Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
09 / 31
09 / 31

Ekihande 6 — Obukwenda n'abakwenda

John Norton Loughborough

GSAM 108.1“Usake enzoli, uyikangaye ndeke oko bipande, oyukasomayo atoke eritibita. Kusangwa enzoli yikiriri ya mugulu owahiribwaho; nikwa oko nduli yasyabuga, siendisyabiha. N'omw'ikalabayo, uyilindire; kusangwa yasyasa kwenene, siendisyamalayo.”1

GSAM 108.2“Neryo monalangira ogundi malaika akahuluka omo kati-kati k'olubula, awite Engulu Yowene ya kera-na-kera eritulirayo abikere oko kihugo, n'obuli kihanda, n'obuli kitunga, n'obuli lulimi, n'obuli bandu. Akabuga n'omulenge munene ati, Mwubahe Nyamuhanga, mumuhe olukengerwa; kusangwa endambi y'eritswera liwe yamahika. Muramye oyo wahanga olubula, n'ekihugo, n'engetsi, n'esyonzuko sy'amagetsi.”2

GSAM 108.3Abatulaganaya omwatsi w'eryasa lya Kristo mobabuga bati ‘enzoli’ eyi, haguma n'omugulu wayo ‘owahiribwaho,’ oyo muminyereri Habakuki abugako, yakingirira esyonzoli sy'obuminyereri bwa Danieli n'owabisulirwako. Mobakangania esyonzoli esyo ndeke omo bisosano byabo oko Bipande by'obuminyereri, kandi oyukasoma erisobanura lyabyo angatoka kwenene ‘eritibita’ n'eribwira abandi emyatsi eyo.

GSAM 108Obukwenda obuwite endambi eyaminyikana

GSAM 108.4Omwatsi owatulaganibawa n'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo siwabya omwatsi oyo Paulo abugira embere wa Feliksi ati, ‘Obutunganene, eriyiteya, n'eritswera erikendisyasa;’ kandi siwabya ebinywa bya Martin Luther, oyo, abere abirimala erihindula eBiblia, akagambwa ati mwabuga hake embere w'oluholo luwe ati, ‘Nyikirirye nyiti eritswera siryali hali; kwenene, Omukama yenyini siendisyaleka eryasa kwilaba emyaka magana asatu eyikirisigire.’ Kandi siwabya ebinywa bya John Wesley, oyo wabuga ati ‘akateka-teka ati emyaka lukumi yangatsuka enyuma w'emyaka nga igana.’ Abalindiriri b'eryasa lya Kristo mobabuga bati bakaha Obukwenda obukanganibawa omo Eribisulirwa 14:6, 7, bati, ‘Endambi y'eritswera liwe yamahika,’ n'omulenge w'omo Eribisulirwa 10:6, ati, ‘Omugulu siendisyakibya ho.’ Obuminyereri ng'obwo sibwangabererera omw'itulaganaya omwatsi ‘owasyasa,’ owasa ‘omo myaka magana asatu,’ kutse ‘omo myaka igana,’ nikwa omo mugulu owaminyikana, ati ‘wamahika.’ Obukwenda ng'obwo, obuwite endambi eyaminyikana ng'obuminyereri obwo bukasonda, bwo Abalindiriri b'eryasa lya Kristo batulaganaya oko kihugo kyosi.

GSAM 109Eritswera omw'eryasa lya Kristo

GSAM 109.1Omugulu Obukwenda obuno bwatulibawa engendo y'erimbere, obuli ndeko y'Abakristo yayikirirye yiti eritswera lyasyabya omw'Eryasa lya Kristo engendo eyakabiri. Kyaleka abandu abali omo mibere ng'eyo, bakaha Obukwenda bati endambi y'eritswera yamahika, kandi ibanayikirirye batya, mobatolere eritulaganaya Eryasa lya Kristo engendo eyakabiri. Kwenene, ekyaha Obukwenda amaka, n'eritingita emitima y'abandu kutsibu, ni ritulaganaya ly'omugulu owaminyikana. Erimbere mobabuga bati enduli y'ekihugo yasyasa omo ‘mwaka w'Abayahudi’ 1843, kandi ng'omwaka oyo abya omo kati-kati k'ekiro 21 ky'omukera Kihéro, 1843, n'ekiro 21 ky'omukera Kihéro, 1844. Omugulu oyo abere abirilaba, tukasoma omo Mulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro w'omwaka 1844 tuti ekiro kyenyini mobakihiraho eribya nduli y'emigulu y'obuminyereri. Kyabya ekiro ky'erikumi ky'omukera w'akalinda w'Abayahudi, ekiyihwene n'ekiro 22 ky'omukera Kikáho, 1844.

GSAM 109Eriganza Ebiro 2300

GSAM 109.2Omuhinzi w'omugulu oyo—1843—ni biro 2300 by'omo Danieli 8. Mobabuga bati kusangwa ‘ebiro’ ebyo byabya bihambirene n'obuminyereri omwali esyonyama esyasombolwako erikangania obwami, ‘ebiro’ mobitolere erikangania emyaka, ng'erisobanura ly'Omukama ly'omugulu ow'ebiminyikalo, eriliri omo Miganzo 14:34 n'Ezekieli 4:5, 6; kandi ng'eyenga makumi alinda—ebiro 490—sy'omo Danieli 9 syabya ekihande ky'erimbere ky'Ebiro 2300, n'emigulu eyibiri eyo moyatsuka haguma. Omwatsi owahabwa omo Danieli 9, owakangaya enzuko y'eyenga makumi alinda, ni ‘erihuluka ly'ekihano ky'erisubania n'erihimba Yerusalema.’ Ekihano ekyo mokyahuluka omo mwaka w'akalinda wa Artakserksi Longimanus, 457 Kristo atabuta, ngoko kyasakawa omo Ezera 7.

GSAM 110.1Ng'omugulu oyo abya wa kwenene ow'enzuko y'eyenga makumi alinda mokyakanganibawa n'omwatsi ono: omo yenga makumi ndatu n'omwenda nyini—emyaka 483—eritsuka oko mwaka 457 Kristo atabuta, kutse omo mwaka 27 Kristo abutirwe, Kristo mwabatisibwa na Yoane, mwatsuka omubiri wuwe akabuga ati, ‘Omugulu abiribererera,’3 n'ebindi. Enzuko y'omubiri wa Kristo omo mwaka 27 Kristo abutirwe, erihanikwa liwe enyuma w'emyaka isatu n'ekihande eritsuka oko mugulu oyo, ‘omo kati-kati [ahakati] k'eyenga [ya 70],’ erihwa ly'omubiri ow'omusindo omo Bayahudi omo mwaka 34 Kristo abutirwe, n'eribinduka lya Saulo luba, omukwenda w'abanya-mahanga, mobikangania biti eyenga makumi alinda syahwa omo mugulu oyo, kandi ngoko syatsuka omo 457 Kristo atabuta. Mobaganza batya: Omo 2300 ulusaye 457, hasigala 1843. Kandi kusangwa emyaka 457 yabya Kristo atabuta, tukahika oko nduli ya 1843 eribya nduli y'Ebiro 2300.

GSAM 110Ebyayikiriribwa n'abagani

GSAM 110.2Byabiribugibwa kwenene biti ‘ebinywa eby'eryikirirya okwenene ebikalua omo ndeko sy'abakakuganira bikaha obwimiri obulengire obundi.’ Sihali n'omuguma omo bagani b'Obukwenda bw'eryasa lya Kristo oyo wabuga ati Eritswera esyombanza esy'erikubungula ebitabu eby'abandu b'Omukama lyabya omwatsi owabya embere w'eryasa lya Kristo; nikwa mobateka-teka oko mwatsi oyo omw'iyihwana n'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo. Eribahamirirya omwatsi oyo tukasikako ebinywa by'abagani babiri abaminyikene kutsibu.

GSAM 110.3Omwami N. Colver, akakangiriraya omo nyumbi y'eriramya y'oko luhanda Marlboro, eBoston, omo 1842, omw'igana Abalindiriri b'eryasa lya Kristo, mwabuga ati:—

GSAM 111.1“Ebiro bino byamabya ni myaka, ekihugo kyasyahwa omo 1843; obuli mwana w'omo sukulu angatok'erilangira ekyo; kusangwa emyaka 490 yamahwerera oko luholo lwa Kristo, Ebiro 2300 byasyahwerera omo 1843; n'ekihugo kikasyahwa, erilusyaho bangakangaya bati ogundi mwatsi wo wasyabya, nange sinyinalangira ngoko bangakola batya.”

GSAM 111.2Omukangirirya mukulu Stuart, oko mugulu oyo nyini, mwabuga ati:

GSAM 111.2“Ni mwatsi wa kuswekera, ng'abangi kutsibu b'oko basobanuri b'omo Bungereza n'Amerika, omo myaka mingi, babiriyihangira eriminya ebiro ebihulirwe omo Danieli n'Eribisulirwa ng'ebikakangania emyaka, kutse ebiminyikalo byayo. Nabiribana ngoko ni kikali erisonda enzuko y'omubere oyo owatsungene, ngangatoka eribuga nyiti owatsungene omo bibanza hakuhi byosi.”

GSAM 111Obwimiri bw'omukangirirya mukulu Bush

GSAM 111.3Omukangirirya mukulu Bush mwabuga ati: ‘Obuli oyukalwisa Omwami Miller busana n'omugulu wuwe, akamulwisira oko mwatsi wuwe ow'amaka kutsibu. Omugulu wuwe ni wa kwenene; nikwa erikania liwe busana n'omwatsi owasyabya si lya kwenene.’ Bush ayikirirye ati ekihugo kyosi kyasyabinduka omo mitima embere w'eryasa lya Kristo. Erikania liwe lyabya liti emyaka lukumi yasyatsuka omo 1844.

GSAM 111.4Abalisya b'erikirirya ly'eryasa lya Kristo mobakangirirya omo binganiro byabo by'embere w'abandu bati emyatsi y'ekihugo eyalaba yakangania ng'ebihanda eby'eriyihula byabya nyini omo mibere eyakanganibawa n'ekisosano ky'omo Danieli 2, omugulu ibuye lyabya lyasitw'ekisosano oko bisando, na Nyamuhanga w'elubula inyahandaho obwami buwe; n'omo kihande 7, omugulu ‘obwami, n'obutoki bw'eritsuka, n'obunene bw'obwami obuli emwisi w'olubula lwosi byasyahabwa abandu babuyirire ba Nyamuhanga W'endata Kutsibu.’ Kandi mobakangania ng'ebiminyikalo—by'oko kihugo n'elubula, by'omo butsuki bw'ebihugo, n'eby'emibere y'abandu—byabya nyini ebyo Amasako aminyerera ati byasyalangirwa Omukama abya inyali hakuh'erisa.

GSAM 111Ebitiko-tiko omo lubula

GSAM 111.5Omukama akabugira omo muminyereri Yoeli ati: ‘Nasyakangaya ebitiko-tiko omo lubula n'oko kihugo, omusasi, n'omuliro, n'esyonduli sy'omuki. Eryuba lyasyabindulwa eribya mwirimya, n'omukera eribya musasi, embere w'eryasa ly'ekiro kinene kandi kya bwoba eky'Omukama.’4 Abalindiriri b'eryasa lya Kristo mobikirirya n'erikangirirya bati ekyakakala ky'oko luhande lw'amalembe ekyalangirwa omo magana w'emyaka eyalaba (ekikabirikirwa ekyakakala ky'amalembe) kyabya ‘omuliro n'esyonduli sy'omuki’ ebikayihwana n'ebinywa by'omuminyereri; kandi ng'emyatsi eyowene kwilaba eyangatoka eribanwa omo myatsi eyalaba (tukasikako Ekitabu ky'Obumenyi ky'eEdinburg eribya bwimiri), ekyakakala ekyo kyalingirawa hake kutsibu embere w'omugulu oyo.

GSAM 112.1Litya, omugulu Obukwenda bw'eryasa ly'Omukama luba bwabya bukahika oko mbande sy'ekihugo esyali hali kwilaba, ebiminyikalo mobikanganibwa omo lubula ebyaha okwenene amaka n'erihamba emitima y'abandu.

GSAM 112.2Oko kiro 25 ky'omukera Kíhembúlo, 1837, mobyalangirwa ekyakakala ky'omuliro ky'amalembe ekibuyire kutsibu, ekyasasana ng'ekikahatira emiteka-teka y'abangi neryoneryo oko buminyereri bwa Yoeli bw'ebyo byabya byasyatangirira ekiro kinene ky'Omukama. Ebinywa ebikasobanura ebyalangirwa ebikwamire hano byalua omo Murangiriri w'Obuguli w'eNew York w'ekiro 22 ky'omukera Kikáho, 1839. Bikayihwana nyini n'ebyo omusaki alangira eVictor, omo kihande ky'eOntario, N.Y.

GSAM 112Ekyakakala ky'omuliro ky'amalembe eky'omo 1837

GSAM 112.3“Omo igolo-golo ly'ekiro 25 ky'omukera Kíhembúlo, 1837, ebiminyikalo ng'ebyo [eribuga ekyakakala ky'amalembe] mobyalangirwa oko mbande nyingi sy'ekihugo, ngoko abasomi betu bakendisyibuka butsira eritsuba-tsuba. Aho ekitaka kyabya kihimbirweko n'enzururu, ebyalangirwa byabya binene kandi ‘bya bwoba’ omo musindo owataya langirwa. Omo kibanza kiguma hakuhĩ n'ekitwa, abandu abalangira ebyo mobatubwira bati byasasanene ‘n'emikikita y'omuliro eyikandagalira oko kitwa;’ kandi omo bibanza bingi, ngoko twaminya, enzururu eyahimba ekitaka yasasana ng'omuliro otulirene n'omusasi, n'endata (ngoko omukwenda akabuga), ‘olubula ibulukasira,’ mokwasasana kutsibu n'ebinywa by'obuminyereri ebikasobanura ekiro ky'eriherukya, kyaleka abangi ibaswekere; abana abalangirabyo mobakwa obuba, mobabulyabo bati bino ni ryasa ly'eritswera kwehi; kandi n'esyonyama mosyasyata, isyukakangaya obuba bunene.”

GSAM 113.1Ekiminyikalo ekyo ky'omuminyereri Yoeli sikyalangirwa Amerika yoka; nikwa omugulu engangirirya y'eryasa ly'Omukama yabya ikaminyikana omo Bungereza Bunene, ekiminyikalo ekyo nyini mokyakanganibwa omo lubula lw'ekihugo ekyo. Omurangiriri w'Obuguli w'eNew York w'ekiro 22 ky'omukera Kikáho, 1839, akasikako ebinywa bino omo mapapuro w'emiganzo w'eLondon, busana n'ekitiko-tiko ekyalangirwa omo kihugo ekyo omo kiro ky'ekiro 3 ky'omukera Mútoheryo:—

GSAM 113Ekyakakala ky'amalembe eky'omo 1839

GSAM 113.2“LONDON, EKIRO 5 KY'OMUKERA MÚTOHERYO [1839].—Omo kati-kati k'esaha ikumi sy'ekiro kya Sitwaminya n'esaha isatu sy'engyakya-ngyakya y'igolo, omo lubula mobyalangirwa ekiguma ekyowene kutsibu oko bitiko-tiko ebitalangirwa obuli kiro, esyongunununu esikariwa n'ekyakakala ky'amalembe, ebyalingirwe omo myaka mingi eyabirilaba. Ekiminyikalo ky'erimbere ky'ekitiko-tiko ekyo mokyalangirwa iminuta ikumi embere w'esaha ikumi, omugulu ekyakakala ekihenirye, ekisasene ng'omuka, kyatula oko luhande lw'amalembe lw'olubula, mokyaganda hake-hake erihika omo kati-kati k'olubula, kandi oko saha ikumi kutse esaha ikumi n'iminuta ikumi n'itanu, olubula lwosi, eritsuka eyo eryuba likahuluka erihika eyo likalenga, molwabya ng'olukimba luguma lunene lw'ekyakakala. Byalingirwe ng'eby'erihisa obuba bunene, kandi byabya nyini ng'ebikabya omugulu w'omuliro munene. Ekyakakala mokyabinduka kutsibu; oko mugulu muguma kyasasanene ng'ekikandagalira, n'enyuma w'aho mokyasumbuka n'ekyakakala kingi kutsibu. Haguma nakyo mobyalangirwa ebilundo by'omuki ebikayigalyagalyaya, kandi obuli oyukalangira abya ayikirirye ati wabya ‘omuliro munene kutsibu.’

GSAM 113.3“Obuba bw'omo muyi mukulu bwabya bunene kutsibu; ebigonye by'abandu mobatibita eriya eyo bakania bati obuhanya bunene bwabya. Esyogali sy'erilimia omuliro esy'omo bibanza by'abalimi b'omuliro b'oko luhanda Baker, n'oluhanda Farringdon, n'oluhanda Watling, n'oluhanda Waterloo, n'esy'omo bibanza eby'oko luhande lw'eLondon eyo eryuba likalenga—kwenene, obuli gali y'erilimia omuliro ey'omo London—mosyahambirwako esyosabayiri, mosyatibita n'amaka amalengire kw'aw'obuli kiro eriya eyo bakania bati ‘habya eriherekera,’ isyakwamirwe n'esyogali, n'abahayiri b'esyosabayiri, n'ebitunga binene by'abandu. Esyogali ndala mosyahika eHigh Gate n'eHalloway [nga maili ini] embere w'eryangula bati byabya biriha. Ebiminyikalo ebino mobyagenderera kwilaba esaha ibiri, n'omugulu bwabya bukahika omo ngyakya, ebyalangirwa mobyabya bya lukengerwa lunene.

GSAM 114.1“Oko saha ibiri sy'engyakya-ngyakya ekitiko-tiko ekyo mokyakangaya ebibuya binene kutsibu, kandi ebikali erisobanura. London yosi moyalangasya nga midi, n'ekyanya mokyabya kisukire kutsibu. Oluhande lw'olubula lw'amali oko mugulu oyo, n'omw'irutatabya kw'ebitu, molwabya luwe mwirimya kutsibu; nikwa esyongunununu esyatangatoka eriganzwa mosyakanga ndeke. Ogundi luhande lw'olubula molwakangaya omubere w'omusindo kandi mubuya kutsibu, owalengana n'ow'ekyo; lwabya lusukire kwilaba, n'ekyakakala kyabya kiringire kutsibu. Esyongunununu esyakahuluka mosyagenda isyakwamana, isyalengana omo bwakakala bwabyo—syasasanene ng'esikahangwa omo kati-kati k'olubula, mosyaganda erihika isyasasana ng'esikalunguka. Byatingita emitima ng'omulabyo. Esyongunununu nto-nto nyingi kutsibu mosyatsarara endata w'enduli y'aho ekihugo n'olubula bikayihambanira, mosyandagalira oko kihugo n'obwangu obunyingi, iliso molyatatoka ndeke erikwama enzira yasyo; nasyo mosyasasana ng'esikalunguka, mosyaganda ekyuka kihenire kandi kyirimire oko luhande lwosi lw'olubula. Esyorangi syabya mbuya kutsibu.

GSAM 114.2“Oko saha ibiri n'ekihande ebyalangirwa mobyabinduka eribya mwirimya; n'oyo abere abirihwa, mwakangania ekihara ekikakanga ahali endata nyini omo lubula, n'eritimba oko lukingo lw'omwirimya olwahimba oluhande lw'amali lw'ekihugo. Hake enyuma w'aho, esyonduli sy'ekyakakala ekyeru ng'efesa mosyatsarara eriluamo. Mosyakula kutsibu, isyatulikene n'ekyuka kihenire owabya ukahangwa oko mugulu oyo nyini, kandi omugulu syahika oko bulindi bwosĩ, ebyalangirwa mobyalenga ebya mundu angateka-teka. Esyongunununu mosyatsarara oko mbande syosi, mosyagenda erihika oko saha ini, neryo byosi mobyahwa.”

GSAM 114Ebiminyikalo by'omusindo omo ryuba

GSAM 114.3Omugulu abakangirirya abawite engebe babya bakakangania okwenene kw'eryasa ly'Omukama, ebitiko-tiko bingi kandi by'eriyihula by'omo lubula mobyalangirwa oko mbande nyingi sy'ekihugo. Oko bitiko-tiko ebyo, omwanya wetu akatoka erikingirira erikangania eryuba lyalangiwe eNorwich, omo Bungereza, omo mukera Kírerembyo, 1843, lyoka. Ekiminyikalo ng'ekyo mokyabya eNew Haven, Conn., oko kiro 9 ky'omukera Mútoheryo, 1844, omo saha ibiri embere n'enyuma wa midi, kandi ebigonye by'abandu mobakilangira.

GSAM 115Omubere w'omusindo w'eryuba

GSAM 115.1Ekiringo kike ky'omo nda kikakangania eryuba. Lyabya liwite erangi yalalangire ng'ey'endimo. Oluhande lw'ekyaswa olw'ebiringo bibiri ebyatimbe oko ryuba, ebyabya hali nalyo omo misinde eyitalingene, molwasasana ng'oluwite erangi eyo nyini; nikwa oluhande lw'omo nda lw'ebiringo ebyo molwabya lw'ekilalanyuma ekyakalire, ekyanya ky'omo nda w'ebiringo ebyo ikyasasana ng'ekiwite erangi y'ekitaka eyirimire; n'ebiringo bisatu binene ebikalaba omo ryuba n'emwisi walyo mobyasasana ng'eby'ekyakakala ekisukire kandi ekiringire.

GSAM 115.2Busana n'omwatsi owabya omo Bungereza, tukasoma ebikwamire bino omo barua ya E. Lloyd, London, ekiro 3 ky'omukera Kíhembúlo, 1844:—

GSAM 115.3“Habiribya ‘ekiminyikalo omo ryuba’ eky'omusindo, ekyalangirwa n'abandu banene b'eNorwich n'ab'ekihugo ekikitimbireko, ekyataya langirwa omo Bungereza. Mokyalangirwa omo mukera Kírerembyo owabirilaba, nga saha 12 sya midi, mokyagenderera omo saha ibiri. Mokyahisa abandu b'eyo obuba bunene. Mokyabya hake embere w'abagala betu Winter, Burgess, na Routon eritsuka omubiri wabo w'eritula Engulu Yowene omo muyi oyo. Kyasasana ng'ekikakokotaya enzira busana n'okwenene, kyaleka mobabana ebiguma bibuya eyo.”

GSAM 116.1Emyatsi y'ekitiko-tiko ekyo ngoko kyabya eNew Haven, Conn., yahabwa omo Mulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro w'ekiro 10 ky'omukera Kikáho, 1844, kandi yalusibawa omo New Haven Palladium w'ekiro 10 ky'omukera Mútoheryo, 1844. Omo myatsi ey'omo Mulenge, omutondeki w'erapapuro akabuga ati, ‘Sihali omumenyi oyo wabiritoka erisobanura ekikaleka ekitiko-tiko ekyo ikyabya erihika inyabuyaha nalyo yenyini.’

GSAM 116.2Emyatsi y'ebyalangirwa ebyahambirene n'eryuba eNew Haven, Conn., oko kiro 9 ky'omukera Mútoheryo, 1844, moyahulukibawa nibya omo Hartford Courant w'ekiro 12 ky'omukera Mútoheryo, 1844, nayo ikabuga itya:—

GSAM 116.3“Ebiringo ebyatimbe oko ryuba oko Nyamwingira, ekiro 9 ky'omukera Mútoheryo, 1844, omo saha ibiri embere n'enyuma wa midi, bikasasana ng'ebyalangirwa n'abandu betu abangi banabyanzire kutsibu, kandi mobyabukaya enyota y'obumenyi ey'eriminya ebindi busana n'ebiminyikalo by'omusindo oyo n'ebikabireta.

GSAM 116.4“Ekiringo ky'ekyakakala ekyo mokyaswekaya abandu busana n'obuli bw'omugulu wakyo, kandi mokyaha emyanya mibuyire y'erilebakyo ndeke. Nga midi kyabya kutsibu ebiringo bibiri ebyaswire, ekiguma ekiwite obugali bw'esyondegere nga makumi ani n'itanu, kyatimbe oko ryuba eriri ahakati kakyo, n'ekindi ekiwite obugali bw'esyondegere nga makumi alinda n'ibiri, ekyabya kiwite ahakati kakyo omo lubula endata nyini, n'olukingo lwakyo ilukalaba omo ryuba. Ekiringo ekike kyabya haguma n'ekiringo kirambire ekiwite omusinde muli, ekyalengana hake n'ekiringo ekitambire. Nyini oko luhande oluyikene n'eryuba, n'esyondegere makumi asatu n'endatu oko luhande lw'amalembe eritsuka ahali endata nyini omo lubula, ekiringo kinene mokyasokwamo n'ebindi biringo bibiri ebyabya biwite obugali obwalingene, kutse nga obwalingene, ekyaleka aho byayihambanira ihabya ekibanza ky'ekyakakala kingi, ngoko kwenene kyangatula omo buguma bw'ekyakakala ky'ebiringo bisatu ebikakanga. Ekiringo ekyatimbe oko ryuba mokyakangaya esyorangi sy'ekihara, emigulu mingi isyalangasire kandi isyowene kutsibu. Ebindi biringo byabya byeru kandi isibyalangasire kutsibu, ngoko byabya hali n'eryuba. Nikwa ebihande bike by'ebiringo, ebiwite esyorangi sy'ekihara, mobyalangirwa oko migulu y'eriyihula, oko luhande lwayo eryuba likahuluka n'eyo likalenga.... Eritondekwa ly'ebiringo omw'iyihwana litya litolere eriluira omo kihano ekiguma ekikategeka erihangwa ly'ebiringo by'ekyakakala; nikwa omubere w'ekihano ekyo siwamala eriminyikana.... Sihabiribya bukali bunene omw'isobanura erihangwa ly'ekiringo ekitimbe oko ryuba, kusangwa ekikakireta kikayihwana hake n'ekikareta ekihara, nikwa erisobanura enzuko y'ekiringo ekiwite olukingo lwakyo omo kati-kati k'eryuba, kyabiribya kikali kwilaba.”

GSAM 117Ebitiko-tiko ebikaberererya obuminyereri bw'Amasako

GSAM 117.1Eby'oku bitiko-tiko bino ebyalangirwa omo lubula byakolesibawa, omu Bungereza n'omu Amerika, twangatoka eribyiga omw'isoma Eritsobanura ly'Ekihande kya 24 kya Matayo, eryahandikwa na Sylvester Bliss, eryahulukibawa e Boston omo 1843. Enyuma w'eritula emyatsi milebe eyabiribugwa endata, akabuga ati:—

GSAM 117.2“Mwa musindo ono, ‘ebiminyikalo binene’ n'‘ebindu by'eritiwa ebikalangirwa’ ebyaminyereribawa omo Masako w'okwenene bikalangirika ng'ebyabiribererera byosi, haguma n'ebyo Omulamya abuga ati bikendisyabya embere w'eryasa liwe.

GSAM 117.3“Ng'oku erihulukya ly'ebibabi by'emiti liri kaminyikalo k'ekirimo ky'omwisi, ni kw'Abakristo batolere eriminya, ebiminyikalo bino byamabiribererera, bati eryasa lya Kristo liri hakuhi, n'oko syongyi. Si ly'eriyikiriribwa lisa eriminya, nikwa Omulamya wetu akahaanabo eriminya.”5

GSAM 117ABAKWENDA

GSAM 117.4Twabiriminyisya emyatsi mikulu milebe y'obukwenda bw'eryasa lya Kristo engendo eyakabiri, ng'oku bwatulibawa okw'itsuka. Lino kyangabya kibuyire erilebya abandu bake abawite oluhande lunene omo ritula lino rinene. Twabirihayo amena w'abandu bangyi ababya omo balisya abawite ebihabwa binene kwilaba abandi b'omugulu oyo omo bihugo by'ehandi, abatulawo omulenge. Omw'iminyisya abandu bake abasondola abandi omu Amerika, abo Omwami ahira ko obulito bw'omubiri, kikendisyakanganaya kandi kiti okuboko kw'Omwami kwabya kwenene omo mukukyo oyo.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Okw'erimbere tukendilebya omwatsi wa William Miller, oyuwabya w'olukengerwa lunene omo mukukyo w'eryasa lya Kristo omu bihugo bigumene by'Amerika, erihika n'abandu bangyi eriminya omukukyo oyo lisa nga ‘Enyikirirya ya Miller.’

GSAM 118.2William Miller mwabutirwa e Pittsfield, Mass., omo mukera w'Amahulule, 1782. Erilwa omu buto buwe bw'erimbere, ebiminyikalo by'amagezi n'obutoki bw'erilengekania ebilabire oko by'abandi byalangirika. Enyuma w'emyaka mike, ebiminyikalo ebyo byaloly'embere eriminywa n'abosi ababya naye. Abya awite omubiri ow'amagala, amagezi awakakola n'erikula ndeke erilwa omu bubutiranwa, n'emibere etekatongwako kindu. Mwayiga emyaka mike lisa oko sukulu y'ekihanda, eyawite eby'erikolesya bike; nikwa luba abandu bangyi mubikirirya bati eby'abiriyiga byalabire oko by'abakangirirya abasangwa bakakolesibawa aho.

GSAM 118.3Omwami Miller mwataha omukali omo 1802, neryo mwayikala e Poultney, Vt. Abalume abakundikana naye erilwa omo mugulu aya e Poultney, n'abamuwatikya kutsibu omo by'engebe y'ekihugo, babya babirikwatibwa kutsibu n'emisingyi y'erikerebula n'amangirirya w'erikirirya omo Muhangiki oyutakayisulako oko bandu. Sibabya bandu b'emibere mibi, nikwa omo buguma bwabo babya bandu bowene b'ekihugo; omo mibere yabo eyisangwa, babya b'ekitiinisa, ab'olukogo n'abakendya eriwatikya abandi. Nikwa mubagana eBiblia ng'ekipimo ky'okwenene kw'ekisomo, neryo mubasondya erikanganaya bati eriganayo ryowene, omw'ikolesya ebihandiko bya Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, n'abandi. Omwami Miller mwayiga ebihandiko bino ndeke-ndeke, n'oko nduli mwayibuga nga mundu oyukikirirya omo Muhangiki oyutakayisulako oko bandu. Iye yenene mwabuga ati engebe yiwe y'erikirirya omo Muhangiki oyutakayisulako oko bandu yalaba emyaka 12, erilwa hakuhi n'omwaka 1804.

GSAM 118.4Enyuma w'erihebwa obukulu bw'omusondoli w'abasoda, mwingira omo basoda omo 1810. Abere amalwa omo basoda, mwatwala ab'eka yiwe e Low Hampton, N.Y., eritsuka aho omubiri w'eririma omo 1812. Ng'omulimi, abya awite endambi nyinge ey'erisoma. Mwasanga ati amangirirya wuwe w'erikirirya omo Muhangiki oyutakayisulako oko bandu simwamuha obwenene bw'eribya n'ebitsange enyuma w'engebe y'omugulu ono. Enyuma w'ekisinda, ebyosi byabya mwirimya n'obulolo. Omw'ikolesya ebinywa biwe yenene, ati:

GSAM 118.4“Ekirengekanio ky'erihwa lyosi kyabya kintu ky'embeho ekyakahuhirirya omutima, n'eriyirirako esyombanza lyabya erihera ly'abosi eriteko kerebula. Olubula lwabya ng'omulinga endata w'omutwe wage, n'ekitaka ng'ekyuma ahikwa w'amagulu wage. Engebe etehwa!—yabya kinduki? N'oluholo!—lwabyaho busana naki? Ng'oku ngalolya embere erikolesya amagezi, ni kw'engabya hali n'eribana obwimiri. Ng'oku ngalengekania kutsibu, ni kw'ebyo ngasangira byatabanikire. Ngarengaho erileka erilengekania, nikwa obulengekania bwage sibwabya ibwangatabalwa. Ngabya omu malwa manene kwenene, nikwa singaminya enzuko yayo.... Luba enyuma waho, mwa kasuba, emibere y'Omulamya yalangirika ndeke omo bulengekania bwage. Kyabya ng'oku mwangabyaho omundu owene kutsibu kandi ow'olukeri, oyuwangatwala erihana ly'ebyaha byetu iye yenene, neryo atusabule omo mibabaro y'erihana ly'ekibi. Mwa kasuba ngayowa ng'oku omundu otya oyo atolere eribya w'olukogo lunene; neryo ngalengekania nti ngangatoka eriyihira omo byala biwe n'eriyiketera olukeri luwe.”

GSAM 119Erihinduka lya William Miller omo bw'ikirirya

GSAM 119.1Kandi mwabuga ati:

GSAM 119.1“Ngalangira nti eBiblia yikakanganaya Omulamya oyo nyabya nyitahikire; neryo ngaswekera eriminya ngahi ekitabu ekitahandikirwe omo buwatikya bwa Nyamuhanga kyangatula emisingyi eyikagunzire ndeke eby'ekihugo ekyabiriwa omo kibi. Ngasondolwa erikirirya nti Amasako atolere eribya eriyisula erilwa oko Nyamuhanga. Mwabya bitsange byage; n'omu Yesu ngasanga munywani.... Lino eBiblia muyabya kintu kikulu ky'eriyiga lyage, kandi ngangatoka eribuga kwenene nti ngayikubungula n'ebitsange binene. Ngasanga nti n'ekitsweka kyayo singabya nyabiriminyesibwakyo. Ngasweka busana naki singalangira obuwene bwayo n'olukengerwa lwayo embere waho, neryo ngaswekera ngahi ngabiriyiganayo.”

GSAM 119.2William Miller yenene akatsobanura atya omusindo wiwe w'eriyiga eBiblia:

GSAM 119.2“Ngayisombolera erihira ahali amangirirya wage wosi aw'embere, erilinganisya ndeke erisako n'erisako, n'erilolya embere eriyiga omu mulondo owategekibwe.... Obuli ngasanga kindu ekitalyagali, ngabya nyikakilinganisyakyo n'ebindi bibanza byosi ebikaluka-lukana nakyo; n'omo buwatikya bwa Cruden, ngakubungula amasako wosi ayabya alimo ebinywa bikulu ebiri omo kitsweka ekitalyagali.... Omw'ikola ntya, ngalolya embere eriyiga eBiblia, okw'isoma lyage ly'erimbere, erihika hakuhi n'emyaka 2; neryo ngaminya kwenene nti yene-yene yikayitsobanura.

GSAM 120.1“Ngabere nyineyiga ntya, ngaminya kwenene nti, obuminyereri obwabiribererera emigulu y'enyuma bwamabya kipimo ky'eriminya omusindo ow'ebyo eby'omu migulu eyikayasa byangaberereramo, amangirirya awasangwa oko butabale bwa Kristo bw'omo mulimu—emyaka 1000 y'omo kihugo embere w'enduli y'ekihugo, n'erisuba ly'Abayuda—siwawatikirwe n'ekinywa kya Nyamuhanga.... Ngasanga Amasako akakanganaya ndeke ati Yesu Kristo akendisyasuba eritsa oko kihugo kino, inyakasa omo malezi w'elubula, omo lukengerwa lwosi lwa Tata wiwe.

GSAM 120.2“Ngayowa ebitsange omw'iyiga Amasako, ebyo singabya nyatolengekania nti byangatoka erilwa omo mangirirya wayo. Ngatsuka eriyigayo butsira maha w'eriminya endambi y'eryasa ly'Omulamya, kandi okw'itsuka kyabya kikakalire oko nge erikirirya ebyo ngahikira; nikwa obwimiri bwanyihuma n'amagala manene, erihika ngataluke erigana ebyo ngabirikirirya. Ngabya hakuhi n'erihama omu byo ngabiriminya, neryo ngatsuka erilinda, eribya nyibukire, n'erisaba busana n'eryasa ly'Omulamya.”

GSAM 120.3Kandi akabuga ati:

GSAM 120.3“Ngikirirya; neryo mwa kasuba omubiri owanyitolere erikola w'erihulukya amangirirya ano mwahirwa omo bulengekania bwage, ekihugo kitoke erikirirya n'eriyitegeka erisangana n'Omutsweri n'Iba w'Omuheruki omw'iyasa liwe. Sihalire eritulira hano ebilengebyo byage byosi ebyo ngalabamo, ebya mugulu muli kandi eby'obulumi. Kyangagunya eribuga nti, enyuma w'emyaka milebe, ngahatibawa n'Omulimu wa Nyamuhanga, n'obutoki bw'okwenene, n'olukogo oko mitima y'abandu, erihetula omusalaba wage n'eritulira ebindu bino ekihugo ekiri omw'ihola n'erihera.”

GSAM 120.4Omwami Miller, ng'abandi abatsukumirirwa n'obukwenda buno omo bindi bihugo, okw'erimbere mwalengekania eriberererya omubiri wiwe omw'ihandika n'erihulukya ebihandiko omo byatsi by'abandu n'omo bitabu bito. Okw'erimbere mwahulukya amangirirya wuwe omo Mutwali w'Emyatsi w'e Vermont, ekyatsi ky'Ababatisita, ekyakatsopibawa e Brandon, Vt. Kino kyabya omo mwaka 1831. Okw'erimbere mwabuga embere sy'abandu oko mwatsi ono omo mwaka 1832. Busana n'omuhindano oyo, mwabuga ati: ‘Omwami mwuta olukogo luwe oko muhindano, neryo abandu bangyi mubikirirya erihika oko mulamiro w'emitima yabo.’

GSAM 121.1Omo 1836, esyongangirirya siwe syatsopibawa omo byatsi bilebe eby'omugulu oyo. Omo kirimo ky'embeho kya 1837-38, esyongangirirya siwe syahulukibawa omo kitabu kito. Omo 1838, ekitabu kito ky'akabiri eky'esyombapuro 204 kyatsopibawa; n'omo kitabu kino, Omwami Miller mwabuga ati obutoki bw'Abotoma bwangawa omo mwaka 1839 kutse 1840. Esyongangirirya siwe sy'erimbere omo minzi minene syabya omo mwaka 1836. Omugulu oyo mwabuga omo minzi ya Randolph, Lowell, Groton, na Lynn, Mass.

GSAM 121.2Erihika omo 1840, Omwami Miller mwabya hakuhi iye yenene ng'omubugi embere sy'abandu oko mwatsi w'eryasa lya Kristo eryabya hakuhi. Omo mwaka oyo, mwa kasuba, amagana w'abandu mubaguma naye omo ritula obukwenda. Ekyaleka embinduka eno nene kyendilebibwa omo kihande ekikayasa. Omo kirimo ky'embeho kya 1839-40, Omwami Miller mwaha esyongangirirya esyalandana e Exeter, N.H. Aho niho asanganira okw'erimbere n'Omulisya J. V. Himes, oyuwangirira erikirirya omugulu oyo, n'erilwa omo mugulu oyo mwayimana hakuhi n'Omulisya Miller ng'omuhulukya w'ebihandiko kandi omutuli ow'omuhwa ow'obukwenda bunene bw'eryasa lya Kristo engendo eyakabiri.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Busana n'omukozi ono ow'omuhwa omo mukukyo ono munene, ekibuya ekyotwangakola ni ritula ebinywa by'omuhandiki w'engebe yiwe, oyukabuga ati:—

GSAM 121.4“Joshua V. Himes mwabutirwa e Wickford, R.I., oko kiro kya 19 ky'omukera wa Kahatabanze, 1805. Tata wiwe abya aminyikene ndeke ng'omusurusu w'omo bizinga bya India y'Ebuwa-lyuba, kandi abya mukulu ng'omundu w'Ekanisa y'Abepisikopo ya Pawulo Abuyirire y'e Wickford. Nyinya wiwe abya w'emibere y'olukogo, kandi awite olwanzo oko Mulamya, olwo atuliriraya mugala wiwe oyuwabya akendya erimuyowa.

GSAM 121.5“Tata abya akendya eriyigisa mugala wiwe, Joshua, atoke eribya muhereri w'ekanisa eyo iye yenene abya alimo, nikwa ebigenderwa byakindayo. Nyamuhanga abya awite owundi mubiri ow'omugala oyo angakola, kandi abya akasondola ebindu omu musindo owangaberererya ekilubirirwa eki asondire. Omo 1817, tata wiwe mwatuma omuzigo w'obuguli bunene, inyawaha Omusondoli Carter, n'Alexander Stewart ng'omutegeki w'omuzigo. Abalume bano mubakanganaya eribula obwesigwa; babere bahika oko mwalo w'omo bizinga bya India y'Ebuwa-lyuba, mubagulya obwato n'omuzigo, neryo mubahuguta. Ekyagenderwa kino kyahindula esyondeka-teka syosi esyategekibawa busana n'ebiro eby'embere bya Joshua omuto, oyuwabya akendisyatumwa oko sukulu nkulu ya Brown, e Providence, R.I. Omu kitswa ky'eryo, omo mukera wa Butende, 1821, mwatwalibwa e New Bedford, Mass., neryo mwahirwa omu kihango ky'erikolera William Knights atoke eriyiga omubiri w'erikola ebindu by'enyumba by'emiti.

GSAM 122.1“Abere ahika oko nyumba yiwe nyihya, mwatsuka n'omuhwa omubiri ogu ahebwa, inyayisombolere eriminyirira ndeke obukozi buwe. Nikwa luba mwaminya ati eby'ekisomo ebyamuyiringirire sibyabya byosi ng'oku akendya. Akabuga ati, ‘Omukama wage abya w'ekisomo ky'Obuguma bwa Nyamuhanga, neryo mwantwala oko kanisa yiwe. Omulisya Orville Dewey niyo wabya mulisya waho. Abya abirihinduka luba erilwa omo bw'ikirirya obwasangwa bwikiriribwa. Ebyo ngayigira ahikwa w'Omwepisikopo Griswold n'Omulisya William Burge, omusondoli w'ekanisa ya Pawulo Abuyirire, e Wickford, n'eriyowa kangyi Dr. Crocker w'ekanisa ya Yohana Abuyirire, e Providence, R.I., oyuwabya akaminya eribuga ndeke, mubyandeka isingangatoka eriyikirirya erigana kw'Omwami Dewey oko mangirirya wa Kristo n'abakwenda biwe, n'omu kyanabya kiti abya akabuga n'ebinywa byowene.’

GSAM 122.2“Omugulu oyo ng'oku sihabya kanisa y'Abepisikopo e New Bedford, mwayisombolera erigenda oko Kanisa y'Abakristo y'Erimbere [si y'Abakwami], n'enyuma waho mwaguma n'endeko eyo. ‘Hano,’ akabuga ati, ‘ngasanga eBiblia eyabirikangulwa n'obwiranda bw'erilengekania, neryo ngakolesya ndeke ebyo byombi.’ Ekanisa eno yabya ahikwa w'obuteya bw'Omulisya Moses Howe. Omulisya Clough mwabatisa Joshua V. Himes oko kiro kya 2 ky'omukera w'Amahulule, 1823. N'omutima owasosomire n'omuhwa busana n'Omukama wiwe, mwatsuka mwa kasuba, awite emyaka 18, eritulawo emyatsi y'omusalaba n'erisukuma abandu eriyisubamo. Akayibugako ati:—

GSAM 122.3“‘Luba ngaba mundu oyukasondola abandi eriyisubamo, neryo ngahebwa obwiranda bw'erikolesya n'erikulisya oluhabwa lwage.... Ngahikya omugulu wage w'eriyiga obukozi omu musindo owatsomaya abakama bage, neryo ngasimwa. Nikwa erihika emyaka 5 kutse 6, ngabya nyine omutse w'erikola kwilaba ebyo nyabya nyihirirwe, neryo ngabana ekiro 1 kutse ebiro 2 omo yenga eriyiga n'erikola omubiri w'eritulira abandi eby'ekisomo omo bisika by'abahabi; n'ebiguma by'omubiri oyo ngabihayo oko mulisya wage.’

GSAM 123.1“Omo 1825, mwahabwa omubiri ng'omutumwa w'Omuhindano w'amakanisa w'Abakristo w'omo luhande lw'ebuki bwa Massachusetts. ‘Sihabya ndeka-teka kutse eby'eribikya abatumwa b'ekisomo,’ Omulisya Himes akabuga ati, ‘neryo ngayisombolera eritsuka obusurusu eriyibikya, n'eritula engulu ng'oku ngangatoka.’

GSAM 123.2“Omo 1828, mwalwa e New Bedford, butsira erikerebula kutse eribula amagala, nikwa awite eriyisombolera eryatolere erihimba, inyagendere e Plymouth; aho mwatulira ekinywa kya Nyamuhanga omo syonyumba sy'esukulu, omo byumba ebyategekibawa luba, n'obuli handu aho angabana abandu b'erimuyowa. Omo 1829, mwalolya embere n'omubiri w'omusindo oyo e Fall River erihika omo 1830; neryo mwagendera e Boston ng'omulisya w'amakanisa w'Abakristo w'Erimbere n'Awakabiri, n'aho mwayikalayo emyaka 33. Omo 1839, mwikirirya omwatsi w'eryasa lya Kristo, ng'oku watsobanulwa n'Omulisya William Miller owaminyikene. Mwingira omo mwatsi ono muhya n'omuhwa wuwe wosi, n'obuhereri buwe bwosulamo omuliro n'obutoki. Omo 1840, mwatsuka erihulukya Ebiminyikalo by'emigulu, inyawatikirire omwatsi oyo mwayihiramwo n'omutima wiwe wosi. Esyofuranga siwe syosi, omubiri wiwe wosi, n'amagala wuwe wosi syahirwa omo mwatsi ono, n'ebigonye by'abandu mubahinduka erikirirya.”

GSAM 123Emibiri y'omo buguma ya Miller na Himes

GSAM 123.3Erilwa omo 1840 erihika omo kirimo ky'eriwa ly'ebibabi kya 1844, Abalisya Miller na Himes mubakolera haguma kutsibu, ibanegenda erilwa oko munzi erihika oko wundi, omo kirimo ky'omwisi n'ehema yabo nene-nene, n'omo kirimo ky'embeho omo makanisa n'omo syonyumba sy'emihindano y'abandu. Amagala manene w'omubiri w'Omulisya Himes mwamuwatikya erihika mwingira omo mwaka wiwe wa 92. Amagezi wuwe mwikala w'amagala erihika oko nduli. Omo mwaka 1894, oko kiro kya 28 ky'omukera w'Omutoherio, mwaha engangirirya eyatsukumulya emitima kutsibu oko muhindano w'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'eririnda abalabire oko 3000, oko kibanza ky'amahema e Lansing, Michigan. Mwalangirika ng'oyukabuga n'omuhwa munene n'amagala ng'aw'ebiro by'enyuma. Kino kyabya kitiko-tiko kwenene busana n'omulume oyuwabya abirilaba emikera 3 omo mwaka wiwe wa 91, kandi oyuwabya ine mubabaro w'endwara etangalamibwa, eyo ahola yo omo mwaka owalandako.

GSAM 124.1Abalisya Miller na Himes mubayimana, ng'oku twangabuga, ‘oko luhande lw'erimbere lw'oluhi’ omo mukukyo w'eryasa lya Kristo engendo eyakabiri omu Amerika. Babya babiri lisa omo makumi w'abandu abakola nabo omo ritula amangirirya w'eryasa lya Kristo, abawite emibere mikulu y'erihama oko kilubirirwa n'obwesigwa obuteko malolo. Abalume bano babya binene b'omo kitunga ekyo ekihugo kikahula ‘abalume abayikulya ibo benene,’—abalume abakula omw'ilaba omo malwa makali w'engebe, abayiga eritswera obuwene bw'omwatsi omw'ikwama emisingyi, butsira erikwama amagoba. Babya b'emibere y'abandu abo Omulisya Miller abuga ati bo basangwa bakikirirya obukwenda erilwa omo makanisa, ‘abandu b'ekanisa ababuya kwilaba abandi, abayihayo kandi abaliho omo bw'ikirirya.’ Okwenene kuno kwasembibawa n'abalisya b'amakanisa mbiriri-mbiriri; enyuma w'erikatana ly'eriherukya ly'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo nabo, mubabuga bati: ‘[Amangirirya ayo] abirihetula abowene kwilaba abandi b'omo mukumbi wetu.’

GSAM 124Abandi batuli b'olukengerwa ab'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo

GSAM 124.2Kyangabya kibuyire eriha amena w'abandi balume abakola omubiri mukulu haguma n'Abalisya Miller na Himes omo mukukyo w'ebiro ebyo by'erimbere. Ow'erimbere omo mulondo ni Charles Fitch, w'e Cleveland, Ohio; omo 1842, mwatulawo obulengekania bw'eribya n'ebipande by'obuminyereri erikanganaya esyonzoli sya Danieli n'Eribisulirwa. Enzuko y'obulengekania buno yabya yihandire oko Habakuki 2:2, 3. Charles Fitch mwahola oko kiro kya 10 ky'omukera wa Kikaho, 1844.

GSAM 124.3Dr. Josiah Litch, w'e Philadelphia, oyuwatsukumirirwa n'Omwami eritula okwenene, ng'oku tukendisyalebera omo kihande ekikayasa; okwenene kuno, omw'ibererera kwakwo, kwaleka abandu eritsuka mwa kasuba kandi luba erikendya kutsibu eriyowa obukwenda bw'eryasa lya Kristo.

GSAM 124.4Elon Galusha, w'e Lockport, N.Y., omulisya w'Ababatisita owaminyikene; ebihandiko biwe n'obuhereri buwe oko mwatsi w'eryasa ly'Omwami eryabya hakuhi byaleta eritsukumuka linene omo kanisa eyo.

GSAM 125.1E. R. Pinney, w'e Seneca Falls, N.Y., owundi mulisya w'Ekanisa y'Ababatisita owayihayo, oyuwabya n'obuhereri n'ebihandiko ebyawite obutoki omo mubiri. Mwatolere erihulwa ‘Omunyu w'ekihugo.’

GSAM 125.2Geo. Storrs, w'omo munzi w'e New York, oyuwabya mutuli w'olukengerwa w'eribukya abandu omo bw'ikirirya, abere atalihinduka erikirirya amangirirya w'eryasa lya Kristo. Ebihandiko biwe byakola n'obutoki bunene erisukuma abandu eriyihayo kutsibu ibo benene n'ebindu byabo oko mubiri; kino mwabyaho kutsibu omo mayenga w'eriherukya w'Ebiro 2300. Niye oyo, enyuma w'Erihwa-maha, waleta embere sy'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo n'ekihugo esyongangirirya siwe 6 eriyisamalirirya, esy'oko buhangiranwa bw'omundu, Emibere y'abaholi, n'erihana ly'ebiro ebikayasa.

GSAM 125.3Omulisya Stockman, w'e Portland, Maine, abya owundi mukozi ow'omuhwa omo mibiri ya William Miller y'eribukya abandu omo bw'ikirirya omo munzi oyo. Mwahola amayenga make embere w'enduli y'omwaka w'Abayuda wa 1843, omugulu Abalindiriri b'eryasa lya Kristo babya ibane maha kandi ibalindirire Omwami eriyasa omo mugulu oyo.6

GSAM 125.4Mwabyaho abandi balume b'olukengerwa, abo tukendibuga amena wabo lisa busana n'eribula ekibanza: nga N. N. Whiting, oyuwabindula Ekihango Kihya omo Kingereza, ekikaminywa nga Embindula ya Whiting; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, na Edwin Burnham (bagala ba nyinya muguma basatu), abosi bakozi abaminya omubiri omo bukwenda.

Notes

  1. Habakuki 2:2, 3. ↩
  2. Eribisulirwa 14:6, 7. ↩
  3. Mariko 1:14, 15, ↩
  4. Yoeli 2:30, 31. ↩
  5. Eritsobanura ly'Ekihande kya 24 kya Matayo, esyombapuro 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
  6. Kyangalangirika ndeke, ng'oku kikanganibirwe omo Bihandiko by'Erimbere, olupapuro 17, busana naki Abalisya Fitch na Stockman babya bakendya kutsibu eriminya ebyabirigenderwa erilwa omugulu bagotsera. ↩

Note

Back