia nahita fa rehefa tonga ny Andro fanavotana teo amin'ny fanompoana fanoharana, dia nanidy ny varavaran'ny efitrano ivelany ny mpisoronabe ary nanokatra ny varavarana mankany amin'ny fitoerana masina indrindra, mba hanatanterahany ny asany amin'ny famafana ny fahotana niaikena tao amin'ny fitoerana masina; ary fa toy izany koa i Kristy, ilay mpisoronabentsika, dia nanakatona ny varavaran'ny efitrano ivelany ao amin'ny tempoly an-danitra, ary nanokatra ilay efitrano izay nahitana “ny fiaran'ny fanekeny.”⁴

GSAM 216Iza no Nanao Hadisoana?

GSAM 216.2Tamin'izany fotoana izany dia nisy teo anivon'ireo mpino Advantista izay mbola tsy nahazo hazavana mazava momba ny fanompoam-pivavahana nataon'i Kristy tao amin'ny fitoerana masina, satria mbola tsy nampifantoka ny sainy tamin'ny hafatr'ilay anjely fahatelo. Nanao fahadisoana izy ireo tamin'ny nampifangaroany ity varavarana ivelany an'ny fitoerana masina ity tamin'ilay varavarana mihidy ao amin'ny Lioka 13:25-28. Na izany aza, tsy Mpino Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito ireo. Fa iza moa izy ireo, ary ahoana no niandohan'izany fampianarana izany, ary inona no toe-javatra nitarika tamin'ny fehin-kevitra toy izany, dia hiezaka izahay hampiseho izany.

GSAM 217.1Ny olona izay nanavaka ny tenany tamin'ireo fiangonana amin'ny anarana fotsiny teo ambanin'ny fanambarana ny hafatra momba ny fahatongavana, ary koa ireo izay nisarahan'izy ireo toy izany, dia iantefan'ny teny fampahatsiahivana ho an'ny fiangonana fahadimy sy fahenina amin'ireo fiangonana fito ao amin'ny Apokalypsy. Toy izao ny fampitandremana ho an'ny fiangonana fahadimy, i Sardisy: “Dia tsarovy ny amin'ny nandraisanao sy ny nandrenesanao, ary tano mafy, ka mibebaha. Koa raha tsy hiambina ianao, dia ho tonga toy ny fihavin'ny mpangalatra Aho, ka tsy ho fantatrao izay ora hihaviako aminao.”⁵ Avy amin'ity fiteny ity dia hita fa efa naheno ny fampahafantarana ny fahatongavan'ny Tompo ireo olona noresahina. Nilaza izy ireo fa efa nandray izany, saingy ankehitriny dia hanary izany.

GSAM 217Ny Fiangonana Filadelfia

GSAM 217.2Ny fiangonana Filadelfia, toe-javatra fahenina amin'ny fiangonana evanjelika, no voalaza manaraka. Ity fiangonana ity dia maneho ny olona izay efa nentina nivoaka tamin'ny fanambarana ny hafatra voalohany sy faharoa ao amin'ny Apokalypsy 14. Ho an'ity fiangonana ity dia hoy ny Tompo hoe: “Ho avy faingana Aho; tano mafy izay anananao, mba tsy hisy haka ny satro-boninahitrao.”⁶ Mbola nampitaina tamin'izy ireo tamin'ny teny manaraka ireto: “Izao no lazain'izay masina, Izay marina, Izay manana ny fanalahidin'i Davida, Izay mamoha ka tsy hisy hanidy, ary manidy ka tsy misy mamoha: Fantatro ny asanao (indro, efa nasiako varavarana mivoha eo anatrehanao, ka tsy misy maharindrina azy), fa manana hery kely ihany ianao ka nitandrina ny teniko ary tsy mba nandà ny anarako.”⁷

GSAM 217Inona no Varavarana Mihidy amin'ity fanoharana ity?

GSAM 217.3Inona no tokony ho takarina amin'ny varavarana misokatra sy mihidy ao amin'ilay Soratra Masina vao notanisaina? Mihevitra izahay fa hita ao amin'ny fanazavana manaraka ny valiny mahafa-po amin'ilay fanontaniana: Raha nisy teo amin'ny Advantista ireo izay efa nahazo fahazavana lalindalina kokoa, ary nampianatra fa ny Mpamonjy dia nifindra toerana tamin'ny fanompoany avy amin'ny efitra voalohany ho any amin'ny faharoa ao amin'ny fitoerana masina any an-danitra, ary nanolotra araka ny tokony ho izy ny fanontaniana momba ny varavarana misokatra sy mihidy ho an'izay mety hihaino, dia nisy sokajy hafa nanohitra izany fahamarinana izany, ary niezaka nanamafy ny finoana ny fampianarana fa ny varavarana misokatra dia mihidy, ary ny varavarana mihidy kosa misokatra. Tamin'ny fanaovana izany dia nanakantsakana ny lalana, na nanembantsembana ny asan'ny mpanompon'ny Tompo eto an-tany izy ireo. Ny varavaran'ny fitoerana masina any an-danitra dia sokafan'i Kristy sy akatony amin'ny alalan'ny heriny—“Izay mamoha ka tsy hisy hanidy,”. Ao amin'ny hafatra ho an'ny fiangonan'i Filadelfia, ireo olona izay mifikitra mafy, mitahiry ny teny, ary tsy mandà ny anarany, dia mahazo fandresena izay manokatra varavarana tsy misy olona afaka manidy. Izany dia manondro tsy isalasalana ny varavarana fidirana any amin'ny olona, varavarana izay toa efa nohidian'ny olona tamin'ny fomba mahomby (araka ny ho hitantsika); saingy ho fankasitrahana ny faharetan'izy ireo, dia mametraka “varavarana misokatra” tsy misy olona afaka manidy eo anatrehan'ny mpino ny Tompo.

GSAM 218Varavarana ho an'ny Teny

GSAM 218.1Maro ny tranga omena ao amin'ny Soratra Masina izay ampiasaina ny varavarana amin'ity heviny ity. Hoy Paoly, tamin'ny taratasy nalefany ho an'ny Korintiana, hoe: “varavarana lehibe no voavoha ho ahy hahazoako miasa tsara, nefa maro ny mpanohitra.”⁸ Ary indray, tamin'ny taratasy faharoa ho an'ny Korintiana, dia hoy izy hoe: “rehefa tonga tany Troasy hitory ny filazantsaran'i Kristy aho, ka novohana varavarana ao amin'ny Tompo, dia tsy tafandry ny fanahiko, satria tsy nahita an'i Titosy rahalahiko aho.”⁹ Nangataka tamin'ny Kolosiana koa izy tamin'ity fomba ity: “Mahareta amin'ny fivavahana, ka miambena amin'izany amin'ny fisaorana, ary mangataha koa ho anay, mba hamohan'Andriamanitra varavarana ho an'ny teny hilazanay ny zava-niafina izay an'i Kristy, sady izany no namatorana ahy.”¹⁰

GSAM 218.2Avy amin'ireo soratra masina ireo dia hita fa antsoina hoe varavarana misokatra ny fahafahana mampiely ny fahamarinana; ary araka ny teny nolazaina tamin'ny fiangonana Filadelfia dia toa tamin’ny fotoana niantsoana ity vahoaka ity hivoaka, dia nanao ezaka mafy ny olona hanakatona ny varavarana fampielezam-pitenenana ho azy ireo. Rehefa nandalo ny fitsapana ny fiangonan'i Filadelfia, nitazona mafy ny “teniny” sy ny “anarany”, dia ny tenin'ny Tompo ho azy ireo hoe, hametraka eo anoloany izy varavarana misokatra izay tsy misy olona afaka manidy.

GSAM 219Ny toe-draharaha taorian'ny 22 Oktobra 1844

GSAM 219.1Rehefa eo anatrehanay ny raharaha araka ny voalazan'ny tenin'ny faminaniana, andao isika hijery indray ny toe-draharaha araka ny fivoaran'ny zava-nitranga. Araka ny efa naseho, hatramin'ny Aprily 1844, nosokafana ny fiangonana ho fampielezana ny hafatra momba ny fahatongavan'ny Mesia, ary maro kokoa ny antso ho mpiasa noho izay azon'ny mpitoriteny velona natolotra. Taorian'ny fahadisoam-panantenana, tamin'ny lohataonan'ny 1844, ireo izay tsy nandray tamim-pahatsorana ny fampianarana dia nivadika nanohitra izany. Rehefa, tamin'ny fahavaratry ny 1844, no nambara ny hafatr'ilay anjely faharoa ao amin'ny Apokalypsy toko faha-14 sy ny “antso mamatonalina” (Matio 25), dia nipoitra ny fampijaliana henjana indrindra ho an'ireo izay mbola sahy nanambara ny finoany ny fahatongavan'ny Tompo izay efa akaiky. Ireo mpanohitra ireo dia nitady tamin'ny fomba isan-karazany ny hanakana ny resaka, ary tamin'ny fomba rehetra azo atao ny hanembantsembana ny asan'ireo izay mbola nanambara hoe “Tonga ny andro fitsarany.” Hoy i William Miller momba io fanoherana io: “Izany no tena tsy ara-boajanahary sy tsy hay hazavaina indrindra.” Tena hentitra tokoa ny fanoherana teo akaikin'ny fiafaran'ireo 2300 andro ka nilaza i Geo. Storrs momba izany hoe: “Efa vita ny asanay tamin'ireo fiangonana amin'ny anarana fotsiny sy ny ratsy fanahy rehetra, afa-tsy raha misy fiantraikany amin'izy ireo ity antso ity.”

GSAM 219.2Rehefa nifarana ilay fe-potoana, satria nihamafy avo roa heny sy avo telo heny ny fanoherana sy ny fanesoesoana avy amin'ny ratsy fanahy, dia nilaza i William Miller momba ny toe-draharaha hoe: “Vita ny asanay tamin'ny fampitandremana ny mpanota, sy tamin'ny fiezahana nampifoha fiangonana mpanao fombafomba. Andriamanitra, araka ny fitantanan-draharahany, no nanidy ny varavarana.”¹¹

GSAM 219Ny Hamafin'ny Fon'ny Mpanota Amin'ny Ankapobeny

GSAM 219.3Ity fomba fanaon'ny tontolo mpaneso ity dia tsy vitan'ny hoe nampahamafy ny mpanao fahotana manoloana ny fampianarana momba ny fahatongavana, fa ny fijoroana vavolombelon'ireo tao amin'ireo fiangonana amin'ny anarana fotsiny dia izao: “Rehefa mby ao an-tsaina fa mihavitsy sy miha-mahalana ny fibebahana marina etsy andaniny, ary etsy ankilany ny toetry ny mpanota feno hasahiana sy mafy fo, dia mila ho loa-bolana tsy nahy ny tena hoe : 'Efa nanadino ny hamindra fo va Andriamanitra?' na 'efa mikatona ve ny varavarampahasoavana?'”¹²

GSAM 220.1Avy amin'ny mpiasa iray hafa isika dia mamaky bebe kokoa momba ny toe-draharaha taorian'ny fiafaran'ny vanim-potoanan'ny faminaniana: “Tamin'izany fotoana izany dia saika tsy azo natao intsony ny nanatona ireo tsy mpino, satria ny fahadisoam-panantenana tamin'ny 1844 dia nampikorontana ny sain'ny maro, ary tsy nety nihaino fanazavana momba ilay raharaha izy ireo.”¹³

GSAM 220Nikatona ny Varavarana Rehetra Hahafahana Manatona ny Tsy Mino

GSAM 220.2Toa nanakatona ny varavarana hanatonana olona afa-tsy ireo izay mbola nitana mafy ny finoany sy ny fanantenany amin'ny fahatongavan'i Kristy tsy ho ela izany toe-javatra izany, tamin'izany fotoana izany. Rehefa toa mihidy tanteraka ny varavaran'ny fampitana teny, ary hitan'ny vahoaka Advantista fa nisy varavarana mihidy tao amin'ilay fanoharana izay nifandraika tamin'ny zavatra niainany, dia mora ny mahatakatra ny nahatongavany tamin'ny fehin-kevitra fa tsy nisy famindram-po intsony ho an'ny mpanao fahotana: na, araka ny nambaran'ny sasany, fa “efa nakatona ny varavaran'ny famindram-po,” indrindra raha nihevitra izy ireo fa mitovy ilay varavarana mihidy tao amin'ity fanoharana ity sy ilay varavarana mihidy ao amin'ny Lioka 13. Raha nandà tanteraka ny hihaino ny olona, ka nanamafy ny fon'izy ireo, ahoana no ahafahan'izy ireo miova fo?

GSAM 220Iza no Nampianatra Voalohany ny Fampianarana Diso Momba ny Varavarana Mihidy?

GSAM 220.3Mipoitra ankehitriny ny fanontaniana hoe: Iza no nanomboka nampianatra ny fampianarana hoe “tsy misy famindram-po ho an'ny mpanota”? Iza no nino izany? Ary iza no nandà izany? Ho valin'ny fanontaniana voalohany, dia hasongadinay ny tatitra momba ny fitsidihana nataon'i J. V. Himes tamin'ny lohataonan'ny taona 1845, tany amin'ny Fanjakan'i Maine. Hoy izy:—

GSAM 220.4“Nandray ny hevitra i Rahalahy Joseph Turner sy ny hafa fa ao anatin'ny Sabata lehibe isika—fa efa tapitra ny enin'arivo taona—noho izany dia tsy tokony hanao asa tanana intsony ny Advantista. Ny fanaovana izany dia tena hiafara amin'ny fandravana tanteraka azy ireo, araka ny hevitr'izy ireo.

GSAM 220.5“Raha mbola niandry tao anatin'izany toetry ny tsy fiasana izany mikasika ny asa tanana eto an-tany, dia nisy fahazavana vaovao, araka ny noheverina, nitsilo tao an-tsain'ny Rahalahy Turner, dia izao: EFA TONGA ny Mpampakatra—fa tonga Izy tamin'ny andro fahafolo tamin'ny volana fahafito tamin'ny taom-pivavahana jiosy lasa teo—fa tamin'izay no nanatanterahana ny fampakaram-bady—fa ny virijina rehetra tamin'izany, tamin'ny fomba iray, dia niditra niaraka taminy tamin'ny fampakaram-bady, ary nakatona ny varavarana!—tsy nisy tamin’ireo afaka ho very, ary tsy nisy tany ivelany afaka ho voavonjy. Toy izany dia vita avokoa ny raharaha ara-panahy rehetra teto amin'ity tontolo mahery ity.”¹⁴

GSAM 221Iza no Nanohitra Mafy ny Teoria Diso?

GSAM 221.1Nanomboka nampianatra ny fampianarany momba ny “tsy misy famindram-po intsony” ny Pasitera Turner tany Paris, Maine, ary nandritra ny fotoana fohy dia maro ny mpanara-dia azy tany amin'io faritra io. Koa satria efa nikatona tanteraka ny varavarana hahafahana manatona ireo olona ivelan'ny Advantista, na mpiaiky finoana izy ireo na tsia, dia maro no nivily ho azy ho amin’ny fomba fijerin’i Turner momba ilay lohahevitra.

GSAM 221.2Mba tsy handraisana diso ny teny hoe Advantista, dia hiantso ity vahoaka ity hoe Advantista Andro Voalohany isika manomboka izao; ary maro tamin'ity sokajy ity no nanaiky ny fomba fijerin'Andriamatoa Turner. Tsy mbola nahita na nandre ny fahamarinana momba ny Sabata izy ireo, ary tsy mbola nandre ny hafatr'ilay anjely fahatelo ihany koa. Ireo no resahin'i Ramatoa White toy izao ato amin'ny iray amin'ireo famoahany:—

GSAM 221.3“Rehefa lasa ny fotoana nanantenany ny Mpamonjy tamin'ny 1844, dia mbola ninoan'ny Advantista ihany fa akaiky ny fiaviany; nitompoany fa tonga teo amin’ ny fotoana fanasivanana lehibe izy ireo ary efa nitsahatra ny asan’ i Kristy amin’ ny maha-Mpanalalana Azy eo anatrehan’ Andriamanitra. Rehefa nitory ny fampitandremana izy fa akaiky ny fitsarana, dia tsapany fa vita ny asany ho an’ izao tontolo izao, ary tsy nitambesatra taminy intsony ny entan’ ny fanahy dia ny adidy hamonjena ny mpanota; ary hitany fa porofo hafa koa ny amin’ ny efa nialan’ ny Fanahin’ Andriamanitra tamin’ ireo nandà ny famindrampony ny esoeso sahisahy sady narahim-pitenenan-dratsy nataon’ ireo ratsy fanahy. Izany rehetra izany dia nanamafy ny finoany fa efa tapitra ny androm-pahasoavana, na, araka ny fomba filazany azy, 'efa nikatona ny varavaran’ ny famindrampo.’ Araka ny efa voalaza, dia niray hevitra vetivety ny Advantista fa nakatona ny varavaran’ny famindram-po.”¹⁵

GSAM 222.1Amin'ity teny nalaina ity dia milaza ny fijoroan'ny Advantista Andro Voalohany i Ramatoa White. Tsy milaza akory aza izy hoe nino izany. Araka ny efa naseho etsy ambony, i Joseph Turner no nampianatra voalohany ilay fampianarana, tany Paris, Maine. Nihaona tamin'i Joseph Turner tany amin'ilay toerana voalaza etsy ambony i Ramatoa White (Ramatoakely Harmon tamin'izany fotoana izany) tany am-piandohan'ny lohataona 1845, ary nandre azy nanambara ny fampianarany hoe “tsy misy asa tanana intsony ho an'ny Advantista, ary tsy misy famindram-po intsony ho an'ny mpanota,” ary nilaza taminy mazava tsara izy fa “mampianatra fampianarana diso; fa mbola misy famindram-po ho an'ny mpanota, sy ho an'ireo izay tsy nandà ny fahamarinana tamim-pahalalana.”

GSAM 222Fanoherana ny Teôria “Tsy Misy Famindram-po”

GSAM 222.2J. N. Andrews, izay nonina tany Paris, Maine, tamin'ny taona 1844 sy 1845, ary nahafantatra tanteraka ny fomba fanaon'ny olona tany, ary koa ny an'i Joseph Turner, izay nampianatra fa tsy misy famindram-po intsony ho an'ny mpanota, dia nilaza momba ny fijoroan'i Ramatoakely Harmon tamin'izany lohahevitra izany tamin'izany fotoana izany hoe, “Raha tokony ho nitarika azy ireo handray ity fomba fijery ity ny fahitana, dia nanitsy kosa ireo izay mbola nifikitra tamin'izany.”¹⁶

GSAM 222.3Nanao fitsidihana faharoa tany Paris, Maine, i Ramatoakely Harmon tamin'ny fahavaratry ny taona 1845. Mikasika io fitsidihana io dia hitanisa ny tenin-dRamatoa Truesdail aho, izay nipetraka tany Paris tamin'izany fotoana izany. Hoy izy:—

GSAM 222.4“Nandritra ny fitsidihan'i Ramatoakely Harmon tany Paris, Maine, tamin'ny fahavaratry ny taona 1845, dia notantariko taminy ny antsipiriany momba ny namako iray malala izay nosakanan'ny rainy tsy hanatrika ny fivorianay, ka noho izany dia tsy nandà ny fahazavana izy. Namaly tamim-pitsikiana izy hoe: ‘Tsy mbola nampiseho tamiko mihitsy Andriamanitra fa tsy misy famonjena ho an'ny olona tahaka izany. Ireo izay efa nomena ny fahazavan'ny fahamarinana nefa nandà izany tamim-pahalalana ihany no voakasik'izany.’”¹⁷

GSAM 222.5Miresaka ihany koa izy momba ny fitsidihana fahatelo nataon'i Ramatoakely Harmon tany Paris, tamin'ny 1846, toy izao manaraka izao:—

GSAM 222Fitsikerana Hafa momba ilay Teoria Diso

GSAM 222.6“Fotoana iray hafa mendrika ny ho voatonona dia ny fahitana nomena tamin'ny taona 1846, tany Paris, Maine. Naseho tamin'i Ramatoakely Harmon fa rehefa tsy afaka misakana ny olona manana fo madio tsy hanao ny adidiny manontolo i Satana, dia hampiasa ny fahaizany hanosika azy ireo hihoatra ny adidiny. Nisy rahavavy tsara iray nilaza tamin'ireo fiangonana fa nolavin’Andriamanitra izy ireo satria nolaviny ny hafatra nalefa avy any an-danitra mba hamonjy azy ireo. Naseho tamin'i Rahavavy Harmon fa tsy nisy fahamarinana tao amin'ny hafany, satria nisy maro tao amin'ireo fiangonana izay mbola handray ny fahamarinana; fa ireo anjely tsara dia mbola handeha hiasa ho an'ny fanahy ao amin'ireo fiangonana ireo, ary rehefa manao izany izy ireo, dia hamela ity rahavavy ity izy ireo [ireo anjely], miaraka amin'ny hafany [izany hoe ny hafatra “tsy misy famindram-po”], eo ivelan'ny varavarana.”¹⁸

GSAM 223Tsy Misy Fifanoherana

GSAM 223.1Koa satria misy ireo tena mazoto manaporofo fa nampianatra ny teôria hoe “tsy misy famindram-po intsony ho an'ny mpanota” i Ramatoa White taloha, fa ankehitriny kosa mampianatra ny mifanohitra amin'izany, dia hanolotra fijoroana vavolombelona avy amin'ireo nahafantatra ny asany nanomboka tamin'ny 1845 aho, momba ny ezaka nataony ho amin'ny fiovam-pon'ny mpanota. Ity manaraka ity dia fanambarana avy amin'i Ira Abbey, avy any Brookfield, Kaontian'i Madison, Fanjakan'i New York:—

GSAM 223.2“Teo anelanelan'ny taona 1846 sy 1850, tonga tao an-tranonay ny Rahalahy sy ny Rahavavy White, ary naneho hafanam-po lehibe ho an'ny ankizy sy ireo izay tsy nandà ny fahamarinana. Niasa ho an'ny fanahy tsy mbola niova fo izy ireo, ary tsy tadidiko mihitsy ny nahenoako ny Rahavavy White niteny fa tsy nisy fanantenana ho an'ireo mivadika sy ireo izay tsy nandà ny fahamarinana.”¹⁹

GSAM 223Fijoroana Vavolombelona avy amin'ny Advantista Andro Voalohany

GSAM 223.3Mikasika izay fantatry ny Advantista Andro Voalohany any New England momba ny fampianarana henjana momba ny varavarana efa mihidy, aoka ity taratasy manaraka ity no ho vavolombelona:—

GSAM 223.4“Ny 5 ka hatramin'ny 9 Aogositra 1891, dia nanao adihevitra tamin'ny Pasitera Miles Grant aho, tany Brookston, tanàna iray manodidina ny 30 000 ny mponina ao aminy. Tao anatin'ny lay lehibe no nanaovana ny adihevitra, ary notarihin'ny Andriamatoa John Barbour, filohan'ny filankevitry ny tanàna teo aloha. Manodidina ny roapolo maily miala an'i Boston ity tanàna ity. Ny adihevitra dia momba ny fanontanian'ny Sabata, saingy niezaka nampiditra tao anatin'ny adihevitra ny raharaha momba ny traikefan'ny Rahavavy White tamin'ity asa ity Andriamatoa Grant. Niampanga izy fa ‘naseho taminy, tany amin'ny taona 1844, fa efa lany ny androm-pahasoavana, ary tsy nisy famindram-po intsony ho an'ny mpanota.’”

GSAM 224.1“Ho valiny, dia nolazaiko taminy fa ny Advantista Andro Voalohany dia nandray izany fijoroana izany, saika izy rehetra, tamin'ny fotoana iray, talohan'ny nisarahanay tamin'izy ireo, ary fa tsy hoe nanohana izany mihitsy Ramatoa White, fa ny iray tamin'ireo zavatra voalohany naseho azy dia ny hoe ‘diso’ io fijoroana io, ary mbola nisy famindram-po ho an'ny mpanota. Hoy aho hoe, ‘Marina izany, ary fantatr'i Pasitera Grant fa marina izany.’ Rehefa niteny izany aho, dia niondrika ny lohany ho famantarana fankatoavana hentitra sy mazava an'ilay fanambarana ireo mpino Advantista Andro Voalohany maro teo anoloako [io sokajy io no ampahany lehibe tamin'ireo nameno ilay lay lehibe]. Aoka ho ampy ny milaza fa tsy niresaka intsony momba io teboka io ny Pasitera Grant nandritra ilay adihevitra.” Nasoniavina “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., 6 Desambra 1895.”

GSAM 224Ramatoa White Niezaka Foana ny Famonjena ny Mpanota

GSAM 224.3Ny hoe niasa ho amin'ny fiovam-pon'ny mpanota Ramatoa White nanomboka tamin'ny 1844 ka hatramin'izao, dia porofoina bebe kokoa amin'ireto zava-misy ireto: Izy sy ny Pasitera White dia nanao fivoriana tao an-tranon'i Albert Belden, tany Rocky Hill, Conn., nanomboka ny 20 Aprily 1848. Tamin'izany fivoriana izany dia nisy ny ezaka natao ho an'ny olona sasany avy tany amin'izao tontolo izao. Ny Pasitera White sy ny vadiny dia naneho fahalianana manokana ho an'ireny fanahy ireny. Mikasika izany dia homenay ny fijoroana vavolombelon'ny iray tamin'ireo olona ireo izay nandray batisa tamin'ny tanan'ny Pasitera White. John Y. Wilcox, nanoratra avy any Kensington, Conn., tamin'ny 22 Febroary 1891, dia nilaza hoe:—

GSAM 224.4“Nampidirina tao amin'ny fahamarinana aho tamin'ny fotoana nanaovana fivoriana tao amin'ny efitrano mbola tsy vita tao an-tranon'i Rahalahy A. Belden, tany Rocky Hill, Conn. Ny fahazoako ny fahazavan'ny fahamarinana ankehitriny dia vokatry ny asa fampianaran'i Rahalahy sy Rahavavy White. Nataon'i Rahalahy White batisa aho fotoana fohy taorian'izay. Raha tsy noho ny fampaherezana sy ny hery azoko avy amin'izy ireo dia tsy haiko raha ho sahy nieritreritra na nahatsapa mihitsy aho hoe neken'ny Tompo. Niahy ahy fatratra izy ireo, ary niasa mafy hanampy ahy.”

GSAM 225.1Hoy ny Pasitera White momba io fivoriana io tao anaty taratasy nalefany tany amin'i Stockbridge Howland, Topsham, Maine, “Nanolotra ny didy tamin'ny fomba mazava tsara ny Rahalahy Bates, ary nampihamafy ny maha-zava-dehibe azy ireo tamin'ny alalan'ny fijoroana vavolombelona tena mahery vaika. Nisy vokany ny teny ka nanamafy ireo izay efa tao anatin'ny fahamarinana, ary nampifoha ireo izay mbola tsy tapa-kevitra tanteraka.”

GSAM 225Asa ho an'ny Mpanota tany Oswego, N.Y.

GSAM 225.2Tamin'ny taona 1849, niasa tany Oswego, N.Y. ny Pasitera James White sy ny vadiny. Tamin'ireo fivoriana ireo dia niova fo ho an'Andriamanitra sy ny fahamarinana ankehitriny i Hiram Patch sy ny Ramatoakely Benson, izay efa nifanaiky hanambady.

GSAM 225.3Tamin'ny Martsa 1850, nisy fivoriana natao indray tany Oswego. Tao amin'ny gazety Present Truth tamin'ny volana Aprily, ny Pasitera White, raha niresaka momba ireo fivoriana ireo, dia nilaza hoe:

GSAM 225.3“Misy asa tena mahaliana mitranga ankehitriny eo amin'ireo ankizy ao amin'ny sisa tavela eto an-tanàna. Ny famonjena azy ireo no lohahevitra lehibe indrindra tamin'ny fivoriana nataonay nandritra ny Sabata roa farany, ary nitahy anay tamin'ny fomba mahagaga Andriamanitra. Nisy vokany tsara taminay sy tamin'ny zanakay ny fahamarinana. Ny takarivan'ny andro voalohany farany teo, dia nanao fivoriana ho an'ny soa manokan'izy ireo izahay, ary nirotsaka teo afovoanay ny Fanahin'i Jehovah. Nandohalika teo anatrehan'ny Tompo avokoa ny ankizy rehetra, ary toa tsapan'izy ireo ny maha-zava-dehibe ny fihazonana ny didy, indrindra fa ny fahadimy, sy ny fitadiavana famonjena amin'ny alalan'i Jesosy Kristy. Ity no iray tamin'ireo fivoriana nahaliana indrindra mbola hitako hatramin'izay.”

GSAM 225.4Tao amin'ny gazety Present Truth tamin'ny Novambra 1849, namoaka tatitra momba olona maromaro izay niova fo sy natao batisa ny Pasitera White; ary tao amin'ny laharana farany tamin'io gazety io tamin'ny 1850 dia misy tatitra momba ny fivoriana iray natao tany Waitsfield, Vt., sy ny fanatrehana nataon'i Heman Churchill, izay vao avy niova fo ka niala tamin'izao tontolo izao. Nantsoina hoe “rahalahy” izy tao amin'ilay lahatsoratra. Ahoana no ahafahana manao izany raha tsy nisy intsony famindram-po ho an'ny mpanota?

GSAM 226Fijoroana Vavolombelon'ny Olona Iray amby Roapolo

GSAM 226.1Mikasika izany dia manolotra fijoroana vavolombelona nosoniavin'olona iray amby roapolo tamin'ny 1888 izahay, izay samy tao anatin'ny hetsika momba ny fahatongavana tamin'ny taona 1844 avokoa, ary nahalala ny fiandohan'ny hafatr'ilay anjely fahatelo. Tao anatin'ny hafatra avokoa izy rehetra talohan'ny taona 1851, ary ny ankamaroan'izy ireo dia efa niara-dia tamin'ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito saika hatramin'ny niandohan'ny hafatra:—

GSAM 226.2“Izahay, izay nanao sonia etsy ambany, izay nahalala tsara ny hetsika advantista tamin'ny 1844 tamin'ny fotoana nandaloan'ilay fotoana, ary izay nandray ihany koa ny fahamarinan'ny hafatr'ilay anjely fahatelo hatramin'ny taona 1850, dia manao sonia am-pifaliana ny anaranay eto amin'ity fanambarana manaraka ity mikasika ny fampianarana momba ny varavarana mihidy izay notanan'ireo mpino ny hafatr'ilay anjely fahatelo nanomboka tamin'ny nitsanganany ka hatramin'io daty voalaza farany io, ary hatrany aoriana.

GSAM 226.3“Nino izy ireo, mifanaraka amin'ny Apokalypsy 3:7, 8 sy ny soratra masina hafa, fa rehefa tapitra ny 2300 andro ao amin'ny Daniela 8:14, dia nanakatona ny asany tao amin'ny efitra voalohany ao amin'ny fitoerana masina any an-danitra i Kristy, ary nifindra tamin'ny fanompoany tao amin'ny toerana masina indrindra, ary nanomboka ny asan'ny fitsarana, ka nanova ny fifandraisany amin'izany amin'ny drafitry ny fanavotana. Tao no nisy varavarana nosokafana sy varavarana nakatona.

GSAM 226.4“Nino izy ireo fa ireo izay nanana ny hazavana mazava momba ny hafatry ny anjely voalohany, ka nivadika nanohitra izany, ary nanohitra mafy izany, dia nolavin'Andriamanitra. Saingy tsy nino izy ireo fa ireo izay tsy nahazo ny hazavana na ireo izay mbola tsy tonga tamin'ny taona hisahana andraikitra talohan'ny taona 1844, raha mitady an'Andriamanitra amin'ny fo marina, dia ho nolavina.

GSAM 226.5“Na dia nino niaraka tamin'i William Miller sy ny ankamaroan'ny Advantista avy hatrany taorian'ny tsy tanterahan'ny fotoana voatondro aza izy ireo fa vita ny asany ho an'izao tontolo izao, ary ho avy tsy ho ela mihitsy ny Tompo, dia rehefa nanazava ny fahadisoam-panantenan'izy ireo ny fahazavana momba ny fitoerana masina sy ny hafatra fahatelo, dia tsy nino izy ireo fa efa lany ny famindram-po afa-tsy ho an'ireo izay nandà ny fahazavana.”

GSAM 227.1Nasoniavina, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Ramatoa R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Ramatoa Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Ramatoa L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Ramatoa Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Ramatoa F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Ramatoa Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Ramatoa Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Ramatoa Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Ramatoa Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Ramatoa Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Ramatoa R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Ramatoa Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”

GSAM 227Fahitana Diso Takarina

GSAM 227.2Nisy ezaka natao handikana ny fahitana nomena an'i Ramatoa White tany Topsham, Maine, tamin'ny 24 Martsa 1849, ho fampianarana ity fampianarana diso ity—tsy hisy famindram-po intsony ho an'ny mpanota. Nomena ity fahitana ity tamin'ny fotoana nampidirana ny “ireo dondòna tany Rochester” (filalaovana angatra). Nahita i Ramatoa White fa hitombo sy hiparitaka ireo famantarana sy fahagagana mistery ary ireo fanavaozana sandoka. Ireo fanavaozana ireo dia tsy fanavaozana avy amin'ny hadisoana mankany amin'ny fahamarinana (tsy nilaza izy fa tsy hisy mihitsy ny fanavaozana toy izany, fa ny karazany naseho taminy, izay nampiasana ny herin'ny olombelona, no toy izany), fa avy amin'ny ratsy mankany amin'ny ratsy kokoa; satria ireo izay nilaza fa niova fo dia tsy nanao afa-tsy akanjo ara-pivavahana izay nanarona ny hadisoan'ny fo ratsy fanahy. Nisy toa niova fo tokoa, ka nahavita nanambaka ny vahoakan'Andriamanitra; fa raha azo nojerena ny fon'izy ireo, dia ho hita mainty toy ny teo aloha ihany.

GSAM 227.3Dia hoy izy: “Nandidy ahy ny anjely niaraka tamiko mba hitady ny fahoriana ara-panahy ho an'ny mpanota tahaka ny taloha. Nitsirika aho, nefa tsy nahita; fa efa lasa ny fotoanan'ny famonjena azy ireo.”²⁰

GSAM 228.1Nisy nilaza fa nampianatra ity fahitana ity fa tsy nisy famindram-po intsony ho an'ny mpanota, kanefa manontany izahay hoe: Ahoana no ahafahana milaza izany raha toa ka nanohitra izany fampianarana izany izy hatramin'ny fotoana nampianaran'i Joseph Turner azy voalohany tamin'ny lohataonan'ny 1845, ary niasa mafy hatrany ho amin'ny fiovam-pon'ny mpanota sy ny famonjena azy ireo?

GSAM 228.2Ao amin'ny Supplement to Experience and Views, navoaka tamin'ny 1854, dia nilaza Ramatoa White hoe, “Ireo ‘fanavaozana sandoka’ voalaza dia mbola ho hita mazava kokoa. Ity fahitana ity dia mikasika manokana kokoa ireo izay naheno sy nandà ny fahazavan'ny fampianaran'ny fahatongavana. Natolotra amin'ny fitaka mahery izy ireo. Ireo toy izany dia tsy hanana ilay ‘fikorontanan'ny fanahy noho ny olo-meloka’ tahaka ny taloha.”²¹

GSAM 228.3Milaza ireo mpanohitra fa mahafantatra bebe kokoa noho i Ramatoa White momba izay hitany tamin'ity fahitana ity. Andao hodinihintsika vetivety izany araka ny fomba fijerin'izy ireo azy; dia hoe, nijery ny toetry ny mpanota izy fa tsy ny mpamoha fanahy. Koa nijery ny mpanota izy mba hahita “fahoriana ara-panahy ho an'ny mpanota, saingy tsy nahita izany.” Iza moa no nahita fahoriana ara-panahy ho an'ny mpanota tamin'ny fijerena fotsiny azy ireo? Fa, manontany isika hoe, ahoana kosa ny amin'ireo olona voalaza ao amin'ilay fijoroana vavolombelona etsy ambony izay nampiasa fotsiny ny herin'ny olombelona sy ny mesmerisma mba hahazoana mpino, ary niantso izany ho asan'ny Fanahin'Andriamanitra? Ireo mpanohitra ireo, izay nikiry mafy haneho fa nampianatra ilay foto-kevitra hentitra momba ny “varavarana mihidy” Ramatoa White, vonona ve hanaiky fa olona masina ireo mpamoha fanahy ireo, ary nahazo mpino tena izy?

GSAM 228.4Mazava amin'ny saina madio rehetra fa ireo olona noresahina teto dia ireo izay nilaza fa manana izany fahoriana ara-panahy izany, nefa nandà ny fahazavana sy ny fahamarinana, ary nampiasa ny fitaomana ara-tsaina mba hahazoana mpino. Tsy mety hanana fahoriana ara-panahy tena izy ho an'ny mpanota ireo olona ireo, satria izy ireo tenany no efa voaheloka; fa “efa lasa ny fotoanan'ny famonjena azy [ny azy ireo manokana].”

GSAM 229.1Avy amin'ny fahitan'i Ramatoa White tamin'ny 24 Martsa 1849, nisy olona sasany nanandrana nanatsoaka hevitra fa nampianatra izany fa tsy nisy famindram-po intsony ho an'ny mpanota; saingy efa nasehonay fa tamin'ny 1845, tany Paris, Maine, dia nampianariny fa nisy famindram-po ho an'izay rehetra tsy nandà ny fahazavana sy ny fahamarinana tamim-pahalalana sy tamim-pahazoana. Tamin'ny alalan'ny fahitana nomena tany amin'io toerana io ihany tamin'ny 1846, dia naseho fa nanana “vahoaka tao amin'ny fiangonana izay tsy nandà ny fahamarinana” ny Tompo. Ho an'ireo olona nihevitra ny mifanohitra amin'izany, dia nisy fanitsiana nomena, nilaza fa mbola hiasa ho an'ny olona tahaka izany ny anjelin'Andriamanitra, ary rehefa miasa izy ireo, dia ho avela any ivelany ireo izay nanameloka azy ireo.

GSAM 229.2Indray, tamin'ny volana Aprily 1848, dia niasa tany Rocky Hill, Conn., ho amin'ny fiovam-pon'ny mpanao fahotana ny Pasitera White sy ny vadiny. Izany rehetra izany dia manaporofo fa ny fahitana tamin'ny 24 Martsa 1849 dia mifanaraka amin'ilay nomena tany Paris, Maine, tamin'ny 1846, sy amin'ny lalana narahin'ireo mpanompon'Andriamanitra ireo tamin'ny volana Aprily 1848.

GSAM 229Mpamoha Fanahy Sandoka Resy

GSAM 229.3Navoaka voalohany tany Connecticut ity fahitana ity, tamin'ny taona 1849. Nisy mpitandrina iray niasa fatratra tany mba hahazoana mpino vaovao, ka nilaza aza fa manana ny fanomezam-panahy miteny amin'ny fiteny izy. Niezaka ny hanana hery mitarika tamin'ilay vondrona kely mpitandrina ny Sabata tany Rocky Hill izy. Ny iray tamin'ireo dia nantsoiny hoe “olomasina malalan'ny Tompo.” Teo anatrehany, dia nahita fahitana Ramatoa White izay nampiseho ny toetra mamitaky ny asany, sy ny hoe ny “olomasina malalany” dia nanaraka lalana tsy mifanaraka amin'ny didy fahafito. Nandà izany fiampangana izany ity ramatoa “olomasina” ity, ary nanao fangatahana mafy ilay mpitandrina, nitady ny hahazoana fangorahana ho an'ilay “olomasina mahantran'ny Tompo,” araka ny niantsoany azy. Ny alina nanaraka, voan'ny aretina cholera morbus ity tovovavy ity, ary nihevitra izy fa ho faty. Niantso an-dRamatoa White izy, ary niaiky fa marina ny zavatra naseho momba azy; fa meloka tamin'izay nambaran'i Ramatoa White tokoa izy. Koa tsy nahomby tamin'ny famitahana an'io vondrona io ity mpiasa sandoka ity, ary naseho ny toetry ny asany, izay nampitsahatra tampoka ny ezaka nataony tany an-toerana.

GSAM 230Mpampitsangana Fivavahana Sandoka Hafa tany Oswego, N.Y.

GSAM 230.1Ho fanazavana fanampiny momba ilay foto-kevitra voalaza ao amin'ilay fijoroana vavolombelona etsy ambony, ary mba hampisehoana ny fomba nitohizan'ny Pasitera White sy ny vadiny niasa tamin'ny taona 1849-50 ho amin'ny fiovam-pon'ny mpanota, dia atolotray ireto zava-nisy manaraka ireto, izay notantarain'i Elias Goodwin sy ny hafa tamin'ireo mpikambana voalohany tao amin'ny fiangonana tany Oswego, Fanjakan'i New York, tamiko:—

GSAM 230.2Tamin'izany fotoana izany (1849) dia nisy tovolahy iray monina tao an-toerana, Hiram Patch no anarany. Nifamofo tamin'ny tovovavy iray izy, izay nanambadiany tsy ela taorian'izay. Olona tsy mbola niova fo izy ireo, saingy nanatrika ireo fivoriana notontosain'ny Pasitera White sy ny vadiny, ary saika resy lahatra ho tonga Kristiana. Tamin'izany fotoana izany dia nisy famelombelomana nanomboka tao amin'ny iray amin'ireo fiangonana tao Oswego, tsy nataon'ny mpitandrina, fa nataon'ny mpino laika iray malaza, izay mpitahiry ny volan'ny kaontia. Ity lehilahy ity dia toa feno hafanam-po tokoa, ary nilaza fa mavesatra aminy ny amin'ireo mpanota. Nanolana ny tanany izy rehefa nivavaka ho an'ireo tsy mbola niova fo, ary toa tena nanahirana mafy azy ny fahaverezan'izy ireo.

GSAM 230.3Nankany amin'ireo fivoriana fifohazana ireo Andriamatoa Patch sy ny fofombadiny, ary nisalasala izy ireo hoe ahoana no hanapahan-kevitra. Tonga teo izy ireo indray mandeha izay nanana fahitana Ramatoa White ka naseho azy ny Hosea 5:6, 7, izay manao hoe: “Hitondra ny ombiny aman'ondriny izy ka handeha hitady an'i Jehovah. Nefa tsy hahita Azy; Jehovah efa niala taminy. Nivadika tamin'i Jehovah izy, fa niteraka zaza sary; Ankehitriny dia ho levon'ny iray volana izy mbamin'ny zara-lovany (dikan-teny ara-bakiteny avy amin'ny KJV).” Naseho taminy fa ireo izay nitantana ity famelomana ara-panahy ity dia tsy nifanaraka tamin'Andriamanitra, ary tsy nanana tena enta-mavesatra ho an'ny fanahin'ny mpanota izy ireo.

GSAM 231Faminaniana ny Tsy Fahombiazana

GSAM 231.1Dia hoy izy tamin'i Andriamatoa Patch, “Nolazaina tamiko mba hilaza aminao fa amin'ity tranga ity dia ho tanteraka ara-bakiteny ny voalazan'ny Soratra Masina. Andraso iray volana, dia ho fantatrao samirery ny toetran'ireo olona mandray anjara amin'ity fifohazana ity, sy izay milaza fa manana enta-mavesatra lehibe ho an'ny mpanota.” Hoy Andriamatoa Patch, “Hiandry aho.”

GSAM 231.2Tao anatin'ny tapa-bolana taorian'ny nanomezana ity fahitana ity, ilay mpitahiry vola voalaza, izay nilaza fa manana fanahiana lalina ho an'ny mpanota, dia nisy lalan-dra vaky tao amin’ny kibony noho ny fisehoan-tena feno fijaliana, ka voatery nentina nampatory noho ny fahaverezan-dra. Voatery noraisin'ny lehiben'ny polisin'ny kaontia ny raharahan'ny biraon'ny mpitahiry vola, izay niaraka tamin'ny iray tamin'ireo polisy kely nijery ny vola tsy maintsy nisy tao amin'ny bokin'ny mpitahiry vola, ary avy eo nanisa ny vola ho fiomanana handray an-tanana ny raharaha, ka, indro, nisy tsy fahampiana tamin'ny vola mitentina $1,000 feno.

GSAM 231.3Ho an'ny lehiben'ny polisy sy ny polisy kely dia toa tsy azo inoana fa olona tena liana tamin'ny fifohazana ara-panahy no ho nanao ratsy ka naka ny vola. Nihevitra izy ireo fa angamba efa naloany ilay vola, ka hadinony ny nanao ny firaketana mety tao anaty boky; na angamba koa napetrany tao amin'ny banky ilay izy, ka tsy niseho tao amin'ny kaonty tao anaty vata vy. Na ahoana na ahoana, tsy maintsy mitaky fanazavana mampitony avy aminy izy ireo, saingy tsy maintsy atao am-pitandremana izany; fa raha teo aminy ny vola, dia tsy isalasalana fa hiezaka hanafeny izany izy. Noho izany dia nifanarahana fa ny iray tamin'izy ireo no handeha mialoha ka hiafina ao amin'ny tranoheva ao ambadiky ny trano, mba hanara-maso ny varavarana aoriana raha misy fihetsika hafahafa miseho, raha ny lehiben'ny polisy kosa hiditra amin'ny varavarana anoloana. Rehefa nanatona ny trano ilay lehiben'ny polisy ka niditra tamin'ny varavarana fidirana, dia nahita ny akanjon'ny vehivavy iray vao nivoaka tamin'ny varavarana aoriana izy. Ilay lehilahy tao amin'ny tranoheva kosa nahita ilay vehivavy nandeha haingana nankany amin'ny antontam-panala, nihady lavaka tao anaty orampanala, ary nametraka zavatra tao izay nofenony orampanala, ary niverina tao an-trano.

GSAM 232.1Tonga teo anilan'ny fandrianan'ilay mpitahiry vola ny lehiben'ny polisy, ary rehefa avy nanontany ny momba ny fahasalamany izy, dia nanonona an-kolaka ny fahasahiranana tao amin'ny birao, sady nilaza fa mety ho afaka hanazava ilay olana izy. Ilay lehilahy, izay tena nikorontana, dia nanandratra ny tanany nanandrify ny lanitra, ary niantso an'Andriamanitra ho vavolombelona fa tsy mahalala na inona na inona momba ilay vola izy. Tamin'izay indrindra no niditra ny vadiny, ary nanontany ny anton'ny zava-nitranga sy ny mahatonga ny vadiny ho taitra be. Namaly ilay lehilahy hoe: “Mihevitra izy ireo fa eo amintsika ny volany.” Dia nanandratra ny tanany toy izany koa ilay vehivavy, ary niantso an'Andriamanitra ho vavolombelona fa tsy teo aminy ny vola, ary ankoatra izay, tsy nahalala na inona na inona momba izany izy. Vantany vao vitany io fehezanteny io, dia niditra an-tsehatra ilay polisy, izay nihazakazaka avy tany amin'ny fiafenany nankany amin'ilay antontam-panala rehefa niditra tao an-trano ilay ramatoa, ka niteny hoe: “Ramatoa, inona ity? Nahita anao nihazakazaka nivoaka ny trano aho, ary nametraka ity teto amin'ny antontam-panala, ary inty ilay harona vola very, izay misy soratra hoe $1,000.”

GSAM 232.2Araka ny efa nampoizina, nianjera tampoka ilay fifohazana ara-panahy. Rehefa fantatr'i Andriamatoa Patch sy ny fofombadiny ny toetran'ilay nitarika ny fivoriana, dia nijoro ho an'ny fahamarinana izy ireo, ary niara-niombon'aina tamin'ny Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito, izay nijanonan'izy ireo ho mpikambana mendrika hatramin'ny andro nahafatesany.

GSAM 232.3Ity fahitana ity, araka ny hita mazava, dia nomena ho an'ny tombontsoa manokana sy ho an'ireo tsy mbola niova fo, ary niteraka ny fiovam-pon'ny mpanao fahotana, raha ny fiantraikany mivantana kosa dia tamin'ireo izay mpanao fahotana ihany koa sady nolavin'ny Tompo noho ny fihatsarambelatsihany. “Nivadika tamin'i Jehovah” izy ireo; nilaza fa nanana fanahiana lalina ho an'ny mpanao fahotana, nefa “zaza sary;” ihany no naterany.

GSAM 232Mpiasa Mpisandoka tany Camden, N.Y.

GSAM 232.4Anisan'ireo toerana hafa notsidihan'i Pasitera sy Ramatoa White tamin'ny ririnina 1849–50 ny tanànan'i Camden, N.Y., izay manodidina ny efapolo maily miala an'i Oswego, izay mbola nonenan'izy ireo. Momba ity fihaonana ity, hoy Ramatoa White:

GSAM 232.4“Talohan'ny nandeha, naseho tamiko ilay vondrona kely izay niteny fa mino ny fahamarinana tany, ary teo anivon'izy ireo nahitako vehivavy iray izay niteny fa manana fahamasinana lehibe, nefa mpanao fihatsarambelatsihy izy ary nanodinkodina ny vahoakan'Andriamanitra.”²²

GSAM 233.1Tamin'ny volana Janoary 1884, raha niasa tao amin'ny Fanjakan'i New York aho, dia nianarako tamin'Andriamatoa Preston, izay monina tao Camden tamin'ny fotoanan'ilay fihaonambe voalaza teo aloha, ary izay nijanonan'ny Pasitera White sy ny vadiny nandritra ilay fivoriana, ireto antsipiriany manaraka ireto:—

GSAM 233.2“Nampianatra fomba fijery tafahoatra momba ny fanamasinana ity vehivavy ity, nilaza fa misy toetry ny fahafenoana tokony hotratrarina izay hahatonga ny olona iray ho ambonin'ny lalàn'Andriamanitra tanteraka; ary nilaza izy fa efa nahatratra izany toetry ny fahafenoana izany. Tamin'izany fampianarana momba ny fahamasinana izany dia nanakorontana ny sain'ny sasany tamin'ny olontsika tany Camden izy. Naseho tamin'i Rahavavy White fa na dia teo aza ny fahamasinana mody nasehon'ity vehivavy ity, dia mainty noho ny fahotana ny fony, ary ratsy toetra izy teo amin'ny fiainany.

GSAM 233.3“Raha tany amin'ity toerana ity, dia nomena fahitana hafa i Rahavavy White, teo anatrehan'ilay vehivavy, izay toa naneho fanahiana lehibe ho an'ireo tsy mbola niova fo; saingy nolazain'i Rahavavy White taminy fa tsy fijaliana ara-panahy tena izy ho an'ny mpanota izany, satria ny fomba fiainany manokana dia tsy nampijoro azy ho marina teo anatrehan'Andriamanitra. ‘Koa,’ hoy Andriamatoa Preston, ‘ilay antsoina hoe fahitana an'i Camden dia niantefa manokana sy mazava tsara tamin'ny raharahan'ilay vehivavy, fa tsy tamin'ny toetry ny mpanota amin'ny ankapobeny, ary izany no fahatakaranay azy tamin'izany fotoana izany.’”

GSAM 233.4Rehefa avy nitantara ny fahitany Ramatoa White, dia nitsangana ilay vehivavy, ka nanao hoe: “Fantatr'Andriamanitra ny foko, ary raha afaka mahita azy ianareo, dia ho hitanareo fa madio sy tsy misy pentina izy.” Toy izany no nifaranan'ny fivoriana. Tsy ela anefa taorian'izay dia narary mafy ilay vehivavy, ary nihevitra izy fa efa ho faty. Hoy izy: “Tsy maintsy hahita an-dRahavavy White aho; manana zavatra hiaikenako aminy aho. Nilaza taminy aho fa vehivavy tsara aho, fa madio. Tsy izany anefa. Vehivavy ratsy aho. Ity lehilahy iarahako miaina ity dia tsy vadiko. Nilaozako ny vadiko tsara tany Angletera, sy zaza kely iray, ary nandositra niaraka tamin'ity lehilahy ity aho. Tsy mbola nivady izahay. Nanao hoe dokotera aho, ary nivarotra fanafody izay nianianako teny amin'ny fitsarana fa $1 isaky ny tavoahangy ny vidiny tamiko, nefa $0,12 monja izany. Nianiana ihany koa aho fa omby iray namidinay tamin'ny mahantra iray dia $30 ny vidiny taminay, nefa $20 monja izany.”²³

GSAM 234.1Ho an'ireo mpanao fihatsarambelatsihy tahaka izany no mihatra ny tenin-dRamatoa White momba ny “fahoriana ara-panahy ho an'ny mpanota”, fa tsy ho an'ny mpanota amin'ny ankapobeny. Rehefa raisina an-tsaina ireo zava-misy voalaza etsy ambony, izay mampiseho fa ny fampianarana momba ny “tsy misy famindram-po intsony” ho an'ny mpanota dia efa nomelohina tanteraka hatramin'ny voalohandohany nitoriana tamin'ny lohataonan'ny 1845; ary satria i Ramatoa White dia niasa mafy fatratra ho amin'ny fiovam-pon'ny mpanota hatrany hatrany nanomboka tamin'izany fotoana izany, iza no hino fa tamin'ny taona 1851, rehefa nivoaka ny asany mitondra ny lohateny hoe Experience and Views, dia nikasa hampianatra izy fa “tsy misy famonjena intsony ho an'ny mpanota”?

GSAM 234Lehilahy Tsy Misy Famindram-po

GSAM 234.2Na dia tamin'ny taona 1848 aza, mbola nisy olona tsindraindray izay nihevitra fa tsy nisy intsony ny famindram-po ho an'ny mpanota. Ireo anefa dia tsy Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito. Ny iray tamin'ireo olona ireo, antsoina hoe Sweet, dia nonina tao an-tanànan'i Rochester, N.Y. Vantany vao avy nanao fiaikena finoana ampahibemaso aho ary natao batisa teo anivon'ny Advantista Andro Voalohany, dia nanatrika fivoriana an-tranolay tany Canandaigua, N.Y., notarihin'ny Pasitera J. C. Bywater sy Geo. W. Burnham aho. Teo ilay lehilahy Sweet, ary naneho fisalasalana lehibe momba ny maha-tena izy ny zavatra niainako ara-pivavahana, satria “heveriny fa tsy azo atao intsony ny fiovam-pon'ny mpanota ankehitriny.”