Ekihande 9 — Endambi y'erimalayo
GSAM 148.1“Omugulu oyo obwami bw'elubula bwasyalingiranibwa n'abakondo ikumi, abaheka esiseke syabo, mobahuluka eriya hindana n'iba w'omuheruki. Abatanu omo bo babya bamenge, n'abandi batanu babya bikiru. Ebikiru mobaheka esiseke syabo butsira erihetana n'amaguta; nikwa abamenge mobatwala amaguta omo matambya wabo haguma n'esiseke syabo. Iba w'omuheruki amabya akamalayo, abosi mobayitsingira kandi mobaghotsera.”1
GSAM 148.2Kristo ye iba w'omuheruki w'omo musyo oyo.2 Neryo, erihuluka eriya hindana n'iba w'omuheruki likasosanaya omukukyo w'abandu b'oMukama eriya hindana na Kristo okw'eryasa liwe, kusangwa ebinywa by'omo Matayo ekihande 24 n'ekihande 25 bikabuga oko ryasa ly'oMukama. Ekinywa ky'oMukama kyo kiseke.3 Abakondo abosi mobatwala esiseke syabo. Obukiru bw'abandi bakondo bwabya omo ritwala okwene ebinywa by'okwenene, butsira eriyihayo n'omutima wosi oko Mukama, eriyihayo eryangakulaya ebiguma by'Ekirimu omo mutima w'oyu ukikirirya. Omubiri oyo akasosanibawa omo musyo n'“amaguta omo matambya wabo.” Erimalayo ly'iba w'omuheruki likasosanaya erihwa-maha ry'abo abahuluka bakalinda erihindana n'oMukama wabo.
GSAM 148Omugulu omusyo akahika ko
GSAM 148.3Ekinywa “omugulu oyo,” ekyatsukako omusyo, kikatuha eriminya omugulu akahika ko. Kikalwako haluba n'ebyabugawa omo kihande ekyambire, si n'enyuma w'eryasa ly'oMukama engendo eyakabiri, nikwa enyuma w'erirangirira omusyo w'omuti w'omutini. Omusyo oyo mwamenyekania ati Kristo asyasa “oko nyui,” n'ekihanda ky'abandu kyabirihika ekitasyalaba Kristo atetakahuluka iye yene omo bituti by'elubula. Akahika kandi oko mugulu abandi bagombe abarangiririre obukwenda bakabuga omo mitima yabo bati, “Omukama wage akamalayo eryasa liwe; kandi bakatsuka erihuma abandi bagombe baguma nabo, n'erirya n'erinywa haguma n'abatamiri.”
GSAM 149Erihuma abandi bagombe baguma nabo
GSAM 149.1Aba babiriba “bagombe baguma,” bakalangirira obukwenda buguma omo mirembe; nikwa lino abandi omo bo bakahinduka erileka ebyo bayigirirye, kandi “bakahuma” abandi bagombe baguma nabo abakaha “ebyokulya oko mugulu wabyo”—bakamenyekania eriyitegheka erikahambwa busana n'erihindana n'oMukama oyukasa hakuhi. “Bakahuma” nga ngoko abandi babya bakasonda erihuma Yeremia. Abandu mobabuga bati, “Mwase tumuhume n'olulimi, kandi situwulikirire ekinywa kyosi ky'omo binywa biwe.”4 Ritya abagombe abo mobatsuka eriyigirirya omo nzira eyikalangira erilwisa omubiri w'abagombe “abatibirirawa.” Abandu b'omusindo oyo bakabwirwa bati, “Neryo wibuke ngoko wimaya kandi ngoko wowire, ukwamire okwene, kandi wihane. Wamaleka eriteya, nasyasa oko we ng'omusuma, kandi siwasyaminya endambi eyinasya hikira oko we.”5
GSAM 149.2Omusyo w'abakondo akahika oko mugulu “abagombe baguma” bakahinduka erileka obukwenda bw'eryasa ly'oMukama eriri hakuhi, kandi “bakatsuka erihuma.” Bakatsuka n'ekindi—“erirya n'erinywa haguma n'abatamiri.” Bakayihimba omo malya haguma n'abo abasonda erikwirirya ebyo emitima yabo ikasonda oko byokulya. Sulemani mwabuga busana nabo ati, “Siwibye haguma n'abakanywanga edivayi, kutse haguma n'abakalyanga enyama kwilaba; kusangwa omutamiri n'oyu ukalya kwilaba basyahika omo busama.”6
GSAM 149Erihwa-maha ry'erimbere
GSAM 149.3Lino omundu angabulaya ati, “Ni ki ekyabya omo byo abalindiririre eryasa lya Kristo balabiremo ekyasosanaya ebinywa bino?” Habya emikukyo eyabya ikalingirana kutsibu n'obuminyereri. Ababya bakaha obukwenda erihika omo Bútende, 1844, mobakola omo makanisa, n'abalisya b'amakanisa w'emisindo mingi mobayihimba oko mubiri wabo. Ritya mobabya “bagombe baguma.”
GSAM 150.1Ababya bakaha obukwenda mobayigirirya bati Ebiro 2300 by'omo Danieli 8:14 byasyahera haguma n'omwaka w'Abayahudi 1843, ekyangabya omo mwaka wetu 1844. Mobarangirira bati endambi y'eritswera esyombanza ya Nyamuhanga yasyahika okw'ihwa ly'omugulu oyo. Obuli ndembo y'ekanisa y'omo kihugo omugulu oyo yikiriraya iti ekiro ky'eritswera esyombanza kyasyatsuka n'eryasa ly'oMukama wetu engendo eyakabiri. Neryo kyowene eriminya ngoko Abalindiriri b'eryasa lya Kristo mobahaka bati oMukama asyasa okw'ihwa ly'omugulu oyo w'obuminyereri. Mobabuga bati, “Omugulu oyo angahera oko kiro 21 ky'omukera Kihéro, 1844, okw'ihwa ly'omwaka w'Abayahudi 1843 ow'akabuhangikire.” Neryo mobalinda okw'ihwa lya Kihéro kutse okw'itsuka lya Bútende, 1844, ngo mugulu oyu Omusabuli angasiramo.
GSAM 150Abagombe babi bakahulukira
GSAM 150.2Okw'ihwa lya Kihéro kwamahika kandi kwamalaba, oMukama atetasa, abo abakolire hambere haguma n'abakwenda b'oMukama, nikwa abatayihayire kutsibu kulwa mutima omo ngebe yabo oko bukwenda, mobahinduka erilwisabo. Mobatsuka erilhaka omubiri, n'erikola ebyosi ebyabya omo butoki bwabo erikinga enzira y'abo ababya bakasigha bakayigirirya obwiyisya bw'eryasa ly'oMukama eriri hakuhi n'obukwenda bw'endambi y'eritswera esyombanza. “Omo mitima yabo” mobabuga bati, “Omukama wage akamalayo eryasa liwe.” N'eminwa yabo lino mobayigirirya bati abandu b'ekihugo kyosi bahimbire Nyamuhanga oMukama atetasa; kandi Abayahudi bosi basubire e Palestina, bakotaye omubiri wabo w'eriramya omo nyumba ya Nyamuhanga e Yerusalema, Masiya atetasa. Abandi mobayigirirya n'eribuga bati eryasa lya Kristo ryabya “ryasa ly'omo kirimu,” erikabya omundu akahinduka oko Nyamuhanga, n'omugulu abandu biwe bakahola.
GSAM 151Eriha “ebyokulya oko mugulu wabyo”
GSAM 151.1Aba babya bakahindukira abandi bagombe baguma nabo batya, abo ababya bakasigha bakakwama erikirirya mobabirikira abikirirya erihindana omo nyumba n'omo miti. Mobahabo “ebyokulya oko mugulu wabyo”—bakabalangirirya bati ebiminyikalo by'emigulu n'obuminyereri obwabiribererera bikamenyekania, nga ngoko byakolire erihwa-maha lyabo ritetakahika, biti Kristo asyasa “hakuhi, kandi oko nyui.”
GSAM 151Amalya w'omo makanisa
GSAM 151.2Babya bakakola batya, mokwatsuka ekindu ekyabya kitasiwe hambere omo makanisa w'Abaprotestanti—eribirikira abandu erihindana omo kanisa busana n'amalya n'“erikina.” Abosi abangasonda eryasa mobabirikibwa erirya haguma nabo oko byokulya byabo ebiwene.
GSAM 151.3Engendo y'erimbere twowire ekindu ky'omusindo oyo omo Amerika yabya omo mukera Kahatabánze, 1844, haluba n'enyuma w'erihwa-maha. Mokyabya kitya: William Miller abya akayigirirya n'erihabulha Abalindiriri b'eryasa lya Kristo amagana mangi omo nyumba e Rochester, N.Y., akabwirabo ati, “Tuli omo Ndambi y'erimalayo y'omo Matayo ekihande 25; mukwamire erikirirya lyenyu; haluba twasyabana ekyakakala kingi oko kindu kino.” Omugulu oyo, “olwirya” molwahirwaho omo kitata ky'enyumba nguma y'oko nyumba nene-nene sy'erihindaniramo e Rochester. Abandu bangi mobahindana, ab'omo kanisa n'abatikirirya, kandi omukulu w'esuli y'eriyigirirya eby'oburamya abya akatsemesaya abandu abo omo ritseka William Miller. Omugulu oyo mobatundirya abo abahindene esyonyama sy'omo ngetsi esikwite ebikulo, amata awakokene, n'ebyokulya by'obutamu, kandi oko sente 25 mobatundya akatabu akake omulume oyo abya arikoka. Ekitabu ekyo mokyahulwa mo Eribisula obwiyisya bwa Miller.
GSAM 151.4Ebyenga bibiri bitetetahera eritsuka omugulu oyo, eyindi ndembo y'ekanisa y'omo muyi oyo moghuma mwahira “olwirya” omo nyumba y'abandu bosi. Omundu akangirira abya akaliha sente 25, kandi mobabirikira obuli oyu angasonda eryasa n'erirya haguma nabo esyonyama sy'omo ngetsi esikwite ebikulo, amata awakokene, emikati y'obutamu n'ebindi by'obutamu. Aho kandi omo mugulu oyo, niho hatsuka amalya w'omu makanisa w'omo biro bino, awabirikula eriba “emihindano y'obukiru,” “esyondaho sy'erihimbamo ebihiwa,” “ebihuna by'erirobera ebihiwa,” “emihindano y'erikumbatana n'eminwa,” n'ebindi. Emibere ey'amalya w'omo makanisa yabirikula kutsibu kwilaba, kandi lino enyumba y'ekanisa y'omo biro bino siyikalangirwa ng'eyiri ndeke, eyitawite enyumba y'eritekera, ekibanza ky'eribikira ebyokulya n'enyumba y'eririramo. Emibere ey'ekindu kino yo yatsuka omo “Ndambi y'erimalayo,” nga ngoko omusyo abya akamenyekania.
GSAM 152.1Wm. Miller iye yene akabuga oko kindu ekyabya e Rochester omo binywa bino:
GSAM 152.1“Omuguma w'oko banganga b'ebinywa by'oburamya e Rochester, Omwami _____, w'ekanisa ya _____, mwandika akatabu akakalwisa obwiyisya bwa Miller. Mwabirikira abakulu biwe n'abakali biwe omo nyumba y'oMukama, mwakola olwirya lunene lw'esyonyama sy'omo ngetsi esikwite ebikulo n'ebindi by'‘amalya w'erirya haguma,’ ngo Belesazari. Mobanywa ekahawa n'amajani, mobarya ebyokulya byabo eby'enzwere nene, kandi mobatundya amata wabo awakokene n'ebyokulya by'obutamu, haguma n'akatabu kiwe akakalwisa Eryasa lya Kristo engendo eyakabiri, ery'Omusabuli oyututsetsire.
GSAM 152.2“Omo kiro ekyambire erigenda lyage, owundi w'oko balume abo abakaramibwa mwakola olwirya lw'erirya haguma omo nyumba y'abandu bosi, kutse omo nyumba y'erihindaniramo. Kandi nga ngoko nabiribuga, mwatundya ebipande biwe by'eringirira, amata awakokene n'ebyokulya by'obutamu. Monatsema eriowa ngoko amakanisa maghuma w'omo ndeko sy'emisindo mingi batasima amalya w'e Babiloni w'omusindo oyo. Kandi omo kirimu kyage, ngahaka kutsibu nyiti si makanisa w'emisindo eyosi w'omo ndeko esyo awasyabanwa ‘akarirya n'erinywa haguma n'abatamiri’ Kristo amasa. Ngaswigha ngoko abalume abo abakaramibwa batakalangira ebibiri byabo omo kirore ky'ekinywa kya Nyamuhanga. Ngasonda mbabwire erisoma Luka 14:12-14; Matayo 24:48-51; Luka 13:25-28; 2 Petero 2:13; Yuda 10-21. Kwenene bino ni biro by'erihwa.”
GSAM 152.3Omulisya Miller angabirilangira ebyo amakanisa mabiringiramo eritsuka omugulu oyo, omo mihindano yabo y'erihayo ebihiwa, hamwe n'“emikati eyibisiremo ekiringi eky'erihaka, emihindano y'erikumbatana n'eminwa oko sente 10, erilangirirya esyopunda, emihindano y'obukiru, esyoloteri esibuyirire,” n'ebindi bikino by'erihaka omuyisa, angabirihinduka enyuma n'eritiha eribuyirire.
GSAM 152Endambi y'erimalayo
GSAM 152.4Abalindiriri b'eryasa lya Kristo mobabana erihembwa omo kwenene kw'Amasako ati, omugulu eryasa ly'oMukama eriri hakuhi lyangarangiriribwa, lyangabya lihimbene n'“Endambi y'erimalayo.” Mobaminya kino omo binywa by'Omusabuli wetu omo Matayo 25:5, 6, n'omo Habakuki 2:1-3.
GSAM 153.1Busana n'emibere yabo omo mugulu w'eritsuka erimera omo 1844, tukaleta ebinywa by'omo “Omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro” w'ekiro 9 kya Kahatabánze, 1844:—
GSAM 153.2“Ngoko twabirilaba omugulu emigulu y'obuminyereri yabya ikalangirika ng'eyihwire, twabirihirwa omo mibere Nyamuhanga abya aminire hambere ngoko abana biwe bangabya mo okw'ihwa ly'Enzoli. Abya ariyitegheka busana n'eyamibere, okw'ibuga omo muminyereri Habakuki ati, ‘Nasyimana oko kibanza kyage ky'eriteya, nyihire oko kaleberyo k'omuteya, kandi nyiteye eriminya ebyo asyambwira n'ebyo nasyasubirya omugulu bakanyikunga,’ kutse nga ngoko bikalembirwe omo mbibi sy'ekitabu, ‘bakahakana nage.’ ‘N'oMukama mwanyisubirya, mwabuga ati, Wandike Enzoli, uyilangaye ndeke oko bipande, oyo ukasomayo atoke eribirika. Kusangwa Enzoli yikahika oko mugulu owahiribwaho, nikwa okw'ihwa [ly'emigulu y'obuminyereri] yasyabuga kandi siyasyabuga olhubi: n'amamalayo [erilaba ahalangirika ng'aho emigulu eyihwire], uyilindirire; kusangwa yasyahika kwenene, [omo bwitsule bw'emigulu y'obuminyereri, n'enyuma waho] siyasyamalayo.’7
GSAM 153.3“Ngoko erikunga lino likahika oko mugulu wetu bikalangirika omo binywa Paulo aletire omo Abahebrania 10:36-39 ati, ‘Kusangwa mukasonda erisika, mwamakola erisonda lya Nyamuhanga mubane ekyo alaganisirye. Kusangwa hasighire akagulu kake, n'oyu ukasa asyasa, kandi siasyamalayo. Nikwa oyu tunganene asyabaho kulw'erikirirya; n'amahinduka enyuma, ekirimu kyage sikyasyamutsemera. Nikwa itwe situli b'oko bakahinduka enyuma eriya omo riherera, tuli b'oko bakikirirya erisabula ekirimu.’
GSAM 153.4“Tukikirirya tuti tuli omo mugulu Omusabuli abugire ko, omugulu iba w'omuheruki akamalayo (Matayo 25:5)—omugulu obwami bw'elubula bwangalingiranibwa nawo,—aho ‘omugombe oyo mubi [ngoko endambi yabalangirikira ng'eyitalungire] asyabuga omo mutima wiwe ati, Omukama wage akamalayo eryasa liwe, kandi asyatsuka erihuma abandi bagombe baguma naye, n'erirya n'erinywa haguma n'abatamiri,’ n'oMukama angasa ‘oko kiro atamulindire ko.’
GSAM 154.1“Tukikirirya tuti lino tuli omo mugulu Petero abugire ko, aho ‘eritswerwa lyabo eriteghekirwe eritsuka kera silikamalayo, n'eriherera lyabo silikagotsera;’ aho babya bahambirwe ‘erireta omo bubiso obwiyisya bw'olhubi obukaherusaya abandu.’8 Petero akabuga ati abandu abo bangabya ho, nga ngoko habya abaminyereri b'olhubi omugulu Amasako akandikawa. Neryo, nga ngoko ab'omo nyumba ya Isiraeli mobabuga bati, ‘Ebiro bikagenda ebihire, n'Enzoli syosi sikahera butsira eribererera,’9 mobyabya byahambire habye omugulu owangabya nga ngoko endambi yabirilaba, abatseki b'omo 2 Petero 3:4 batoke eribulaya bati, ‘Erilaganisya ly'eryasa liwe kiri hayi?’ kandi batoke eriyihendania bati, ‘Ebindu byosi bikasigha ngoko byabya eritsuka okw'ihangwa ly'ekihugo.’
GSAM 154.2“Tukikirirya tuti y'abya oko rilola erimalayo ly'Enzoli ly'omusindo oyo omukwenda Yakobo abugire ati, ‘Neryo, bagala betu, musike erihika oko ryasa ly'oMukama;’ ‘nenyu musike; mugumaye emitima yenyu, kusangwa eryasa ly'oMukama lyabiriyisunga hakuhi.’ Kandi ati, ‘Mulole, Omutsweri w'esyombanza yimene oko luyi.’
GSAM 154.3“Kandi tukikirirya tuti Omusabuli wetu abya aminire ngoko omugulu twalindirire wangahera, kw'ahatukunga omo kihande 12 kya Luka ati, ‘Ebibuno byenyu biboherwe, n'esiseke syenyu sibe sikaka; nenywe mubye ng'abandu abakalinda omukama wabo okw'erisuba liwe erilhwa okw'irya ly'eriherukya, n'amasa erihuma oko luyi bamukingulire haluba.’10 Erilinda likalangirirya ngoko omugulu abirilaba, kusangwa omugulu oyo atetakahika situkalinda. Neryo Omukama wetu akasangania ati, ‘Bawite omuyisa abagombe abo omukama asyabana bakateya omugulu asyasa.’
GSAM 154.4“Nyamuhanga amasima, twasyasigha tukarangirira tuti, ‘Mulole, iba w'omuheruki akasa; muhuluke eriya hindana naye;’ kandi tuti, ‘Endambi y'eritswera esyombanza yiwe yabirihika.’ Kandi tukahaka tuti sitwasyaluha erisigha tukabirikira ekihugo n'ekanisa n'omulenge munene, babuke omo syonyimbo syabo sy'‘obuholo,’ kandi bawulikirire oluhabula lwa Nyamuhanga olw'olukogo. Twasonda erisigha tukalinda n'eriteya eryasa ly'oMukama, tukikirirya tuti lyabiriba hakuhi n'itwe.”
GSAM 155Erihakira omubiri wabo
GSAM 155.1Eriminya ndeke ngoko Abalindiriri b'eryasa lya Kristo bakalangira omubiri wabo embere s'ekiro 21 kya Kihéro, 1844, n'omo biro ebyalabirako haluba, tukatoka erisoma ebinywa bino ebyatoletwe omo mwandiko owawite omutwe “Erihakira,” omo Murangiriri w'Eryasa lya Kristo w'ekiro 13 kya Mísyenene, 1844, owahulukibwa na J. V. Himes, S. Bliss, na A. Hale:—
GSAM 155.2“Sitwabanguka erikwama amalengekanaya wetu. Tukikirirya tuti twabya basondoli b'okwenene abwasi n'ab'emitima eyitunganene. Motwowa ekihano ky'Omusabuli wetu eky'erikubungula Amasako. Sitwesigha amenge wetu itwe bene; nikwa motwayilola oko Nyamuhanga atusondole n'eritulangirirya enzira. Motwalwania eriyihira okw'ihongerero liwe, tukamwesigha tuti asyasondola ebighulu byetu ndeke. Motwakubungula ebinywa byosi ebyalethibawa erituhakana, twawite erisonda ly'omo mutima eriminya okwene n'eriteyibwa okw'itala. Nikwa twahambirwa eriyikirirya tuti ebyo abakatulwisa bakabuga eby'emisindo mingi eyitanganene byatugumya okwene omo malengekanaya wetu. Motwalangira tuti n'amabya twatunganene kutse twitalire, abo abakatulwisa sibangatoka eribya batunganene, kandi sibabya banayikirirene. Ebinywa by'obuli muguma byabya binyinyi kandi ng'eby'abana, erihika aho babya bahambirwe erisigha bakalhobyaya ebyo bene babya barikola. Okw'ihayo amalengekanaya wabo awatalingirene n'awakayilwisa, mobalangirirya bati n'angabya bakalangira amalengekanaya wetu batya, sibesighire amalengekanaya w'abandi omo bo. Kandi kwilaba bino, sihabya ekinywa kikulu kyosi omo binywa byetu ebyosi, ekyatabana oyu akatuwatikya oko muguma kutse bangi b'oko bandu ababya bakalwanira eriyangira eryasa ly'oMukama eriri hakuhi. Omugulu erisoma Amasako ngoko akabuga lyabya likatuwatikya, abakatulwisa mobalwania butsira eritsinda erilangirirya bati Amasako siyahambire eriwulwa ngoko akabuga. Nikwa obuli buminyereri obwabiribererera bwabererera ngoko bwabugire, erihika oko bintu byabwo ebinini kutsibu.
GSAM 156Erihwa-maha likasobolibwa
GSAM 156.1“Nikwa omugulu—omwaka 1843, omwaka w'Abayahudi—mwalaba, kandi motwahwa-maha ngoko tutalangira Omwami omo buwene buwe. Kandi abosi abakatulwisa n'emitima eyitunganene mobahaka bati obuli kindu ekitwanganaye omo ryikirirya lyetu kyabirilangiriribwa ng'eky'olhubi; kandi bati, ngoko tuli balume b'obwasi, twangahambirwa erileka amalengekanaya wetu wosi. Neryo mobaswigha omugulu batulangira tukasigha tukakwama erihaka lyetu, kandi tukasigha tukalinda Omwami wetu.
GSAM 156.2“Nikwa itwe, omo rihwa-maha lyetu, sitwalangira ekikaleka emitima yetu yike. Motwalangira tuti Amasako akamenyekania ati Endambi y'erimalayo yahambire eribya ho, kandi tuti Enzoli amabya akamalayo twahambirwa erimulinda. Motwalangira kandi tuti omwaka amahwa, omugulu oyo siyakatoka eribya abirihwa kutsibu, n'amabya tukahaka tuti eriganza lyetu ly'emigulu lyatunganene. Emigulu eyo yangatoka okwene eribererera omo mwaka ono. Nikwa motwabwirira ekihugo kyosi ndeke n'obwasi tuti twitalire oko mugulu owahiribwaho, oyu twalindirire n'eriyesigha linene. Nikwa n'amabya twitalire tutya, tukatoka erilangira okuboko kwa Nyamuhanga omo kindu ekyo. Tukatoka erilangira ngoko mwakolesaya erirangirira eryo ng'eribukya ly'ekihugo, n'eriligha ly'ekanisa. Molwahira abandu biwe omo mibere y'erilinda. Molwabirikira erihulukayo abo ababya basimire eriyagalwa busana n'erina liwe. Molwalangirirya abo erirangirira eryasa ly'oMukama lyabya ngulu sy'obutseme bunene oko bo, n'abo ryabya mulenge batakasonda eriowa omo matwi wabo. Lwabirilangirirya ebyahangikwa byosi abo abangasemerera erisuba ly'oMukama, n'abo abangamwangira okw'Eryasa lya Kristo engendo eyakabiri, nga ngoko Abayahudi bakolire okw'eryasa liwe ly'erimbere. Kandi tukalangirakyo ng'engendo nguma y'eriberererya erisonda lya Nyamuhanga, omo ‘kiro kino ky'eriyitegheka liwe,’ atoke erihulukaya abandu abangagenda bakasonda okwene erisonda ly'oMukama, batoke eriba banayiteghekire busana n'eryasa liwe.”
GSAM 157EBYABYA OKO MUKUKYO ENYUMA WA KIHÉRO, 1844
GSAM 157.1Ebyabya bighe oko Mukukyo w'eryasa lya Kristo enyuma w'ekiro 21 kya Kihéro, 1844, bikamenyekanibwa omo binywa bino, ebyatoletwe omo “Ebiminyikalo by'emigulu” w'ekiro 31 kya Kikáho, 1844:—
GSAM 157.2“Enyuma w'erilaba ly'omwaka 1843,—omwaka w'Abayahudi,—abakakanya b'omo Balindiriri b'eryasa lya Kristo mobayikirirya bati eritsuka lino sitwawite eriyesigha lyosi omo riganza emigulu eyahiribwaho. Mobikirirya bati twabya aho eriganza lyetu ly'emigulu likalangirirya, okw'ihwa ly'emigulu yosi y'obuminyereri, eyo abakalindirako eryasa lya Kristo. Kandi n'amabya twangahambirwa erinda akagulu kake okwene, ako eriganza lyetu ly'emigulu lyangalhalikanamo n'omugulu wa Nyamuhanga, mobikirirya bati sitwangasigha twawite enzira y'eriminya omugulu owahiribwaho. Abosi babya baritwala esiseke syabo, kandi barihuluka eriya hindana n'iba w'omuheruki; nikwa iba w'omuheruki mwamalayo erilaba omugulu (1843) oyu babya bakamulindiramo. Omo rimalayo lino ly'Enzoli, kyabya kikalangirika ngoko abosi babya barilengekania erimulinda, bakikirirya bati siangatoka erighalibwa, kandi bati bangamutengere omugulu wosi. Nikwa haluba mokwalangirika ndeke ngoko abandu bangi babya bakakoka emihango y'ebiro by'embere, eyo batangakoka babya bakikirirya bati oMukama asyasa omo mwaka ono. Kandi mobabya barighotsera oko riminya ly'omo mitima ati oMukama asyasa haluba kutsibu. Omo bindi binywa, mobahaka bati angasa oko kiro kyosi, kutse angamalayo akagulu kake, oko bangatoka eritsukya n'eribana obuholo. Kino kyabya nga ngoko Omusabuli wetu abya abugire ngoko kyangabya ati, ‘Iba w'omuheruki amabya akamalayo, abosi mobayitsingira kandi mobaghotsera.’
GSAM 157Erihira amenge oko mugulu w'erihunguka ly'amababi omo 1844
GSAM 157.3“Erikwama hambere omo Kahatabánze, 1843, Mugala wetu Miller abya aritubwirira erihira amenge oko mukera w'akalinda w'omwaka obuyirire w'Abayahudi, ngo mugulu w'erikola ebisosano ebyo ebikamenyekania Eryasa lya Kristo engendo eyakabiri. Kandi omo mugulu w'erihunguka ly'amababi owalabire, motwalinda omugulu oyo n'omuhwa munene. Wamalaba, Mugala wetu S. S. Snow mwikirirya kutsibu erilengekania ati, ngoko ebisosano bikalangirirya, eryasa ly'oMukama lyamahika, lyahambire eribya oko kiro ky'erikumi ky'omukera w'akalinda; nikwa siabya asi kutsibu omwaka oyo. Enyuma mwalangira ati emigulu y'obuminyereri siyikahwa kwenene erihika oko mwaka ono, 1844. Neryo mwakwama kutsibu ekinywa ati omo biro byahakabya oko kiro 22 kya Kikáho—ekiro ky'erikumi ky'omukera w'akalinda w'omwaka ono—twangalangira eryasa ly'oMukama w'olukengerwa. Kino ye yabulirire e New York, e Philadelphia, n'omo bindi bibanza, omo mugulu w'eritsuka erimera n'omugulu w'obukangira ebyalabire. Kandi n'amabya bangi bayikiriraya amalengekanaya wiwe, sihabya ebiguma byawo ebyalangirika n'omusindo ow'embaghane erihika omo biro bya Mugoma.
GSAM 158Ebyalimwa bikasighwa omo marima
GSAM 158.1“Okw'itsuka ly'omugulu oyo, abandi bagala betu b'omo luhande lw'enordi lwa New Hampshire babya barikirirya kutsibu bati oMukama angasa embeho sy'owundi mwaka sitetakasa, erihika oko mobatalima amarima wabo. Omo biro by'akatikati ka Mugoma,—ebyabya ng'ekyengolyo ky'akatikati k'ekiro ky'Abayahudi omo lulengo lw'ekiro n'omwaka (ekyengolyo-engyakya, eriganza eritsuka oko mukera muhya wa Bútende, okw'itsuka ly'omwaka ono w'Abayahudi), abandi ababya baribiba n'erihanda omo marima wabo mobaminya omo mitima yabo kutsibu bati eryasa ly'oMukama lyabiriba haluba, erihika aho batangatoka erihindukira erikirirya lyabo n'erigesa ebyalimwa byabo. Abandi, bamaya omo marima wabo eritswamo ebiti, mobayibana batakatoka kutsibu erisigha bakakola. Kandi mobayikirirya ebyo emitima yabo yababwirira ng'omubiri wabo, mobasigha ebyalimwa byabo binahangene omo marima, busana n'erilangirirya erikirirya lyabo kulw'emibiri yabo, n'oko musindo oyo eritswera ekihugo lubi. Kino mokyagenda lubaluba omo luhande lw'enordi lwa New England.
GSAM 158Eritswera esyombanza lyahambire eribya embere s'eryasa lya Kristo
GSAM 158.2“Omo mugulu moghuma, abagala betu b'omo Maine babya barikirirya erilengekania ati eritswera esyombanza lyahambire eribya embere s'eryasa lya Kristo; bati lyabya omo mugulu moghuma n'erigesa, kandi si lyabya okw'ihwa ly'ekihugo kwene, nikwa lyangagenda omo mugulu owabya haluba embere s'erihwa ly'ekihugo. Ngoko bakwama erilengekania eryo, mobahaka bati twabya omo ritswera esyombanza, bati omusaro w'erigaba abandu abya akahirwaho, kandi bati abagombe ba Nyamuhanga babya bakahirwako Ekibohi kya Nyamuhanga oko bitalha byabo. Erihwa ly'omubiri oyo lyangabya kaminyikalo busana n'abalaika bani abakwite esyombuho ini sy'ekihugo (Eribisulirwa 7:1), erilekasyo.
GSAM 159Eribuka omo katikati k'ekiro
GSAM 159.1“Omo biro by'akatikati ka Mugoma, omuyisa wa Nyamuhanga w'erisyasubulya abo abahindukire enyuma mwatsuka erikwamana n'erirangirira omugulu. Kandi abo abayikiriraya eriguma ly'oko malengekanaya awabiribugwako mobalangirirya erihinduka linene omo mibere yabo, n'eribuka lubaluba omo syongotsiro, ngoko byaminyereribwaho. ‘Omo katikati k'ekiro mwabya eribirikira, ati, Mulole, iba w'omuheruki akasa; muhuluke eriya hindana naye. Neryo abakondo abo abosi mobimuka, mobakoka esiseke syabo.’ Eritsuka omo Mugoma, emikukyo eyo yabya omo bibanza by'embaghane bya New England, kandi yabya ekanganene; nikwa eyosi yabya haguma n'omuyisa wa Nyamuhanga, omo risyasubulya abandu bangi abo esiseke syabo syabya hakuhi erihomba, n'omo riyerya ly'ababuyirire biwe. Omo Muhindano w'eriramya n'erikala omo mahema w'e Exeter, ebikakola ebyo byosi mobyahindana, mobyayihimba eriba omukukyo munene muguma, kandi mokwatsandagana lubaluba omo ndeko syosi sy'abalindiririre eryasa lya Kristo omo kihugo.”