Ekihande 22 — Eritondeka
GSAM 343.1“Busana n'ekyo nakusiga eKrete, nuku utegekanye emyatsi eyasigalira, kandi uhire abakulu b'ekanisa omo buli muyi, ngoko nakuhana.”1
GSAM 343.2Omo rikula ly'Obukwenda bwa malaika owakasatu, mwalabaho emyaka 12 (eritsuka omo 1846 erihika omo 1858), neryo abandu betu mobaboneka bakatsuka eriminya ngoku kyabya kitolere eribya n'obuguma obwatondekirwe, obukalenga erikirirya okwenene n'olwanzo lw'Abakristo musa. Nomwakine Omukama abya abiribwira abandu buwe oko mwatsi ono erilabira omw'Oluhabwa lw'eriminyerera, kyaboneka kiti babya batolere eribana ebikalakalire birebe nuku babuke kwenene, baminye ngoku eritondeka emihindano y'amakanisa w'ekihugo, amakanisa n'esyondeko sy'eriteya ebindu by'omubiri kyabya kitolere.
GSAM 343Erihakana eritondeka
GSAM 343.3Omo binywa by'eyikwa w'oluyani 12 lw'Ebyongerebwa oko Byabirigerwako n'Esyonzoli, ekyahulukibawa omo 1854, Omulisya James White akabuga ati:—
GSAM 343.4“Endambi ibirilaba omo 1844, mwabyaho obusalangu bunene, kandi abangi mobahakana obuli kihanda ky'eritondeka, bakabuga bati sikikaligana n'obwiranda bwosene bw'Engulu Yowene! Omugole White mugulu wosi abya akahakana obuli kihanda ky'omuhwa owutali na menge, kandi eritsuka oko mwandyo mwarangirira ngoku eribya n'eritondeka ry'ekihanda kirebe lyabya litolere nuku litangire n'erilungula obusalangu. Abake omo mugulu ono bo bangaminya obukalire bw'omutima obwatolereho omugulu oyo, nuku ateye eky'abya akabuga omo mubiri w'obusalangu obwabya bunene.”
GSAM 344.1Obuguma obwabya hagati k'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda bwawatikwibwe kutsibu kandi bwateyawa n'ebihano n'ebikangirirya biwe ebyasa oko ndambi yatolere.
GSAM 344Ebya George Storrs abugire oko ritondeka
GSAM 344.2Ebinywa bya George Storrs ebikakwama hano, ebyahandikawa omo 1844, bikasyakangania ebyo babya bakakangirirya oko ritondeka abandu ababya babiriyahula oko makanisa busana n'erirangirira eryasa lya Kristo:—
GSAM 344.3“Muyiteye, mutalenge eritondeka eyindi kanisa. Sihali kanisa eyangatondekwa oko menge w'omundu yitatehinduka Babiloni oko mugulu oyikatondekwa. Omukama mwatondeka ekanisa yiwe omo miboho y'olwanzo eyikalire. Sihali eyikalire eyingalenga eyo eyangakolwa; kandi emiboho ng'eyo yamalema eribohania haguma abandu abakayihula bakwami ba Kristo, bakaleka eribya bakwami buwe, neryo bakalua oko mubiri ngoko kitolere eribya.”2
GSAM 344Omulondo omo biro by'abakwenda
GSAM 344.4Ngoko twabiribuga, Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda mobabya emyaka mingi butsira eritondeka ry'ekihanda kyosi; n'Eritondeka Ekanisa siryabya ribahali. Obuli mundu oyuwabya n'omuhwa w'erikirirya okwenene n'eryowako, nomwakine mwabya erihakanibwa rinene erikalua oko bandu b'ehandi, abya akalangirwa ng'omundu w'okwenene kandi oyutolere olwanzo n'obuguma bw'Abakristo. Omo biro by'abakwenda, mwahika omugulu owatolerera “eritegekania emyatsi eyasigalira.”3 Hakuhi n'omwaka 65 enyuma w'eributwa lya Kristo, Tito mwahabwa obutoki bw'“erihira abakulu b'ekanisa omo buli muyi” omwabya abikirirya; na Timoteo mwahabwa ebikangirirya bingi oko mwatsi oyo.4
GSAM 344Ebya Omulisya White abugire oko ritondeka
GSAM 344.5Ebinywa bya Omulisya James White ebikakwama hano, oko ritondeka n'erihana, byahulukibawa omo Erikubungula n'Omurangiriri y'oko 04/01/1881:—
GSAM 345.1“Eritondeka ryahiribwaho nuku abandu bakole omo buguma, kandi nuku bateyebwe oko babehi. Sirirahirikawa ng'omuti w'erihuma abandu nuku bowe, nikwa ryahiribwaho busana n'eriteya abandu ba Nyamuhanga. Kristo siakalibisya abandu buwe; akabirikabo. ‘Esyombuli syage sikowa eriraka lyage, nganasisyo, kandi sikankwama.’ Omutwe wetu oyuwite engebe akasondola enzira, kandi akabirikira abandu buwe erikwama.
GSAM 345.2“Ebisomo by'erikirirya ebyahiribwaho n'abandu sibyangaleta obuguma. Obutoki bw'ekanisa sibwangabohania ekanisa eribya mubiri muguma. Kristo syanzire eribumba amalengekania w'abandu n'obutoki bw'amalengekania w'abandi bandu nuku babere eriya elubula. ‘Omutwe w'obuli mulume ni Kristo.’ Ekiwe ni erisondola, n'eribumba, n'erihira ekisosano kiwe oko basyasyana olukengerwa lw'erikota. Eritondeka nomw'iryabya lya kasinge busana n'eriteya ekanisa n'erileta obuguma omo mubiri, siritolere eryilua erihana omo byala by'Omukama.
GSAM 345Obuguma hagati k'emibere ibiri eyilabitse olugero
GSAM 345.3“Hagati k'obutoki bw'ekanisa obukalibisya abandu n'obwiranda obutabuyirire, tukabana ekibisirwe kinene ky'obuguma n'erikola ndeke omo mubiri w'abalisa n'omo kanisa ya Nyamuhanga. Omukwenda Petero oyukengerwe akatuhulikiririsya oko mwatsi ono omo rilemba-lemba ly'obuba bunene oko bakulu b'ekanisa b'omo biro biwe ati: ‘Ngakahimirira abakulu abali hagati kenyu, ingye naye ndi mukulu, kandi mwimiri w'eminzowa ya Kristo, kandi oyukasyasangira omo lukengerwa olukasyabisulwa: mulisaye obuhyo bwa Nyamuhanga obuli hagati kenyu, mubuteye, mutali busana n'erilibisibawa, nikwa omw'iyanzira; mutali busana n'amagoba w'ensoni, nikwa n'omutima oyuteganikire; mutali ng'abami abakategeka oko mwandu wa Nyamuhanga, nikwa mubye by'erileberyako oko buhyo. Kandi Omulisya Mukulu amakasyahuluka, mukasyahabwa embita y'olukengerwa eyitalisonga. Kutya nenywe banyeto, mwiyihaye oko bakulu. Kwenene, inywe mwesi mwiyihayane, kandi mwiyiswike obuyikehyo, kusangwa Nyamuhanga akahakana abakayitumbika, nikwa akaha olukogo oko bakayitohya. Busana n'ekyo, mwiyikehyaye eyikwa w'okuboko kwa Nyamuhanga okuwite obutoki, nuku akayabatumbika oko mugulu ogutolere.’5
GSAM 346Obutali bugumire n'emibere y'eritondeka ry'omo Ndagano Nyihya
GSAM 346.1“Abo bategekania emibere y'eritondeka eyikiriribawa n'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda mobakola n'omuhwa nuku omo yo bahire, ngoko bangatoka, ebinywa n'emibere ebitagumire ebikaboneka omo Ndagano Nyihya. Ngoko ekirimu ky'Engulu Yowene kikakanganibawa kutsibu kandi emibere ikabya etagumire, kutyo n'eritondeka likakola ndeke kutsibu.
GSAM 346.2“Omuhindano Mukulu akateya omubiri wosi omo bigabo byagwo byosi, haguma n'emihindano y'amakanisa w'ebihugo. Omuhindano w'amakanisa w'ekihugo akateya ebigabo byosi by'omubiri omo kihugo, haguma n'amakanisa w'omo kihugo ekyo. N'ekanisa ni mubiri w'Abakristo abahindene haguma omo ndagano etagumire y'eriteya Ebihano bya Nyamuhanga n'Erikirirya lya Yesu.
GSAM 346Abateya b'ekanisa ni bagombe
GSAM 346.3“Abateya b'ekanisa y'ahandu ni bagombe b'ekanisa eyo, sibali bami b'eriyitegeka n'obutoki. ‘Omukulu kutsibu hagati kenyu asyabya mugombe wenyu.’6 Abateya abo batolere eribya by'erileberyako oko bandu b'ekanisa omw'iyumirirya, omw'iteya, omo risaba, omw'ikola ebibuya oko bandu n'omo riha butsira mururu; kandi batolere erikangania kutsibu oko bandu abo bakakolera olwanzo olukaboneka omo ngebe n'omo bikangirirya by'Omukama wetu.”
GSAM 346Obwimiri bw'erimbere oko mulondo
GSAM 346.4Omw'Ebyongerebwa oko Byabirigerwako n'Esyonzoli, ekyahulukibawa omo 1854, mwahiribawa ebikangirirya by'embaghane oko mulondo w'Engulu Yowene. Oko luyani 15 tukasoma ebikakwama hano:—
GSAM 346.5“Ekanisa yitolere erimuhukirako ekinywa kya Nyamuhanga, n'erihangana oko mulondo w'Engulu Yowene, oyo watalangirwako kandi walekibwa. Ekyo kitolere kwenene, nuku ekanisa ihike omo buguma bw'erikirirya.”
GSAM 347Omulondo atolere hakuhi n'enduli
GSAM 347.1Omo Bwimiri obwahabawa oko 23/12/1860, tukasoma tuti:
GSAM 347.1“Ngoko tukasegera enduli y'endambi, Satana akahona n'obutoki bunene, inianasi ngoku endambi yiwe ni nyiha. Kutsibu obutoki buwe bukasyakolera oko Basigala. Asyabalwisya, kandi asyalenga erigababo n'eritsatsanga bo, nuku babye babolo kandi bagwibwe. Abandu ba Nyamuhanga batolere erigenda n'engekera, kandi batolere eribya baguma omo mihwa yabo. Batolere eribya n'amalengekania maguma, n'eritswera omwatsi omo nzira nguma; neryo emihwa yabo siyalitsatsangana, nikwa yisyakola n'obutoki omo ryubaka omubiri w'Okwenene okw'omugulu ono. Omulondo atolere eriteyawa, kandi batolere eribya omo buguma omo rimuteya; ekyo kyamaleka, Satana asyabana enzira y'eribahima.”7
GSAM 347Omulondo w'abalaika atolere erigereribwa
GSAM 347.2Omo Bwimiri n. 14, obwahulukibawa omo 1868, tukasoma tuti: “Ngoko tukagerera kutsibu obuguma n'omulondo w'endeko y'abalaika, kutyo n'emihwa y'abakwenda abo b'elubula busana netu yikasyalua kw'ebiguma bingi. Twamatalangira ngoku erikola omo buguma litolere, kandi twamabya tukakola omo busalangu, butsira erihana kandi butsira eritondekwa, abalaika, abatondekirwe kwenene kandi abakagenda omo mulondo owahika-hikene, sibangatoka erikola ndeke busana netu. Bakalua netu n'obutimba, kusangwa sibahabirwe obutoki bw'eriherya obusalangu, erisandagira n'eritatondekana.
GSAM 347Nyamuhanga akine Nyamuhanga w'omulondo
GSAM 347.3“Nyamuhanga abirihinduka, atalibya Nyamuhanga w'omulondo? Nanga; ni muguma oko mugulu ono ngoko abya oko mugulu owakera. Paulo akabuga ati, ‘Nyamuhanga si wa busalangu, nikwa wa buholo.’ Ngoko abya akalondola emyatsi ndeke oko mugulu oyo, ni kutyo akakola munabwire. Kandi anzire eritutwigha emyatsi y'omulondo n'eritondeka eritsuka oko mulondo owahika-hikene ow'ahira omo biro bya Musa nuku awatikye abana ba Israeli.”8
GSAM 348Erisaba lya Kristo busana n'omulondo
GSAM 348.1Omo Bwimiri obwahandikawa omo 1882 tukalangira erilengekania eryo-eryo likabugwa omo binywa bino,
GSAM 348.1“Eribya n'obuguma n'olwanzo hagati k'abigha buwe ni wo mwatsi munene ow'Omulamya wetu asabirabo omo risaba liwe ly'eriherukya atasyahanikwa oko musalaba.... ‘Sinasabira bano musa, nikwa n'abo abasyanyikirirya erilabira omo kinywa kyabo; nuku babye bosene muguma; ngoko uwe, Tata, uli omo nge, nage omo we, nuku nabo babye muguma omo tu; nuku ekihugo kikikirirye ngoku uwe wanyituma.’”9
GSAM 348Ekibuhya ky'obwiranda bw'obuli mundu
GSAM 348.2Omo 1885, Obwimiri buno mobwahabawa:
GSAM 348.2“Hali mwatsi muguma owatolere eriteyerwa, kandi ni obwiranda bw'obuli mundu. Ng'abasikali b'omo ndwa ya Kristo, hatolere eribya erikola omo buguma omo bigabo by'omubiri eby'embaghane.”10
GSAM 348Satana akatsemwa erituhula omulondo
GSAM 348.3Omo Bwimiri bw'embaghane obwahulukibawa omo 1895 tukasoma tuti,
GSAM 348.3“Ewe, Satana angatsemire kutsibu amangira hagati k'abandu bano, n'erihira omubiri omo busalangu, oko mugulu eritondeka ryosene litolere kwenene, kandi likasyabya butoki bunene kutsibu bw'erikinga enzira oko myamuko y'amabehi, n'erihakana ebinywa ebitikirirwe n'ekinywa kya Nyamuhanga. Twanzire eriteya emilondo ngoko itolere, nuku emibere y'eritegeka n'omulondo italituhulibwa.”
GSAM 348Erikirirya n'eriminyikania abalisa
GSAM 348.4Muguma w'oko myatsi y'erimbere eyatolere erilangirwako omo rihira omulondo hagati k'abandu betu, eriliganisa n'Obwimiri obwatwabirisoma, ni yo nzira y'eriminyikania abo babya bakatulira Obukwenda. Eritsuka omo 1850 erihika omo 1861, endekateka eyikiriribawa yabya y'eriha abalisa akahandi akakangania ngoku batolere erisangira omo buguma bw'abandu b'Omukama obuli handu. Abo ni balisa ababya babirikangania oluhabwa lwabo, ababonekire kwenene bati Omukama abirikiriryabo, kandi ababya omo buguma n'omubiri wosi. Akahandi ako kabya kakabuga musa kati babirikiriribawa omo mubiri w'eritulira Engulu Yowene. Obuhandi obwo bwabya buhirirweko ebiro kandi bwahandikwako amena w'abalisa babiri b'oko basondoli, abo abandu betu babya basi bati ni basondoli b'omo mubiri.
GSAM 349Eriwatikya abalisa omo by'eribaho
GSAM 349.1Oko mugulu w'embeho w'omo 1858-59, mwahabawa ebikangirirya ebyabuga biti eBiblia yabya iwite endekateka yosene y'eriwatikya abalisa, kandi abandu betu bamayigha omwatsi oyo erikwamana n'Amasako, mobasyabana endekateka eyo. Busana n'ekyo, mobahindana eriyigha eBiblia eBattle Creek, kandi Omulisya J. N. Andrews yo wabya akasondola eriyigha eryo. Babere babiriyigha Amasako ndeke kandi omo risaba, mobategekania omwatsi owahulukibawa omo Erikubungula n'Omurangiriri y'oko 03/02/1859, akakangania endekateka eyabya ihambene n'omugambo w'eriha Ekitsweka ky'erikumi. Ebinywa oko mwatsi oyo mobyabugirwa omuhindano munene w'abandu betu ababya bahindene omo muhindano w'abosi eBattle Creek, Mich., oko 06/06/1859; kandi omwatsi oyo mowayikiriribawa omw'isombola ly'omuhindano wosi, butsira n'omuguma oyuwahakana.
GSAM 349Erisima omulondo owabirihirwaho
GSAM 349.2Omo Bwimiri n. 6, omo 1861, Omukama mwabuga atya, erilabira oko Mugole White, oko ndekateka eyabya ibirikiriribawa n'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda:
GSAM 349.2“Mutibira Nyamuhanga omw'imugimira ebitsweka byenyu by'erikumi n'amaturo wenyu. Eriha Nyamuhanga ekitsweka ekimutolere ni wo mubiri w'erimbere oyubuyirire. Mutikirirya omundu erileta eby'akalengekania ati bitolere eriha iuwe, n'eribahika oko ribira Nyamuhanga. Mutikirirya abana benyu eryiba amaturo wenyu oko mugaliro wa Nyamuhanga nuku bayiwatikye.
GSAM 349Endekateka y'ekitsweka ky'erikumi y'erikulya emitsye y'omundu
GSAM 349.3“Nkabona ng'endekateka y'ekitsweka ky'erikumi ikakulya emitsye y'omundu, kandi ikamanyikisa emibere ey'amazima ey'omutima. Abandu bamahikirwa n'ekyabusana n'ekitsweka kino omo mubere wagwo ow'amazima, kandi bamaholerebwa erihitamo bo benene, bakabona obwenge n'obutonde omo ndekateka y'ekitsweka ky'erikumi.”
GSAM 349.4Omo buryo obu, endekateka y'eby'ensimbi yategekebwa omo bandu b'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda, busana n'eriwatikya omulimo gw'obulisya; kandi hati ekakoreshawa n'abandu b'etu omu kihugo kyosi.
GSAM 350.1Omo kinywa ky'Erikubungula n'Omurangiriri w'eSabato kya 21 Mukakaro 1859, n'obwambukirya bw'obukangirirya obwahabirwe embere omo Bwimiri, hakabanza hakatekerezibwa nga buli kihugo kikahindana buli mwaka, halimo eritegekera omulimo n'obwegendereza; neryo hatabya obuswaki obwabonekaga kenshi omo mulimo gw'abalisi, kandi obutonde n'endekateka bikateyebwa omo mulimo wetu. Ekitekererezo kino kyalinga kyalolere eriluka ly'emitwe y'Omuhindano w'amakanisa w'ekihugo.
GSAM 350Erikinga ebintu by'Ekanisa
GSAM 350.2Obukwenda bwagenda embere kandi omubare gw'abandu gwakula, neryo ebintu byakolongana; eki kyahisa eritekereza erikinga ebintu by'Ekanisa n'amategeko. Omo nyandiko ya Omulisya White, eyabonekaga omo Erikubungula n'Omurangiriri w'eSabato wa 23/2/1860, tusoma tuti:—
GSAM 350.3“N'obwo turi n'obwiringirirya ng'endambi sihali hale, aho abandu aba bakabya omo mubere ow'obwenere, bakatoka kuhisa ebintu by'Ekanisa omo bwiyirwe, bakakinga amakanisa w'eriramiramo n'oburyo obuhikire, kandi abandu abahandika ebiragiro by'eriyabula, abakanakire kukola batyo, bakatoka kuhayo omugabo gwabyo omo kitongole ky'erihulukya ebitabu. Tukasaba abalisi b'etu n'abaganda abakulu bakateya omutima k'ekyabusana kino. Omundu wosi oyukagana ebitekererezo by'etu, ahandika endekateka eyanga tukayikolerako, tukali bandu bosi?”
GSAM 350Eritondeka n'amategeko lyayikirwa
GSAM 350.4Omo mpindi y'omwaka ogu, hakaba n'eritekereza lya bupanga n'obusasi busana n'ekyabusana kino omo Erikubungula n'Omurangiriri. Kandi omo muhindano mukulu gw'abahikirire b'abandu b'etu abahuluka Michigan n'ebihugo bindi, ogwabereyibwa Battle Creek erire 28 Kandembere kuhika 1 Mukwabwitsa, hakatekerezibwa ekyabusana kino n'obwenerere kandi hakabaho eritekereza erya bunene kandi erisobola busana n'eritondeka n'amategeko, kugira bakinge ofisi n'ebintu bindi by'Ekanisa—amakanisa w'eriramiramo n'ebindi. Eritekereza lino lyabonekera omo Erikubungula n'Omurangiriri, ekitabu kya 16, omubare 21, 22, na 23, eyahulukibawa 9, 16, na 23 Mukwabwitsa 1860.
GSAM 351.1N'obwambukirya bw'eritekereza omo muhindano ogu, hakayikirwa n'omulomo gumwe ng'Endeko y'erihulukya ebitabu itondekebwe n'amategeko; kandi kugira ekitongole ekyo kitondereke bwangu bwanga, muhindano ogwabereyire gukalonda ekitongole kya bandu batano.
GSAM 351Izina ly'ekidini
GSAM 351.2Omuhindano ogu gwatekereza n'ekyabusana ky'izina eribirikwa abandu b'etu. Neco kyahisa eriswakania kw'ebitekererezo: abandi bakasaba izina limo, abandi izina lindi. Erizina “Ekanisa ya Nyamuhanga” lyatekerezibawa, naye lyayanibawa n'obwene silyayerekana ebiminyikalo ebyenene eby'erikirirya lyetu; naye izina “Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda” si lyalangiriraya kw'erikirirya lyetu omo ryasa lya Kristo eriri hafi kwoka, lyayerekanga kandi nga tukateya Sabato y'ekiro ky'akalinda. Omuhindano gwosi gwaba muguma omo kusima izina lyakabiri, erya “Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda”, neryo eribikibwa omo kalulu, mundu muguma musa niwe wayanira; naye hahika hiiti ahimbula obuyani bwagwe.
GSAM 351Izina lyayikirwa
GSAM 351.3Omo Bwimiri bwa 6, tusoma tuti:
GSAM 351.3“Hatahi izina erihikire tukatoka kwiyita, eritali eryo erisusana n'obulyo bw'etu, eriyerekana erikirirya lyetu, kandi erikatulaga ng'abandu abahambwe....
GSAM 351.4“Izina Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyukateya ekiro ky'akalinda likateya embere ebiminyikalo eby'amazima eby'erikirirya lyetu, kandi likakangania omutima gw'omundu oyukakenga. Nkokwo kasyoli akahuluka omo lusasa lwa Mukama, likahuma abahiganiraya ebihano bya Nyamuhanga, kandi likabalongoza omo bwisubyo eri Nyamuhanga n'erikirirya omo Mukama wetu Yesu Kristo.”
GSAM 351.4Obwambukirya bw'obwimiri bwaba bw'erihulirya ekyabusana kino ng'ekiherukire, omo mitima y'abikirirya.
GSAM 351Omulimo gw'oluhabwa lw'amazima
GSAM 351.5Ahosi obu si bwo bwingi bw'omulimo ogw'okumanyikisa amahabwa w'Ekirimu kya Nyamuhanga? Paulo akayibya ng'ahabwa omo Kanisa “busana n'erikubirya abatakatifu, busana n'omulimo gw'obulisya, busana n'eriyubaka omubiri gwa Kristo: kuhika twese twahika omo bumwe bw'erikirirya,” n'ebindi.11 Kyahikire inene ng'abikirirya, bamala kusaba kandi n'obukenge, bakenga omusana, Ekirimu kyayogera kiti, “Eyi y'enzira; ebihwamu byenyu bihikire”; neryo “kyayubaka” Ekanisa kukira neryo, nk'oku kyaba omo kinywa kino, n'eribalulira oburyo ekyabusana kino kyabereyemo, n'ebibala ebirungi ebyanga kuhuluka omo mahitamo wabo.
GSAM 352Eritondeka Ekanisa
GSAM 352.1Omo kinywa ekihabirwe na Omulisya White embere y'Omuhindano Mukulu omo Battle Creek, omo 4/1861, kandi kyahulukibawa omo Erikubungula n'Omurangiriri wa 11/6/1861, akaleta ekitekererezo ky'eritondeka amakanisa w'etu n'obwene bunene. N'obwitumwa, abalisi mwenda bakakola esomo lya Biblia, bakakengera omusana busana n'ekyabusana kino, kandi Omuhindano gwabasaba bahulukye omo Erikubungula n'Omurangiriri ebibabire omo kwinga okwo. Bamala kulaga obwimiri bwa Biblia busana n'obutonde bw'Ekanisa n'abakulu bayo, bakatekereza ekyabusana ky'eriyerekana erya bungana ly'ebihugo mbiririmbiriri omo Muhindano Mukulu, kandi n'eriyerekana amakanisa n'obwene n'obungana omo mihindano y'amakanisa w'ebihugo. Omu mazima, obu ni bwo bwambere ekitekererezo ky'eribya n'abatumwa abahalirwe n'amakanisa, abatumwa abahangwa omo mihindano mikulu n'ekigereranyo ky'obungana ekyayikirwa, kyabanda.
GSAM 352Omuhindano w'amakanisa w'ekihugo kya Michigan watondekebwa
GSAM 352.26 Mukwabwitsa 1861, Omuhindano w'amakanisa w'ekihugo kya Michigan watondekebwa n'erilonda omuyobozi, omwandiki, n'ekitongole ky'erikangirirya ekya bandu basatu. N'obululu bw'omuhindano, hakasabwa amakanisa gayingire omo ritondeka, gakayira endagano y'Ekanisa eyi:—
GSAM 352.3“Ise, abahandika amaina getu ahansi, tukayihindana tuli Ekanisa, tukayita izina lya Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda; tukayendesa eriteya ebihano bya Nyamuhanga n'erikirirya lya Yesu Kristo.”
GSAM 353Ebipapuro by'okwemererwa kw'abalisi
GSAM 353.1Omo muhindano ogu ni bwo bwambere hakatekerezibwa ng'ebipapuro by'okwemererwa bihabwebwe abalisi bosi b'Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyukateya ekiro ky'akalinda omo kihugo kino, abahikire omo mubere; kandi abalisi bakatwaraya amapapuro agali n'ekipapuro ky'erihirwako ebyala, n'ebipapuro by'okwemererwa ebihandikibwe n'omuyobozi n'omwandiki w'omuhindano, ebipapuro ebyo bikasubirwaho buli mwaka.
GSAM 353.2Hakabirihwa n'obululu ng'ekitongole kilondwe, kitekere ekinywa ekibalulira abandu b'etu oburyo bw'eritondeka amakanisa. Ekinywa kino kyahulukibawa omo Erikubungula n'Omurangiriri wa 15 Mukwabwitsa 1861.
GSAM 353Ebipapuro by'okwemererwa kw'abatumwa
GSAM 353.3Omo mwesi gwa Kandembere 1862, Omuhindano w'amakanisa w'ekihugo kya Michigan gwakola omuhindano gwagwo gwambere omo Monterey. Oha ni bwo bwambere hakaleta ekitekererezo ky'eriyingya amakanisa omo mihindano, nk'oku abandu bakayikiribawa omo mukanisa. N'obwene amakanisa 17 omo kihugo gabere gatondekebwa, gakahisibwa omo muhindano n'obululu; kandi abandu bosi b'amakanisa ago ababere bahikire, bakayikiribwa ng'abatumwa.
GSAM 353Emipasho y'abalisi
GSAM 353.4N'omuhindano ogu kandi ni bwo bwambere hakayirwa endekateka y'erihira abalisi omubare gw'ensimbi buli wiiki busana n'emilimo bakakola. Abalisi nabo bakasabwa balangirire endambi bakakolere omo muhindano, n'ensimbi bahambire n'ezo bakoreshire; n'omuhindano ogwahabwa obulangiriri obu gwahulirya ebibalo omo buryo obuhikire.
GSAM 353Ebipapuro by'okwemererwa byabanza kuhisiwa n'abatumwa
GSAM 353.520/5/1863, Omuhindano Mukulu gwabereyibwa omo Battle Creek, Michigan. Gwali muhindano gwambere gw'ekitongole eki, abatumwa bakatwaraya ebipapuro by'okwemererwa ebihuluka omo bihugo byabo. N'obwo, eriyerekana silyabya lyategekebwa n'omubare. Ebihugo ebyayerekana aha nibi: Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York, na Ohio.
GSAM 354Etegekero y'Omuhindano Mukulu n'ey'omuhindano gw'ekihugo
GSAM 354.121/5, Omuhindano Mukulu gwakiyira etegekero, kandi omo kiro ekyo kyokya, hakasabwa etegekero ly'omuhindano gw'ekihugo, erihabirwe mihindano y'amakanisa w'ebihugo. Lyayikirwa omo muhindano gwa Michigan. Etegekero ezi zikahira omusingi gw'omubare busana n'eriyerekana ly'abatumwa omo mihindano y'ebihugo n'omo Muhindano Mukulu. Etegekero ly'ekihugo erihabirwe aha lisusana n'eryo likakoreshawa hati n'emihindano 72 y'amakanisa omo kihugo kyosi.
GSAM 354.2Omo mpindi y'Omuhindano Mukulu, omo kirimo ky'erilasa lisya kw'ebiti kya 1864, hakabanza hakasabwa omo muhindano gw'ekihugo balonde ekitongole ky'erikengereera ensimbi, ekya bandu b'Ekanisa abatabere omo mulimo gw'omuhindano omo mwaka ogwo, bakakola n'ekitongole ky'erikangirirya omo kukengereera n'erihulirya ebibalo n'abalisi. Neryo, kakatamba kakatamba nk'oku obwingi bwakabasaba, obutonde bwatondekebwa omo mulimo n'omo kilengerwa kya Nyamuhanga.
GSAM 354.3Neryo twalondolere kake ebikatambire ebyaleta eritondeka ly'omulimo omo mubere gw'amategeko. Eki kyakolwa endambi endeko eyo yabere ntono muno, erigererania n'oku eri omo kiro kino.
GSAM 354.4Omuhindano Mukulu gukatondekebwa bwene omo 1863, omubare gwosi gw'abatumwa sigwabya gwingi nk'ogwa tukabya nawo buli mwaka omo mihindano emitonotono y'amakanisa.
GSAM 354Ekyalengerwa n'eritondeka
GSAM 354.5Ekyalengerwa n'eritondeka kyaba ng'ebintu by'ekitongole bikalindwako n'amategeko kandi bikategekebwa n'amategeko; kandi abakozi b'omulimo bakatambiraya omo bumwe, hatali buswaki, n'obwene obutambiro bwabo bwaba n'obukengere, neryo hatabya erisakasana. Emisingi yona eyayikirwa omo ritondeka lyetu kuhika 1864, yahisibawa omo mulimo ogwakula kandi ogwahangana omo bihugo n'ebihugo by'abandu abandi.
GSAM 355Emitondeko mikulu yatondekebwa
GSAM 355.1Obukwenda bwagenda embere, emitondeko mikulu eyi yakatondekebwa, n'abakulu baayo bakalondwa omo mihindano ehikire y'Omuhindano Mukulu:—
GSAM 355.2Endeko y'Omuhindano Mukulu—ekitongole ky'amategeko ekya bandu makumi abiri na muguma, ky'erikinga ebipapuro by'amategeko eby'eriyira ebintu by'ebitongole bitandukanye omo Amerika n'ebihugo bindi.
GSAM 355.3Ekitongole ky'emilimo y'obutumwa bw'ebihugo by'ehandi—ky'erikangirirya n'eriyongera omulimo gw'obutumwa ahatali mihindano itondekebwe.
GSAM 355.4Endeko y'ebitabu ebitonotono y'ebihugo byosi—eyali n'omulimo gw'erigaba ebitabu by'erisoma n'ebinywa, n'erihandikangana, n'erikenga erikingula emilimo y'obutumwa misya.
GSAM 355.5Endeko y'obwisiki bw'eriramya—ekihanda kyayo ky'enene kyaba eriwatikya abandu abahiganirirwe busana n'obunya-mutima bwabo, n'erihulukya ebinywa eby'erisoma busana n'emisingi y'obwisiki bw'eriramya.
GSAM 355.6Endeko y'Obwiyisya bw'eSabato y'ebihugo byosi—eyalengerera eriyubaka n'eriyongera omulimo gw'Obwiyisya bw'eSabato omo bihakiro byosi.
GSAM 355.7Endeko y'obutumwa bwa banyamubili n'obuwatikya—omulimo wayo gwali gw'erikangirirya abaganga n'abayambi b'abaholi, eritegeka amavuriro, amayumba g'abana abatalina bakulire, abaholo, n'ebindi.
GSAM 355Ekihanda ekyahanganibawa kuhika 1868
GSAM 355.8Kuhika 1868, ekihanda ky'emilimo yetu kyahanganaya omugabo gw'Eihanga lya Amerika oguli ebuhunga bw'olusi Missouri, kandi ebwikuma bwa omulongo gw'obugali obususa n'olubafu lw'ebuganga lwa Missouri. Omo mpindi eyo, Ekitongole ky'Omuhindano Mukulu kyabya n'abandu basatu basa, omuyobozi w'omuhindano akaba muguma waakyo. Mihindano y'amakanisa munaana yona yabya ahansi y'obukangirirya bw'Omuhindano Mukulu, ogwabya n'ahahandikwa bikulu omo Battle Creek, Michigan.
GSAM 356Busana naki eritondeka lisya lyabya ly'obwenere
GSAM 356.1Obukwenda bwahanganira omo bihugo bindi, neryo obwenere bw'eritondeka lisya ly'ekihanda kyosi bwaluka. Neryo, omo 1897, hakatambwa emitambiro eyalolere omo mubere ogwo; naye omulimo gw'eritegekera lisya gwahirirwe muno omo myaka ene eyaheruka, omo mpindi eyo Omuhindano Mukulu w'eBuraya watondekebwa n'ekitongole ky'erikangirirya ekya bandu ikumi na bane; kandi Omuhindano Mukulu gwambere, ogwabya n'ahahandikwa bikulu omo Washington, D.C., gwabya n'ekitongole ky'erikangirirya ekya bandu makumi abiri na munaana, abahagaririre ebihanda byosi eby'obukwenda, kandi ekitongole ekyo kyayira omwanya gw'emitondeko mikulu emwe eyasigibwa.
GSAM 356Eritondekebwa omo 1/1/1903
GSAM 356.2Ekitabu ky'Ebibaliryo ky'Omuhindano Mukulu kya 1904 kihayo ebibalo ebisobokere kuhika 1/1/1903:
GSAM 356.3Omo mpindi eyo, omulimo wetu ogwatondekebwa gwabya n'Emihindano Mikulu ibiri, eyalimo Emihindano y'amakanisa awahanganisibwe ikumi na ine, Mihindano y'amakanisa y'ebihugo 72, n'emilimo y'obutumwa 42. Ebi bikahanganibawa batya: Mihindano y'amakanisa omo Amerika ey'ebwikuma, 49; ahatali Amerika ey'ebwikuma, 23. Emihindano awahanganisibwe omo Amerika, munaana; omo bihugo bindi, mukaga. Ebihanda by'obutumwa omo Amerika, n'Alaska, Hawaii, na New Foundland, bitano; ebihanda by'obutumwa ahatali Amerika, 37, bihanganibwe batya: ikumi na bibiri omo Buraya; bina omo Afrika; bisatu omo Asia; bibiri omo Amerika ey'ebuganga; bibiri omo Afrika ey'ebuganga; n'ebindi bikayira omo Amerika ey'ekati, Mexico, ebizinga by'eWest Indies, n'ebizinga bya Pacific. Abalisi abahirwako ebyala kandi abahabw'ekiragiro makumi gali mukaaga na musamvu, n'amakanisa igana na makumi asatu na muguma, bakaba bahikire n'emilimo eyo y'obutumwa.
GSAM 356Obumwe omo bitali bimwe
GSAM 356.4Kikatusamya erimanya ng'emitondeko eyi etali mimwe omo bihugo n'ebihugo by'abandu, yona eri omo bumwe n'eriyongera ekilengerwa kimo kinene ky'obwenene n'omulamiro w'abandu. Titukiringirire omo byuma by'eritondeka byonka, ahubwo tukiringirire omo Nyamuhanga, Omuhangi w'obutonde. N'obuhabu bwiwe ahighuru y'emilimo ey'obumwe n'obusasi ey'abakozi biwe, tukatoka kumanya oku kyali kirungi kandi ky'obusasi abandu bakakola “ebintu byosi n'obusasi, kandi n'obutonde.”
Notes
- Tito 1:5. ↩
- Omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro, 15/02/1844. ↩
- Tito 1:5-9. ↩
- 1 Timoteo 3:1-15. ↩
- 1 Petero 5:1-6. ↩
- Matayo 23:11. ↩
- Obwimiri busana n'Ekanisa, ekitabu 1, oluyani 210. ↩
- Omo kitabu ekyo-ekyo, esyonyani 649, 653. ↩
- Obwimiri busana n'Ekanisa, ekitabu 5, esyonyani 236, 237. ↩
- Omo kitabu ekyo-ekyo, oluyani 534 (ebinywa birebe byahiribwako omuhwa). ↩
- Efeso 4:12, 13. ↩